Panagsukimat ed Pankasian na saray Managngaran ed Daan a Ugali (Raskol na saray Staroobryadtsy)

Sakey a Pan-usisa ed Schismatic a Pananisia na Bryn, Nipaakar ed Saray Bangat tan Gawa Ra, tan sakey a Panangipatnag a say Pananisya Ra et Tila, Saray Bangat Ra et Makaderal ed Kaluluwa, tan Saray Gawa Ra et Ag Makapaliket ed Dios

Nonoten tayo: panon tayon nakabat iray managbangat ya iskismatik?

Diad saray salita ya pangidayew da ed pananisia da,

manlapud saray mapanirang-diyos a bangat da, tan

Manlapud ma-hipokritan panagbilay da.

Para ed makabat a managbasa

No bilang sayan mapaabeban gawa ko et napagalangan na anggan siopa ed saray maingat tan matatakot ed Dios a managbasa, ipangasim ed sikayo, ag mankelaw ed say simplin panagsalita tan aliwan pinon komposisyon ya walad saya; ta ag iraya insulat para ed saray makabat odino saray maalam ed saray Banal a Kasulatan, noagta para ed saray sankasimplian a totoo, ya agda amta so pakayari na Banal a Kasulatan, ya anggan say simplin salita et mairap ya natalusan da. Para ed saray ontan a totoo ya in-adaptar na saray daan a Banal a Ama tan managbangat so diskurso da ed lokal a salita; singa si San Chrysostom, ya diad gapo et sanay ya mansusulat na saray salita to a walaay baleg a kakabatan: balet nen apasimbalo na sakey a bii, tinaynan to so marunong ton retorika tan nansalita ed lokal a salita. Ta legan ton ibabangat iray totoo ed simbaan, sakey a bii manlapud saray mandurungdunget so tinmuknag, ya inkuan to: 'Maestrong espiritual, odino, Juan Crisostomo! Sinukol mo so danum manlapud subol na sagradon bangat mo, balet limitado so kanonotan mi tan agmi natatalosan.' Sikato balet, nen nannonot ed sarili to ya anggapoy kakanaan to so mansalita ed saray totoo na saray salitan mairap a balikas, nanlapu la'd saman et inasikaso to ya idayew so diskurso to aliwan diad saray sopistikadon pampasanting na panagsalita, noag ingen diad saray simpli tan makapangibangat na moral a salita, pian anggan say sankasimpli'an a dumerengel et natalosan tan makaala na benepisyo. Ontan met, say masanto a martir a si Alexander, Obispo na Comana [1] (unong a nisulat ed bilay to): agto inasikaso so karakep na saray salita ed saray sermon to ya para ed totoo, noag ingen say pankaabigan na saray kamarerwa, tan dakel ed saray diskurso to et simpli; imbaga para ed saray simpli, balet sankamaongan so pankaabigan ed kamarerwa. Tan sanen sikatoy inyalimukso na sakey a kalangweran a pilosopo ya Attic lapud say simplin panagsalita to, say pilosopo et anengneng toy onia a pakanengneng: Anengneng to kuno so sakey a pulok na amputin kalapati, a sankarakepan, a manliliwawa na makapakelaw a liwawa, unong ed impangideskribe ed Salmo: 'Saray payak na kalapati et pinakpilakan, tan say espasyo ed leet da et mankikirlap na balitok' ([2] ), tan walay boses a nansalita ed samay mananengneng, a nankuan: 'Sarayaya so salita nen Alexander a Obispo, ya inyalimukor mo!' Balet say pilosopo, sanen inmabangon manlapud pakanengneng, et nabaingan ed kasalanan to. Balet si Kristo a Mismo—say Manangiliktar tayo—nen nansalita Siya ed saray maalam, ed saray marunong a managbangat a Judio, impresenta to ed sikara so salita na Dios, a napno na karunongan, a mangibabangat na ebidensya manlapud saray libro na saray Propeta: balet sanen nansalita ed saray karaklan a totoo, impaliwawa to so bangat to nipaakar ed Panarian na Tawen ed sikara diad panamegley na saray simplin parabola, ya inkuan to: 'Ta say Panarian na Tawen et singa sakey a laki ya walad abung to, tan singa sakey a laki ya nansabli na maong a bini ed uma to, tan singa sakey a komersyante, tan singa bukel na mustasa, tan singa lebadura, ya inala na sakey a bii tan inyamot to ed taloran sukat na arina, anggad say interon masa et alebaduraan [3] .' Tan nipaakar ed dilin kababaan ko, ya say saray simplin totoo et impanbilin ed siak a singa sakey a panon, katungkulan ko so mangiter na panamaseseg ed saray simplin salita ed saramay manlilingo ed kamalian na panagsisian. Imbaki ak nen Kristo (singa ibabaga ko a kaiba so Apostol) pian mangasebang na maong a balita, aliwan diad kakabatan na salita[4] .

Introduksyon

Duaran marakep a libro, ya insulat na saray datin Pinakamasanto a Patriarka na Moscow kaiba so Banal a Sinodo, so mangiiter na magenap a ebat ed istrikton panag-iba; saray titulo na sarayan libro et onia: Say Bislak na Panangidaulo tan Espiritual a Pakaabaw. Tan agla nakaukolan so mas maong ya ebat ed saray kontra ya im-presenta na makulaw ya panagnonot na saray kalaban na Banal ya Simbaan; balet ta agko amta no sarayan libro et naromog ed anggan iner ed Diyosesis tayo na Rostov, tan mairap iran naromog—lapud say makapasin-asing ya lima na saray iskismatik et dedederalen to ra— Lapud saya, insulat ko iyan antikey a libron * * unong ed betang ko: ta no walay lobo ya manbabantay ed saray karnero, ag manepeg ya say pastol et naugip.

Say mapaabeban obispo Dimitri, lapud grasya na Dios, Metropolitan na Rostov tan Yaroslavl

Ed saray sankagalang-galang ya archimandrite, abbot, tan say interon orden na saray monghe,

tan ed saray marangal a pari, diakono, tan katuwang ed simbaan, diad amin a baley tan baryo na diyosesis tayo,

Tan ed amin ya ortodoksin Kristianon totoo na Diyosesis na Rostov, na balang rangko tan edad, saray inad-arok ya agagi tan espiritual ya ananak,

Bendisyon tan kareenan manlapud Katawan tayon Jesu-Cristo.

* * *

Ag magenap so inkamapaabeb mi ed sikayo, O inar-aro, no diad salita labat so pansalita mi; manepeg met ya mangiyawat na makatulong ya simbawa diad panagsulat. Ta say salitan ibabaga et nadngel labat na saray asingger, balet say nisulat et makasabi ni anggad sampot na mundo. Say salitan nibalikas et magano ya nalingwanan na nonot na too; balet say nisulat et mansiansian agnalingwanan. Ta saray bengatlan saya et ibabagak ed dili ran sangik tan ibabangat ko ed sikayo; kanyan nandesisyon ak ya isulat iraya tan ipawit ed Diyosesis; ta imposible para ed siak, lapud pigaran rason, so manbiahe ed interon kawan tayo tan bangatan iray totoo na Dios ed amin a pasen, diad panamegley na salita tan personal a pakaarap. Kanian, komon ta sayan sulat ko et manserbi bilang kasalat ko legan ya manbiahe ed saray baley tan baryo na diyosesis tayo, ya manbabangat tan manpapaseseg ed sikayo ya ag napelag ed saray makapangisian a palson bangat, noag ingen et manalindeg a maong ed Ortodoksyon a pananisia, ya akapeteg ed Inan tayo, say Santo ya Ekumenikal ya Apostolikon Simbaan.

Unona ed amin, ipapahayag ko ed sikayo so ermen tan say kairapan na kamarerwak lapud sikayo, ta nadngel ko ya saray maksil a lobo et onloloob ed pegley yo [5] , a nanlapud saray kakiewan na oak tan saray desierto na Bryn, tan aagagen da ray kordero nen Kristo—diad panamegley na saray tila tan sekreto iran bulong da (singa ed impanlinlang na uleg ed si Eba) saray kordero nen Kristo, aliwan para ed kaligtasan noagta para ed inkaderal: tan papairapen da so panon na Dios, mangibabangat na saray aliwan-ortodoxon doktrina tan lilinlangen da ray kamarerwa na saray ag-makabat; kakainenen tan uubosen da ra ed panamegley na saray heresiya da, tan ibubuntok da ra ed agnapanoan a eges na impierno. Balet anggan manlapud sikayo met lanlamang (unong ed nadngel ko) wala ray lalakin linma ya mansasalita na saray balangbang a bengatla, ya manaanap na paraan pian ilibeg iray disipulo (say tutukoyen ko et saray simplin totoo) kayari na themselves [6] . Saya et mangiter ed siak na baleg a ermen tan sakit na linawa, singa met ed si David, ya nampasnok ed saray ontan a totoo tan inkuan to: 'Napasnokan ak ed saray makasalanan ya manlilingo ed ganggan mo'[7] .

Kayari kon ibaga iya, mansalita ak ed sikayo ed ngaran nen Kristo ya Manangiliktar ko: man-ingat kayo ed saray palson propeta[8] , odino, protektaan yo so sarili yo manlapud saray palson managbangat. Ta nensaman, saray managbangat et tatawagen ya propeta. Singa met ed Apóstol, diad Epístola to ed si Tito, nansalita nipaakar ed saray taga-Creta, ya inkuan to: 'Wala ed sikara so tatawag ed sakey a kabaleyan da ya propeta:' 'Saray taga Creta et lawas a managtila'[9] . Say propeta da et (unong ed si Chrysostom) si Epimenides a taga Creta, ya sikatoy sakey a poeta, pilosopo, paganon pari, tan managbangat na ley na Hellenic ed saray taga Creta. Ta sanen si Kristo a Katawan et manpapaseseg ed saray ontutumbok ed Sikato ya man-ingat ed saray palson propeta, manpapaseseg met ed sikara ya man-ingat ed saray palson managbangat, singa saramay nanlapud saray schismatic a hermitage na Bryneki, ya ompapaway a singa nanlapud saray abong na demonyo. Man-ingat kayo ed sikara, O inad-aro! Man-ingat kayo ed saramay onsasabi ed sikayo a singa kordero so kawes da, balet diad loob da et maoges a lobo wolves [10] .

Balet nayarin itepet yo: 'Panon tayon naamtaan no say sakey et lobo o maong a too?' Inmebat si Kristo, ya inkuan to: 'Nabat yo ra ed saray bunga ra; singa say sakey a kiew et nababat ed bunga to.' Say maong a kiew et mamubunga na maong, tan say mauges a kiew et mamubunga na mauges: tan ag met makapamunga na maong so mauges a kiew. Ontan met, ibagak, sarayan palson managbangat, saray lobo ya akabado na karnero, et nabibigbig ed saray bunga ra[11] , ta sikara so, unong ed kuan na Apostol : sakey a pinatey, andi-bunga a kiew, mamiduan inatey [12] , inekal so bunga tan bulong to, ya aderal so pananisia tan ilalo na kilalaban to, inuksoy manlapud Simbaan, ya ag mangbubunga na maong, noag ingen mauges a bunga, singa saray mansanas na Sodoma.

Insulat nen San Crisóstomo ya diad satan a dalin, no iner so datin kawalaan na Sodoma, ombabaleg iray kiew tan manbubunga[13] . Balet say bunga na pasnok na Dios et sakey a panonot. Ta diman et wala ray atap a kiew na mansanas, a walaan na masnag a itsura, tan mangiiter ed saray ag-makabat na baleg a ilalo diad panamegley na taway da. Balet no alaen ira ed lima, naamtaan ya abulok ira; ta anggapoy bungang da, balet ipapatnag da so dakel ya dabok tan dapol ya walad dalem da. Onia so saray kiew na saray managbanga a managbangat, tan onia met so saray bunga da, ya diad paway et singa marakep tan makagunggona ed kamarerwa lapud saray makapangayayat a bangat da; balet no saray bangat da et bukasan na rason tan maingat a pan-usisa, naromog, singa met ed mansanas na Sodoma, ya napno ira na dabok, tila, tan say angob na espiritual a panag-aalsim. Kanian, diad saray bunga ra et naamtaan yo ra.

Bilang paneknek ed saya, ipresenta tayo dia so taloran manunan bunga na saraman ya kiew ed hardin nen Bryn—say labay ton ibaga, saray managbangat ya managsisiwalat:

Say pananisia ra,

Say doktrina da, tan

Saray gawa ra,

tan usisaen tayo iraya na matuan panagsuri, suboken ya maong, tan, diad panamegley na duga ya panagnonot tan konsiderasyon, nengnengen no antoy walad dalem da.

Dia met, say KATUNERAN NA ORTODOKSON PANANISIA et antikey ya ipaliwawa ed unonan parte.

Parte I. Nipaakar ed pananisia na saray schismatic

Unona, say unonan bunga na hardin na saray skismatiko: usisaen tayo so pananisia ra, ya papablin da ed paway panamegley na saray tila-tila ran salita, ya ibabaga da ed saray ag-maalam a karaklan ya say pananisia ra so tua, say pananisia ra so daan, tan say saksakey a tuan pananisia et naromog ed saray hermitage na Brynsk: balet diad saray syudad, diad saray simbaan, diad limog na saray obispo tan pari, anggapoy tuan pananisia; binaliw da so pananisia, kinibaltay da so pananisia, tan sakey a balon pananisia so linma.

Kanian, usisaen tayo irayan duaran punto:

I. Kasin say pananisia ra so tuan pananisia?

II. Kasin say pananisia ra so datin pananisia?

Artikulo Unona. Kasin say pananisia ra so tuan pananisia?

Legan tayon igapo so unonan panagsukimat tayo nipaakar ed pananisia na Bryn: say pananisia ra kasi et say tuan pananisia? Pian igapo, itepet ko:

Kapitulo 1. Anto so pananisia?

Mankatipon so amin ya managbangat ya schismatic, ya lihim ya onsasabi ed sikayo manlapud Bryn tan saramay itatago yo ed saray lihim ya pasen yo, tan ebatan da iyan tepet:

Anto so pananisia?

Anta tayo ya ibaga na amin: Say pananisia et pananisia ed saksakey a Dios a dinayew ed Banal a Trinidad—say Ama, say Anak tan say Espiritu Santo—unong ya akasulat ed Kredo: 'Manisia ak ed saksakey a Dios,' tan arum ni.

Sikato ya so marakep a panangiyawat na pananisia, ya ibabalikas na bibil: ta, unong ed kuan na Apostol, 'diad puso manisia so too parad inkahusto, tan diad sangi maniyawat so too parad kaligtasan' ([14] ); balet aliwan nipaakar ed saya so itetepet ko—no siopa tan panon so pananisia yo, odino no manisia kayo ed saksakey a Dios? Ta malinew ya amin ya naliwawan na sagradon binyag et manisia ed saksakey a Dios ed Trinidad; balet say tepet ko et nipaakar ed saya: anto so pananisia? Nipaakar labat ed sayan saksakey a salita (ngaran), 'Pananisia' so itetepet ko: anto so kabaliksan na sayan salita? Base ed anto ya rason et say pananisia et tatawagen a 'pananisia'?

Anta ko ya agka onebat, ta agmo amta: ibabangat mo so nipaakar ed pananisia, balet agmo amta no anto so pananisia; ta agmo nibaga so mismon kabaliksan na salitan 'pananisia'.

Aralen yo sirin, manlapud Banal ya Apostol Pablo, diad Epistola to ed saray Hebreo, Kabanata II, bersikulo 1, ya onia so kuan to: 'Say pananisia et say kaseguroan na saray bengatlan iilaloan, say kombiksion na saray bengatlan agnanenengneng'[15] . Say Santo Juan na Damasco et interpetaan to irayan salita na Apostol onia: 'Say pananisia et say sustansya na saray ilaloan, say ebidensya na saray agnanenengneng'[16] . Tan kuan nen San Crisostomo et onia: 'Ta say pananisia et say pakanengneng ed ag-amta, ya mangiyeyakar ed agnanenengneng diad sakop na nanenengneng'[17] .

Naiintindian mo ta so pakayari na sarayan salita, O Brynyan? Malinew ta ed sika ya say pananisia et kakabatan, odino (unong ed taga-Damascus), say hypostasis na saray bengatlan agnanengneng? No agmo natalusan, dengelen mo iyan antikey balet malinew ya paliwawa manlapud saray teologo, ya onia so kuan da: anto so pananisia, no aliwan say panisia ed samay agmo nanenengneng? Saya so paliwawa na salitan 'pananisia': so manisia ed samay agmo nanenengneng; lapud saya, say pananisia et tinawag ya 'pananisia', ta say too et manisia ed samay agto nanenengneng. Agni kasi malinew ed siopaman? Dengel da sirin so mas detalyadon paliwawa nipaakar ed saya.

Kabanata 2. Say pananisia et samay agnanenengneng na mata, tan agnanapegpeg na lima

Say pananisia et samay ag nanenengneng na saray mata yo, tan ag nadiditdet na saray lima yo, balet say puso tan kanonotan yo et mangibabaga ya anggapoy duwa-duwa ya ontan so katuaan, tan aliwan arum: atan so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so Dios, ta 'anggapoy siopaman a akanengneng ed Dios' ([18] ), unong ed kuan nen Juan a Teologo; balet manisia tayo ya anggapoy panduaruwa ya walay Dios: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so taloran Persona na Trinidad diad loob na saksakey a Dios, tan ag tayo met natalusan no panon ya say Trinidad et walad Saksakey, tan say Saksakey et walad Trinidad; balet manisia tayo ya anggapoy panduaruwa ya walay saksakey a Dios diad Trinidad: saya so Pananisia.

Agmi anengneng, tan agmi met natatalosan ed kanonotan mi, so Inkarnasyon tan say Inkianak nen Kristo—no panon ya say Salita na Dios so nagmaliw a laman ed eges na Birhen, tan no panon Sya ya inyanak ya agnabubulok, ya impansiansia To so sankasantoan a Ina To bilang Birhen antis, legan, tan kayari na inkianak To; balet manisia kami ya ontan so katuaan ya anggapoy panduaruwa: saya so Pananisia.

Agmi anengneng, tan agmi met nanenengneng ed saray laman a mata mi, so duaran nanduman naturalesa—say pagka-Dios tan pagka-too—diad saksakey ya agnapikepkep a Persona nen Kristo; balet manisia kami ya andi-duaruwa ya ontan so katuaan: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so Manangiliktar tayo; akayurong ed tawen ed gloripikadon laman To diad makadiyos a trono ed ag napegetan a gloria, manari a kaiba so Ama To tan say Espiritu Santo, balet manisia tayo ya anggapoy panduaruwa ya ontan so kipapasen: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng ed saray laman a mata tayo so Dios tayo, ya walad amin a pasen tan walad loob tayo met; balet manisia tayo ya ontan so kipapasen: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so Espiritu Santo ya onlelepes ed Bawtismo odino ed arum niran sakramento na Simbaan; balet manisia tayo ya say Espiritu Santo et onlelepes tan Sikato so manggagawa ed amin a sakramento: atan so Pananisia.

Diad sankasantosan a Misteryo nen Kristo, diad itsura na nanenengneng a tinapay, agtayo nanenengneng so mismon laman nen Kristo, tan diad itsura na nanenengneng a alak, agtayo nanenengneng so mismon dala To bilang too; balet manisia kami ya talagan walad man so mismon laman nen Kristo, ya akasalimok ed itsura tan taway na tinapay; tan say tuan dala nen Kristo, ya akasalimukok ed itsura tan taway na alak: saya so Pananisia.

Iyarum tayo met ya:

Ag tayo nanenengneng ed saray laman a mata tayo so sankasantosan a Ginang, say Ina na Dios, a manari ed tawen a kaiba so Anak to tan Dios, tan manpipikasi para ed sikatayo, saray makasalanan a lingkor to; balet manisia tayo a sikatoy manari a kaiba si Kristo tan manpipikasi para ed sikatayo: atan so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng iray sagradon santo na Dios, ya akaalagey ed tagey na trono na Dios ed mananalo ya Simbaan tan manpipikasi ed Dios para ed sikatayo; balet manisia tayo ya sikara et wala diman tan manpipikasi: atan so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so sagradon anghel a manbabantay na balang sakey ed sikatayo; balet manisia tayo ya say sakey ya anghel a manbabantay, ya inter ed balang sakey ed sikatayo diad binyag, et kaiba tayo: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng iray korona na gloriay tawen ya inparaan para ed saray mangaaro ed Dios, nitan ag tayo met nanenengneng iray makapakebbiew tan andi-anggaan a dusa na impierno ya inparaan para ed saray makasalanan ya ag manbabawi; balet manisia tayo ya walay huston gunggona—maong para ed maong, mauges para ed mauges—ed balang sakey unong ed saray gawa ra: saya so Pananisia.

Ag tayo nanenengneng so saray inaatey ya ombabangon manlapud saray panteyon da, balet manisia tayo tan aalagaren tayo so kumbangon na saray inaatey ed unor ya agew: atan so Panagmanisia.

Tan pian magmaliw ya antikey: Say Pananisia et samay agtayo nanenengneng, balet papanisiaan tayo ya anggapoy panduaruwa. Say Pananisia et say kaseguroan na saray ilaloan for [19] .

Kabanata 3. Antokaman ya nanenengneng na mata tan nasalat na lima et aliwan pananisia

Diad baliktad.

Amin a nanenengneng na mata tan nasasagid na lima et aliwan pananisia, noag ingen nanenengneng tan nasasagid a materyal, unong met ed kuan na Apostol: 'Say ilalon nanenengneng et aliwan ilalo; ta siopay makanengneng na ilalo to [20] ?'

[21]Tan lapud say nanenengneng tan natebek et aliwan pananisia, noag ingen materyal, malinew ya nanengneng manlapud saya, unong ed kuan na Apostol: 'Natan et nanenengneng tayo (si Dios) a singa ed ispil, malabir; balet insan arapan a direkta: natan et kabat ko ed kaparte labat; insan et kabat ko ya intero, unong ed impakabat ed siak ya intero.' Tan natan et mansiansia irayan talo: say pananisia, say ilalo, tan say aro; balet say sankabalgan ed saraya et say aro.

Man-ingat ka: say panangaro et mas baleg nen say pananisia tan ilalo. Akin et mas baleg? Lapud, unong ed kuan na satan met a Apostol, say panangaro et ag balot onkulang [22] . Imanoen mo irayan salita: say panangaro et ag balot onkulang; say panangaro et ag balot ontunda a manaro.

Onseet kasi so pananisia, kaiba so ilalo? Onseet itan ed amin a paraan. Tandaan yo so ibabagak: legan a mabilay tayo ni ed dalin, legan a agtayo ni nanenengneng so Dios a personal, legan a agtayo ni nanenengneng, odino naawat, iray bendisyon ya inparaan ed tawen para ed saray mangaaro ed Dios—ya anggapo ni so mata a akanengneng; Anggad ed satan, say pananisia tan ilalo et mansiansia ed loob tayo, diad natan. Manisia tayo ya diad bilay ya onsabi et nanengneng tayo so Dios; manisia tayo anggad ed panaon ya nanengneng tayo Sya. Man-ilalo tayo ya makaawat na saray bendisyon ya taga-tangwa; man-ilalo tayo anggad ed panaon ya naawat tayo iratan. Ta say pananisia tan ilalo et mansiansia labat ed natan, anggad nanengneng tayo so Inararo ed dili tayon mata, anggad naawat tayo so ilalaloan tayo; balet say aro et ag balot onterter. Ta no nabibilang itayon manepeg ya makaloob ed Panarian na Tawen (no say Dios so mangibilang ed siopaman ya manepeg), tan nanengneng tayo so Dios diman, insan naandi la so pananisia: ta nanengneng tayo la Sya ya arapan, Saman ya pinanisiaan tayo. Naandi met la so ilalo, ta walad lima tayo la so mismon bengatlan inilaloan tayo. Balet say panangaro et ag balot onsebel; ta diman et aroen tayo so Dios tan saray santo To, tan say balang sakey ed sikato, ya anggad angga. Aawaten mo kasi so pananisia ya ibabaga ko? Diad isip ko, andi. Mankimano ka sirin, aliwan diad siak, noag ingen diad si Santo Juan Crisostomo, ya onia so kuan to: 'Ta say pananisia tan ilalo et ontunda la no say maong iran bengatlan pinanisiaan tan inilaloan tayo et nagawa la'[23] . Tan pian ipanengneng iya, imbaga nen Pablo: 'Say ilalon nanenengneng et aliwan ilalo balet; ta siopaman so makanengneng ed ilaloan to [24] ?' Tan lamet: 'Say pananisia et sustansya na saray ilaloan, ebidensya na saray bengatlan agnanenengneng.' Kanian, saraya et onsempet no napatnag la; balet say panangaro et lalon onaligwas, tan magmaliw ya sankabalgan ed amin. Anggad dia, Chrysostom. Kanian, malinew a nanlapud si San Chrysostom ya say pananisia tan ilalo ed bilay ya onsabi, odino diad Panarian na Tawen, et onsabi; say aro labat so mansiansia, ya ag-onuman anggad angga. Akin sirin et onsempet so pananisia tan ilalo? Lapud say papanisiaan tayo natan, nanengneng tayo diman na saray dili tayon mata; tan say iilaloan tayo natan, awaten tayo diman.

Manlapud samay abitlan pasage manlapud Epistola na Apostol, tan manlapud komentaryo nen Chrysostom, malinew ya nanenengneng ed sikatayo ya say pananisia et samay agnanenengneng na mata noag ingen papanisiaan ed puso: 'say pananisia et say kaseguroan na saray iilaloan, say kombiksyon na saray agnanenengneng' ([25] ). Balet, antokaman ya nanenengneng na mata tan nasasagid na lima et aliwan pananisia, noag ingen nanenengneng tan nasasagid a materyal; tan siopaman ya manisia ed nanenengneng tan nasasagid a materyal et anggapoy tuan Kristianon pananisia to, tan ag met kabiangan ed pankakasakey na saray mananisia, noag ingen say kabiangan to et kaiba ray managdayew na dios-diosan; ta nampanisia ra ed saray bengatlan nanenengneng tan napipidpid, tan ginawa dan dios so gawa na saray lima ra, tan sinamba ra so saray bengatlan nanenengneng tan napipidpid a singa sikara so Dios.

Dia et ituloy tayon usisaen so unonan artikulo.

Kapitulo 4. Makapangisiyan a Pananisia ed Saray Napatnagan tan Naramdam a Bengatla

Say pananisia ya schismatic, tuan pananisia kasi?

Saray managbangat na Bryn et iproproklama day pananisia ed sakey a Dios, balet aanapen da so Kadiusan ed saray nanenengneng tan natepel a materyal, tan ibabase da so pananisia da ed saray nanenengneng tan natepel a bengatla.

Say daan ya icon so pananisia ra.

Say waloran-sanga a krus—atan so pananisia ra.

Say pitoran prosphora ed Liturhiya—atan so pananisia ra.

Saray daan a libro—atan so pananisia ra.

Say paraan na panikepkep da ed saray game-gamet da, unong ed ugali da—atan so pananisia ra.

O sikayo ran abalang, bulag, tan aliwan duga so pananisia yo, say kanonotan yo et apaitim na asep! Kasin say icon et Dios? Kasin say bilang na saray taklay na krus et Dios? Kasin say bilang na prosphora et Dios? Kasin say kaaraleman na saray libro et Dios? Kasin say paraan na panagkumpol na saray game-game yo et Dios?

Say sagradon icon et napagalangan, balet aliwan Dios. Say sagradon krus et napagalangan, balet aliwan Dios. Saray prosphora, ya atandaan na tanda na krus, et sagrado, balet aliwan dios. Saray libro na Sagradon Kasulatan et napagalangan, balet aliwan dios. Marangal met iray game-gamet ya mamoporma na imahe na krus, anggano antoy ayos da, balet aliwa iran dios. Amin ya ontan a materyal et nanenengneng tan napipisal, balet aliwan Dios.

Tan lapud aliwa iran dios, anggapoy pananisia.

No ag ingen, nayarin say tutukoyen mo et say tradisyon na saray Ama, ya mangikokomand ed saray matoor ya igalang iray sagradon bengatla, imbes ya say mismon pananisia, ya anggapoy arum ya puntirya no ag say saksakey ya agnanengneng a Dios.

Tan no panon karakel so daan iran icon, no panon karakel so waloy-sanga ya krus, tan no panon karakel so arum nin nanenengneng tan natebek ya bengatla ya walad sika—diad saraya et ipapasen mo so pananisia mo—ontan met karakel so dios tan pananisia mo. Agmo la ipapasen so pananisia tan ilalo na kilalaban mo ed agnanenengneng a Dios, noag ingen ed saray nanenengneng tan natebek a bengatla; tan anggapoy kakanaan to, O Brynyan! Diad panangipahayag mo na pananisia et ibabaga mo: 'Manisia ak ed saksakey a Dios.' Nepeg ya ibaga mo: 'Aliwan ed saksakey, noag ingen ed dakel a dios: ed saray daan ya icon, ed saray krus ya waloy-sanga, ed pitoran prosphora, ed saray daan a libro, tan ed panagkumpas na saray gamet unong ed ugali na Brynian.' Balet anggan diad pegley na satan a karakel na saray nanenengneng tan natebek a bengatla, agyo naromog so tuan pananisia yo: ta diad pananisia yo et sikayo met so anggapoy pananisia, mansusupiat tan man-aargumento, 'Onia kasi o ontan?' Tan wala la ray arum ed sikayo ya ag labat manlilingkor ed saray balon imahe, noag ingen pati saray daan, tan mangititdan na tanda na krus ed sarili da, ya manggagawa na makalokoy tan mansusumlangan ed sarili da. Ta say sakey et ituturo to ya, tan say sakey et ituturo to met ya: balet anggapo ed sikara so makaamta no panon, odino anto so papanisiaan da, odino anto so ituturo da. Nipaakar ed sarayan totoo so imbalita na Apostol: 'Linma ra ed katuaan, tan nambaling ira ed andi-kakanaan a tongtong; labay dan magmaliw a managbangat na ganggan, balet agda natatalusan no anto so ibabaga ra odino no anto so ipapatunay da' ([26] ). Ta panon dan natalusan, no agda kabat so Kasulatan odino say pakayari ya walad satan? Anggano walay manbasa ed satan, nalilito ira; tan anggano ipaliwawa da itan, aliwan duga so panagpaliwawa da. Ta mairap para ed sakey a too ya ag-nambasa tan ag-naliwawaan na liwawa na marunong a pakatalos, ya natalosan so kaaraleman na Sagradon Kasulatan tan naterak so ag-natalosan a misteryo to, ya manmamatalek labat ed pananisia ya amta da so pandumaan na andeket tan amputi tan basta labat da babasaen iray libro: Balet saray misteryo na Banal a Kasulatan et singa met la labat kaaralem ed sikato, a singa met la kaaralem na sinag na agew ed sakey a bulag.

Nian, O inad-aro, diad panamegley na panagnonot, inani mi so unonan bunga na hardin nen Bryn, a aanapen so pananisia ra, pian nengnengen no tua itan. Tan aromog mi ya diad paway et adornoan na sarili ton mapanlinlang a panagdayew, singa biin mampipinta na lupa to; balet diad dalem, unong ya abitla nen una tan indeskribe ed saray sermon nen Chrysostom, narumog so mansanas na Sodoma, a say paway to et singa ambalanga, balet diad loob et napno na mabangsit a dabok tan dapol: tan singa sakey a pinaspasan a pantyon, napno na mabangsit a pukel [27] .

Say panagsukimat ed sayan unonan treatise et komon mangangga ed sayan onsublay a malinew ya argumento:

Siopaman ya ag manisia ed saksakey ya agnanengneng a Dios, noag ingen ed dakel ya nanengneng tan natebek a bengatla, et aliwa so pananisia to.

Tan lapud saray iskismatiko et ag manisia ed saksakey ya agnanengneng a Dios, noag ingen ed dakel a nanengneng tan natebek a bengatla—ed saray daan ya imahe, ed saray krus a waloy-sungay, ed bilang na prosphora, ed saray daan a libro, tan ed ayos na saray gamez da unong ed ugali da—

kanian say pananisia ra et aliwan say tuan pananisia, noag ingen sakey a tila, a manaanap ed Kainawaan diad saray nanenengneng tan natebek a bengatla.

Dia, bilang kasumlang ed makasikismo tan makalilingo a naturalesa na sayan pananisia, ipresenta tayo ed antikey a salita so tuan inkatunong na Banal tan Andi-mantsan Pananisian Ortodokso tayo.

Kapitulo 5. Say Katuwiran na Ortodoksan Pananisia Nipaakar ed Saray Icono na Saray Santo

Nipaakar ed say tuan Kristianon pananisia tayo, ya agtayo naaralan ed saray rebelde na Bryn, ya ordinaryon totoo labat, noag ingen manlapud si Kristo ya Manangiliktar tayo a Mismo, ya mangibabangat ed sikatayo ed saray Banal a Ebanghelyo, tan inawat tayo manlapud saray banal a Apostoles To, tan pinaneknekan ed sikatayo panamegley na pitoran Ekumenikal a Konseho: say satan a pananisia et manisia ed saksakey ya agnanengneng a Dios, tan agto anapen so Kadiusan ed saray nanengneng tan natebek a bengatla.

Piparungtaan mi ray sagradon icon, uungwan mi ra tan ondodok kami ed arapan da, balet agmi ra gagawen a dios; agmi ibabaga ya say sakey ya icon et Dios, noag ingen sakey ya litrato ya mangirerepresenta ed itsura nen Kristo, odino say Inan na Dios, odino na arum a Santo. Pian mas malinew, diad salita nen Santo Juan na Damasco: say sakey ya icon et sakey ya salaysay nipaakar ed si Kristo ya Katawan tan saray Santo To, ya isasalaysay diad panamegley na sining na panagpinta, singa met ed isasalaysay diad panamegley na nisulat a salita. Onia so kuan na satan a Santo ed sermon to para ed Orthodox week: 'Parehon isusulat na saray manunulat tan pintor irayan bengatla; say una et idedekorasyonan to iraya na salita, legan a say komadua et ipipinta to iraya ed saray tabla'[28] . Ta say manunulat et insulat to so Ebanghelyo, tan amin a sinulat to ed Ebanghelyo—say kabaliksan to, say bilay nen Kristo ed dalin—et inter to ed Simbaan. Ontan met, say pintor et nanggawa, diad impangipinta to ed sakey a tabla na karakpan na Simbaan manlapud unonan Adan anggad ed Inkianak nen Kristo, tan say interon bilay nen Kristo bilang too, pati saray irap na saray Santo, tan impasa to iya ed Simbaan. Kanian, lalo la, parehon nankaregistro na saksakey a salaysay tan manbabangat ed sikatayo. Anggad ditan si Damascene.

Sikami balet, ya ondengel ed saray salita to, et nanenengneng tayo ya say iconography et parehon klase na kasulatan a singa say akasulat a salita. Ta aliwan amin et makabasa na akasulat ed libro, lapud dakel a Kristiano so ag makabasa; balet say nipanengneng ed sakey ya icon et natatalosan na amin, anggan saray simplin totoo ya ag makabasa. Ta kabat da so ikon nen Kristo, tan say depiksyon na Sankasantosan a Kianak To, tan say Pagtuli To, tan say Binyag To, tan say Pananguman na Itsura To, tan saray arum nin milagron gawa To, tan say boluntaryon panirap To para ed sikatayo, say impakapakrus To tan say impanikab To ed lubok, tan say Inkioli To, tan say komaduan makapataktakot a isabi To—nipaakar ed saya et dakel so kaukolan ya ibaga: balet diad pan-imano ed saray litrato, tampol ya natatalosan, na-intindian tan nabibigbig na isip so amin ya saya; tan say sining na panag-litrato so sankamalesan, sankalinew tan sankaintindian ya salaysay, ya mas atagey ni nen saray akasulat ya salaysay.

Ontan met, kabat na amin so icon nen Purisima Virgen Maria, say Ina na Dios, ya akakarga ed abayag ya pangakol na Ina ed si Kristo ya Ugaw, tan natatalosan da so saray gawa na pinakapurisima ya bilay to, manlapud Inkianak to, say isesepet to ed Simbaan na Katawan, say Panangibaga, tan no panon ton binalkot so Anak na Dios ya inyanak to ed saray lampin, inyan To ed sabungan, tan, legan ton sasalapen ed taklay to, pinasuso To. No panon, nen pinasakay si Kristo, ya sikatoy akaalagey ed abay na krus ya man-aakis tan man-eerew; no panon ton inyan si Sikat ed panteon; no panon ton anengneng so pibangon to lamet; tan no panon ton in-bantayan so inkalab to ed tawen ya napno na panangaro; no panon ya sikatoy inmurong met la ed Anak tan Dios to, tan natan et akaalagey ed tawen ed nikawanan na trono na Dios.

Ontan met, saray gawa na anggan siopa ed saray Santo, unong ya impanengneng ed saray litrato, et natatalosan na amin: say panbabawi nen Pedro, say pankompirma nen Tomas, say impamatoor ed si Esteban, say panawag nen Kristo ed si Saulo diad dalan, tan arum ni. Tan singa met ed panangigalang tan panangangop tayo ed salaysay na bilay nen Kristo ya akasulat ed Ebanghelyo; ontan met, dadayewen tan uungupan tayo so lupa nen Kristo ya nipanengneng ed icon, ya iyuyuko tayo so ulo tayo aliwan ed materyal a porma noag ingen ed salaysay, unong ed saray salita na mismon San Juan de Damasco, ya onia so imbaga to nipaakar ed saya: 'Ibagam ed siak, siopa so sasambayen mo ed Ebanghelyo—say tinapay (say materyal a porma), odino say istorya?' Seguradon ibagam ed siak: 'Diad salaysay na itsura nen Kristo.' Kanian agko dadayewen so kiew, nita, odino say materyal na icon, noag ingen say itsura na laman (nen Kristo) tan say itsura na Katawan. Anggad dia si Damascene [29] .

Ta no onduko tayo ed arapan na sakey a sagradon icon, agtayo onduduko ed sakey a kiew, odino ed pinta, odino ed kopya, odino ed daan a bengatla, odino ed balon bengatla; ta agtayo aanapen so sustansya diad icon, nitan agtayo dadayewen so sustansya diad icon; noag ingen, titingtigngen tayo so sagrado, dadayewen tayo so sagrado, tan onduduko tayo ed arapan na imahen ya akalarawan. Say panagdayew tayo, unong ed bangat nen San Basilio Maginoo, et onyatagey ed Orihinal, ed Sikato ya walad tawen.

Ta no akaalagey ak ed arapan na icon na Manangiliktar ko tan labay kon mandayew, say kanunotan ko et tampol ya itagey ed si Kristo a mismo, say Manangiliktar ko, a manari ed tawen a kaiba so Ama tan say Espiritu Santo, tan sika so dayewen ko ed arapan na icon To: tan sirin, say galang ya iteter ko ed icon na Manangiliktar et onyurong ed samay orihinal, a sikato met so Manangiliktar a Mismo, a man-ari ed tawen.

Ontan met, no onarap ak ed icon na Inan na Dios tan labay kon mandayew, unonan itagey ko so kanunotan ko ed mismon Pinakasanto ya Inan na Dios, a man-ari ed tawen a kaiba so Anak to tan Dios, tan dayewen ko Siya ed arap na icon to; tan say galang ya iteter ko ed say icon et onyurong ed say orihinal ya aligen to, sikato may Sankalininisan ya Birhen Inan na Dios, ya akaalagey ed nikawanan na trono na Dios ed tawen.

Ontan met, kada no labay kon sambaan so icon na anggan siopan santo, unonan itagey ko so kanunutan ko ed satan a mismon santo, ya akaalagey ed arapan na trono na Dios ed tawen tan manpipikasi ed Dios para ed sikatayo: tan sirin say galang say icon ya ginawak, et onyurong ed orihinal ya aligen to, ed satan a mismon Santo (ibagak), ya nononoten ko ed isip ko, tan sikatoy yuyurongan ko. Balet say manaanap ed sakey ya icon na daan tan say inyalis et manaanap na materyal, tan sasambayen to so materyal imbes ya Sikatay ya walad tawen; tan say ontan a too et singa say ondadakmomo ed gawa na lima na too, lapud gagawen ton dios so materyal. Say ontan a panagdayew et aliwan deboto, noagta impio, tan kinondena na Kapitoan ya Ekumenikal a Konseho, no iner so deboton panagrespeto ed saray sagradon icon et impaalagey. Tan saray Banal ya Ama na satan a Konsilyo so angiyan na espesyal ya anathema ed saya: siopaman so ag mangigalang ed saray sagradon icon et magmaliw ya anathema; ontan met, siopaman so mangibabalang ed saray sagradon icon et magmaliw ya anathema. Tan ipalinew na Simbaan iya ed saray kanta to, ya ibabaga ton saray matunong ya ananak to, legan dan idadayew iray sagradon litrato ed matoor a panangigalang, et agda gagawaen ya dios iraya. Kanian, ed unonan Simba na Kuarap a Kuaresma, legan na Baleg a Vespers ed Slavnik, kantaen to: 'Para ed sikami so litrato na Nankatawan, matoor ya idadayew, balet ag-gagawen ya dios.'

Tan diad canon, antis na seremonya na panamales ed saray heretiko, diad komaliman ode, bersikulo 2, nisulat so onia: 'Legan min nengnengen so icon, a mangigagalang ed Impakabitin ed Krus, uungupan mi si Kristo na walaay panangaro, tan itan a tanda, tan sasambayan mi ra, aliwan singa saray dios.'

Tan diad Synaxarion na satan a simba, diad serbisyo na Matins, akasulat irayan salita: 'No walay siopaman ya ag mangigalang ed saraya (saray sagradon litrato) tan ag to iratan aungupan—aliwan bilang panagdayew, aliwan bilang dios, noagta bilang litrato, lapud panangaro ed saray orihinal—sikatoy sumpaan.' Imanoen yo irayan salita: 'aliwan bilang panagdayew'—tan talosan ya say panagdayew, ya tatawagen ya 'latria' na saray Griyego, et nepeg ya iter na sakey ya ortodokson too ed Dios labat, tan aliwan ed anggan anton pinalsa o nanengneng tan napiger ya bengatla. Ta no say Simbaan et mangikomand ed sikatayo ya igalang iray icon aliwan diad liturhikal a paraan, aliwan diad panag-yukol na 'latria', malinew ya ibabangat to ed sikatayo ya ag gawen a dios iray icon na saray santo, noag ingen pian labat igalang iratan bilang sagradon bengatla. Ta say matoor a panangigalang ed saray sagradon icon et manlalaknab ed panag-yuko ed arapan na sakey ya icon bilang santuaryo na Dios, tan aliwan bilang Dios a Mismo. Balet, ed Dios a Mismo, man-yuyuko tayo legan na Banal a Liturhiya, diad panamegley na banal a panagdayew—a kabat bilang 'latria'—ya itatagey tayo so kanonotan tayo ed Sikato tan titilengen so Agnanengneng diad espiritual a mata na pananisia. Balet, say panagdayew ed saray sagradon icon ya aliwan makadios et manlalapud panag-diyos ed icon tan panangibilang ed saray materyal ya elemento ed loob to—singa say pinta tan saray kolor—a singa onluluob ed mismon Dios. Balet sikatayo, unong ya imbaga tayo la, no onduko tayo ed arapan na sakey a sagradon icon, itatagey tayo so kanonotan tayo ed Sikato ya walad tawen, ya say lupa to et nipanengneng ed icon. Tan diad onduko na onia, agtayo sasambaan so materyal ya kabiangan na icon, ya nanenengneng tan napipidpid, noag ingen say lupa ya manaayam ed tawen, ya agtayo nanenengneng. Singa met ed Daan a Tipan, pinagalangan na saray totoo na Dios so Kaban na Tipan tan saray bengatlan walad dalem to: say balitok a banga a karga toy manna, say baston nen Aaron, saray Tabula na Tipan, tan saray kerubin na gloria a manasakop ed altar; tan diad panagdayew da ed saraya, agda dinayew so materyal ya bengatla mismo, noagta say Dios a Mismo, a idadayew da so agnanengneng a Panamegley na sarayan nanengneng a sagradon bengatla. Kanian, diad sayan balon grasya, sisisamba tayo ray sagradon icon, ya idadayew so Agnanengneng diad panamegley na sarayan nanengneng ya sagradon bengatla.

Tan singa met ed Daan a Tipan, sanen impaalagey nen Solomon so templo para ed Dios, nanggawa na saray balon kerubin ed balon istilo tan inyan to ra ed tapew na Kaban na Tipan kaiba iray daan a kerubin a ginawa nen Moises; Saray totoon Israelita ya wadman nen saman ya panaon et agda tinanggian so balon cherubim nen Solomon, tan agda met inkuan: 'Agmi labay ya igalang so balon cherubim, noag ingen et igigetmi iray daan ya ginawa nen Moises'; agda inkuan iya, noag ingen et ginagalangan da met so balon cherubim nen Solomon a singa met ed impangigalang da ed saray daan ya ginawa nen Moises. Ontan met, ag kami mandudumaan ed baetan na daan tan balon icon, noagta dadayewen mi so balo a singa ed pandadayew mi ed daan: ta, singa ed imbaga ko la, ag mi anapen so materyal a sustansya ed icon, tan ag mi met sasambaan so materyal a sustansya ed icon, noagta say sagradon imahe. Singa ed insulat nen San Juan de Damasco ed sermon to para ed Orthodox Sunday nipaakar ed panangigalang ed saray icon nen Kristo: 'Agko igagalang,' kuan to, 'say tabla, nita say padir, nita say palitada, noag ingen say larawan na laman (nen Kristo) tan say lupa na Katawan [30] .' Ontan met, nipaakar ed saray icon na saray santo na Dios, diad parehon sermon ya abitla to ed tagey: 'Didayewen tan uungwan ko iratan a sagradon icon, aliwan singa saray dios-diosan, noag ingen no panon ya posible diad panamegley na panagsulat tan saray salaysay ya nonoten so irap ya sinagmak da'[31] . Anggad dia so imbaga nen Damascene.

Saya so Ortodoks a Panamani tayo, tan aliwan singa say kinen Bryn, ya manisia ed sustansya na saray daan ya icon tan mandadayew ed saray daan ya icon a singa sikara so Dios.

Kapitulo 6. Nipaakar ed Banal a Krus

Sinasaludo tayo so Santo Krus na Katawan, odino mas maong ni, say litrato na satan a krus ya pinakabitin ed si Kristo. Ta say mismon krus ya pinakabitin ed si Kristo et ag la naromog; aderal tan nikalat iya na saray mananisia ed intiron mundo para ed bendisyon tan panagpaabig. Natan sirin, say itsura labat na satan a krus so gagawaen odino pipinturaan. Anggaman ontan, dadayewen tayo itan bilang mismon tuan krus, anggaman ag tayo ibabaga ya sikatoy dios; ta saman a mismon krus nen Kristo et aliwan Dios, noag ingen sakey a kiew tan kagawaan na panagpatey para ed saray managgawa na mauges. Dadayewen tayo so krus aliwan lapud bilang na saray sampot to, noag ingen bilang pananemdem ed irap na Katawan; tan agmi met itan ituring ya walay waloran sampot, odino apat labat: ta agmi sasambaan so materyal a krus, odino say Kiew, odino say apat labat a sampot, odino say waloran sampot, noag ingen si Kristo a Katawan tayo, legan min nononoten so impangipapako ed sikato ed krus. Ta aliwan say krus, noag ingen si Kristo, ya impasak ed krus, so angisalba ed sikatayo; tan agtayo tinawag a Kristiano lapud krus, noag ingen lapud si Kristo a Mismo; tan say Dios et aliwan say krus para ed sikatayo, noag ingen si Kristo so Dios tayo. Lapud saya, anggapoy pananisiaan mi ed saray sampot na krus, noag ingen ed si Kristo a Dios a Mismo. Nipaakar ed mismon krus, balanglan apat so sanga to, walo, odino mas dakel ni, pareho tayon rerespetoen itan. Ta rerespetoen tayo so krus aliwan para ed krus mismo, noagta para ed si Kristo a mismo, ya impasak ed satan, tan say ilalo tayo na kilalaban et aliwan diad materyal a krus, noagta diad si Kristo ya impasak ed satan. Kanian, ondengel tayo ed sagradon managbangat a si Juan na Damasco, a nansalita na onia: 'Onlukob tayo ed arapan na imahen na marangal tan manangiter-bilay a Krus; anggano ginawa iya ed arum a materyal, aliwan say materyal mismo—ag ta komon—noag ingen say imahen[32] , bilang simbolo nen Cristo.' Ta imbaga To ed saray disipulo To, legan Ton mangiiter na ganggan ed sikara: 'Insan ompaway so tanda na Anak na Too ed tawen: say Krus,' kuan To. Anggad dia so imbaga nen Damascene. Dengelen na amin so sarayan salita na satan a managbangat: ondoduko kami ed arap na litrato na Krus, aliwan say mismon materyal—kabaliksan to, aliwan idadayew so materyal—noag ingen say litrato na Krus, bilang simbolo na impangipaku ed Krus nen Kristo. Tan lamet, diad sananey a pasahes, kuan to: 'Nen anengneng mi so imahe na impakapako nen Kristo, tan napanonotan mi so makapangiliktar a kairapan To, ondapa kami tan mandayew kami aliwan diad sustansia, noag ingen diad samay irerepresenta'[33] . Anggad dia so kuan to. Imanoen yo pa irayan salita: 'aliwan say materyal ya bengatla, noagta say imahen', say labay ton ibaga, aliwan say materyal ya krus, noagta say imahen na impamako ed krus nen Kristo ya irerepresenta na krus.

Aya so Ortodoksan Pananisia tayo, tan aliwan singa say kinen Bryn, ya manisia ed waloran-sanga a krus tan manyalibeg ed materyal a krus a singa sikatoy Dios.

Balet, nadngel ko ray saray makasiklo ya lulukas iray mapanginsulto ran sangi, tan singa aso ya onkakalot ed apat-a-sungay a krus nen Kristo, ya tatawagen da itan ya selyo na Antikristo tan say krus na Romano. Say mauges dan pananginsulto et susto lan abalesan ed sananey a parte na sayan librito.

Kapitulo 7. Nipaakar ed Prosphora

Nipaakar ed prosphora, ipapahayag mi ya say sakramento et ag nagagawa ed limaran prosphora o diad pitoran, noag ingen diad saksakey labat, ya ditan kuanala so Kordero. Ta say Simbaan na Moscow tan amin ya Great Russia, kaiba iray Griyego, et ipapatnag da ya saray piraso ya inala manlapud prosphora para ed saray mabilay tan saray inatey et ag-natransubstansya ed Laman nen Kristo, noag ingen say saksakey ya Kordero so natransubstansya. No balet, saray partikulo et ag natransubstansya, noag ingen say saksakey a Kordero: ta say sakramento et gagawaen ed saksakey a prosphora—ed satan a Kordero, kuan ko—tan aliwan ed limara o pitoran prosphora, ya saray partikulo et ipepelag labat bilang panonot ed saramay nonoten, tan aliwan para ed transubstansyasyon. Kanyan, talagan makapakelaw ya walay isyu ya ompaway ed limog na saray iskismatiko nipaakar ed bilang na prosphora. Ta diad inmunan Simbaan, diad panaon na saray Apostol, say Liturhiya et ginawa ed saksakey a prosphora, unong ed impangiyawat nen Kristo ya Katawan ed Sarilin To diad Huling Apunan. Balet, diad saginonor, nandagdag ira na arum ed sayan saksakey a prosphora, pian nonoten iray ngaran na saramay iyapay so andi-dalan a sakripisyo.

Kapitulo 8. Nipaakar ed Saray Daan tan Balon Libro

Nipaakar ed saray daan tan balon libro, ipapahayag mi ya sikara so saksakey tan pareho labat, singa met ed saray daan tan balon icon ya saksakey tan pareho labat. Antokaman ya pananguman ed arum ya bengatla diad loob na saray libro et aliwan pananguman ed pananisia: ta saray balon libro et ibabangat da ed sikatayo ya manisia ed parehon Dios a singa saray daan; Saray balon libro et karga da met so parehon dogma na pananisia a singa saray daan; ipapagawa tayo ed saray balon libro so panagdasal ed parehon Dios a singa met ed saray daan; ibabangat da met so parehon maong a gawa a singa saray daan; tan anggapoy kontran bangat ed saray balon libro, a singa met ed saray daan. Tan no iner so arum a balikas et inuman, ag-ira binaliw so kabaliksan da, noag ingen inapiger. Ta dakel a lingo so akaloob ed saray daan a sinulatan a libro lapud kapabayaan na saray andi-kakayahan a managkopya, anggan antis ni ya ginmapo so pan-imprenta na libro ed Russia. Ta say panag-imprenta na libro et ginmapo ed Moscow nen taon 7061 na creation [34] na mundo, legan na panari na unonan Tsar na Moscow, si Ivan Vasilyevich, diad panangasikaso nen Metropolitan Makarii na Moscow; balet diad saginonor, nen say Moscow et dineral na saray taga-Poland, say imprentahan, kaiba so amin ya gamit to, et aderal.

Insan, apasimbalo lamet itan legan na panari nen Tsar Mikhail Feodorovich, diad bandad sampot na panari to, diad panag-patriarka nen Kasantosan Joseph, tan say bilding ya akaalagey natan et resulta na satan a panagpasimbalo; tan say panag-imprenta na libro et ginmapo lamet nen taon 7152 (1644), tan anggad natan et tuloy-tuloy la so panag-imprenta na saray libro. Balet, nensaman, anggapo ni so panag-imprenta na libro ed Russia: amin ya libro et sinulat-lima, manlapud panaon na binyag nen Vladimir. Ta manlapu la ed gapo, saray Griyego ya sinmabi ed Russia a kaiba nen Vladimir a nanlapud Cherson, nen naaralan da so salitan Ruso balet aliwan kompleto so pakatalos da ed saya, et in-translate da ray libro da ed salitan Ruso. Ontan met, saray Ruso, nen naaralan da so salitan Griyego balet aliwan kompleto so pakatalos da ed saya, et ginapoan dan i-translate iray libro na Griyego ed sarili dan salitan Ruso. Diad gapo, saray Griegon manag-translate, lapud aliwan kompleton pakatalos da ed arum ya ekspresyon na Ruso, et in-translate da so arum ya parte ya aliwan unong ed Griego; ontan met, saray Ruson manag-translate, lapud aliwan kompleton pakatalos da ed arum ya ekspresyon na Griego, et in-translate da so arum ya parte ya aliwan unong ed Griego. Kayari to, dakel ya lingo tan ag-akainklud so linmoob ed dakel ya nanduruman kopya: singa nanenengneng ed amin ya daan ya manuskriton libro, ya angapoan na saray unonan imprentan libro—ya natan et tatawagen ya 'saray daan' na saray iskismatiko. Diad gapo, imprenta ra iratan unong ed itsura ra ed saray manuskrito, ya aliwan sigpot ya duga. Balet, diad saginonor, nen mas inusisa, sikara et inapiger unong ed saray Griyegon teksto: no panon ya say pananisia tayo et mitunosan ed pananisia na saray Griyego, ontan met, say saray libro tayo et nepeg ya mitunosan ed saray libro da; balet diad panag-apiger ed saray salita na teksto, agda binaliw so pananisia: ta saray arum ya ekspresyon ed teksto, daan man o balo, aliwan kabiangan na pananisia, noag ingen salita labat, unong ya abitla la nensaman.

Kabanata 9. Saray Banal ya Ama et Ag-asalba Lapud Saray Kasulatan

Nipaakar ed saray iskismatikon mangibabaga ya saray Banal ya Ama et asalba lapud saray daan a libro, mansasalita ra labat lapud agda pikakabat: ta saray Banal ya Ama et aliwan asalba lapud saray panagsalita tan salita ed libro, noag ingen lapud marakep a panagbilay da. Tan dakel ed sikara so agda ni ingen kabat so alpabeto, lalo la so mantongtong nipaakar ed saray bengatlan pang-literatura. Ta aliwan say panagsulat odino antokaman a klase na diskurso na saray marunong, noagta say bilay a makapaliket ed Dios so mangitdan na kilalaban.

Balet, no saray sagradon ama et niliktar na saray daan a libro, sirin dapat et niliktar ira na saray manuskrito imbes ya saray imprentan libro; ta saray manuskrito et inmona nen saray imprentan libro, manlapud panaon nen Vladimir anggad panaon na Tsardom na Moscow. Tan amin a santo iran ama na Ruso, diad panaon na saray Manunan Prinsipe—ya inmona ed saray Tsar na Moscow—et agnanbasa manlapud saray naka-imprentan libro, noagta manlapud saray manuskrito, lapud agni wala ni saray naka-imprentan libro ed Russia. Tan no say kaligtasan na saray Santo ya Ama et aromog ed saraman ya daan a libro, maliban ed maong a bilay da, sirin anggan natan et ag met manepeg so manpikasi manlapud saray imprentan libro, noagta manlapud saray daan a manuskrito.

Tan no say kaligtasan na saray sagradon ama et naromog ed saray libro na kadaanan, talagan naromog itan ed pegley na dakel ya lingo tan ag-pankatunongan na teksto; ta sarayan kadaanan ya manuskriton libro et napno na saraya, ya say sakey o duara ed saraya et itukoy dia. Diad unonan agew na Oktubre, legan na serbisyo para ed Proteksyon na Sankasantosan ya Inan na Dios, kayari na Polyeleos, saray daan ya manuskriton libro et oniay binasa: 'say sankagalangan mon omophorion, ya mas masnag nen say electora'; legan a diad arum et akasulat, 'mas masnag nen say alektora'; legan a diad saray naka-imprenta ya edisyon et in-apigeran la nen Kagalang-galang a Maximus a Griego pian basaen ya 'mas masnag nen say elektra'. Tan saray makulaw tan ignorante et nampunget kontra ed si Maximus, tinawag dan heretiko, ya inkuan da: ' ' (inbaga ra), 'sika, heretiko, tinapang mon umanen iray salita ya anganko ed saray banal ya ama tayo?' Balet, usisaen tayo so kabaliksan na 'elektor', 'alektor' tan 'elektra'. Say 'Elektor' et ibabangat bilang 'elector', samay mamili na sakey a bengatla odino too; say 'alektor' et ibabangat bilang 'silak', unong ya akasulat ed Ebanghelyo: 'Antis ya onkanta so silak, tinmaboy ka la ed siak na mamitlo' ([35] ); legan a say 'elektra' et mankabaliksan na kirlap na puron balitok. Natan et nonoten tayo: ed dinan ed sarayan bengatla so mas manepeg ya ikompara ed omophorion na Sankasantoan ya Birhen ya Inan na Dios—ed 'elektor', ed 'okom', odino ed 'kirlap na balitok'? Diad katuaan, mas manepeg ya ikompara ed 'elektr'—say kirlap na balitok—nen say 'alektor'—say okom—odino ed 'elektor'—say mamili. Ta, diad opinyon na saray makulaw ya ignorante, saray sagradon ama et asalbar lapud saraman ya daan a salita—nipaakar ed say elector tan say tori—singa say kaligtasan et naromog ed saray daan ya nisulat a salita.

Niarum ni: nen ika-19 ya agew na Hunyo, diad baleg ya sinulatan a Menaion na Apatira, ya isisikaso ed baleg a Katedral na Dormition ed Moscow, diad bilay na Kagalang-galang a Paissius, diad folio 459 et nisulat ya say masanto a propeta Jeremias et mabetbet ya linma ed arapan nen Kagalang-galang a Paissius. Diad satan a teksto, naromog so onggendan a deskripsyon: 'tan diad panamegley na mauges a kanonotan et sinubok ton pilaleken iray insipan a bendisyon'; imbes ya 'sekreto iran kanonotan', say akasulat et 'mauges iran kanonotan'. Posible kasi ya say sagradon Propeta et angigapo na mauges iran kanonotan ed si Reverend? Andi balot. Imanoen yo ya: no say kaligtasan na saray sagradon ama et naromog ed saray daan a nisulat a salita, sirin anggan ed satan ya salaysay, say kaligtasan et naromog ed 'mauges a kanonotan'; balet aliwa ya ontan so agawa. Ta say kaligtasan da et aliwan walad saray daan a nisulat a salita, nitan ed saray salaysay tan lingo na saray manuskrito, noag ingen ed marakep a panagbilay da.

Ta saramay mangibabaga ya saray sagradon ama et asalba lapud saray daan a libro et mantitila: ta anggapoy nilasir lapud saray daan a salita na libro, odino ed saray balo, noag ingen lapud saray dili ran maong a gawa tan andi-kapintasan a pananisia.

Kabanata 10. Saray Balon Libro et Agda Inuman so Pananisia

Tan nipaakar ed saray iskismatikon manbabatikos ed sikami, a singa inuman mi so pananisia diad panamegley na saray balon libro, ed saya so ebat mi: say masanton Apostol Santiago, say agi na Dios, ya pinili nen Kristo a mismo bilang unonan Obispo na Jerusalem, so nanggawa na masanton Liturhiya. Satan a Liturhiya to so sinelebra ed amin ya Simbaan ed Silangan diad loob na ngalngali apat a lasus a taon. Ontan met, si San Basilio ya Baleg, haligi na Simbaan tan managbangat na uniberso, kayari ton inyan ed gilig so Liturgya nen Santiago tan nanggawa na dili ton liturgya, impasa to iya ed saray simbaan. Dia et itepet ko ed saray sofista na Bryn: inuman kasi nen Basil the Great so daan a pananisia diad impangigawa to na balon Liturgy? Kayari to, si Santo Juan Crisostomo et nanggawa na dili ton Liturgy—a seselbraan ni anggad natan—tan inter to ed saray simbaan: inuman kasi nen Crisostomo so pananisia?

Kapitulo 11. Nipaakar ed Saray Daan a Kaugalian na Simbaan

Anto sirin, so ibaga tayo nipaakar ed saray daan a kaugalian tan ritual (seremonya) na Simbaan, tan nipaakar ed saray sagradon Ekumenikal tan Lokal a Konseho? Agta nabirbir ed saraya so dakel a bengatlan binaliw, arum et inapiger, legan a say arum et maslak ya tinaynan la, unong a nisulat ed libro ya *The Guide*, diad saray canon na Konseho na Laodicea, diad Canon 11 [36] : 'Wala,' kuan to, 'nen saman a panaon so pigaran ugali ya gagawaen ed saray simbaan; ed saraya, say arum et alingwanan la ed ilabas na panaon, say arum et tinmunda lan tuloy, legan a say arum ni et inekal na saray canon?' Ontan so pansumpalan na 'Steersman'; balet, itayo et nonoten tayo so sakey a bengatla. Nen saman a panaon, arum a obispo et layman tan akasawa, unong a nanenengneng ed saray canon na Komanem ya Ecumenical a Konseho, ed Canon 12 [37] ; ta imbaga met na Apostol: 'Say sakey ya obispo et nepeg a anggapoy kapintasan, asawan laki na sakey a bii'[38] . Ontan so si Herimon, Obispo na Nilopolis ed dalin na Ehipto, ya nipaakar ed sikato et insulat nen Eusebio, Obispo na Caesarea ed Palestina, say daan a manag-rekord na saray agawa ed simbaan ya nambilay ed panaon nen baleg ya Emperador Constantine, ed [39] : Ontan met so inkasulat na historian ya sinmublay a si Nicetas Callistus, say nansulat na saray synaxaria ya naromog ed Triodion; pareho so istorya ra ya sayan Obispo Herimon, lapud katatken to la, et tinmakas a kaiba so asawa to paonlad saray palandey na Arabia pian takasan so lima na saray managpersekuta legan na panag-persekuta nen panaon na panag-ari nen Decius [40] .

Niarum ni: arum ed saray lay presbiter tan diakono et ag-akasal, unong ya nanenengneng ed koma-samplon canon na Lokal a Konseho na Agkir tan ed koma-anem a canon na Komanem ya Ekumenikal a Konseho [41] . Diad daan a manuskrito , sakey a daan a libro na saray canon, nisulat ya diad saray apalabas a panaon, manlapud mismo ed gapo, say Banal a Liturhiya et ginawa kayari na panag-kan. Pinatunayan met iya nen Sozomen a Griego, sakey a daan a manag-rekord na saray agawa ed simbaan, a nambilay legan na panari nen Theodosius a Ugaw. Diad ikapiton libro na gawa to, diad kabanata 19, insulat to ya diad panaon to, diad saray dalin na Ehipto, dakel ya syudad so mantutuloy nin uunoren iyan ugali: ya say Liturhiya et gawaen kayari na panag-kan, ya tutumboken na panangawat ed saray Banal a Misteryo na Laman tan Dala nen Kristo. Ginawa da ya bilang panalig ed Pangdem na Katawan, no iner so Katawan tayon Kristo, kayari na panagdem, et inter To so sankasantoan a Laman tan Dala To ed saray disipulo To. Si Teodosio a Maugaw et linmoob ed trono apat a lasus a taon kayari na Inkianak nen Kristo, tan satan a kaugalian et uunoren ni ed arum a syudad na Ehipto. Say parehon gawa et ginawa met ed arum a pasen: saray pari et mangigigiya na Misa legan dan mangan, tan saray totoo et mangawat na Komunyon legan dan mangan, lalo la no Biernes Santo na Semana Santa. Ta say lokal a konseho na Carthage (ya ginawa legan na panari nen Honorius ed Roma tan nen Theodosius a Kuyang ed Constantinople) so angibawal ed saray pari ya mangidaulo na Liturhiya tan ed saray totoo ya mangawat na Banal a Komunyon diad interon taon, maliban labat no Biyernes Santo. Balet, indekreto na Komanem ya Ekumenikal a Konseho ya diad Biernes Santo et ag nepeg ya mangidaulo na Misa so pari no akangan la, tan ag met nepeg ya mangawat na Komunyon a Banal iray totoo no akangan la ra, unong ya akasulat ed saray kanon na satan a Komanem ya Ekumenikal a Konseho, diad Kanon 29, diad libro ya *Kormchiya*, diad folio 186. Niarum ni, ibabaga na sakey a daan tan autoridad a manuskrito ya, legan na saray agew na panag-ayuno, saray Kristiano et ginmapon nangan na keso, gatas, tan iknol, anggad naging matibay la so panag-obserba da ed panag-ayuno. Tan nisulat ya, nen saman a panaon, saray bibii et wala met so sakey a rangko na serbisyo ed saray serbisyo na simbaan, a kapara na saray diakono; Lapud saya, tinawag iran diakonisa, a say ministeryo da et sankasiglat ed panaon a saray bibii tan dalaga a manlilima manlapud paganismo paonlad Kristo et ibabawtismo, a singa nanenengneng ed bilay na saray santo: nen si San Cipriano et aturo bilang obispo, inordinan to so dalaga a si Justina bilang sakey a diakonisa [42] . Si Santa Non, Obispo na Heliopolis, nen binyagan to so patutol a si Pelagia, pinatubang to ed si diakonesa Romana manlapud sagradon pabinyagan [43] . Si San Crisostomo, legan a dadalanen ed sampot ya eksil to, tinawag to so bendisyonan a diakonesa Olympias tan arum ni, tan pinaseseg to ra ya mansiansian matibay ed Ortodoksan pananisia [44] . Say Banal a Theozwa, say asawa nen Santo Gregorio na Nyssa, et sakey a diakonisa [45] . Tan dakel a dalaga tan balo so saray diakonisa; para ed orden da, nengnengen so saray kanon na Saray Banal a Ama: say Unonan Ekumenikal a Konseho, Kanon 19, diad libro a *Kormchiya*, folio 40, tan say Komapat a Ekumenikal a Konseho, Ganggan 15, diad libro *Kormchiya*, folio 99 ed beneg, tan say Lokal a Konseho na Carthage, Ganggan 6, folio 120 ed beneg, tan say Komanem a Ekumenikal a Konseho, Ganggan 14, folio 181 ed beneg. Tan kabat la ya, nen saman ya apalabas ya panaon, say Banal ya Komyunon et ag-iiter ed saray ag-inbautismoan panamegley na kutsara, noagta say Laman nen Kristo et iiter ya bukor ed lima (singa say panangiter na antidoron natan), legan a say Dala nen Kristo et iiter ya bukor manlapud kalis. (Si San Krisostomo, balet, so angiletneg ya say Laman tan Dala nen Kristo et nepeg ya iter ya mankaiba ed sakey a kutsara ed sangi, tan aliwan say Laman ya bukor ed lima. Nengnengen so insulat para ed koma-siam ya agew na Nobyembre, diad bilay na Kagalang-galang a Theoktista na Lezvia), tan kayari to, amin irayan tan dakel nin arum a gawa so inekal diad saray Konsilyo, tan lalo la diad Komanem ya Ekumenikal a Konsilyo.

Dia et itepet ko: nen inekal na saray sagradon ama iramay daan a kaugalian, inuman da kasi so daan a pananisia ya Orthodox? Andi balot; ta saray kaugalian et nayarin itepel tan umanen, balet say pananisia et mansiansian ag-inuman diad loob na Simbaan nen Kristo.

Kapitulo 12. Nipaakar ed Saray Balon Inyarum a Gawa

Tan singa saray arum ya daan a tradisyon ya inuman, legan a saray arum et inikdan na gilig, ontan met so inyarum a balon tradisyon ed Simbaan: dengelen yo natan no anto iya. Duaran Griyegon historyador ya taga Constantinople, si George Kedrin tan Nikephoros Kallistos, ya nambilay ed saray panaon da, so angisalaysay ya ed saray unaan ya simbaan et anggapo nin unona so bendisyon na danum ed bisperas na Epipanya. Sayan ugali et inmunan impaalagey nen panaon nen Zeno, Ari na Gresya, diad Antioquia, na ag-ortodokson Patriarka Pedro, ya kabat met bilang Knafeus tan Fullos; tinanggian na Simbaan so sikato bilang heretiko, balet inawat to so tradisyon to bilang duga. Linmoob si Zeno ed trono nen taon 474 AD, tan malinew ya anggan ed panaon na saray baleg ya Ecumenical Teachers—si Basil the Great, Gregory the Theologian tan John Chrysostom, ya nambilay ed komapat a siglo AD—anggapoy panagbendisyon na danum ed bisperas na Epiphany. Saray an-an-atagey tan daan a santo et agda impasdek iya; noagta say unor, sakey ya ag-matoor tan aliwan-ortodokson Obispo, so angipasdek ed saya, tan say impasdek to et inawat na Simbaan, tan itutuloy ya gagawaen anggad natan. Saman met a si Pedro , say eretikon Patriarka na Antioquia (unong ed testimonya na saray abitlan historian), et impasdek to met ya say 'Manisia ak ed sakey a Dios' et igalang ya ibalikas na maksil ed simbaan kada agew: balet nensaman et babasaen labat na maksil maminsan ed sakey taon, no Biernes Santo, no saray nankatesis et babawtisan. Diad saginonor, diad Simbaan na Constantinople, say panagbasa na 'Manisia ak ed sakey a Dios' et in-adoptar para ed inagew-agew a panag-usar nen Patriarch Timothy na Constantinople, unong ed insulat nen Theodorus, say managbasa na Simbaan na Constantinople. Niarum ni, manlapud gapo ni labat, sayan himno et aliwan kabiangan na Divine Liturgy: 'Say Saksakey ya Anak tan Salita na Dios'[46] , tan arum ni; balet legan na panarian nen Justinian a Baleg, sikatoy mismon emperador so angipasok ed saya. Niarum ni, insulat nen George Kedrin na Constantinople ed *Synopsis of Histories* to ya legan na panari nen Justinus, ya linmoob ed trono kayari nen baleg a Justinian [47] , indekreto ya say Kansion na saray Cherubim et nepeg ya kansionen ed Liturhiya, sakey a kansion ya agni kinansion nensaman. Ontan met, diad Masanto ya Baleg a Huebes, impasdek ya say himno ya 'Say Misteryoson Apunan Mo, O Anak na Dios'[48] et nepeg ya kansionen, ya agni kinansion nensaman. Nibaga met ya say kanta parad Pinakasanto ya Ina na Dios, 'Say Pinakagalang a Kerubin', et ginawa nen Cosmas, Obispo na Maium, a kapanaon nen Damascene, tan impasa ed saray simbaan; balet sayan kanta et anggapo antis nen Cosmas na Maium. Si Cosmas tan si Damascene et nambilay ed ikapitun siglo kayari na Inkianak nen Kristo.

Dia et itepet ko: nen inyarap irayan balon himno, ya agni dati walad saray Simbaan na Orthodox, nansalat kasi so pananisia na Orthodox? Andi balot. Anto sirin, so ibaga tayo ed saray dakel ya himno (kansion) na simbaan ya inyarum ed saray agano ni ya panaon: singa say Octoechos nen Damascene, say Triodion nen Theodore the Studite, saray Canon nen Mitrophan, Cosmas, Joseph tan arum ni? Tan panon met ed saray serbisyo ya ginawa ed Russia para ed saray balon santo, ya anggapo nensaman: inuman kasi na amin ya sarayan inyarum so pananisia?

Nadngel ko ray arum ya totoon ag makaamta ya ibabaga ra: ag manepeg so mangiyarum na antokaman ya bago ed Simbaan; ta nisulat ed sampot na Apocalipsis: 'No walay siopaman ya mangiyarum ed sarayan bengatla, iyarum na Dios ed sikato iray salot ya nisulat ed sayan libro'[49] . Say ebat ko: aliwan manepeg so mangi-arum na antokaman ed saray dogma na pananisia, o mangekal na antokaman manlapud saratan; balet nipaakar ed panag-apiger na saray ritual tan ganggan na simbaan, tan say panagparakel na dayew ed Dios, manepeg tan duga so manggawa na ontan, unong ed kuan nen David ed Dios: 'I-arum ko' (kwan to) 'ed amin a dayew ed Sika'[50] .

Kapitulo 13. Nipaakar ed Ag-pankakasakey na Saray Banal ya Ebanghelista

Balet lamet, itutukoy ko ray saray manaalagar tan manbabatikos ed saray balon libro. Ta no diad pananguman ed arum a parte manlapud saray daan a teksto diad saray balon libro et inuman da so pananisia: ta, unong ed panagnonot yo, nayarin ibaga a anggan saray Banal ya Ebanghelista, lapud impangirekord da na arum a salita tan gawa ya ag-nankatukoyan, et nanggawa na panagsisiyan diad pananisia ed limog da. Nansulat si San Mateo na Ebanghelyo to kayari waloy taon na Inkatagey nen Kristo [51] ; si San Marcos kayari samploy taon; si San Lucas kayari labinlimay taon; tan si San Juan kayari talumplo tan duwaran taon. Kanian, usisaen tayo sirin iray pandumaan da ed pigaran salita tan salaysay. Diad Dasal na Katawan, say 'Ama mi', si Mateo et insulat to: 'Iter mo ed sikami natan ya agew'[52] ; legan a si Lucas et insulat to: 'Iter mo ed sikami so kanen mi ed inagew-agew'. Kuan nen Mateo: 'Pirdonaen mo kami ed saray utang mi'; legan a kuan nen Lucas: 'Pirdonaen mo kami ed saray kasalanan mi'[53] . Kuan nen Mateo: 'singa pirdonaen mi met'; legan a kuan nen Lucas: 'ta pirdonaen mi met so arum'. Imbaga nen Mateo: 'ed saray manutang ed sikatayo'; legan ya imbaga nen Lucas: 'ed balang sakey ya manutang ed sikatayo'. Insulat nen Mateo: 'ta say panarian et kien mo tan arum ni', legan ya ag-itan abitla nen Lucas. Dia et itetepet ko: inuman kasi nen San Lucas so pananisia diad impansulat to na Dasal na Katawan ed nanduman salita kayari nen Mateo? Sakey kasi so pananisia nen Mateo, tan sananey so pananisia nen Lucas? Lamet, walay sananey nin pasahes nipaakar ed komisyon nen Kristo ed saray Apostoles ya manpulong;. Insulat nen Mateo ya sanen ingganggan nen Kristo iray Apostoles ya ag mangawit na antokaman para ed biahe, inkuan To: 'anggapoy sandalyas odino baston'[54] ; balet insulat nen Marcos: 'baston tan sandalyas labat'[55] . Lamet, insulat nen Mateo: 'Legan ya paalis si Jesus ed Jerico, walay duaran bulag ya akayurong ed gilig na dalan'[56] ; balet si Marcos so nansulat nipaakar ed saksakey a bulag a laki, si Bartimeo[57] : nayari kasin nansian si Marcos ed si Mateo ed pananisia to, lapud insulat to so nipaakar ed saksakey a bulag a laki imbes ya duara? Lamet, imbalita nen Mateo: sanen sinmabi si Jesus ed rehiyon na Gerasenes, duaran lalakin apasalan na demonyo so akabetang ed sikato [58] ; balet si Lucas so nansalita nipaakar ed saksakey a lakin apasalan na demonyo[59] . Niarum ni, agda nirekord na pare-pareho iray Beatitudes. Nirekord nen Mateo so siam a Beatitudes [60] , legan a nirekord nen Lucas so apat labat [61] .: Kasin nan-uman so isip nen Lucas, ya nansulat na naiiba nen say insulat nen Mateo antis ed sikato? Lamet, nipaakar ed saray matatakew ya impakrus a kaiba nen Kristo, insulat nen Mateo tan Marcos ya parehon tinamaran Sikatayo; balet imbaga nen Lucas: say sakey et tinamaran Sikatayo, legan a say sakey balet et nampikasi: 'Tandaan mo ak, Katawan, no onsabi Ka la ed panarian Mo.' Niarum ni, nipaakar ed inkioli nen Kristo manlapud inaatey, insulat nen Mateo tan Marcos ya saksakey ya anghel so linma ed saray Miyaroy-myrrh diad lubok; balet insalaysay nen Lucas tan Juan ya duaran anghel so linma. Lamet, tinukoy nen Lucas iramay duaran anghel, ya inkuan ton akaalagey ira: 'Natan, walay duaran lalaki ya akaalagey ed arapan da ya akasulot na makasileng a kawes'[62] ; balet inkuan nen Juan ya akayurong ira: 'Duaran anghel ya akasulot na amputin kawes so akayurong, say sakey et diad ulo tan say sakey et diad sali, diad pasen ya akadipa so laman nen Jesus'[63] . Ontan so dakel tan nanduruman pandumaan ed saray salaysay tan istorya ya naromog ed saray Ebanghelyo; balet say pananisia na saray Ebanghelista et saksakey tan ag-anguman.

Ta saray managbangat na Bryn et mantitila, tan singa aso et on-ongong ed Simbaan nen Kristo, ya ibabaga ran say arum ya balikas ya inuman ed saray balon libro et anguman ed pananisia. Manlapud sarayan on-ongong ya aso ya inggangganan itayo na Santo ya Apostol ya man-ingat, ya ibabaga to: 'Man-ingat kayo ed saray aso'[64] .

Kapitulo 14. Nipaakar ed Panalangin na Katawan

Niarum ni, saray makapasin-asin a kamarerwa et manbabatikos ed Banal a Simbaan lapud, diad Dasal na Katawan, imbes ya 'Anak na Dios', ibabaga mi so 'Dios mi'; singa inikkat mi so dasal na Anak na Dios. O sikayo ran makulaw! Anto so kababaingan ed Anak na Dios no tatawagen mi Siya ya Dios diad dasal? Say Anak na Dios et tatawagen a Dios—kasin mauges itan? Anto so mas atagey tan mas marangal a titulo: 'Anak na Dios' o 'Dios'? Balang sakey ya Ortodoksyon Kristiano et tatawagen ya anak na Dios, unong ed kuan na Dios a Mismo ed Kasulatan: 'Aawaten ta ka, tan magmaliw ak ya Ama ed sika, tan sika so magmaliw ya anak kon lalaki tan anak kon bibii' ([65] ). Tan lamet, kuan nen San Juan a Teologo ed Ebanghelyo: 'Inikdan to itayo na kanepegan ya magmaliw ya ananak na Dios, para ed saray mananisia ed ngaran To' ([66] ). Kanian balang sakey a Kristiano et tatawagen a anak na Dios, aliwan unong ed naturalesa, noag ingen unong ed grasya; singa si San Basilio Maginoo a tatawagen ya anak na Dios ed saray himno na simbaan no Enero 1, ed saray stichera na Praises, a nisulat a onia: ''Nagmaliw a anak na Dios lapud grasya, diad panamegley na panag-oli a nanlapud banal a binyag'—balet, nayari kasin tawagen a Dios so siopaman? Ta no tawagen tayo so Anak na Dios a 'Dios', ag tayo Siya ekalen ed saray pikakasi tayo, noag ingen itan Siya ed saratan, a tatawagen Siya ed mas atagey tan mas marangal a titulo a 'Dios'. Nadngel yo la kasi so heresiya nen Ario, ya tinawag to si Kristo ya Katawan tayo bilang Anak na Dios, balet agto inamin ya sikatoy Dios? Inkuan na saray Ariano ya say Anak na Dios et Anak na Dios, balet aliwan Dios; Sikato et aliwan kapara na Ama, aliwan kapareho so inkakatawan, aliwan kapareho so pan-ari, aliwan kapareho so inkakabuo, tan aliwan Manamalsa, noag ingen sakey a pinalsa; Sikato et nirerespeto labat lapud tatawagen ya Anak na Dios, balet aliwan Dios. Onia so impanmura na saray Ariano. Ta saray Ama na Katawan, kayari dan usisaen so bengatla, ingganggan da ray totoon Ortodokso ya tawagen so Anak na Dios ya 'Dios', ya ibabaga ra: 'Katawan Jesu-Cristo, Dios mi, kaasian mo kami!' Ta no tatawagen tayoy Anak na Dios ya 'Dios' ed pikakasi, ipapahayag tayo ed Ortodoksyon a pananisia ya say Anak na Dios et Dios. Balet saray iskismatiko, lapud agda labay ya tawagen so Anak na Dios ya 'Dios', et ontutulong ed saray mamblasphemon Ariano. Balet aliwa ta kasin akasulat so Dasal na Katawan ya onia anggan ed saray daan a libro: 'Katawan Jesu-Cristo, Dios mi'? Aliwa ta, O Brynyan, tinukoy mo so tinawag mon 'daan a libro' ya abitla mo, si Cirilio na Jerusalem—say labay ton ibaga, say libro ya imprenta ed Moscow nen taon 7152 na mundo, legan na panari nen Mabunlok a Tsar tan Baleg a Prinsipe Michael Feodorovich, tan legan na panag-patriarka nen Patriarka Kirill Joseph na Moscow? Diad satan a libro, diad sampot, walay paliwawa na Panalangin nen Jesus, ya onggapo diad beneg na folio 552 tan anggad sampot na folio 556. Diad satan a paliwawa, imanoen no panon ya insulat so Panalangin nen Jesus: aliwa ta onia: 'Katawan a Jesu-Cristo, Dios mi'? Akin sirin, legan ya akakapet kayo ed saray daan a libro, et agyo ikokonsidera so daan a libro ya mangibabangat ed sikayo ya ibaga so: 'Katawan a Jesu-Cristo, Dios tayo'? Ay, say kabatatan tan inkamatalker na ulo yo! Balet, diad diyosesis ko, agko met isesebel so pan-usar na sayan pikakasi: 'Katawan a Jesu-Cristo, Anak na Dios, kaasian mo kami!' Basta labat anggapoy mangititilak ed puso da na say binusol ya heresiya na Arian. Balet, napermite ed saramay labay da so panag-iba na duaran titulo—Anak na Dios tan Dios—ya ibabaga da ya: 'Katawan Jesu-Cristo, Anak na Dios, Dios mi, kaasian yo kami!'

Sikayo met ya itukoy tayo dia so 'Limonar' na sankasantosan a Sophronius, Patriarka na Jerusalem, bilang paneknek ed pikakasi nen Jesus, say Anak na Dios, ya tinawag ton Dios. Nakasulat ed satan a libro nen Sophronius, ed Kabanata 51, a say Sankabalsan Efrem, Patriarka na Antioquia [67] , pian kombinsien so sakey a heretikon stylite, imbantak to so omophorion to ed apoy tan nampikasi, ya inkuan to: 'Katawan a Jesu-Cristo, Dios mi,' tan arum ni. Tan diad Kabanata 44: sakey ya matatken so nampikasi para ed mapabayaan ya disipulo ton inatey, ya inkuan to: 'Katawan a Jesu-Cristo, say tuan Dios mi, ipatnag mo ed siak so kapalaran na kamarerwa na agik.' Tan diad Kabanata 155: Si Abba Jordan, nen anengneng to so taloran Saraceno ya akapangidakep na sakey ya kalangweran a laki, tan labay ton bayaran pian nibulagtaw manlapud sikara, naamtaan to ya agda awaten so bayar para ed sikato, ya inkuan da ya nansipan ira ya iyopresi to bilang sakripisyo ed pari da; insan say matatken, ya inmuley ed dalin, et nampikasi ed Dios, ya inkuan to: 'Katawan a Jesu-Cristo, Dios mi, isalba moy aripen mo manlapud sarayan barbaron andi-Dios!' Tan tampol ya abalang so taloran Saraceno tan, ya inyatda ray espada ra, nansusutan iran nampateyan; tan say kalangweran a laki, ya akalaya la, et tinumbok to may matatken.

Kabkabat iya, ta anggan saray sagradon ama nen saman a panaon et uusaren da so ibagan 'Diyos mi' ed Panagdasal ed si Jesus. Akin sirin et manpasnok kayo, O saray kalaban na Sagradon Simbaan, ya manrereklamo ed sikami lapud Panagdasal ed si Jesus, ta tatawagen mi so Anak na Dios ya 'Dios'? Agkayo manreklamo kontra ed sikami, noag ingen kontra ed saraman ya daan a santo, no agkayo nababaingan tan agyo itatakot so pasnok na Dios; sumpaen yo ra, ta oniay pikakasi ra: 'Katawan a Jesu-Cristo, Dios mi!'

Kapitulo 15. Nipaakar ed Ngaran nen Jesus

Tan saray schismatics et manbabansag met na mauges ed sikami, singa inuman mi so ngaran na Manangiliktar, ya isusulat da so 'і҆i҃s' imbes ya 'і҆s҃', tan busol da itan a sankasantosan a ngaran a 'і҆i҃s', tan say imahe nen Kristo; no nanengneng da so 'i҆i҃s' ya akasulat ed satan, agda satan sasambaan, noag ingen babalawen da kami, ya ibabaga ra: 'Wala met ed sikara so i҆sꙋ̀s.' Kanian sarayan iskismatiko et mamblasphemikon ibabaga da ya say sankasantosan a ngaran a 'i҆i҃s' et 'in i҆sꙋ̀s'. Tan singa labay da kamin kontraten, kuan da: 'Nen, unong ed Ganggan nen Moises, si Cristo et pinutot ed kaomwalo ya agew, insan da inter so ngaran ya "i҆s҃", say ngaran ya inter na Anghel, anggan antis ya sikatoy akabuo ed eges[68] .' Angiter so Anghel na ngaran ed Anak na Dios antis nin sikatoy nilikna, balet inikdan da na sananey a ngaran, 'i҆i҃s', imbes ya say ngaran ya inter na Anghel, kanian nagmaliw ya 'in i҆sꙋ̀s' ed limog da.

Balet, itayo et ipabantak so kaingal na panagnonot da, et itepet tayo ed sikara: ibaga yo ed sikami, O sikayo ran makulangkulang a 'matoon a totoo' tan mambablasphemian a managsumpa! Nen impaamta na Anghel ed Sankalinisan a Birhen so panagbuntis na Anak na Dios, diad anton lenguahe, diad anton dila so impansalita to ed sikato—diad Ruso, odino diad arum? Tan diad anton lenguahe to tinawag so Manangiliktar—diad Ruso, odino diad arum a lenguahe? No say Anghel et nansalita ed Pinakalinis a Birhen ed salitan Ruso, sirin et magmaliw a tua so ibabaga yo, ya tinawag to so Anak na Dios a 'Iesus'; balet no say Anghel et ag nansalita ed salitan Ruso, sirin et napatunayan ya mantitila kayo.

Ilukas yo so mata na makulimlim ya kanonotan yo, tan nengnengen yo ed sarili yo: antoy lahi tan lenguahe na Sankasantoan ya Birhen ya Inan na Dios, iner so panayaman to, tan diad anton lenguahe so nansalita so Anghel ed sikato diad Panangibaga? Ta sikatoy sakey a dalaga a nanlapud lahi tan salita na Judio, aliwan Ruso; nanayam ed dalin na saray Judio, aliwan diad Russia: ta say Anghel et nansalita ed sikato diad salitan Hebreo, aliwan Ruso, lapud sikatoy sakey a Judion dalaga.

Dia lamet et itepet mi ed sikayo: samay sankasantosan a ngaran, ya unong ed kaugalian na Griyego et nisusulat bilang akorion a 'і҆с҃' ed leksab na titulo, tan ibabalikas a 'Jesus'—panon ya ibabalikas ed salitan Hebreo? Ibaga yo ed sikami, no amta yo. Balet amta mi ya agyo ibaga, ta agyo amta. Kanian, sikayo ran ag makabat, imanoen tan talosan, no sarag yon talosan.

Saray maalam ed salitan Hebreo so mangibabaga ya say ngaran na Manangiliktar et nansalita ed nanduruman paraan, unong ed saray ugali na saray labi na Judio.

Diad arum a lugar, tinawag da ya: IOSVA.

Arum – – – IESVA.

Arum – – – IESKVA.

Balet, amin na saraya et saksakey so kabaliksan da: say Manangiliktar.

Tan si San Basilio ya Baleg (a nepeg tayon unan unan tumboken) et ibabaga to ed gramatika to ya say ngaran ya 'i҆i҃s' et nanlapud salitan Hebreo ya 'Yeshua', a say kabaliksan to et kaligtasan; Siak balet, manisia ak (kwan nen Basil) ya nanlapu itan ed 'ΙΑὨ', a say kabaliksan to et 'interon', say future tense to et 'ΙΑΣΩ', kanyan 'Jesus'. Anggad dia so kuan nen Basil. Say gramatika nen Basil et naromog ed komatlon bolyum na saray gawa to, ya imprenta ed Griego tan Latin diad Paris nen taon 1638 AD, diad pahina 595 na satan a bolyum. Ta say ngaran a 'Jesus' et ipapaliwawa manlapud Hebreo bilang 'Manangiliktar', tan manlapud Griego bilang 'Managpaabig'. Nia met so naromog ed gawa nen Santo Atanasio ya Baleg, Arsobispo na Alexandria, diad komapat a treatise kontra ed si Apollinaris, no iner inkuan to ya onia: 'Si Jesus et tinawag manlapud 'Iasato', a say kabaliksan to et, 'papagalingen to ray kairapan na saray totoo to'. Sikatoy nampagaling, sirin, nen pinili ton alaen so itsura na sakey ya aripen. Anggad dia so inkuan nen San Athanasius. Malinew ya sikato, a singa si San Basilio ya Baleg, et inala to so sankasantosan a ngaran ya 'Iisus' manlapud Griegon salita ya Ἰάω, a mankabaliksan na 'Managpaabig'; say future tense et Ἰάσω (Iaso), tan say imperative et Ίάσατο (Iasato), kanyan Iasous. Tan sanen impaamta na Anghel ed Sankasantoan a Birhen so panlaknaben na Anak na Dios, ya nansalita ed sikato ed salitan Hebreo, tinawag to (unong ed saray salaysay nen Baelius tan Athanasius) so Anak na Dios a 'Jesus' (tan aliwan, ed paraan na Ruso, a 'i҆sꙋ̀ s') Ontan met, nipaakar ed ebanghelista Mateo, ya nansulat na Ebanghelyo ed salitan Hebreo (ta sikatoy saksakey ya nansulat na Ebanghelyo ed diyalekton Hebreo), natatalosan ya say ngaran na Manangiliktar et nisulat ed Hebreo bilang Iasous (unong ed salaysay nen Basil tan Athanasius a Baleg); tan aliwan diad Rusian a porma, і҆сꙋ̀с.

Akin, sirin, et sayan sankasantosan a ngaran et aliwan nisusulat odino ibabalikas bilang 'і҆асꙋ̀с' ed salitan Hellenic-Greek, noag ingen bilang 'і҆и҃с'? Saya et lapud, ed limog na saray Helleno-Griego, ibabaga na saray gramatikal a totontonen na sankadaanan ya Ionic a diyalekto ya say letra A, no ontumbok ed letra I ed decimal ya alpabeto, et naynay ya nasusukatan na octal ya I, singa ed onggendan ya alimbawa: say Iatír (doktor) et nagmaliw diman ya Iítír. Say Hermias (Hermes) et ginawa ya 'Ermias'. Kanian, say 'Jesus', a sakey a ngaran a Hebreo, et ginawa da ya 'i҆is', lapud pinalitan da so 'A' na 'I'. Tan saya et aliwan panagbaluktot o panag-dungis na ngaran, noag ingen sakey a patakaran na gramatika na salitan Hellenic, unong ya abitla la. Ta sanen insulat na apatiran sagradon Ebanghelista so Ebanghelyo da nipaakar ed si Kristo a Katawan, si Mateo, ya nansulat ed salitan Hebreo, insulat to so sankasagradoan a ngaran na Manangiliktar (unong ed salaysay nen Basil tan Athanasius) bilang 'Jesus'; si Marcos, ya nansulat ed salitan Romano, insulat to so 'Iesus'; para ed saray Romano, unong ed saray patakaran na gramatika na dilin lenguahe da, sinalatan da so letra ya 'A' na 'E'—singa met ed gagawaen na saray Griego ed 'I': balet si Lucas tan si Juan, ya nansulat ed Griego, insulat da so 'і҆i҃с'. Manlapud sarayan Griego, inala mi ya saray Ruso so gawi na pansulat tan panangibaga ed satan ya sankasantosan a ngaran, kaiba so pananisia ya Griego-Ortodoxo.

Amtaen yo met iya: diad salitan Hellenic-Greek, say ngaran na Manangiliktar et nisusulat ed duaran paraan: say interon porma—a kompleto so letra tan anggapoy titulo—tan say pinakuyad a porma—ed silong na titulo. Say interon porma et nisusulat a onia: Isous; say pinakuyad a porma et і҆и҃с, tan say mas pinakuyad nin porma et і҆с҃. Anggano no maminsan et isusulat da itan a ngaran ya uusaren so sankamelagan ya abbreviation—ya say unaan tan unor a letra labat so akasulat a walay accent pian magmaliw ya 'і҆с҃'—balet, agda balot ibabaga so 'Jesus', noag ingen lawas dan ibabaga tan kankantaren so 'Iisous'.

Ta anggan diad sikatayo, sayan Sankasantosan a Ngaran et no maminsan et isusulat ya intero ya anggapoy titulo, singa nanenengneng ed libro na saray homilia nen Juan Crisostomo nipaakar ed saray epistola nen Pablo, diad folio 1374, ya isinulat ya onia: 'Ta no walay siopaman a onsabi a manbabangat na sananey a Jesus' ([69] ), tan arum ni. Mas kaslakan ed sikatayo so pansulat ed sikato ed silong na titulo ya 'і҆с҃'; balet, duga ya ibalikas itan unong ed gagawaen na saray Griyego—aliwan 'Jesus', noagta 'Iisus'—anggaman no maminsan et isusulat da itan ya mas antikey bilang 'і҆с҃'. Tan lapud saray totoon Russian et aliwan marunong, aliwa a singa saray Griyego ya ibabalikas da so ngaran ed interon porma anggano isusulat da ya pinakuyad, balet lapud ipapasakuyad da so panagsulat, ipapasakuyad da met so panangibalikas. Susulat da so 'і҆с҃' tan ibabaga da so 'Jesus'; lapud saya, mas maong ya isulat tayo so 'і҆и҃с' imbes ya 'і҆с҃', pian say interon ngaran na Manangiliktar, a singa gawaen na saray Griyego, et nabibigkas ed taloran pantig, tan aliwan duara labat. Ta no maminsan et nisusulat ya 'i҆i҃s', tan no maminsan et 'Jesus'. Say 'i҆i҃s', unong ya imbaga tayo la, et nipatalos manlapud Hebreo bilang 'Manangiliktar', tan manlapud Griego bilang 'Managpaabig'. Nipaakar ed no antoy kabaliksan na 'Jesus', ondengel kayon maong. Diad Griego, say 'Isos' et mankabaliksan na 'kapada'; say 'Ous' et mankabaliksan na 'layag': no nankasakey irayan duaran salita, magmaliw ya 'Isous', a say kabaliksan to et 'kapada-layag'. Balet ag tayo tawagen so Manangiliktar tayon Kristo na ontan a ngaran. Lapud saya, mas maong ya isulat so 'і҆и҃с' imbes ya 'і҆s҃', tan ibalikas ya taloran pantig, a mankabaliksan na Manangiliktar tan Managpaabig tayo, si Kristo , imbes ya duaran pantig, a mankabaliksan na 'kapareho-layap'. Ta amin ya apatiran Ebanghelista, diad taloran lenguahe—Hebreo, Griego tan Latin—so nansulat na ngaran na Katawan diad taloran pantig, aliwan duara, unong ya imbaga tayo. Diad Hebreo et 'Yeshua', diad Latin et 'Iesus', tan diad Griego et 'Iisous', a mankabaliksan na Manangiliktar tan Managpaabig tayo. Balet, diad salitan Ruso, saray schismatiko, ya duara labat so pantonog da—'Iisus'—et agda ikokumpisal so Manangiliktar tan Managpaabig na saray kamarerwa tayo. Tan diad katuaan, say 'Jesus' et walad sikara: ta agda ikokumpisal so tuan Iisus, say Manangiliktar tan Managpaabig, noag ingen say arum a 'Jesus' a pareho labat so tanol. Tan babalawen da so Anghel a Mambabangat, a nampabalita na panlukon na Anak na Dios ed Sankalinisan a Birhen, a singa sikatoy angaran ed sikato na 'Jesus'. Balet natan et abuyagyag la so tila ra, tan apabaingan so makulangkulang a panagnonot da; tan say panagmura ya linmabas manlapud mabulok a sangi ra kontra ed sankasantosan a ngaran nen Jesus et ompawil ed sarili ran ulo. Ta diad sikara et naromog si Jesus, say tatawagen dan 'pare-pareg so layag'; balet diad sikami et saksakey labat, ya inmuna, wadia natan, tan magmaliw ya anggad angga, si Jesus, a tatawagen a Manangiliktar tan Managpaabig na saray kamarerwa tayo, si Kristo a Katawan, a anggano diad saray Ebanghelyo et nisulat ed pinakakompleton Griegon porma diad silong na titulon 'і҆s҃', et balet ibabalikas ya 'І̑исоу́с' a walaan na taloran pantig, aliwan duara.

Diad library na Tsar, ya walad Printing House ed Moscow, walay sakey a sinulatan-lima ya Greek a Ebanghelyo ed Kharatei a sulat. Tan unong ed insulat manga 1,100 a taon lay apalabas odino masulok ni, unong met ed akarekord ed libro ya kabat bilang *Uvet Spiritual*, diad beneg na folio 32. Diad satan a Ebanghelyo, antis na Ebanghelyo nen San Juan a Teologo, say sankasantosan a ngaran na Manangiliktar et akasulat a singa itsura na krus unong ed onggendan:

Diad Griego, ΙΗΣΟΓΣ ΣωΣΟΝ

Diad Slavonic, І̑исоу́се спасѝ

Kanian, nagmaliw ya malinew ya, para ed sikatayo ran Ruso ya ag-nambasa, mas maong ya isulat so ngaran na Manangiliktar bilang 'і҆i҃s' imbes ya 'і҆s҃', pian nabigkas ya taloran pantig imbes ya duara.

Nipaakar ed panangipuesto na saray gamez ed panaggawa na krus ed sarili, dakel lay asulat nipaakar ed saya diad Libro na Salmo, ya onggapo ed sakey ya introduksyon; say labay to et basaen to diman: balet say agto natatalusan so kagalangan na saya et ondengel ed no antoy ibabaga.

Oras la natan ya onalis tayo ed sananey ya artikulo.

Ikalwan Artikulo. Kasin say pananisia ra et say daan a pananisia?

Kapitulo 16. Anto so kabiangan na Daan a Pananisia?

Say daan a pananisia et bubuowen na duaran bengatla:

1) Diad saray dogman Ortodokso, ya kinompirma na Saray Banal ya Apostoles tan saray Ekumenikal ya Konsilyo:

2) Tan diad saray kadaanan a tradisyon na Simbaan, ya inter na Saray Banal ya Apostoles tan saray banal a kadaanan ya Ama ed saray mapanisia pian itanduro diad pananisia ya Orthodox.

Para magmaliw ya mas mainomay, isumaryo tayo ya onia: dia ed Russia, say Daan a Pananisia et samay inyakar nen Santo Vladimir a Baleg, nen sikatoy binyagan ed Cherson, inawat to manlapud saray Griyego tan inyakar ed Russia, tan diad panamegley to et nipa-liwawa to ray dalin na Russia; tan say Simbaan na Russia et niletneg diad saraman ya Ortodoksan dogma tan tradisyon na simbaan ya inyakar nen Vladimir manlapud saray Griyego, tan mansiansia ed saratan anggad natan ya agew—atan so kadaanan a pananisia.

Kanian, usisaen tayo so parehon saray dogma tan saray tradisyon na simbaan ya inyakar nen Vladimir manlapud saray Griyego, tan nonoten, base ed sikaran dua, no kasin say pananisia na Bryn et say daan a pananisia.

Pan-usisa ed Daan a Pananisia diad liwawa na saray dogman Ortodokso.

Unona ed amin,

Kapitulo 17. Nipaakar ed Sankasantosan a Trinidad

Say pananisia tan panangikumpisal ya say Dios ed Trinidad et saksakey—say Ama, say Anak tan say Espiritu Santo—et nanduma so persona balet ag napipikepkep ed kabibilay na Diosan: saya so daan a pananisia, ya inyakar nen Vladimir manlapud saray Griyego paonlad Russia.

Balet, saray Brynians et agda iproproklama so saksakey a Dios a Dios ed Trinidad, noagta babalagen da iya ed talo tan apat, unong a nadngel tayo ed magano.

Ta say pananisia ra et aliwan daan, noag ingen balo. Tan lapud ag iproproklama na saray taga-Brynyane so saksakey a Dios a Kina-Dios ed loob na Trinidad, noag ingen bibingayen da iya ed talo tan apat, nanengneng tayo iya a malinew manlapud saray mismon insulat da.

Aliwan abayag, diad panangasikaso na Dios, akasabi ed sikami iray kopya na saray sulat na kabat ed kaugsan a managbangat a schismatic a si Avvakum—sakey a datin protopope, ya inekal ed pwesto tan pinaalis ed simbaan, balet igagalang na saray Brynians bilang santo, tatawagen dan balon martir, tan ipepinta da so icon to tan sasambayen da. Diad saraman a sulat, inyarum mi dia so panagnonot nipaakar ed Banal a Trinidad ya nalmo ed epistola to para ed elder Ignatius na Solovetsky.

Kuan nen Habakkuk:

Nengneng mo, Ignatius na Solovetsky, tan manisia ka ed Trinidad a Dios.

Dengelen yo, saray Ortodoks a mananisia ed konsubstansyal a Trinidad: wala la kasi'y akadengel nipaakar ed tri-substansyal a Trinidad? Aliwa ta imbangat na Saray Banal ya Apostol tan Saray Banal ya Ama ed sikatayo ya ikumpisal so saksakey ya diad ed Banal ya Trinidad? Anggapoy magenap ya oras para ed sikatayo, ya antikey so isusulat, ya ilista so amin ya Ortodoksyon ya dogmatikon sinulat tan bangat; itepet tayo pa so sakey labat, si San Juan na Damasco, a, diad Octoechos, diad komatlon tono, diad Baleg a Vespers, et onkakansion na onia: 'Dadayewen ko so pakayari na Ama tan say Anak, tan kakansionan ko so biskeg na Espiritu Santo, say agnapipisang, ag-apiger a Kainawaan, say kaparehon-laman a Trinidad, a man-ari anggad angga.'

Sayan Trinidad ya kapareho so kaliknaan, tan aliwan samay taloran nanduruman kaliknaan, so ipepaneknek tayo ed pananisia ya Orthodox.

Balet diad limog na saray iskismatiko et linma so sakey a balon panangako, ya aliwan Ortodokso noagta heretikal; iproproklama da so Trinidad na taloran nanduman Persona.

Ta say pananisia ra et aliwan say daan a pananisia, noagta balon pananisia—sakey a balo tan kasumlang a doktrina, a datin agni balot nan-eksisti, a imbento nen Vladimir tan aliwan inala to ed saray Griyego.

Lamet, si Avvakum:

Agkayo natatakot ed sayan panagbukag ya talo, ta sakey ya diad so abukag ed taloran inkatao, ya pare-pareho ed diad.

Dengelen yo, saray Ortodoks a mananisia: aliwa ta ya heresiya tan panagmura ed Banal a Trinidad, say saksakey a diosan substansiya tan saksakey a naturalesa, a pinankabkabi ed talo? Sikato ta ya so daan a pananisia? Sikato ta ya so pananisian inawat na Simbaan manlapud saray banal a Apostoles tan saray banal a Ama? Sikato ta ya so pananisian inawit nen Santo Vladimir manlapud saray Griyego paonlad Russia? Andi balot. Diad panaon nen Vladimir, kaiba na inawat a sagradon pananisia, inyakar met ed Russia iray libro na simbaan, ya in-translate manlapud Griego paonlad salitan Slavonic; ed saraya et lukasan tayo natan so sakey, a kabat bilang Octoechos, tan itungo tayo so unonan tono, ed canon para ed Sankasantosan a Trinidad a Manangiter na Bilay, a kakansionan ed kada simbanan a Midnight Office, a ginawa nen Mitrofanov, ed sedalion na komanem ya ode, tan basaen tan nengnengen tayo no panon ya ipupunto so konsubstansyal a Trinidad. Nansulat diman a onia: 'Ed Sankasantosan a Trinidad, agnapipikepkep ed kabubuan, a bubuowen na taloran Persona a sankaiba-iban agnapipikepkep, tan manayam a sankaiba-iban agnapipikepkep ed kabubuan na Kapan-diyosan, sikami ran man-dayew a nanlapud dalin et ondadakmomo.' Dia et unoren tayo so pananumpa na Orthodox nipaakar ed Banal a Trinidad: say Banal a Trinidad et agnapipisang ed naturalesa; saray Persona et mandumaan, balet agnapipisang, tan mansiansian agnapipisang ed diad inkadios.

Balet say iskolastikon managbangat ya si Avvakum Rospopa et ibabangat to ray disipulo to ed Brynyan ya pag-apagey so saksakey a dios ed taloran dios, tan pag-isiyan so saksakey a naturalesa na pagka-dios ed taloran naturalesa. Kapigan la ey nansumpal so ontan a mauges a pananisia tan mapanirang a heresiya diad Russia? Wala ta ey itan nen panaon na saray Banal ya Ama, saray Rusianon manag-milagro? Andi balot, anggan kapigan; noag ingen sakey a balon nagagawa, ya sinmalimukok diad saray panaon tayo diad panamegley na makalokoy a panagnonot nen Avvakum tan saray disipulo to.

Ta say pananisia na Bryn et aliwan say daan a pananisia, noagta sakey a balon pananisia, a mangibabagi tan mangisusian ed agnabibagien a Diosnong a naturalesa tan kakanaan na Trinidad ed talo, sakey a bengatla ya agnin balot agawa ed Russia.

Lamet, si Avvakum:

Say panlalapuan na Kainawaan et man-agos ed talo; agmo ibaga, singa ginawa nen Arius, ya walay taloran ag-kaparehon naturalesa, noag ingen taloran kaparehon naturalesa odino pagkatao—satan la so magenap; agka la man-arum.

O Avvakum, aliwan teologo noagta sakey a managsalita-salita, ya diad sayan makapasinagem a panag-dogma mo et pinaneknekan mon sika et talagan makulangkulang! Unona, anggano manpapasen ya maestro, agto amta no anto so heresiya na Arianismo; ta si Arius et agto inkuan ya walay taloran diosnon naturalesa, noag ingen saksakey labat ed Ama: tan agto met inkuan ya say Anak et Dios, noag ingen say Anak labat; tan inkuan to ya say Anak et aliwan kaparehas so naturalesa, noag ingen lapud grasya. Koman-duwa, si Abbaqum et maatiw, lapud bibiingen to so naturalesa tan kakanaan na Kainawaan ed talo. Anggapoy parehon kaugsan ed ag pan-ikumpisal ed Santo a Trinidad, a singa ginawa nen Arius, tan ed panagbibiing ed sagradon naturalesa tan kakanaan ed talo, a singa gagawaen nen Abbaqum, ya, legan ya iiwasan to so heresiya nen Ario, et nanggawa na sarili ton heresiya ya ag met nabawasan so inkagrabe to, tan nagmaliw ya singa sakey a nalilingo a too ya ombabatik manlapud apoy, balet itatapon to met so sarili to ed mapetang a pugon, tan, legan ya iiwasan to so armas na arum, et papateyen to so sarili to ed sarili ton espada lapud inkabaliw to?

Balet lalon impaliwawa nen Avvakum so makapalihis a panagnonot to, ya inkuan to:

'Sankakabukor so yurongan na balang sakey: say Ama, say Anak, tan say Espiritu Santo; say taloran Ari na Tawen et akayurong diman, ya aliwan akasalimukok.'

Siopa ed saray ortodokso so ag onelek ed ontan a makalokoy a bangat na kabat a makapangisiyan a managbangat a si Habakkuk, a singa say Ama et akayurong a bukor ed tawen, say Anak et bukor, tan say Espiritu Santo et bukor? Aliwa ta saray taloran Hypostases na Trinidad et man-ari ed pankakasakey na Diosdaduan da?

Kabkabat ya, legan na panaon to bilang sakey a pari, si Abbaqum et ag to binasa so Lenten Triodion—saray gawa nen San Teodoro a Studite—legan na Banal a Kuaresma, odino, no binasa to man, et ag to ra natalusan. Diad saya, diad unonan Simba na Kuaresma, diad canon para ed panangondenar ed saray eretiko, diad Ode 9, onia so basa na Triodion: 'Dadayewen ko so Inkadios na Ama, tan na Anak, tan na Espiritu Santo, sakey a substansia diad taloran Hypostases, sakey a pagkatao ya ag nabangal, nanduma ed saray persona, sakey ed panangasikaso, walad amin a pasen.' Kanian si Santo Teodoro a Studite, kaiba so interon Simbaan ya Orthodox, et ipupunto to so Banal a Trinidad bilang saksakey ed panag-ari, aliwan talora ed panag-ari; balet si Avvakum et mapanginsulto ton ibabaga ya talora ira ed panag-ari, aliwan saksakey ed panag-ari. Kapigan la kasi walay ontan a makalokoy a kanonotan nipaakar ed Banal a Trinidad ya anganko akasulat ed Simbaan nen Kristo, singa sayan iskismatikon kanonotan? Anggapo balot: saya et balon panagmura kontra ed Banal a Trinidad ya imbento ra.

Ta say pananisia dan schismatic et aliwan say daan a pananisia, noagta balon pananisia, say nampapaway na saray balon heresiya.

O sanka-mangmang ya Avvakum! Dapat et manputer ka komon na kiew ed dilin abung mo, imbes ya man-esel ka ed saray bengatlan aliwan para ed sika, tan ed panamegley na panagnonot mon singa sakey ya managtalon et piliten mon pag-ibaen so konsubstansyal ya Trinidad ed talo.

Anggan saray sankamaongan ya teologo, ya an-aral na doktrina na teolohiya ed loob na dakel a taon, et maingat iran mansasalita no mantuturo ra nipaakar ed Dios: sika balet, ya agmo balot nadngel so teolohiya, tan agmo ni ingen amta no anto so teolohiya, et nansiansia kan manglukas na mapangta ya sangim pian mangibelyaw na dogma nipaakar ed Dios a Likas; tan anggano pinansagpotan mon magmaliw a singa teologo, impanengneng mo so inkasika a sakey a managtamor, sakey a heretiko, tan sakey a manag-insulto ed Santo a Trinidad. Nepeg ya abasam ed *Margaret* so salita nen San Juan Crisostomo nipaakar ed Ag-natalusan, tan manlapud ditan nepeg ya naaralan mo so mangigalang ed Sankasantosan ya Kaparehon-Laman a Trinidad diad panamegley na isesebeng imbes ya diad pangibabalikas na andi-kakanaan a salita nipaakar ed Sikato.

Lamet, kuan nen Avvakum:

Si Kristo et akayurong ed bukor a trono, a man-ari a kapara na Banal a Trinidad.

Paka-dengelan na tawen, tan paka-imano na dalin, iyan balon heresiya, ya agnin balot nadngel manlapu la'd apalabas ya panaon: ya si Kristo et bukor ed Banal a Trinidad. Saray skismatiko et agda la papanisiaan so Trinidad, noag ingen say kuaternidad: say Ama, say Anak tan say Espiritu Santo, a kaiba si Kristo bilang komapat a persona. Iner la kasi nadngel so ontan a papanisiaan? Kapigan la kasi nansumpal so ontan a papanisiaan ed Russia? Aliwa ta saya so balon heresiya, ya mambibingay ed Anak na Dios ed duara—say Anak na Dios ya bukor to, tan si Kristo ya bukor to—kanian (unong ed heresiya ra) wala la natan so duaran Anak na Dios Ama, tan sirin et sakey ya 'quadruple' so abuo?

Sikato kasi ya so tuan pananisia? Sikato kasi ya so daan a pananisia? Inawit kasi iya nen Vladimir manlapud saray Griyego? Sikato kasi ya so Orthodox a panangako? Sikato kasi ya so matoor a Kristianismo? Aliwa kasi ya sakey a makaderal a heresiya, a kontra ed daan a sagradon pananisia, makapasukal ed Dios, balet panliketan na demonyo?

Ay, kaugsan a kaburyongan tan panaglimbo! Panon yo ya aganatan, sikayo ran makapasin-asin a managbanga, ya tawagen so pananisia yo ya 'daan a pananisia', legan ya imbento tan inako yo so ontan iran makapaburido a heresya para ed sikayo? Andi, diad katuaan et andi, say pananisia yo et aliwan say daan a pananisia, noagta sakey a balo, a napno na saray balon heresya.

Kapitulo 18. Nipaakar ed Inkarnasyon nen Kristo. Pananisia nen Avvakum

Siak, si Avvakum, et onia so ikokumpisal tan papanisiaan ko: say naturalesa na Dios et ag nababalo; balet, nen imbulus to so Salita na Dios ed eges na Birhen, say pakayari na natural ya inkatoo to—say labay ton ibaga, say perpekton grasya—et sakop na linawa na Dios; ta ginmura tan imbulus to so inkasikato ed paraan ya ag napagsalita, legan ya say mismon sustansya to et mansiansian ag balot nababalo.

Antoy kaugsan na panagnonot na sakey a managtalon! Naamtaan to ni kasi no antoy ibabaga ton manleletaw-leletaw? Aliwa ta sarayan salita to et puro labat kabilungetan, kaligalig, tan talagan panagkamali?

Unona, imbaga to ya say atributo na Anak et aliwan ag-nababalew; balet agto met imbaga odino amta to no anto so atributo na Anak. Tatawagen to met iyan kalidad ya 'essence', ya agto amta ya walay sananey nin kalidad diad loob na Banal a Trinidad, sakey ya nikaduma tan nikabukor para ed balang Persona, unong ya ikokumpisal nen Santo Mitrophan diad Canon na Trinidad, ya ibabaga to: Iproproklama mi so saksakey ya imahen na Dios-Diosan, diad taloran hypostatic tan nanduman atribusyon na Ama, say Anak, tan say Espiritu Santo Spirit [70] :

Ta katangian na Ama so man-anak na Anak tan man-ibaki na Espiritu.

Say kalidad na Anak et say inkianak na Ama, balet agto inkianak so sananey ya Anak manlapud sikato.

Say kalidad na Espiritu Santo et say panlapu to ed saksakey ya Ama. Ontan iray kalidad na saray Persona na Trinidad.

Balet, say diosnon kalikasan et pare-pareho ed taloran Persona, tan saksakey tan ag nabibingay.

Niarum ni, (imbaga nen Habakkuk) ya say Dios a Salita ya inyanak ed eges na Birhen et aliwan Sikat a mismo, noag ingen say natural a pakayari na Diad-kina-sikato To. Tan in-interpret to itan a pakayari bilang grasya na perpekton pagkatao, legan a say mismon diad-kina-sikato na Anak et diosnon, singa ag balot na-access manlapud tawen. Kanian, unong ed panagnonot to, nagmaliw ya duara so Anak: say sakey et kaiba na Ama ed tawen, tan say sakey balet et ninkarnasyon ed eges na Birhen, ya imbaon na satan ya Anak ya kaiba na Ama ed tawen.

Impahayag to iyan heretikon panag-ako to ed sarili ton salita ed arum, mas malinew nin salita, a singa onia:

'Ipapasak siak so pakayari na Dios ed eges na Birhen, balet aliwan say Dios a Mismo, a nanlapud Sankatageyan, noag ingen sakey ya agnasalitan panangasikaso.'

Tan lamet et sinalita to so parehon bengatla:

Linma manlapud tawen diad pakayari na grasya To para ed sikatayo, ya interon sinmepsep ed sankasantoan a Birhen: diad diad-diad To, sikatoy interon maong, balet diad pagkatao To, sikatoy interon sakey ed Ama, ya agnapikepkep. Anggad dia si Avvakum nipaakar ed Inkarnasyon nen Kristo.

Inbangat to met iray disipulo to ya manrason ed parehon paraan; sakey ed sikara, a si Erofey Andreev so ngaran to, so nansulat na onggendan ed saray sulat to:

Say Anak et nagmaliw a too lapud kaabigan tan panangasikaso, ya aliwan kabiangan na diad inkasikato to.

Nengneng yo so balon Nestorius ed si Habakkuk tan saray disipulo to! Sayan mauges a managbangat, diad impangipahayag to na makaderal a pananisia to, et manbabangat unong ed paraan nen Nestorio, singa aliwan say mismon Anak na Dios so ninkarnasyon ed eges na Birhen, noag ingen say pakayari o grasya to labat so nibilog ed sikato, tan say pakayari o grasya to et, singa, ninkarnasyon ed eges na Birhen, legan ya say Anak na Dios a Mismo et singa ag inmabeba manlapud tawen paonlad dalin. Ta say Pinakasanto ya Ina na Dios (unong ed heresya nen Avvakum, ontan met ed baluktot ya panagnonot nen Nestorio) et aliwan Ina na Dios, noag ingen Ina labat nen Kristo; lapud agto inyanak so mismon Anak na Dios (unong ed palson panag-insulto ra), noag ingen sakey a pakayari odino grasya labat, a tatawagen a Kristo. Balet sikatayo, bilang saray ortodoksyon a mananisia, ag tayo balot isipen iyan heresiya ed kanonotan tayo; ta manisia tan ikokumpisal tayo ya say Pinakasanto a Birhen et say tuan Ina na Dios, ya nanganak ed tuan Dios a Salita, unong ed imbangat na saray santo ya Ama ed sikatayo ya manisia diad Komatlon Ekumenikal a Konseho, ya tinipon ed Efeso kontra ed mauges a Nestorio. Tan si San Juan de Damasco, diad Libro 4, Nipaakar ed Pananisia, Kabanata 15, so insulat to: 'Say Ina na Dios et ontan tan tatawagen ya ontan diad sankatageyan tan tuan kabaliksan.' Tan lamet: 'Say Anak na Dios so nianak ed sikato, aliwan sakey a too a mangawit na Dios, noag ingen say Dios a nagmaliw a too [71] .' Tan si Santo Mitrophan, say nanggawa na saray canon, diad Tono 3, diad Triune Canon, diad kada simbanan Midnight Office, diad komaliman ode, diad himno na Theotokos, so nansalita: 'Manlapud sika so nianak a Kristo, diad inkamapalsa tan kaburyan, duaray klase.' Ta say diosn a naturalesa na Dios et nankasakey ed too a naturalesa diad eges na Birhen diad saksakey a Persona nen Kristo, tan manlapud satan a mismon bekta, ya say Kristo et nagmaliw a too, Say Dios et perpekto, ontan met so too; tan say too et perpekto, ontan met so Dios, diad nanduman naturalesa balet akapankasakey diad saksakey, ag nabingay a persona. Ta anggano say Anak na Dios et nagmaliw a too ed eges na Birhen diad panamegley na Diosnon naturalesa To, sikatoy ag-insan pinisian ed Ama; tan aliwa met a singa say rason nen Habakkuk tan saray disipulo to, ya no say mismon Anak na Dios et linma ed eges na Birhen diad panamegley na Diosnon naturalesa To, agla komon sikatoy wadman ed tawen a kaiba na Ama, noagta sikatoy pinisian la komon ed Sikato. O ka-angasan na saray angangas, ya agda kabat so agnapipisalin Dios a Dios! Ta anggano say Anak na Dios et walad dalin diad mismon pagka-Dios to, sikatoy ag nin siansia nansian ed Dios na Ama a man-ari ed tawen; tan diad satan met lanlamang a bekta et sikatoy walad Hades a kaiba so kamarerwa, walad Paraiso a kaiba so matatakew, tan walad trono a kaiba so Ama, singa, legan a walad eges na Birhen, ag Siya tinmaynan ed Ama, tan legan a manbibilay ed limog na totoo, ag Siya tinmaynan ed Ama; unong a iproproklama na Santo ya Simbaan ed saray kansion na Pista na Inkatagey ed Great Vespers ed Slavnik: 'Ag Ka tinmaynan ed pagew na Ama, O sankamainomay a Jesus, , tan nambilay ed dalin bilang too.' Tan diad Irmoses na ikapitoy tono, diad komapat ya ode: 'Agmo taynanan so pagew na Ama, O Kristo Dios, ya linma ed dalin.' Balet si Kristo a Katawan tayo a Mismo, nen tinepetan nen San Felipe, 'Katawan, ipanengneng Mo ed sikami so Ama,' so inkuan To: 'Say akanengneng ed Siak et akanengneng met la ed Ama: agka ta manisia ya walad loob na Ama ak, tan say Ama et walad loob ko?'[72] . Nengneng yo iya, O Brynyans! ta say tuan Anak na Dios, diad dili Ton inkasanto a naturalesa, so ninkarnasyon ed eges na Sankasantosan a Ina na Dios, tan ag-Nampadala na siopaman a sananey manlapud Sikato pian maninkarnasyon: tan say tuan Ina na Dios et say Sankalininisan a Birhen Maria, a nankonsebo tan nianak ed ag-nasalita a tuan Dios. Kanian, sumpaan si Nestorio, sumpaan met si Abbaqum, a kaiba iray kapara ran mananisia, saray manlalapis ed Inkarnasyon na Dios a Salita, tan ontan met ed Inkarnasyon na Dios diad panamegley na tuan Ina na Dios.

Dengelen yo, O saray ortodoksyon a mananisia, no antoy klase na managbangat so walad saray iskismatiko; manlapud sikato met so nanlapuan na arum dan managbangat. Say managbangat da et si Abbaqum a heretiko, kaiba nen Ario ed panagmura ed Banal a Trinidad, tan kapareho na kanonotan a taga-tumbok nen Nestorio ed panagmura ed Inkarnasyon na Dios. Bibingayen da so agnabingay a Dios a Trinidad, bibingayen da ed talo tan apat, unong ed nadngel yo; tan agda met ipepetek ya say Anak na Dios et talagan naging too ed eges na Sankasantoan a Birhen, noag ingen say impan-ibaki to labat na grasya to ed sikato. Kasin saya so daan a pananisia? Kasin say pananisia dan makapansian et 'daan' labat lapud pinaolyan da so daan a heresiya nen Nestorius?

Kapitulo 19. Nipaakar ed Pan-leksab nen Kristo ed Impierno

Antoy ibabaga na samay managbanga ya managbangat a si Avvakum?

Ibabaga to ya say kaluluwa nen Kristo et sinmegep manlapud krus paonlad tawen ed Ama; balet kayari ton binmangon ed lubok, si Kristo et linma ed impierno a kaiba so laman to kayari na impanbangun to manlapud inaatey.

Dengelen yo, O saray matoor, no anto so ibabalbal na satan a buang a managbangat: sikatoy sakey a protopope, balet agto binasa so serbisyo para ed Marangal a Kinaoli, odino no binasa to man, agto atalosan, no iner so akasulat: 'diad kutkot ed laman, diad Hades a kaiba so kamarerwa To bilang Dios'. Saya so Ortodoksan panangumpisa na sagradon kadaanan a pananisia nipaakar ed inkana ed impierno nen Kristo: ya si Kristo a Katawan tayo et akainawa ed panteon ed laman, legan a kaiba so sankasagradon kaluluwa to, diad pakayari na Diosnuan to, sikatoy linma ed impierno pian iyatagey manlapud diman iray kaluluwa na saray sagradon apu. Tan si San Juan na Damascus et onia so imbaga to nipaakar ed sayan bengatla: 'Say apan-Diosan a kamarerwa (nen Kristo) et onleksab ed Hades, pian no panon ya say agew et manliliwawa ed saray totoon matunong ed dalin, ontan met so liwawa et manliliwawa ed saray akayurong ed karunongan tan say anino na patey ed dalem na dalin'[73] . Anggad dia, imbaga nen Damascus. Kanian, kayari ton naisiyan ed laman, say kamarerwa nen Kristo et tampol ya linma ed Hades pian iliktar iray kamarerwa na saray santo manlapud diman; balet imbaga nen Avvakum ya say kamarerwa nen Kristo et inmunan linma manlapud laman paonlad Ama, insan pinmawil manlapud Ama paonlad laman pian pabilayen itan lamet, tan kanian si Kristo, kayari na Inkioli to, et linma ed Hades a kaiba so laman To. Ta say pananisia nen Habakkuk tan saray disipulo to, saray Brynians, et aliwan say daan a pananisia, noag ingen sakey a balo, sakey a pananisia ya kontra ed daan a sagradon pananisia.

Dia lamet et ibagak ed saray Brynyan:

No sika, O saray Brynians, ipapasen yon baleg a kasalanan ya say arum ya daan a balikas et inuman ed saray balon libro (ya inuman aliwan kontra ed sagradon pananisia, noag ingen bilang panag-apiger na teksto), sirin, sika la so manghusga ed sarili yo: dinan so mas baleg a kasalanan—say pananguman ed sakey a balikas na teksto, odino say panag-dungis ed saray dogma na pananisia? Tan dinan so mas manbalbaleg ed pananisia: sakey a balikas ya inuman ed libro, odino say heretikon doktrina na Nestorian ya sikayo met lanlamang so nanggawa? Diad Moscow, diad saray balon in-correct a libro, saray arum a daan a parte ya kaukolan na koreksyon et in-correct la: balet sikayo, diad agyo pan-awat ed saray balon in-correct a libro, et tinanggian yo so daan ya Orthodox a pananisia, legan yon mangagawa para ed sikayo na balon, mapanirang a pananisia. Siopa, sirin, so mas grabe so kasalanan to; saray angikorekta ed saray libro, odino saray angibaliwala ed saray dogma na Orthodox a pananisia? Tan panon so iilaloan yon pakasalba? Diad saray daan a libro, odino diad pananisia? No diad saray libro, sirin agyo la kaukolan so pananisia; balet no diad pananisia, akin ya inmalis kayo manlapud daan ya Orthodox a pananisia? Anto so mas baleg: saray daan a libro, odino say daan a pananisia? Anta mi ya ipapasirayew yo so singa ipepetek yo so daan a pananisia; balet say kabaloan na pananisia yo so malinew ya apanengneng, aliwan say kadaan to, tan agyo la tatalindegan so saksakey a pananisia, noag ingen dakel: ta nadngelan mi ya singa karakel na saray pananisia so karakel na saray eremiteryo ed kakiewan na Bryneki. Aliwa ta? Usisaen yo iya para ed sikayo met lanlamang.

Kabanata 20. Nipaakar ed Saray Ngaran na Saray Eremita na Bryn

Diad apalabas a taon na 1708, diad bulan na Nobyembre, sakey a Itim a Pari a manngaran na Joasaph, say nampundar na Spasskaya Roevskaya Hermitage diad Balakhonsky District, so binmisita ed sikami diad Rostov; inter to ed sikami so pigaran angkekelag a libro a karga toy teksto na * *—sakey a ebat ed saray schismatiko—anggaman ag-inbaga so ngaran na nansulat. Diad satan a teksto, saray ngaran na saray monghe na Brynsk hermitage et akalista unong ed onggendan, tan itatampok ko ra dia unong ed impakapanengneng da:

Saray ngaran na saray eremita na Brynsky:

Panagdayew ed Kristo, odino mas duga, panagdayew ed Antikristo.

Iconoclasm.

Panagdayew ed Pari.

Kontra-pari.

Saray Sensualista.

Saray erehe.

Anufriyevismo.

Efrosinovismo.

Iosifovismo.

Kalinovismo.

Kipreyanovshchina.

Ilarionovshchina.

Serapionovshchina.

Kozminshchina.

Volosatovshchina.

Isakovshchina.

Stefanovismo.

Avvakumovshchina.

Saray Manpool.

Saray Morelita.

Tan arum ni, ya pinangaran ed saray managbangat da; tan amin irayan makapasin-asin a managlinlang et mansusumlangan, manbabaliwalaan, tan ag-ira maniinum, mankakan, o manpipikasi a mankakasakey, tan tatawagen day balang sakey a heretiko. Anggad dia so walad saraman a kuaderno nipaakar ed saray ngaran tan agpankakasakey na saraman a Brynsk a hermitage.

Diad sayan taon, 1709, diad bulan na Marso, diad unonan Simba na Kuaremay, walay kaiba mi ran arum a lalaki ya akila ed kakayewan na Bryn tan nanayam diman, sikara so: si Peter Ermilov a taga-Yaroslavl, tan si Elder Andronik a nanlapud Monasteryo na Borisoglebsky ed Pereslavl-Zalessky; tan kayari da sinmabi so elder Pakhomius, ya, nen ugaw ni, et inala manlapud distrito na Poshekhonsky paonla ed saraman a kakiewan, no iner so binmaleg tan mamiduan binyagan lamet na saray schismatics kayari na tuan binyag to dia. Tinepetan mi ra nipaakar ed saray abitlan hermitage na Bryn, ya itetepet mi no talagan singa ed impaliwawa. Imbaga da ed sikami ya aliwan amin ya eremiteryo so kabat la natan ed saraman ya ngaran, anggaman ontan so tawag ed sikara nensaman; ta saramay arum ya lider na eremiteryo et inatey la, legan a say arum et yinmalis ed arum ya lugar, tan dakel so linma ed Poland; ta, unong ed kuan da, dakel ed sikara so nanayam la ed pigaran lugar diman, legan a say arum et sinmalat ed lugar da dia.

Nipaakar ed saray skete ya naromog natan ed saray kakiewan na Bryn, imbaga da ed sikami so onggendan nipaakar ed saraya, unong ed amta da:

Saya et tatawagen ya 'Panagdayew ed Kristo' lapud say managbangat da et sakey a laki, a kabat bilang 'Kristo', tan mandadayew ira ed sikato a singa sikatoy peteg a Kristo.

Saray Iconoclast, ya agda aawaten so amin ya sagradon icon, daan man o balo.

Say sekta na 'Anggapoy Pari', ya mangaawat na saray parin tinmakas tan manggagawa na pigaran sakramento na simbaan unong ed saray daan a libro.

Say sekta na 'anggapoy pari', ya itatapuak da so amin ya sakramento tan agda aawaten so anggan siopan pari.

Saray Sensualista, ya ibabaga ran say Antikristo et sinmabi la ed mundo ed pisikal ya itsura, balet agda ibubunyag so tuan pagkatao to.

Saray 'Managlibel'. Amin ya heretikon sekta da so mangibabalang ed sayan ngaran, lapud amin da et lilibelan so Banal a Kasulatan.

Wala met iray Anufrians, ontan met ed saray Avvakumites; ta saray eremiteryo na sakey ya Arsobispo Avvakum so mansusuporta ed saray bangat to.

Wala met so sekta na Serapionite, ontan met ed saray Morelian, ya papateyen day sarili da ed eras (singa para ed pankaabigan nen Kristo); balet si Serapion mismo et inatey la, legan ya say bangat to et agni naandipat.

Wala met so 'Volosatovites', ontan met so 'Burners', ya mamapaseseg ed dakel ya manpool ed sarili da singa para ed pankaabigan nen Kristo, legan dan aalaen so atilak ya kayarian na saramay apoolan para ed sarili da.

Saray Ilarionite. Diad saray skete da, saray lalakin aliwan ordenado so man-aakto bilang pari, legan dan ibabaga ya say Eukaristiya tan say sagradon krisma et kinonsagra la antis ni na panaon nen Patriarka Nikon.

Say sekta na Volosatov. Busol da so legal a panangasawa, ya tatawagen dan panagpabuya. Babalawen da so panagpari, balet ag ira ontutumbok ed kilusan ya kontra-pari.

Saray Josephites et i-aayos da lamet so hierarchy na saray pari unong ed dili ran istilo na hierarchy na saray managtalon.

Saray Yefremovite et agda ibabaliwala so krus a walay apatiran punta, balet babalawen da so amin a seremonya na simbaan.

Saray Jacobite. Say lider da et si Jacob, a tinawag a Zubov. Singa saray arum a schismatic, agda aawaten so krus a walay apatiran punta, balet walay saray madre ya kaiba ran manbibilay ed parehon selda; ontan met so nagagawa ed arum ya hermitage.

Saray Sabbatarians, ya uunoren da so Sabado ed paraan na Judio.

Tan dakel ni ray arum so mangibabaga ya diad saraman a kakiewan et wala ray hermitage a baleg tan melag, para ed lalaki tan bibii, a nanduruma so papanisiaan da tan makapakelaw so gawa ra; arum ed saraya et abitla diad komatlon parte na sayan treatise, no iner so saray gawan schismatic, a kontra ed Banal a Simbaan, et impaliwawa pian nipanengneng so lingo ra.

Dia balet, malinew ya ibabaga ya amin ya eremiteryo da et mansusumlangan ed pananisia ra; nankakasakey labat ira ed sayan sakey a bengatla: ya amin ira et mankakasakey a manbabatikos ed Simbaan nen Kristo, ed saray sagradon sakramento, tan ed sikatayo, saray ortodoksyon mananisia. Singa si Pilato tan si Herodes ya mibabakal ed balang sakey [74] , balet nen sinmabi so panaon ya ipatey si Kristo, nankasakey ira: ontan met iray Brynians, anggano mibabakal ed pananisia ra, et mibabakal met ed balang sakey; balet nankakasakey ira ed panagmura ed Simbaan nen Kristo, tan mankakasakey, singa sakey a sangi, manlapud mauges a puso ra, et mangibabalikas ira na makapakebbiew a panagmura ya makapakebbiew ya dengelen.

Aliwa ta amin irayan ag-mankaparehas a pananisia ra, diad katuaan, et saray balon pananisia ya agni nan-eksisti nensaman? Tan aliwa ta say Disyerto na Bryn, kaiba iray papanisiaan to, et singa chimera—sakey a ayep odino multo—a mangiingas na apoy manlapud saray abung to, unong ed ibabaga nipaakar ed sikato, a say ulo tan pagew to et singa leon, say eges to et singa kanding, tan say ikol to et singa serpiente [75] ? Ta say Disyerto na Bryn et iingas to so kaugsan to ed Simbaan na Dios a singa panamegley na apoy, on-ungol na saray panaminsin a singa leon, tan manngangang ya makaderal ed sarili, ya anggapoy pastol, ya aliwan unong ed ganggan, a singa kanding: tan singa met imay serpiente ya anengneng ed Apocalipsis, ya diad panamegley na sangi to, imbantak to so katlo na saray bitewen na tawen tan imbantak to ra ed dalin[76] : kanian say Disyerto na Bryn, ya mangibubuga na saray ikol ton singa-ulep—saray managbangat, ibagak, ya singa-ulep—diad saray baley tan baryo, et ibubulagtob to ray kamarerwa na saray Ortodoks a Kristiano manlapud tawen a panarian na Simbaan a singa ra bitewen, tan ibabatok to ra ed sarili ton kalaleman. Ta anggapoy pananisia na Bryn, anggapoy daan a pananisia, noag ingen balon pananisia, balon chimera.

Kabanata 21. Nipaakar ed Saray Tradisyon na Simbaan

Sakey a pan-usisa ed Daan a Pananisia diad liwawa na saray tradisyon na simbaan.

Manlapud mismo ed gapo, say sagradon pananisia et impaalagey aliwa labat ed panamegley na Ebanghelyo tan saray kasulatan na Apostoliko, saray bangat na saray angkakabaleg a managbangat, tan saray dogma na saray Ekumenikal a Konsilyo, noag ingen pati met ed saray tradisyon da. Napatnagan iya ed saray salita na sagradon Apostol Pablo, ya inkuan to ed saray taga-Corinto: 'Dadayewen ko kayo, agagi, ta natatandaan yo so amin a kien ko, tan, unong ed impangiyawat ko ed sikayo, mapeget yon sasalimbengan iray tradisyon'[77] , tan ed saray taga-Tesalonica inkuan to: 'Kanian, agagi, manalindeg kayon matibay tan mapeget yon sasalimbengan iray tradisyon ya imbangat ed sikayo, diad panamegley na salita manaya odino diad panamegley na sulat mi'[78] . Nipaakar ed sayan punto, si San Crisóstomo et onia so insulat to: 'Manlapud saya et malinew ya ag-inipasa na saray Apostoles so amin diad panamegley na sulat, noagta dakel so inipasa ya ag-insulat'[79] ; balet pareho iran mapalkana. Kanian, nepeg tayon ikonsidera ya mapalkana so tradisyon na Simbaan; onia so impaamta nen San Crisóstomo:

'Say tradisyon so amin; ag ka la mananap na arum ni.'

Say tradisyon et duaray klase: say sakey et nipaakar ed saray dogma na pananisia—singa saray pitoran sakramento tan say matoor a panagdayew ed saray sagradon relikya na Dios—tan say sakey balet et nipaakar ed say ayos tan saray rito (seremonya) na Simbaan, singa say a selebrasyon na saray pista, say panag-ayuno, say komemorasyon na saray inmalis, tan arum niran ritwal tan ganggan na simbaan; ta anggano ag-ira akasulat ed Banal a Ebanghelyo odino ed Libro na saray Apostoles, tan aliwa met ya sikara so mismon pananisia—singa say pananisia ed saksakey ya agnanengneng a Dios—balet, lapud kabiangan ira na tradisyon na simbaan tan sakey a kabat a tanda na tuan pananisia na sakey ya ortodokso a too; kanian, obligasyon tayo ya itanduro iratan, unong ed panangibangat nen San Crisostomo: 'Say tradisyon so amin; agla mananap na arum ni.'

Balet, kimey tayo so man-usisa no antoy tradisyon na sagradon pananisia so inyakar nen San Vladimir manlapud saray Griyego paonla ed Russia; tan no walay siopaman ya mangiinget ed sarayan tradisyon ya inyakar nen Vladimir a kaiba so pananisia, satan a too et walaan na daan a pananisia: balet no siopaman so ag mangiinget ed saraya, et ag walaan na daan a pananisia, noag ingen et nanggawa na sarili ton balon pananisia.

Manlapu la ed mismon gapo na pananisia ed Russia, say Simbaan tayon Russian Orthodox et tinmulong ed amin ya sakramento na Simbaan ed interon kabalgan da, ya ag-naayegyeg, unong ed saray ritual tan seremonya ya impaalagey manlapu la nen saman nin unona tan inyakar ed Russia nen Vladimir kaiba so pananisia: ta say pananisia tayo et say daan a pananisia.

Balet saray Brynians et agda uunoren iray sakramento na Simbaan, noag ingen babaliwalaen da ra: ta say pananisia ra et aliwan say daan a pananisia, noag ingen sakey a balo ya ginawa ra.

Tan lapud ag-iingetan na saray Brynians so sagradon sakramento, amta iya na amin.

Agda gagawaen so Bawtismo ya Santo unong ed saray rito na Simbaan.

Anggapoy Krismasyon, ya gagawaen ed binyag.

Agda gagawaen so Eukaristiya, say komunyon na tuan Laman tan Dala nen Kristo.

Anggapoy kaparian da.

Anggapoy sakramento na Kumpisal odino pakaabsolba na kasalanan ed sikara.

Agda gagawaen so legal a panangasawa, ta mankakasama la ra ya anggapoy seremonya na kasal; tan anggano mankasal ira, aliwan duga so panggagawa, diad saray anggan siopa labat ya tatawag ed sarili dan pari ya aliwan inordinan, odino diad saray tinakasan ya bawal ya man-asikaso: saya et lapud dakel ed sikara so angibangon lamet ed heresiya na Nicolaitan, ya mamapablin ed saray lalaki ya walay dakel ya asawa, sakey a bengatlan tinalakay ed komatlon parte.

Anggapo met so panag-linok na mansasakit ed sikara.

Tan lapud amin a sagradon misteryo, ya in-alima na Santo ya Simbaan manlapu la nen saman ni tan inawit ed Russia a kaiba na Pananisia nen Vladimir, tinanggian ira na saray Brynians: ta tinanggian da so daan a pananisia tan nanggawa ra na balo para ed sarili da; tan panon ya ag ira nababaingan ya tawagen so daan a pananisia da ya 'say pananisia', legan ya tinanggian da so amin ya daan a tradisyon na Simbaan tan anggapo ni ingen anggan melag a bakas na daan a pananisia ed loob da?

Manlapud mismon gapo na pananisia ed Russia, ginmapo ya impaalagey iray simbaan na Dios, sinelebraan ed saratan iray sagradon liturhiya, tan nanggawa na saray sakripisyo tan handog para ed saray mabilay tan saray inmalis la.

Anggapo ed saray Brynians so anggan dinan ed saraya: ta anggapo so anggan melag a bakas na daan a pananisia ed loob da.

Manlapud mismon gapo na pananisia ed Russia, parehon inrespeto so daan tan balon icon; ta ed saman a panaon, say dalin na Russia et ag akontento ed saray icon ya inyakar na saray Griyego, noag ingen ginmapo ya manpinta na sarili ton bago.

Balet natan, dadayewen labat na saray Brynian so saray daan ya icon tan ibuburi da ray balo: ta agda susumpalen so daan ya pananisia na Ruso, noag ingen sakey ya balon pananisia.

Manlapud mismon gapo na Kristianon pananisia ed Russia, parehon dinayew so apat-sangay tan waloy-sangay a sagradon krus; say malinew a paneknek na saya et say apat-sangay a krus ya inyakar nen Vladimir na Cherson, ya anggad natan et nanenengneng ya akaalagey ed altar diad beneg na trono diad Baleg a Katedral ed Moscow.

Balet, saray Brynians et aawaten da labat so waloy-sanga a krus, legan dan ibabaliwala so apat-sanga; ta agda susumpalen so daan a pananisia na Ruso, noag ingen sakey a balon pananisia.

Kapitulo 22. Nipaakar ed Panangigalang ed Banal a Ebanghelyo

Manlapud mismon gapo na pananisia ed Russia, tinumbok mi so tradisyon na simbaan na panangigalang ed Banal a Salita, ya ibabangat manlapud altar paonlad kongregasyon diad Sunday Matins kayari na panagbasa na Ebanghelyo na Simba, pian makayukol tan naungapan itan na saray totoo.

Balet, ibabangat na saray Brynians ya ag nepeg ya dayewen so Banal a Ebanghelyo; ta agda susumpalen so daan a pananisia na Ruso, noag ingen sakey a balo.

Tan say panagbangat na saray Brynians ya ag nepeg ya dayewen so Banal a Ebanghelyo et malinew manlapud saray sulat na disipulo nen Avvakum, si Erofey Andreev, tan saray kaiba to, ya insulat da so onggendan: say panagdayew ed Ebanghelyo, sakey a teksto ya insulat ed tinta, et ugali na saray Tatar.

Dengelen yo, O saray ortodoks a mananisia, so saray salita na saman a schismatic, a balbalang 'maalam'—saray salita ya manepeg ya elekan. Ibabaga to ya ugali na saray Tatar so onduko ed arapan na Banal a Ebanghelyo. Wala la kasi ey so Ebanghelyo ed pananisia na saray Tatar, ya pandudukaan da? Aliwa ta malinew ya sayan schismatic et mantitila tan manbabaliw-baliw, legan ton kokondenaren itayo a singa ondudukdoka kami ed tinta ya pinansulatan na Ebanghelyo? Balet, O sika ya binusol a heretiko, ya anggapoy matunong a kanonotan tan tuan pananisia! Anta mo no panon ya idadayew na saray ortodoksyon a Kristiano so Banal a Salita na Dios? No agmo anta, ondengel ka a maong:

No onduko kami ed Banal a Ebanghelyo, agmi onduduko ed mismon materyal a bengatla, odino ed saray tabla a pinalamutian na pilak odino balitok, odino ed papel, odino ed tinta, noag ingen ed Salita na Dios, unong a nisulat ed Ebanghelyo. Singa met no onduko kami ed saray sagradon icon, agmi onduduko ed tabla, say pinta, saray galaw na brotsa, odino say materyal mismo, noag ingen ed imahen na lupa na santo; tan singa met no onduko kami ed Krus, agmi onduduko ed materyal mismo, odino ed kiew odino antokaman ya materyal a ginawaan na krus; tan ag met tayo tinitinguan so krus a walaan na apat a punta o waloran punta, noag ingen no kapigan man tayo makanengneng na anggan anton krus, natatandaan tayo so Pasion na Katawan, tan ondadapo tayo ed arapan na Pasion na Katawan: ed parehon paraan, no ondadapo tayo ed arapan na Banal a Ebanghelyo, ag tayo idadayew so materyal a bengatla, noag ingen say Salita na Dios.

Sikayo, makapasin-asin a Brynians, diad pangibaliwas yo ed panangigalang ed Banal a Ebanghelyo, et ibaliwas yo met so panangigalang ed Salita na Dios, a say Banal a Simbaan et manlapu la'd andi-anggaan a panaon a maliket a ginaralan. Tan lapud ibabaliwas yo iyan daan tan matoor a kaugalian na simbaan, anggapoy daan a pananisia na Ruso ed loob yo, noag ingen sakey a bago.

Kapitulo 23. Nipaakar ed Saray Aliwan Ordenado ya Manggagawa na Saray Sagradon Rito

Manlapud mismon gapo na pananisia ed Russia, saray pari so nanggagawa na saray sagradon rito ed Simbaan na Dios; balet saray aliwan ordenado et aliwa labat ya isesebel ya manggawa na saray sagradon rito, noag ingen ag met ra labat nayarin salatan iray sagradon gamit na Dios.

Balet diad saray schismatiko, saray lalaki tan bibii ya ag-ordina et manggagawa na saray sagradon rito, unong ya naamtaan ed arum a lugar diad loob na diyosesis tayo.

Diad sakey a baley (ya agko ibaga so ngaran to), sakey a laki ya ag-ordina, ya marunong manbasa tan mansulat, tinawag toy sarili ton pari tan, kayari ton inmamot ed saray silong na saray abung na saray iskismatikon abayag, nansermoniya legan ya ag-ordina, angiter na Banal a Komunyon ed saramay sekreto ya mansasakop ed iskisma, tan ginawa to so amin a sakramento para ed sikara. Balet antoy epekto, antoy pakayari, antoy konsagrasyon so walad panaggawa na sarayan gawa na sakey a lakin aliwan ordenado?

Ibabaga ed sikatayo diad Rostov ya, nen panaon na inmalin obispo, ya abendisyonan so nonot to, si His Eminence Jonah, Metropolitan na Rostov, aliwan arawi ed syudad diad sananey a dapag na danaw, diad sakey a baryo, walay sakey a balo a bii ya nanlapud heretikal tan mauges a sekta tan, ya nanyamot ed silong na abung na sakey a managtalon, sekreto ton ginawa so sakey a heretikon serbisyo, dinengel to ray kumpisal na totoo tan angiter na Banal a Komunyon—aliwa labat ed saray ordinaryon totoo, noag ingen pati saray pari: ta anggan arum a makulaw a pari et sekreto ran onla ed sikato para mankumpisal tan mangawat na aliwan banal a Komunyon manlapud lima to. Agay la'y ka-kabaliw! Anto ran klase na serbisyo itan? Anto ran klase na Komunyon? Anto ran klase na absolusyon ed saray kasalanan? Anto ran klase na panangiter na amin ya arum a sakramento, ya gagawaen na sakey a bii? Kasin saya so daan a pananisia? Wala la kasi'y agawa ya ontan nensaman, diad panaon na saray bala-bala min ama ed Russia? Andi balot.

Ta say pananisia na saray schismatic et aliwan say daan a pananisia, noagta balon pananisia; diad tua, mas singa satan et superstition nen say pananisia.

Wala met so saray inordinan pari ed sikara, balet sikara so saray andiay ayaman a mananagoy, ya inekskomulga na saray mismon obispo da manlapud ministeryo lapud arum a kasalanan da, odino sikara met so nansian ed matunong a pananisia; saraya so mangigagawa na pigaran sakramento ed saray ayaman na Bryn. Makapakelaw iya ed sikami, ta saray totoo na Brynya et ibebebat da ray kapapaimprenta nin libro balet aawaten da ray kapapariyordinan pari; busol da ray balon libro balet inaro da ray balon pari. No iburi yo ray balon libro, O totoo na Bryn, sirin manepeg met ya iburi yo met iray balon inordinan pari; balet no awaten yo ray balon inordinan pari, sirin nepeg yo met ya awaten iray balon libro.

Kabanata 24. Nipaakar ed Ebanghelyo nen Avvakum

Manlapud mismon gapo na pananisia ed Russia, say Aklaton-Kolumnan Ebanghelyo nen Kristo, ya insulat na saray masanto ya Ebanghelista a si Mateo, Marcos, Lucas, tan Juan, so inawat; tan anggapo'y arum ya Ebanghelyo, maliban ed samay nen Kristo, so wala anggad natan ya agew.

Balet, diad Brynyan, walay arom ya abalon Balita, aliwan samay Balita nen Kristo, noag ingen samay nen Avvakum: Ta si Avvakum, satan a palson managbangat, a kabkabat ed saray schismatics, et nansulat na dilin libro to, a napno na heretikon panagnonot, tan tinawag to itan na: *Say Andi-anggaan a Ebanghelyo*, a ibabaga ton, 'Aliwan siak so nansulat, noag ingen say game-et na Dios.'

Tan lapud walaan ira, maliban ed daan a Ebanghelyo nen Kristo, na sananey a balo—say kinen Abakuk, aliwan say kinen Kristo—say pananisia ra et nagmaliw met a balo, tan aliwa la may daan.

Nipaakar ed no antoy eksakton insulat na sayan balon ebanghelista—ya aliwan kien nen Kristo noag ingen kien nen Satanas—ed ebanghelyo to, agmi amta na segurado; ta agmi ni naawat iman a mismon libro to: balet, manlapud saray kopya na saray sulat to et malinew ya anggapoy arum so insulat to noag ingen, unong ed mauges tan makapandurumaan a panagnonot to, saray panagmura ed Banal a Trinidad, ed Inkarnasyon na Anak na Dios—unong ya impaliwawa mi la ed tagey—tan saray mapanmura a panag-insulto ed Simbaan nen Kristo.

Kapitulo 25. Nipaakar ed si Fedka a Diakono

Nonoten tayo met so arum a bengatla manlapud saray kopya na saray sulat to. Insulat nen Avvakum ed si Fyodor a diakono, say disipulo to, nipaakar ed Banal a Trinidad a singa onia: 'Fyodka, ay Fyodka! Unong ed sika, dakel ira, saksakey a too tan saksakey a larawan; ay, sika ya anak na patut, sika ya ason kulikot, sika ya makulangkulang a manirap! No agmo amta so pakayari na saray libro, et itepet mo ed sakey a biin taga-baryo: 'Ibagam ed siak, ma'am, nipaakar ed Santo Trinidad; anto so Trinidad?' Tan ebatan to ka tan ibaga to: 'Tan sika met, Fedka, onduko ka, anak na pulisya, ed satan a biin taga-baryo ya walad dalin.' Kakatka-katka met anggan siak a makasalanan, no panon ka-galing so inebat na saman a matandang bii. Tepetan yo met, 'Anto so diwa na Dios?' tan ebatan to kayo tan ibaga to."

Dengelen yo, O saray matoor, no panon kagaling so impangibuo na saray salita na sayan schismatic a palson ebanghelista, tan usaren yo. Ali ta makapaelek iray salita to? Panon ya akapangas ya mansulat na saray ontan a bengatla? Tan panon ya saray schismatics natan et akapangas ya ituring iray panag-irap to bilang ebanghelyo? Kasin onia so klase na diskurso ya naromog ed saray Ebanghelyo nen Kristo—ed Mateo, Marcos, Lucas tan Juan? Ay, say isip na sakey a managtalon!

Kabanata 26. Nipaakar ed Panangidaulo nen Avvakum

Tan ontan met, satan a parehon palson ebanghelista et tuloy-tuloy so panagsalita to nipaakar ed saya diad saray sulat to:

'Tan no manbangon kami manlapud inaatey, sirin gawaen ak na Katawan ya sakey ya ataman.'

Talagan makapaelek so saray bengatlan ibabaga na satan ya anggapoy-isip ya tonto! Siopa kasi so akadengel la na rangkon 'ataman' ed limog na saray rangko na saray santo? Nadengel tayo so rangko na saray Propeta, say rangko na saray Apostol, say rangko na saray Martir, say rangko na saray Banal ya Hierark, say rangko na saray Kagalang-galang! tan arum niran rangko na saray santo: balet agtayo ni balot nadengel so rangkon 'ataman' ed limog na saray santo.

Sayan balon rangko et imbento nen Avvakum a heretiko, tan say pananisia ra et talagan balo, aliwan samay daan.

Kabanata 27. Nipaakar ed Pananengneng nen Avvakum

Saman met a palson ebanghelista tan schismatikon palson managbangat, si Avvakum, et kinompirma to ray makalokoy a bangat to panamegley na sakey a milagron bisyon ya naawat to, nipaakar ed saya et insulat to so onggendan:

'Nampag-ayuno ak na labin-apat ya agew legan na Dakel a Kuaresma, tan anengneng ko so sarilik—saray limak, saray salik, saray ngibak—ya akalata ed interon tawen; tan insan inyan na Dios ed loob ko so saray tawen, say dalin, tan amin a pinalsa.'

Ay, makapakelaw a pakanengneng! Ay, tuan managmilagro! Inanob to so tawen tan say dalin tan amin a pinalsa, inakmon to ra ed gilig to, tan siner to ra ed eges to! Seguradon grabe so eras to; kayari na labin-apat ya agew a panag-ayuno, grabe so panag-gana ton mangan ya ananob to aliwa labat so bato, noag ingen say interon dalin, say tawen tan amin a pinalsa. Panon ya ag nabelat so eges to! Tan makapakelaw ya agto inakmon iray disipulo to. Balet, isususpetsak ya abayag to lan inakmon iray kamarerwa ra tan imbantak to ra ed kaaraleman na impierno.

Saman a palson managmilagro et nagmaliw a mabiskeg a higante; aliwa ta sikatoy mismon agi na saman a higante ya anengneng na marangal a si Antonio a Baleg, ya sikatoy mismon intorya to, ya inkuan to: 'No maminsan et mantoktok so demonyo ed puerta na monasteryo, tan sanen linmabuas ak, anengneng ko so sakey a laki a sankatageyan so talaguas to, ya itatagey toy ulo to anggad tawen, tan sanen tinepetan ko, "Siopa ka?" tinmebat: 'Siak so Satan [80] .'

Balet si Abbaqum et mas baleg nen saman a Satanas; ta inyalat toy inkasikato ed interon tawen, tan inakmon toy amin a pinalsa ed dalem na pagew to. Sayan balon managmilagro et sakey a schismatic: anggapo so sakey manaya a singa sikato ed saray daan a managmilagro; ta say pananisia ra met et balo, tan aliwan say daan.

Kapitulo 28. Nipaakar ed saray Acephalites

No balet, no walay mangibaga ya say schismatic a pananisia et 'daan a pananisia', 'daan' labat itan lapud pinaolyan da ray daan a heresiya. Pinaolyan da so heresiya nen Nestorius, a manbablasphemya ed Inkarnasyon na Dios, unong ya impaliwawa tayo ed tagey. Pinaolyan da so heresiya na saray Acephalite, a nanlapud si Severus a anggapoy ulo; nipaakar ed saya, diad koma-30 ya agew na Agosto, diad Bilay nen San Juan na Cappadocia, Patriarka na Constantinople,[81] et nisulat a onia:

Manlapud say apabain a si Severus so nanlapuan na heresiya na saray Acephalite, a mankabaliksan a 'anggapoy ulo', a tinawag a ontan lapud agda labay so manpasakop ed saray ortodoksyon a obispo a manguulo ed saray simbaan, a singa say ulo a manguulo ed arum a parte na laman; balet ginawa day sarili da ya lider tan managbangat, ya tinumbok day rason na sarili dan alokoy kanonotan, tan diad silong na aliwan-ortodoxon obispo tan presbiter da, agda inobserbaan iray kaugalian ya seremonya na simbaan na binyag odino say Banal a Misa. Inala ra so Laman nen Kristo, say Kordero, ya abayag ya inparaan tan in-ingetan, ya mantitipon ed saray agew na Banal a Paskua tan babaragen da ya anggad sankamelagan ya parte; insan balang sakey, unong ed labay to, nanggawa para ed sarili to na palson pananisia, tan, inako to so autoridad ya manbangat ed sarili ton panagdesisyon, nanbangat ed arum unong ed sarili ton andi-kakanaan ya imahinasyon, tan manlapud dakel ed sikara et nansibsibay arum niran heresiya, a say sakey ed saraya et kontra ed saray Amigos; nipaakar ed saraya, si Nikephoros Kallistos, say Griegon historyador na simbaan, et nansulat ed Libro 18, Kabanata 45.

Dengelen tan imanoen yo, O saray totoo na Ortodoksyon a Pananisia! Aliwa ta say pananisia na schismatic a Bryn et kapara na satan a heresyan anggapoy ulo? Tua ya, kapara to, tan aliwa labat ya kapara, noag ingen sikatoy mismon satan a heresia; ta anggapoy simbaan da, ni pari, ni Banal a Misa, ni Banal a Komunyun na saray sakramento, ni binyag unong ed saray rito na Simbaan, tan agda met dadengelen iray Obispon Ortodokso, noag ingen talagan anggapoy pangulo ra, singa saray daan ya Akephalita. Kanian, bilang panag-pawil na saray daan a heresiya, say pananisia ra et nayarin tawagen a daan a heretikon pananisia, tan aliwan say Ortodokson pananisia.

Nengneng yo, O inad-aron ortodoksyon a totoo, tuan karnero na panon na Kristo, tan matuan ananak na Banal a Simbaan To! Diad panamegley na matunong a panagnonot, apoter mi so unonan bunga na Hardin na Brynsky—say heretikon pananisia da—tan, diad panamegley na masimpek a panagsukimat, naamtaan mi irayan duaran bengatla:

Say pananisia ra kasi so katuaan a pananisia?

Tan say pananisia ra kasi et say daan a pananisia?

Tan aromog mi ed satan a bunga, singa met ed balang a malutu na Sodoma, aliwan masamit a taway, noag ingen maringis a tapok tan dapol; Ibagak, say pananisia ra et aliwan say tuan pananisia, noag ingen sakey a baluktot a pananisia: tan say pananisia ra et aliwan say daan a pananisia, noag ingen sakey a balon pananisia.

Kabanata 29. Makapangisiyan a Pananisia ed Saray Ugali

Ta panon ya walay tuan tan matunong a pananisia ed limog da, no agda ni ingen amta no anto so pananisia? Ta mabetbet tayon nadngel manlapud saray sankasimplian a totoo ya tatawagen da ya aliwa labat so ugali tan tradisyon da—ya aliwa labat ya mauges, noag ingen say sankaugesan ed saray gawa—ya 'pananisia'. Tepetan so sakey a karaniwan a too: akin et mantatakew ka, manliliktar, tan manrerebelde? Onebat: ontan so pananisia mi. Akin et sobran manliliket, manbabaklay, manmumura, mansusumlangan, tan milalaban kayo? Ontan so pananisia mi. Akin et dakel so ag-inkahustisya ya nagagawa ed pegley yo—akin et manlilimbongan kayo, mantutugaan kayo, tan manbababawaan kayo? Ontan so pananisia. Akin et saray marutak tan makapasinagem ya gawa et gagawaen ed pegley yo—panag-asawa ed asawa na arum, panagpiya, tan arum niran makapasinagem ya makapabigla ya dengelen? Ontan so pananisia.

O sagradon pananisia! O sankatageyan tan marangal a ngaran na pananisia! O pananisia, a manasasalim ed saksakey tan saksakey ya agnanengneng a Dios! Anggad iner so inkain-abebaan ya asabi yo ed limog na saray simplin totoo, lapud agda labat ibilang so pananisia ed saray nanenengneng tan natebek a bengatla, noag ingen pati met ed inkamali ra, say panagtakew da, say inkainum da, say inkadunong da, tan say marutak a panagbilay da. Kanian, panon a makalmo na maong a pananisia ed limog na saray ontan a totoo?

Kapitulo 30. Say Katuwiran na Ortodoksan Pananisia

Balet sikatayo, bilang saray Ortodoks a Kristiano, a ginigiya na grasya nen Kristo a Dios tayo, amta tayo no anto so pananisia, tan mankikepkep tayo aliwan ed balon pananisia, noag ingen ed daan, makadios a pananisia a impatalek nen Kristo a Katawan ed saray sagradon disipulo tan Apostol to, a impangaral na saray sagradon Apostol ed intiron mundo, a imbangat na saray angkakabaleg a managbangat na Simbaan, a kinompirma na saray Ekumenikal a Konseho, a inyakar nen Santo Vladimir manlapud saray Griyego paonlad Russia, tan diad saya so nansilew iray angkakabaleg a sulo na Simbaan tan liwawa na mundo, saray masanto a Ama na Russia tan saray managmilagro.

Manisia kami ed saksakey ya agnanengneng a Dios, a pinagalangan ed Banal a Trinidad: say Ama, say Anak tan say Banal a Espiritu.

Diad Santo a Trinidad, agmi pipipisaren so Diosnon inkakabukel tan agmi met papapankasakey iray Persona; noagta, kaiba si San Andres na Creta, mansasalming kami ed onggendan: 'Ipapahayag ko ed sika, O Dios a Trinidad, say saksakey a Diosnon inkakabukel, agnapipisaren ed inkakabukel tan agnapapankasakey ed saray Persona, bilang mankakapareho a man-ari tan mankakapareho a walad trono'[82] . Tan no panon ya manisia tayo ed puso tayo, ontan met so ipapankumpisal tayo ed sangi tayo, ya idadayew so Santo, agnapipisay a Trinidad ed inagew-agew, tan ibabaga tayo:

Gloria ed Banal, Kaparehoy-Kabaliksan, Manangiter-na-Bilay tan Agnapipisang a Trinidad, lawas, natan tan anggad kapiganman, tan ed saray kaili-kailian.

Tuan manisia tan ikokumpisal mi so Inkarnasyon na Anak na Dios, ya Sikato, diad mismon Diosnon Hypostasis To, et nagmaliw ya laman diad eges na Sankasantoan a Birhen, ya ag-nansian ed Ama. Agmi babalaten so Anak ed duaran anak, noag ingen iproproklama mi Siya ya saksakey labat, diad eges na Birhen tan kaiba so Ama ed tawen: ta say Dios-anay et ag nadidetermina na lugar.

Tuan-tuan ikokumpisal mi ya say Sankabalinan a Birhen et Inan na Dios, tan aliwan Inan labat na Kristo, noagta sikatoy, diad kabaliksan, nanganak na Salitan na Dios ya naging too ed loob to, diad duaran nanduman inkamatoo tan naturalesa—diyos tan too—ya ag-nankalakal, balet ag-nabangal diad saksakey a persona nen Kristo.

Agmi isisiyan si Kristo ed Anak na Dios, nitan agmi met ipapayurong ed sananey a trono ed abay na Santo Trinidad, a singa gagawaen nen Abbaqum tan saray disipulo to; nitan agmi met gagawaen a quaternity so Trinidad, noag ingen manisia kami tan ikumpisal a say Anak na Dios tan si Kristo et saksakey tan pareho, a tatawagen a parehon Anak na Dios tan Anak na Too. Say Anak na Dios lapud naturalesa na Diosan, Anak na Too lapud naturalesa na katooan; balet aliwan duaran Anak, noag ingen saksakey ya Anak, unong ya dogmatikon kakansionen na Simbaan diad Octoechos, Tono 6, diad Vespers, ya ibabaga to: 'aliwan apankabkabi ed duaran persona, noag ingen kabat bilang duaran naturalesa ya anggapoy pankalibuan'.

Say pananisia tayo sirin, et aliwan balo, noag ingen daan: mansasalimbeng kami ed satan a sagradon pananisia ya anggapoy panduaruwa, ya ag mangawat na antokaman a balon-gaway odino heresiya. Ipapahayag mi itan, aakapen mi itan, tan diad panamegley na saya et manilalo kamin nilaban ya anggapoy panduaruwa, diad panamegley na grasya tan tulong na Dios.

Niarum ni, uunoren mi so amin a sagradon sakramento, amin a rito tan seremonya, tan amin a kaugalian na simbaan unong ed tradisyon tan totontonen na saray Banal a Ama, a matibay tan ag-naayegyeg, singa ed impangitagar nen Santo Vladimir a Griyego ed saraya diad Russia, tan ontan met so itutuloy min panunumpal ed saraya anggad natan ya agew diad panamegley na grasya nen Kristo.

Balet panaon la natan ya ituloy ed onsublay ya Tepet.

Parte II. Nipaakar ed Doktrin na Schismatik

Kayari min usisaen so unonan bunga na eskismatikon hardin na Bryn, tan maong ya inimbestigaan so makapanyaliwan pananisia da, natan et akaarap kami ed sakey nin bunga da—singa sakey nin mansanas na Sodoma—ya suboken: say doktrina da, ya sikara, bilang kalaban na Simbaan nen Kristo, ya mankakayat manlapud saray satanikon salian na Bryn, itanem dan sekreto ed limog na saray ortodokso ed saray baley tan baryo, singa saray dika ed pegley na trigo.

Ibabaga na saray totoo na Bryn ya say doktrina da et makagunggona ed kamarerwa.

Kanian, sayan imbestigasyon et nepeg ya nibase ed onggendan a prinsipyo:

Say satan a bangat et makagunggona ed kamarerwa no anggapoy tila, anggapoy heresiya, tan anggapoy panagmura ed saray sagradon bengatla.

Balet no diad antokaman a doktrina et naromog so tila, heresiya, tan panagmura ed saray sagradon bengatla, sirin satan a doktrina et aliwan makagunggona ed kamarerwa, noag ingen makaderal ed satan.

Kanian, usisaen tayon maong irayan taloran punto nipaakar ed makapangisiyan ya bangat nen Bryn:

1) Libre kasi so bangat da ed kabalawan?

2) Libre kasi so bangat da ed heresiya?

3) Kasin say bangat da et walaan na panagmura ed saray sagradon bengatla?

Unonan Artikulo

Kapitulo 1. Say bangat et nepeg ya manlapud managbangat ya aliwan matila

Say bangat et tua no nanlapud sangi na sakey a managbangat ya aliwan matila, noag ingen matua.

Balet, say sakey a tuan managbangat et samay ag-angala na posisyon a managbangat ed sarili ton kabibilang, noag ingen et aturo na Simbaan na Dios diad panamegley na grasya na Espiritu Santo, tan imbaona pian manpulong, singa ed saray agew na saray Apostoles, saray managbangat et imbaon na Simbaan diad panamegley na Espiritu Santo, unong ya malinew ed Gawa na saray Apostoles, kapitulo 15, no iner so akasulat a onia: 'Ed saramay manlilingkor ed Katawan tan man-aayuno,' kuan na Espiritu Santo, 'itilak yo para siak si Bernabe tan si Saul para ed kimey ya tinawag ko ra.' Insan, kayari ran nampayaso tan nampikasi, tan inyan da so lima ra ed sikara, imbaki da ra. Ta saraya, ya imbaki na Espiritu Santo, linma ra ed Seleucia [83] . Tan lamet ed kapitulo 15 et nisulat: 'Maong ed pakanengneng mi (say Simbaan na Jerusalem), ya nantitipon kami ya amin, ya mangibaki na saray pinilin lalaki ed sikayo (ed Simbaan na Antioquia) a kaiba so inad-aron Barnabas tan Pablo, a saray lalakin angipepeligro ed bilay da para ed ngaran na Katawan tayon Jesu-Cristo: ta imbaak mi si Judas tan Silas, a mangibaga met na parehon mensahe. Ta nadesidi na Espiritu Santo tan sikami [84] , tan say arum ni et unong ed akasulat diman.

Unong ed sinagur na saray sagradon Apostol, say kimey na panagbangat et aakoen na saray obispo, pari, tan arum niran kabiangan na inkasagradon orden na Simbaan. Aakoen da iyan kimey unong ed linawa na Espiritu Santo, lapud sikara et aturo diad panamegley na dugan eleksyon tan konsagrasyon.

Saray ontan a managbangat et tua tan aliwan palsay, tan say bangat da et tua tan aliwan palsay, lapud say Espiritu Santo so nansalita.

Nonoten tayo ya: siopa so angibaki ed saray managbangat a mansasian na Brynsk? Say Espiritu Santo? O say Simbaan nen Kristo? Anggapo balot. Anggapoy Simbaan da; tinanggian da so selyo na regalo na Espiritu Santo, ya inter ed binyag diad panamegley na krismasyon, ya tatawagen dan selyo na Antikristo, tan anggapo met ed sikara so arum a sakramento ya gagawaen na Espiritu Santo. Lapud anggapoy sakramento da, anggapoy Espiritu Santo ed sikara, ya ondadapo ed saray sakramento; tan lapud anggapoy Espiritu Santo ed sikara, ag-ira apili odino imbaon na Sikato pian manpulong tan manbangat. Lapud ag-ira imbaon na Espiritu Santo odino na Banal a Simbaan, aliwa iran tuan managbangat, noag ingen matila, ya inagaw da so kimey na panagbangat para ed sarili da. Ta say bangat da et aliwan katuaan, noagta tila. Nipaakar ed sarayan managbangat so inbagay Dios ed propesiya nen Jeremias: 'Agko imbaki irayan propeta, balet nanbatik ira; agko nansalita ed sikara, balet nampropesiya ira'[85] . Balet ibabaga met na Apostol: 'Panon iran manpulong no ag ira imbaon?'[86] . No ontan, no saray palson managbangat et ag imbaon na Dios, siopa so angibaon ed sikara? Diad katuaan, anggapo'y arum noag say si Satanas a mismo, a sikatoy ama na saray tila tan nanlapuan na amin a karuksan; tan aliwan say Espiritu Santo so mansalita ed panamegley na saray bibil da, noag ingen sakey ya espiritu na tila, say parehon espiritu ya nansalita nensaman ed panamegley na saray bibil na saray palson propeta ed panaon na masanton propeta Miqueas, pian lokwen si Ahab, ari na Israel; siopaman so malabay ya unong ya akasulat ed Libro na 1 Rayan, kapitulo 22, tan ed Libro na 2 Cronica, kapitulo 18.

Kabanata 2. Say panagbangat et nepeg ya manlapud sakey ya marunong a managbangat

Niarum ni:

Say tuan bangat et samay manlalapu ed sangi na saray managbangat ya maong ed Banal a Kasulatan tan napno na kakabatan ed panagbangat, ya natatalosan da so pakayari na Banal a Kasulatan tan sarag dan itepet ya duga. Ta say sakey a managbangat et nepeg ya aliwa labat ya inkasanto tan tinuro na Simbaan diad panamegley na Espiritu Santo ed kimey na panagbangat, noagta nepeg met ya sikatoy sankakabatan, ya walaan na matunong a kanonotan, unong ed saray salita na Dios a mismo ya imbaga ed propesiya: 'Ited ed kanunotan yo ray salita na pari, tan anapen yo so ganggan manlapud saray bibil to' ([87] ).

Balet, say bangat a makapangisisi, et ag manlalapu ed ontan a maingat a sangi, ta saray managbangat da et aliwa labat ya inordinan na Simbaan diad panamegley na Espiritu Santo ed opisina na managbangat, noag ingen et ag met kabat da so Diosnon Kasulatan, anggapoy pakayari dan natalosan iratan tan ag da met saraya nayarin isalin na duga, noag ingen saray simplin totoo, a dakel ed sikara so managbangat da, ya agda ni ingen kabat so alpabeto. Aliwa labat iraya, noag ingen pati saray bibii et manbabangat ed sikara, anggaman nepeg dan man-elek ed silong na ganggan na apostol: 'Saray bibii et man-elek ed saray simbaan, ta ag ira apayagan a mansalita' ( , 'manbangat'), noag ingen so manpasakop [88] ; tan lamet: 'Say bii et manaral ed elek tan amin a panagsakop; balet agko papayagan so bii a manbangat'[89] . Balet diad makapaliis a pananisia na Bryn, agda uunoren itan ya ganggan na apostol, tan saray bibii et sasamsamen day opisina na panagbangat. Ta say bangat da et aliwan katuaan, noagta tila.

Ta imposible para ed sakey ya ordinaryon toon anggapoy naaralan ya aliwa labat ya mangibangat na duga ed arum nipaakar ed saray dogma na pananisia, noag ingen pati so manakar ed duga ya dalan, ya manmamatalek ed sarili ton anggapoy naaralan tan simplin pakatalos legan ya babaliwalaen to ray tuan managbangat. Kanian nanlapu so saray heresiya, kolkolan tan saray panagsisian, lapud saray ignorante et manpapasirayew ya usisaen tan bangaten so saray bengatla na pananisia. Unong ed duga ya imbaga nen Santo Anastazio na Nicaea tan Santo Juan Crisostomo: baleg a kaugsan so ag-inkabidbir ed saray Kasulatan, tan say pagmaliw a singa saray ayayep ya anggapoy kanonotan; ta ag-nabibilang a kaugsan so manlalapu ed ag-inkabidbir ed saray Kasulatan. Manlapu ed saya so nansengegan na saray baleg a kaugsan na heresiya, manlapu met ed saya so ag-maingat a panagbilay, saray ag-mabungan kimey, espiritual a kabulag, tan say panagtilak na demonyo. Ta no panon ya saramay bulag ed mata da et agda narumog so duga ya dalan, ontan met saramay agda kabat so Banal a Kasulatan, tan agda nanenengneng iramay sinag, et natitimpek [90] .

Nipaakar ed saray totoo na Brynya, anggano agda kabat so Banal a Kasulatan, ipapasen da nin siansia so sarili da ya makabat tan iisipen da ya lalalaken da so tuan dalan na pananisia, tan manganganggan iran manbangat. Tan saramay ed sikara ya makabasa tan makasulat, ya sinmili ed kanonotan da so makapoy ya liwawa na pakatalos, et ginawa day sarili da ya baleg iran teologo tan, ed inkapalastog da, et ipapasirayew da so inkasikara ya anggapoy makatalo ya managbangat na pananisia da. Balet saramay diad katuaan et teologo tan tuan managbangat—saraman ya inyalay da so bilay da ed pan-aaral manlapud inkaugaw da, ya akapangipanengneng ed sikara iray misteryo na Diosnong Kasulatan, tan akasilew ed sikara so perpekton liwawa na rason—sikara so tatawagen dan heretiko, saramay akalingo, tan saramay agda kabat so tuan dalan. Saray bulag so mangibabaga ed saray makanengneng: 'Agkayo makanengneng'; tan saray akalingo so mangibabaga ed saray manakar ed duga ya dalan: 'Aliwa so dalan ya lalabasan yo'; tan saray makulangkulang so manpasakit ed saray makabat: 'Anggapoy amta yo'. Balet nonoten yo pa, ipangasim, siopa so mas dakel so nanenengneng ton liwawa: say sakey ya manenengneng manlapud mairap a kwarto paonlad patyo diad panamegley na melag a lukas, odino say sakey ya angilukas na bintana tan manenengneng ed liwawa? Siopa so mas maong a mangiyawat na liwawa na sagradon pananisia tan say duga a dalan na tuan kabanalan: samay makabasa labat na libro balet daiset so pakatalos to ed babasaen to, odino samay aliwa labat a makabasa noag ingen et talusan ton maong so babasaen to tan natalosan to so kaaralem na Saray Espiritual a Kasulatan? Mas maong ya managbangat so sakey ya andi-aral tan in-istorya ton dili to ya maestro nen say sakey ya marunong a too, ya agto tinawag so dili ton maestro ed sarili ton kabibilang, noag ingen et tinuro na grasya na Espiritu Santo?

Nadngel ko ray arum ya mangibabaga: 'Si Kristo a Katawan et tinipon to so sakey a grupo na saray Apostoles ya andi-kabat ed panagsulat, saray simpli tan andi-aral a lalaki; Agto ira tinawag ed Sikato manlapud saray libro, noagta manlapud lambat na managsigay, tan diad panamegley da et pinalimaw to tan imbangat to so interon mundo.' Diad saya et onia so ebat ko: Tinipon to ray ag-nambasa, balet imbaki to ray nambasa; Tinawag to ray simpli tan ag-makabat ed Sikatayo, balet imbaki to ray marunong a teologo ed anggaan na mundo, kayari ton lukasan so kanonotan da pian natalosan da ray Kasulatan [91] Tinipon to ra a singa panagtipon na sakey a managbangat ed saray disipulo to, tan diad masulok a taloy taon et inyakar to ra a kaiba to, a manbabangat tan mangiiter na instruksyon ed sikara, tan agto ra imbaki a manpulong anggad angga ed asumpal kon impangibangat ed sikara tan apakayari iran makatalos ed saray Kasulatan; tan sanen asilew to ray kanonotan da pian natalosan da ray Kasulatan, tan pinano to ra na Espiritu Santo, tan imbangat to ra ya mansalita ed arum a lenguahe: insan ko ra imbaki ed mundo pian ipangaral so Salita na Dios.

Balet sikayo, O totoo na Bryn, saray managbangat ya andi-aral, saray marunong ya ag makabasa, ibaga yo ed sikami: kapigan kayon nampasyar a kaiba si Kristo? Kapigan yo inawat so Espiritu Santo diad dila na apoy? Kapigan kayon nanaral a mansalita ed arum a lenguahe, a singa ginawa na saray Apostoles? Abulagtaw kasi so kanonotan yo pian natalosan yo so Kasulatan, a singa ginawa ed saray Apostoles? Kanyan, manbain kayo, O saray managbangat na Bryn, sikayo ran simplin lalaki tan bibii ya angagaw na pwesto na managbangat, ta nepeg ya magmaliw kayon disipulo, aliwan managbangat, tan manaral manlapud saray ortodoksyon managbangat na Simbaan, imbes ya sikayo so manbangat ed arum tan manggawa na saray balo tan nanduruman pananisia para ed sikayo.

Kapitulo 3. Say bangat na sakey a managbangat et nepeg a matibay, tan say ugali to et anggapoy kapintasan.

Niarum ni:

Say tuan panagbangat et nepeg a manlapud managbangat ya aliwa labat a maalam ed Banal a Kasulatan, noag ingen et andi met balitang ed ugali, unong ed insulat nen Apostol Pablo ed si Timoteo: 'Maging alimbawa ka ed amin a bengatla— —ed salita, ed ugali, ed panangaro, ed pananisia, ed inkabalin'[92] . Unoren tayo irayan unonan duaran salita na Apostol: 'Maging alimbawa ka' (kwan to) 'diad salita tan kagagawa', ya ditan et malinew ya nanengneng no antoy katungkulan na sakey a managbangat, ta say sakey a managbangat et nepeg ya unonan-unaan et makabat ed panagsalita tan andi-kasalanan tan sagrado ed kagagawa; ta 'mansalita ka, balet agmo gagawaen so ibabagam, ta sika et singa maknol a gong o makalampag a simbal'.

Nipaakar ed ugali na saray managbangat a managsisiwalat, say Dios labat so makaamta; agmi itan usisaen; balet, ditan et nonoten tayo so kakabatan tan saray gawa na sakey ed saray managbangat da, a tinawag toy sarili to a apostol, unong ed aromog min nirekord na arum.

Diad syudad na panarian na Moscow, diad Royal Printing House, diad librarya, walay sakey a sinulat a booklet a nampanuloan na 'Pangibalos ed Petisyon na Solovetsky', a ginawa ed Siberia na sakey a si Yuri a taga-Serbia, diad silong na Obispo na Siberia, say Kagalang-galang a Cornelius. Diad satan a booklet, diad Kabanata 5, insulat nen Yuri nipaakar ed say managbangat tan apostol a schismatic, say pari a si Lazarus, a singa onia:

Kabat na sayan baley (Tobolsk) si Lazar, ta walay panaon ya saray karsada et masyadon makipet para ed sikato, tan kaukolan ya igiya na totoo so taklay to (no sikatoy lasing) lapud agto la nayarian ya man-isa ya ompawil ed abung to. Tan aminsan, legan a akayurong si Lazarus a kaiba ray bisita ed abung ko, ginapoan ton istoryaen iray anekdota tan bugtong na saray matatken a bibii—singa say sakey a matken a bii, anggano labay ton ombata lamet, et onkakalab ed dalan, tan arum ni. Balet, saray bisita et nanermen so lupa ra tan abain iran makadengel na ontan a salita manlapud sakey a pari; tan sikato, nen anengneng to ya, inkuan to ed siak: 'Yuri! Panon ya naynay tayon onggapo ed saray espiritual a bengatla, balet gagawaen tayo iratan ed paraan na mundo?' Tan siak, kayari na inmakar na saray bisita, pinanunotan ko: 'Padre Lazaro! Nengneng mo no antoy nagawa la ed Simbaan nen Kristo, tan no panon ka-irap na kipapasen to? No katungkulan tayo so man-reforma ed sikato, ibagak, sikato tayo met lanlamang so aderal, tan mangibabaga tayo ni na saray makapabaing ya istorya, tan agla makapansalaysay iray karsada ed sikatayo no nalasing tayo: saraya et aliwan tanda na saray Apostoles, nitan met na saray managbangat ya imbaon na Dios pian man-reforma ed Simbaan; tan diad arum niran bengatla (kwan nen Yuri), in-quote ko ed sikato iyan imbaga nen Augustine, say managbangat na Western: 'Diad paway na Simbaan tan diad iskisma, nayarin walad sakey a too so amin a kabanalan, balet agto nayarin nagamoran so kaligtasan a bukor.' Balet inmebat si Lazaro na kontra ya argumento: 'Anto sirin so benepisyo ed si Nikon tan saray kapara ton mananisia, no wala ed sikara so episkopado tan amin a sagradon seremonya, balet agda nagamoran so kaligtasan?' Inmebat ak ed sikato: 'Say Kabanalan a Nikon et ag-inmalis ed Simbaan; balet sika, Ama, ya anseparad sika ed sikato, et manggagaway iskisma, tan saray salita nen Augustine et manepeg ed sika. Anggad ditan la nipaakar ed si Lazarus. Balet dia, saray Ama na Solovetsky (kwan nen Yuri), ag yo kami ikondena, singa siak et ibubuyagyag ko ray kasalanan na sakey a matuan too lapud kaugsan. Ta siak a mismo, bilang sakey a baleg a makasalanan, agko ibubuyagyag iray sekreton kasalanan na saray matua, nitan agko met mansasalita lapud kaugsan kontra ed sakey a agi; noag ingen lapud si Lazaro, ya ginawa toy sarili to a apostol, et nansalita na makapasubo ed Simbaan na saray Apostol, tan nansengeg na agpankakasakey tan panagsusumlang nipaakar ed pananisia ed pegley yo tan diad interon totoo: lapud saya, ipapanonot ko ed sikayo—aliwan lapud kaugsan, noag ingen lapud panangaro na agi ed saray matoor—nipaakar ed saman a makapakelaw ya apostol, a sayan syudad so saksian; tan agko sikatoy babalawen ed sayan bengatla, nitan agko sikatoy babalawen ya anggapoy rason odino anggapoy kabaliksan. Ta manepeg tan kaukolan ya naamtaan na amin so nipaakar ed saray gawa tan bilay na satan a marangal a managbangat, a labay na amin ya iyawat so kamarerwa ra, tan diad saray bangat to ra ipapabase so kilalaban da, tan diad panamegley na doktrina to et kokondenan da so interon Apostolikon Simbaan." Anggad dia so inala ed libro nen Yuri a taga-Serbia. Balet, manlapud sayan salaysay, say kanonotan na samay schismatic a managbangat tan 'apostol' a si Lazarus et nagmaliw a malinew ed sikatayo—sakey a laki ya marunong ed makapabaing iran ag-katuaan (tan aliwan ed Sagradon Kasulatan)—tan say malikot a panagbilay to et apanengneng. Manepeg ya ag-ibilang so ontan ya 'apostol' ed saray apostoles, tan ag-dengel ed saray bangat to, noag ingen no sikatoy kabiangan na saray palson-apostol tan walay lugar to ed limog na saray palson managbangat. Agmi met isipen ya saray arum ya schismaticon managbangat et mas maong ni nen si Lazarus; say komatlon parte na sayan treatise so mangipanengneng ed saya.

Ta ag manepeg ed saray ontan a totoo so magmaliw a managbangat.

Kapitulo 4. Say tuan doktrina et ipupulong ya malinew, aliwan diad sekreto

Lamet:

Say tuan, puron doktrina et ipupulong ya maligwas ed amin a pasen ed arapan na amin, ya anggapoy itatakot ed anggan siopa, singa say doktrina na Apostoliko ya impupulong ya walaan na amin a kasil na linawa tan anggapoy makasbel [93] ; balet samay bangat ya ipupulong ed sekreto, ya akaamot ed saray maamot a pasen, et aliwan katuaan, noag ingen napno na angob na tila.

Nipaakar ed bangat na panagsisian, ag-iya ipupulong ed anggan iner a publiko, noag ingen ituturo ed sekreto, ya akaamot ed saray silong, ya agda ni ingen labay ya ipanengneng ed arapan tayo; tan singa saray paniki ya ombabatik manlapud liwawa na agew paonlad saray siit, ontan met so panagbangat da—odino mas maong ni, panag-ilili da—ed saray simplin totoo ed saray sekreto a pasen, ya manaamot ed sikatayo.

Ta say bangat da et aliwan katuaan, noagta tila.

Kapitulo 5. Say Tila na Saray Makakabuyak Nipaakar ed Antikristo

Niarum ni:

Say tuan doktrina et ag nepeg ya walaan na anggan anton kabalawan; balet no say kabalawan et naromog ed anggan anton doktrina, satan a doktrina et ag nayarin tawagen ya tua, noag ingen mapanloko.

Balet, say doktrina na Bryn et napno na tila tan kabalawan, a singa malinew a nanenengneng manlapud onsublay.

NIPAAKAR ED ANTIKRISTO.

Manrason tan ibabangat da ya say isabi na Antikristo et aliwan pisikal ya agawa, noag ingen sakey labat ya pan-ari ed isip ed intiron mundo, tan say mismon too ya Antikristo, singa, et aliwan talagan wala: tan ibabaga ra ya say Antikristo et abayag la ya man-aari ed espiritu, manlapud panaon ya agawa so reporma na libro ed Moscow; tan singa say Moscow so Babilonia tan say trono na panarian na Antikristo; tan singa say panaon na komaduan makapataktakot a isabi nen Kristo tan say Agew na Panangukom et asingger la, tan babantayan da ya sanlabi, legan a say arum ed sikara, ya akasindi na kandila, et agda man-ugip anggad mankukwak so manok. Say panagnonot tan bangat da et, ed amin a paraan, tila, kontra ed Banal a Kasulatan tan ed saray banal a Ama na Simbaan, saray manag-interpreta na Kasulatan. Si Eminensiya Obispo Stephen, Metropolitan na Ryazan tan Murom, et susto tan matua ya kinontra to iyan palson bangat da, ya inusar to ray agnalingo a testimonya na Sagradon Kasulatan, diad sakey a melag a libro—balet napno na baleg a panag-alwar tan espiritual a kakabatan—ya intituloan to na: Saray Tanda na Ikasabi na Antikristo tan say Katapusan na Panaon, ya imprenta ed Moscow unong ed ganggan na Baleg a Manuuley nen taon 7212 manlapud impamalsa na mundo, tan 1705 manlapud inkianak nen Dios a Salita ed laman.

Balet lapud sayan libro et mairap ya naromog ed anggan iner ed Diyosesis tayo, tan walad pibubukel na daiset labat: kanian, nepeg ed sikatayo ya kontraten itan a schismatic tan palson bangat diad antikey a paraan dia, ya uusaren so parehon Banal a Kasulatan, kontra ed saray schismatic tan saray managbangat na schism ya naromog ed diyosesis tayo, ya man-aamot ed sikatayo diad saray abung ya aderal da, tan sikara so pasimbalo ya man-iimula na dayami na heresya da diad limog na saray simplin totoo.

Ipapatnag mi ya amin irayan iskismatikon panagnonot tan bangat nipaakar ed Antikristo, Babilonia, tan say Komaduan Ipasabi nen Kristo et sigpot ya tila, ya angan, diad pan-usisa ed amin ya sirkumstansya ya malinew ed Banal a Kasulatan tan unong ed impangipatnag na saray manag-interpreta na Banal a Kasulatan.

1) Manlapud mismon too na Antikristo.

2) Manlapud pasen ya panlapuan na Antikristo, tan no iner so panarian to.

3) Manlapud bilang na taon ya panarian to.

4) Manlapud saray gawa ya gawaen to.

Balet unona, ipaawat ed saray managbanga tan ag-makabat a managbangat, tan saray disipulo dan ondengel ed sikara, iya: ya say ngaran ya 'Antikristo', a mankabaliksan na kalaban nen Kristo, et natatalosan ed espisipikon kabaliksan diad Banal a Kasulatan (singa impaliwawa nen Kagalang-galang Obispo Stephen ed figuratibon paraan diad treatise to, tan saya et manepeg, kapara, tan importante; pian mas malinew: parehon diad panangikompara tan diad katuaan, diad mismon naturalesa na bengatla, ed samay too ya manaanap ya magmaliw ya Antikristo.

Diad pananambal o panan-alig, say ngaran ya 'Antikristo' et kaslakan ya iyaplika ed dakel; balet diad kabaliksan, diad katuaan tan diad gawa, saya et para labat ed saksakey ya Antikristo ya onsabi ed sampot na mundo. Naintindihan yo, O saray palson managbangat? Andi. Ta say ngaran nen Kristo et nepeg ya alaen bilang pananambal tan alimbawa.

Sayan sankasantosan tan marangal a ngaran na Manangiliktar tayo, si Kristo, et kaslakan ya uusaren, bilang pananaglo o panangikompara, ed amin a pinahiran na Dios, saray Kristianon ari, singa met ed Daan a Tipan, si Saul, Ari na Israel, et tinawag a 'Kristo' nen David, ya inkuan to: 'Agko itagey so limak kontra ed sikato, ta saya so Kristo na Katawan' ([94] ), a say labay ton ibaga et, 'saya so pinili na Katawan'. Ta saya so kabaliksan na ngaran a 'Kristo': say pinili. Tan si David met lanlamang so tinawag toy inkasikato ya Kristo nen, kayari ton nailiktar ed saray kalaban ya ontutumbok ed sikato, sikatoy nampasalamat ed Dios, ya inkuan to: 'Natan et amtak la ya inligtar na Katawan so Kristo to'[95] . Balet no nipaakar ed mismon inkatoo to, mismon pagkatao to tan mismon kimey to, sayan sagradon ngaran et para labat ed Kristo.

Tan lamet: sayan marangal a titulo, 'Anak na Dios', et, diad pigural a kabaliksan, pare-pareho ed amin a Kristiano; ta balang mananisia et nayarin (singa say inbagat tayo la) tawagen ya anak na Dios diad panamegley na grasya, say Dios a Mismo saying : 'Sikayo so magmaliw ya ananak kon lalaki tan bibii'[96] . Nipaakar ed sustansyal a naturalesa, saya et para labat ed si Kristo Jesus, Katawan tayo, diad mismon naturalesa To.

Kanian, nepeg yon natalusan iya nipaakar ed titulo na Antikristo.

Ta wala la ray dakel ya antikristo, ya onkokontra ed si Kristo tan say katuaan To, tan wala ni ray dakel natan, unong ed kuan nen San Juan a Teologo: 'Anak, sampot la ya oras, tan unong ed nadngel yo ya onsabi so Antikristo, ontan met natan et wala la ray dakel ya antikristo'[97] . Tan lamet kuan to nipaakar ed parehon tema: 'Balang espiritu ya ag-iikumpisal ya si Jesu-Cristo et sinmabi ed laman' (singa saray managdayew na dios-diosan tan saray ag-anmanisia ya Judio ya agda sikato inikumpisal nensaman, tan singa saray Turko, Tataro, tan saraman met ya Judio ya agda sikato ikumpisal natan, tan amin ya walad silong na tawen ya agda kabat so Dios), aliwan nanlapud Dios: tan saya so Antikristo, ya nadngelan yo ya onsabi, tan wadia la natan ed mundo[98] . Impaamta nen San Juan a Teologo, anggan legan ya mabilay ni, ya say Antikristo et wadia la ed mundo. Panon sirin, wala la so Antikristo ed mundo nen panaon na saray Apostoles? Nepeg ya natalosan (unong ed saray komentarista) ya aliwa ya sikatoy mismo so wala, noag ingen diad saray an-unaan to, singa si Simon a Mago, ya angibagan sikatoy si Kristo, tan arum niran kaparan an-unaan na Antikristo. Ta say espiritu ya onkokontra ed si Kristo a Dios, ya onkiwas ed tuan Antikristo, et mankikimey la nen saman, tan mankikimey natan ed saray an-unaan to; tan lapud saya, imbaga la nen saman, tan ibabaga natan, ya say Antikristo et wala la ed mundo ed simbolikon paraan, tan aliwan diad katuaan.

Ta ed saramay datin panaon et wala ray antikristo—saray managsalamangka tan manag-orasyon ya angusar ed ngaran nen Kristo—tan saray manag-usil tan managpasakit ed saray Kristiano, singa si Nero, Diocletian, Maximian, si Julian a Apostata, tan arum a singa sikara: saraya et saray heretiko, kontra ed katuaan na Sagradon Kasulatan, arum ed sikara et naninsulto ed inkadios nen Kristo, singa saray Ariano; arum balet et agda inawat so Inkarnasyon na Anak na Dios, singa si Nestorio; tan wala ni ray arum ya nanggawa na saray heresiya ya kontra ed katuaan a pananisia (singa gagawaen na saray Brynians natan): saraya so antichrists, ya onkokontra ed si Cristo, ya kaslakan tayon tatawagen ya saray manunaan na Anticristo. Tan natan, ed saray panaon tayo, wala ray singa saray unonan anticristo; ta sikara so saray apostata ya mago, ya inikdan da so sarili da ed saray demonyo tan ontutumbang ed si Cristo a kaiba ra; sikara met so managpairap na Simbaan nen Cristo, singa saray Agarian; tan sikara so saramay adalan ed nanduruman heresiya, singa saray eretiko tan saray Brynian. Amin iraya et antikristo, saray manunaan na samay manpipirawat a magmaliw a mismon Antikristo, tan saray kalaban nen Kristo. Ta siopaman so onlaban ed Banal a Simbaan et onlaban ed Kristo; siopaman so man-uusil ed Simbaan nen Kristo et uusilen to si Kristo; siopaman so manbabatikos ed saray Ortodokson doktrina na pananisia tan saray tradisyon na Simbaan et babatikosen to si Kristo, tan singa Antikristo.

Say mismon Antikristo et ompaway antis ya manampot so panaon, aliwa la ed saray totoo na saray an-una ed sikato, noag ingen diad mismon tuan inkatoo to.

Ontan met ed Babilonia, unong ya malinew ya natatalosan ed Banal a Kasulatan: diad paraboliko tan literal a kabaliksan. Diad pigural a kabaliksan, antokaman a syudad a napno na kaugsan et nayarin tawagen a Babilonia; balet diad literal a kabaliksan, saksakey labat so syudad na Babilonia ya abitla ed Kasulatan, a walad Caldea, no iner so trono na Imperyo na Persia et walad man met. Onia so insulat nen Santo Andres na Caesarea diad komentaryo to nipaakar ed Apocalipsis, nipaakar ed sarayan salita: 'Babilonia so Baleg, say ina na saray manlilipa, tan arum ni'; tan lamet, 'Anengneng ko so sakey a biin nalasing, tan arum ni', kuan na teksto: 'Onia so ngaran na daan a Babilonia, say manlilipa na liket, say labay ton ibaga, say syudad na saray manlilipa a manliliket ed panagligliwa ra, say ginagawa na saray managsalamangka tan salamangkero'; tan say daan a Jerusalem (a diad propesiya nen Jeremias et impara ed Babilonia diad panagpamaba to), 'Sika et singa sakey a babilay,[99] '; tan say daan a Roma et tatawagen a Babilonia diad epistola nen Pedro,[100] . Balet say Katawan (tan saya so manunaan a punto) et tatawagen to so manangidaulo na saray Persiano, tan Babilonia, tan say malinggas, tan balang syudad ya maliket ed panagpatey tan panagderal na dala [101] . Anggad dia so imbaga nen San Andres na Caesarea. Manlapud saray salita to, malinew ya diad panangikumpara, parehon say daan a Jerusalem tan say daan a Roma, tan antokaman a syudad a napno na kaugsan, et tatawagen a Babilonia: balet diad sankasoberanoan odino sankapanguluan a kabaliksan, saksakey labat so Babilonia—say Babilonia na saray Caldeo, ya sikato met so Babilonia na saray Persiano, ya ditan et impaalagey nen Ari Cyrus a Persiano, kasunod nen Darius a Medo, so monarkiya na Persia.

Natan ya alimbawa la so ngaran na Antikristo tan Babilonia ed saray ag-makabat, ituloy tayo so usisaen iray abitlan sirkumstansya, diad panamegley na saraya et malinew ya nipalinew iray palson schismatic ya bangat nipaakar ed Antikristo, Babilonia, tan say Agew na Panangukom.

Unona

Say unonan punto et nipaakar ed mismon too na Antikristo.

Babantuen na saray schismatic (singa say inbagami la) ya say isabi na Anticristo et ag nagawa ed katuaan, noag ingen diad imahinasyon labat (unong ed panagnonot da) pian man-ari ed satan a mundo, legan a say mismon too na Anticristo, singa, et ag manbilay.

Balet, itatapat mi ed sayan kabalawan da so ag-napalingo a managbangat, say Banal ya Apostol Pablo, tan saray arum a banal a managbangat na Simbaan a kaiba to.

Say Banal ya Apostol Pablo, legan ton isusulat ed saray taga-Tesalonica, so nankuan: 'Agkayo pa-ilalo ed anggan anton paraan; ta no ag unonan onsabi so apostasiya, tan napatnag so too na kaugsan—say anak na inkaderal, say kalaban tan samay mangitatagey ed sarili to ed tapew na amin a tatawagen a dios o obheto na panagdayew—pian sikatoy onyurong ed templo na Dios, ya ipapresenta toy sarili to bilang sGod [102] .

Nipaakar ed sayan too so ibabaga na Santo Apostol, bilang matua a tistigo tan manag-interpreta na saray epistola nen Pablo, si San Juan Crisostomo, so angideklara, ya inkuan to: 'Dia et ibabaga to so nipaakar ed Antikristo, tan ipapabidbir yo ray angkakabaleg a misteryo.' Anto so apostasya? Tinawag to so Antikristo a mismo a 'apostasia', lapud sikatoy aturo a maneral na dakel tan mangililiwa ed sikara, pian ilansi, no posible, anggan saray apili [103] ; tan tinawag to met a 'too na kasalanan'; lapud gawaen to ray ag-nabibilang a kaugsan tan pasikmaton to ray arum a manggawa na mauges a bengatla; tan tinawag to met a 'anak na inkaderal', lapud sikato met et naderal. Siopa sirin, iyan? Si Satanas kasi? Andi balot; noagta sakey a laki, a mangala ed amin a gawa to. Anggad natan, si Crisostomo, say manag-interpreta nen Pablo. Ontan met, si San Efren, diad diskurso to nipaakar ed Antikristo, inkuan to: 'Si Satanas a mismo et ag nianak, noagta sakey a sankaruksaan so onsabi ed itsura to, singa sakey a matatakew'[104] .

Man-asikaso komon iray totoo na Brynya dia, tan nengnengen da no siopa so tutukoyen nen Apostol Pablo, Juan Crisostomo tan San Efren sanen sasalitaen da so nipaakar ed Antikristo: kasin nipaakar ed sakey a espiritual a pinalsa? O aliwa ta nipaakar ed sakey a pinalsa ya talagan wala, ya agda tatawagen a Satanas—ya sikato so agnanengneng, konseptwal ya Antikristo—noagta sakey a too a laman, ya nanengneng na mata?

Tan si Santo Hipolito ya Banal a Martir, diad homiliya to para ed Meatfare Sunday [105] , tan si Santo Andres, Arsobispo na Caesarea ed Cappadocia, diad komentaryo to ed Apocalipsis ed Kapitulo 7, et ibaga da met no taga iner a lahi so pansibayag na Antikristo, a sikatoy manlapud tribo nen Dan, a nanlapud lahing Hudyo [106] . Si Santo Efren, diad abitlan sermon to, ontan met si San Juan de Damasco, et imbaga da met ya: ya sikatoy nianak aliwan diad legal ya panangasawa, noagta diad panagpabuya, manlapud sakey a biin aderal na panagpabuya [107] . Ontan met, say masanto a martir a si Hippolytus et nantestigo, ya inkuan to: 'Say kalaban et ompaway ed dalin manlapud sakey a malanding a bii'[108] . Manlapud sarayan testimonya, malinew a nanenengneng ya say Antikristo et aliwan espiritual a pagkatao, noagta sakey a natebek tan laman, ya destinadon ompaway ed sampot na mundo.

Dia, balang sakey ya ortodokson mananisia ya malinew so kanonotan to so nepeg ya manhusga para ed sarili to no siopa so mas maong ya paniwalaan: say palson managbangat ya si Bryn, ya ibabaga ton say isabi na Antikristo et agnagawa ed katuaan, noag ingen man-ari labat ed imahinasyon? Odino manisia ed sagradon Apostol Pablo, tan say manag-interpreta to ya si San Crisostomo, tan say sagradon martir ya si Hippolytus, tan si Arsobispo Andrew, tan say Kagalang-galang ya si Ephrem tan si Juan na Damascus, ya diad amin a paraan et ipapatunay da so kiwawala na Anticristo, tan saramay mangidedeskribe ed lahi to tan mangipapabidbir ed paraan na inkianak to?

Say sangi nen Kristo et say sangi nen Pablo; say sangi nen Pablo et say sangi nen Crisostomo; tan say sangi nen Crisostomo, kaiba so saray arum a Ama ya abitla a kaiba to, et talagan say sangi nen Kristo. Wala ta'y naromogan a tila ed saray ontan a marangal tan sagradon sangi?

Balet, siopay akasabi ed saray bibil na saray palson managbangat na Bryn? Tua, say sangi ra et say mismon sangi nen Satanas, ya pinansalitaan na Katawan tayon Kristo ed Banal a Ebanghelyo: 'Sikato et managpatey nanlapud gapo, tan ag manalindeg ed katuaan, ta anggapoy katuaan ed sikato; no mansalita na tila, manlalapu ed mismon inkagawa to, ta sikato et managtila tan ama na saray tila' ([109] ).

Ta mantitila iray Brynians, ya ibabaga ran say isabi na Antikristo et aliwan pisikal, noag ingen espiritual labat.

Say komaduan konsiderasyon et nipaakar ed lokasyon, say lugar ya nanlapuan na Antikristo, tan no iner so panarian to.

Kuan da—odino mas maong ni, manlalapastangan iray makapangisian a Brynyan—a singa say Antikristo et man-ari ed Moscow, tan tatawagen da so syudad a man-ari bilang 'Babylon', a binabastosen da na makapabaing.

Balet, ikonsidera tayo ya: no kasin say Antikristo—sakey a nilalang ya natebek, sakey a tuan too (tan aliwan sakey ya agnanengneng ya espiritu)—et naromog, ya manlapud sikato so manbilay so Babilonia, no manlapud imahinasyon o manlapud katuaan: no nanlapud imahinasyon, sirin aliwa labat ya say Moscow, noag ingen amin a syudad (singa say abitla la) tan amin a pasen ya gagawaen so antokaman a klase na kaugsan et metindan tinatawag a Babilonia; tan say makasalanan a kamarerwa et tinatawag a Babilonia, singa met a say matunong et tinatawag a Jerusalem. Tan say Brynya, ya ibabaga ton sagrado, et aliwan andi-kasalanan: ta saray eges na saray dalaga, bibii, tan balo ni ya bibii ya nanlapud diman so manpapatotoo ya nayarin itawag ya Babilonia. Ta ag-amta no nanlapu ed anton Babilonia so Antikristo—no nanlapu ed Moscow, odino ed Brynya?

Balet say Antikristo, ya mas laman nen say espiritual, et nepeg ya ompaway manlapud laman, manlapud mismon peteg a Babilonia, ya akaalagey ed dalin na saray Caldeo (tan aliwan diad Russia), ya akaalagey ed abay na ilog Eufrates (tan aliwan diad abay na ilog Moscow), ta manlapud diman nanlapu si Nimrod[110] , say nampaalagey na tore tan say unonan managpasakit ed dalin, ya iyunat so panarian to. Ta no panon ya si Nimrod so unonan managpasakit, ontan met, say unor a managpasakit, say Antikristo, et nepeg ya manlapu met diman.

Tan unong ya say Antikristo et ompaway manlapud Babilonia na Kaldea, ontan met so itetestigo na ag-makapaliis a San Andres, say Arsobispo na Caesarea (tan aliwan sakey a laki a taga-Bryn), et mangititestigo ed komentaryo to nipaakar ed Apocalipsis, ya ditan, ed kapitulo 9, et kuan to ya onia: sakey ya reperensya ed Eufrates, ta say Antikristo et ompaway manlapud saraman a dalin [111] ; tan lamet ed kapitulo 17 et kuan to: say Antikristo et manlapud saray pasen ed bukig na Persia, no iner so tribo nen Dan, ya nanlapud lamot na saray Judio, kaiba so arum ya ari, et manbaliw ed Eufrates, tan arum ni [112] .

Nengneng yo, imanoen yo so nisalita dia nipaakar ed Babilonia! Sikato may akatalindeg ed Caldea ed pegley na duaran ilog, say Tigris tan Eufrates; diman, kayari na panarian na Asiria, ginmapo so imperyo na Persia diad silong nen Cyrus.

Balet malinew met manlapud mismon Libro na Apocalipsis, ya dakel so nisulat nipaakar ed Babilonia: tan nen isusulat so Libro na Apocalipsis, wala la kasi ed saman so syudad na Moscow? Ta aliwan say simbolikon Moscow so tutukoyen, noag ingen say mismon tuan Babilonia na Caldea—tan ontan met, say datin Babilonia na Persia—ya adeskribe ed Apocalipsis: ta say Anticristo et ombangon manlapud satan a Babilonia, tan aliwan manlapud Moscow.

Niarum met, magmaliw itayon segurado no iner so panarian na Antikristo, kayari ton linma manlapud satan a Babilonia na Kaldea.

Si San Hipólito tan si San Andrés na Caesarea, sikaran dua, tan saray arum a Banal a Ama et ibabaga da ya man-ari ed Jerusalem, ta diman so datin kawalaan na Panarian na saray Hudyo, ya ipawil to; tan mangipaalagey na templo ya kapara na samay nen Solomon diad mismon pasen ya datin kawalaan na samay nen Solomon, tan onyurong diman bilang dios [113] .

Ta mantitila iray Brynians no ibaga dan say panarian na Antikristo et diad Moscow.

Say komatlon konsiderasyon, nipaakar ed karukey na panarian na Antikristo.

Unong ed saray Brynyan, man-ari so Antikristo ed Moscow manlapud panaon ya onggapo so reporma na saray kasulatan.

Nengnengen tayo no kapigan ginmapo so reporma na saray liturgical a libro diad Moscow. Ginmapo iya legan na panari nen masimoon a Tsar tan Grand Prince Alexei Mikhailovich, a bendisyonan so memorya to, tan legan na panag-patriarka nen Kasantosan a Nikon.

Si Nikon et inekal ed patriarchate nen kalgaw na 7175.

Say kasalukuyan a taon et numerado na 7217.

Masulok ya apataplo a taon so linmabas manlapud impangitaynan ed si Nikon anggad sayan taon.

Tan nipaakar ed panari na Antikristo, si Santo Hipolito tan amin ya arum a Banal a Padrí so mangibabaga ya say panari to et anggad labat kapalduan taon tan sakey a kapat, unong ed say Ginuo tayon si Kristo, nen sikatoy linma ed dalin, so nampasakbay ed mundo: '[114] '.

Kanian, mantitila iray Brynyan no ibaga dan say Antikristo et man-ari la ed Moscow na masulok ya apataplon taon.

Manlapud say komapat a seksyon, usisaen tayo iray gawa ya gawaen na Antikristo.

Si San Hipólito et mansasalita nipaakar ed saray gawa na Antikristo, ya ibabaga ton manggawa na saray makapakelaw a gawa: ta diad permiso na Dios, tan diad tulong na saray demonyo, manggawa na saray baleg a milagro pian manlinlang ed katooan; balet sarayan milagro et aliwan tua, noag ingen palsipika tan manlinlang. Tan si San Hipólito et ontan so imbaga to nipaakar ed saya: 'Mangiyan na saray palandey ed arapan na saray mata na saramay makanengneng ed sikato; manakar ed tapew na dayat ya amaga so sali to; mangibabâ na apoy manlapud tawen; gawaen ton karunongan so agew tan say labi et gawaen ton agew; ta balbaliwen to so agew unong ed labay to, tan ontan met so bulan; tan amin ya elemento, say dalin tan dayat, diad pakayari na saray ilusion to, ipanengneng to ya ontutumbok ed arapan na saramay makanengneng ed sikara [115] '. Tan lamet: 'Ipanengneng to ray demonyo a singa ra anghel na liwawa, tan ipaway to ray host ya andi-laman, ta ag-ira nabibilang, tan antis na amin ipanengneng to so inkasikato ya aawiten ed tawen a kaiba iray trumpeta tan boses tan tanol ya ag-nabibilang, tan kaiba so makapanyarin eyag, ya idadayew ed sikato ed panamegley na ag-nasalitan kansion, tan sikatoy mankirlap a singa say liwawa, say prinsipi na kabilungetan' tan arum ni [116] .

Saraya so gawa na Antikristo. Kanian, nonoten tayo: siopa so manggagawa natan na sarayan bengatla diad Moscow odino iner man? Siopa so mamapaakar na palandey? Siopa so mamapateyew na apoy manlapud tawen? Siopa so mamamalinoy na agew ya magmaliw ya labi, tan say labi ya magmaliw ya agew? Siopa so onkalab ed tawen diad gloria ed arapan na amin ya makanengneng? Anggapo.

Mankakabalang iray schismatiko na Brynyan, ta ibabaga ra ya say Antikristo et man-ari la ed Moscow.

Kanian, nabuyagyag so tila ra, ya ibabaga ran sinmabi la so panaon na komaduan makapataktakot a isabi nen Kristo tan say Agew na Panangukom. Ta say interon Kasulatan, diad Daan tan Balon Tipan, et mangibabangat, tan amin ya manag-usisa tan managbangat et mangipapatua, ya say Agew na Panangukom et agni onsabi antis na isabi tan panarian na Antikristo, noag ingen nagawa kayari na panarian to tan say makaderal a kasumpalan to. Panon sirin ya anggapoy bain da ed panagtila, a singa say panaon tan agew na isabi nen Kristo et asingger la, no say Antikristo et agni ni sinmabi tan say taloy taon tan kapalduan a panari to et agni ni asumpal? Niarum ni, kayari na makaderal a pangatapew na Antikristo, saramay atilak et naikdan na Dios na sakey a panaon para ed panagbabawi, unong a malinew ed propesiya nen Daniel, no iner imbaga na Anghel ed si Daniel so karukey na panari na Antikristo, ya tinukoy to iyan bilang na agew: 1,290 (a kaiba so kapalduan taon), a inyarum to ray salita: 'Mapalar so siopaman a mansiansia tan makasabi ed 1,355 ya agew'[117] . Ta no bilangay manlapud sampot na unonan bilang paonlad komadua, walay 45 ya agew a mas dakel nen say unonan bilang. Ta ibabaga na saray manag-interpreta na Banal a Kasulatan ya, kayari na pan-ari na Antikristo, walay panaon na 45 ya agew anggad say makapataktakot ya Agew na Panangukom. Nipaakar ed saray panaon ya agni linmabas, tan saray onsabi ni, panon tayon manisia ed pananaw tan bangat nen Brynsky nipaakar ed say natan ya Agew na Panangukom?

Para sikatayon Ortodoksyon Kristiyano, obligasyon na balang sakey ed sikatayo so manalagar ed ag-amta ya oras na ipatey tayo ed inagew-agew tan labi-labi, tan magmaliw ya akaparaan para ed sampot; ta balang sakey ed sikatayo et walay dili ton makapataktakot ya panangukom antis na pankakanaan, makapataktakot ya panangukom na amin, tan ag tayo nepeg ya ispekulasyonen so eksakton oras na sankamakapataktakot ya Agew na Panangukom. Kailangan tayon manisia ya onsabi itan, tan asingger la, anggano agni sinmabi; tan no kapigan itan, ag tayo dapat usisaen, noag ingen unoren so salita na Katawan, ya inkuan to: 'Balet nipaakar ed satan ya agew tan oras, anggapoy makaamta, anggan saray anghel na heaven [118] '. Tan no anggan saray sagradon anghel et agda amta so agew odino oras na makapataktakot a panangukom na Dios, panon la sirin ya naamtaan iya na saray taga-Brynia, ya ibabaga ran sinmabi la so panaon na makapataktakot a panangukom? Maliban no sikara met lanlamang so manpipirawat ya sinmabi la so Agew na Panangukom, pian nasumpal so palson propesiya ra. Balet si San Crisostomo, ya tinukoy to so propesiya nen Amos, inkuan to ed sikara: 'Kasalak ed saramay manaanap ed agew na Katawan'[119] . Ta say agew na Katawan et kabilungetan, aliwan liwawa: kabilungetan, kuan to, lapud ag-itan amta.

Base ed impan-usisa ed amin ya abitlan punto, malinew so kabalawan na bangat nen Brynsky.

Niarum ni:

Say tuan doktrina et samay mangi-interpreta na Saray Banal a Kasulatan na duga, unong ed katuaan, tan aliwan unong ed kabalawan.

Balet, saray palson managbangat na Bryn et aliwan duga so panag-interpreta da ed saray Banal a Kasulatan, aliwan duga; lapud saya, tinawag iran palson manag-interpreta.

Ta say doktrina na Bryn et aliwan katuaan, noag ingen tila.

Tan lapud baluktot tan palson panangipaliwawa na saray Brynians ed Banal a Kasulatan, saya et napatnagan manlapud pigaran parte na Banal a Kasulatan, ya ipresenta mi dia.

Kabanata 6. Say baluktot ya interpretasyon da ed sagradon sakripisyo

Diad libro na sagradon propeta Daniel, diad kabanata 3, akasulat irayan salita: 'Diad sayan panaon et anggapoy prinsipe, odino propeta, odino manuley, odino insunog a sakripisyo, odino sakripisyo, odino handog, odino insenso, odino lugar ya pakanan ed arapan Mo tan makalmo na pabor'[120] .

Saray heretikon Bryn et aliwa so impangawat da ed sayan Banal a Kasulatan pian ipasen ed natan a panaon, tan ibabaga ra ya ed natan a panaon et anggapo la ray sakripisyo o handog, saray simbaan et aliwa lan simbaan, saray obispo et aliwa lan obispo, saray pari et aliwa lan pari, say Liturhiya et aliwa lan Liturhiya, tan say sakripisyo et aliwa lan sakripisyo. Ontan so interpretasyon na Bryn.

O sikayo ran makulangkulang a Brynians, ya anggapoy matunong a kanonotan tan talagan ag-amakabat ed pakayari na Saray Banal a Kasulatan! Lukasan yo so mata na pakatalos yo, tan nonoten yo irayan bengatla para ed sikayo met lanlamang:

1) Siopa so subject na verb?

2) Iner so pangibagan?

3) Diad anton taon ya imbaga iratan?

4) Para antoy gagala na saray salita?

Tan no maingat yon usisaen irayan bengatla, naimano yo met lan bukor ya say interpretasyon yo et walay kamalian to.

1) Siopa so subject na verb?

Nansalita iray taloran masanto a kalangweran: si Ananias, si Azarias tan si Misael, saray kaiba na masanto a propeta Daniel.

2) Iner so pinansalitaan da?

Diad Babilonia, legan ya akakulong, kayari ran imbantak ed mapetang a pugon.

3) Diad anton taon ira nansalita?

Diad saray taon antis na Inkianak nen Kristo, apat a lasus a taon antis na Inkianak nen Kristo tan masulok ni.

4) Lapud antoy rason ya nansalita ra?

Saya et lapud say Jerusalem et dineral na saray Chaldeo, tan anggapo lay manuley odino lider da; ta si Zedekiah, Ari na Jerusalem, et pinerelan, binelatan na balitok a kadena, tan inyakar ed Babilonia. Anggapo so inapay ya apoolan odino saray sakripisyo na Judio ed limog da, ta saray manunan pari tan pari na Judio et pinatey ed espada odino adakep. Anggapo met so lugar ya pangiyopresan na sakripisyo; ta say Templo nen Solomon et apoolan tan aderal. Diad tua, sarayan taloran kalangweran so nansalita na sarayan mismon salita ed saman a panaon: 'Diad sayan panaon et anggapo so manuuley, odino lider, odino apoolan a sakripisyo, odino arum a sakripisyo, odino anggan antoy arum ni.'

Nengneng yo ya, O sikayo ran mangibabalaw! Ta saray salita na taloran Banal a Kalangweran et aliwan manepeg ed panaon natan, noag ingen ed saman a panaon ya mabilay ira; tan apat a lasus a taon kayari na impatey da, nianak si Kristo, tan nagmaliw a sakripisyo ed Dios Ama para ed sikatayo, kayari Ton nanirap ed krus, tan nagmaliw a manuley tan lider, tan say Ulo na Banal a Simbaan To, ya tinubos To ed panamegley na mablin Dala To, tan intalaga To so sakripisyo ya anggapoy dala: say sanka-puran Laman To ed porma na tinapay, tan say sanka-puran Dala To ed porma na alak, ya ingganggan To ya gawaen iya panamegley na sagradon seremonya, ya ibabaga To: 'Gawaen yo iya bilang pananemdem ed Siak'[121] . Tan sinmublay ed Sikato so saray lider na Simbaan, saray masanto ya Apostol; kayari na saray Apostol, sinmabi so saray managbangat, saray masanto ya hierark, tan saray pari, saksakey ya sinmublay ed sakey; tan say kimey na saray masanto ya hierark tan pari et impasa ed sikatayo, tan mantultuloy ed panamegley tayo anggad kasumpalan na panaon. Ontan met, ingganggan na Katawan ya sayan sakripisyo ya anggapoy dala et nepeg ya ituloy anggad say komadua tan malingwaring isabi To, unong ya tistigoan na Banal ya Apostol Pablo, ya ibabaga to: 'Agagi, inawat ko manlapud Katawan so inawat ko met ed sikayo, tan arum ni'; Inkuanto met: 'Ta balang kakan yo ed sayan tina tan iinumen yo ed sayan kopa, ipapahayag yo so ipatey na Katawan anggad isabi to' ([122] ). Tan si San Juan de Damasco, diad komapat a libro to nipaakar ed Pananisia, diad kapitulo 14, inkuanto: 'Inkuan na Dios: "Saya so laman ko tan saya so dala ko; gawaen yo ya bilang pananemdem ed siak"; tan diad panamegley na makapanyarin ganggan to, ontan so ituloy to anggad isabi to.' Malinew ya pinaneknekan iya nen Apostol tan nen Damascene, ya say sagradon sakripisyo et nepeg ya gawaen anggad ed Kaduwan Ipasabi nen Kristo, anggad ed Ipasabi To. Diad natan a panaon, diad grasya nen Kristo, wala ray lider tan giya ya mangibabangat ed arum nipaakar ed dalan na kaligtasan: saray obispo, pari, tan arum niran membro na klero; wala met so sakripisyo, ya gagawaen ed inagew-agew diad panamegley na Liturhiya; tan wala ray lugar ya ipapasakripisyoan: saray simbaan na Dios ed amin a pasen ya kawalaan na Ortodoksyon a Kristianismo.

Ta saray palson manag-interpreta et mantitila, lilingo so panang-interpreta da ed saray salita na Espiritun Taloran Kalangweran, tan ibabaga dan ed sarayan panaon et anggapoy sakripisyo, anggapoy handog, tan anggapoy sagradon orden.

Agta labay na saray totoo na Brynya ya onkontra ed sayan apostolikon bangat anggad onsabi so panaon, tan nonoten da ray salita nen San Efren, ya diad saray agew na Antikristo et ontunda so sagradon sakripisyo, tan saray salita na apostoliko et ag nagawa; ta kuan nen Santo Efren: 'Insan amin ya simbaan nen Kristo et onakis na baleg a panaglermen, lapud anggapo lay sagradon serbisyo ed saray altar, tan anggapo met lay sakripisyo'[123] ? Ontan met, imbaga nen San Hipolito ed sermon to ya saray simbaan et napabayaan tan ontunda so sakripisyo; ta kuan to: 'Saray sagradon simbaan et magmaliw a singa saray kamalir na prutas, tan say mablin Laman tan Dala nen Kristo et ag-nipatnag ed saraman ya agew; ontunda so serbisyo [124] .' Anggad dia so imbaga nen Hipolito.

Kuan na saray Brynians: 'Anggapoy sakripisyo anggad onsabi si Kristo, odino basta labat ontunda?'

Say ebat ko: say sakripisyo et ag nanengneng, noag ingen diad sekreto; anggapoy serbisyo ed saray simbaan, noag ingen diad saray akamot a pasen; Ag nagawa ed saray syudad tan baley, noag ingen ed saray palandey, ed saray abot, tan ed saray kalawakan: ta si Santo Efren met lanlamang, ed satan a mismon sermon to, so nansalita ya dakel so naromog a makapaliket ed Dios, tan makasalba ed saray palandey, ed saray pukdol, tan ed saray maer-er a pasen, diad panamegley na dakel a pikakasi tan ag-nabibilang a lua. Tan say Banal a Dios, no nanenengneng to ra ya ontan a walad andi-anggaan a ermen tan banal a pananisia, et maasi ed sikara a singa sakey ya ama a maaro a maong ed saray ananak to, anggan iner so panag-akar da [125] . Tan diad arum nin pasabi: ta dakel a santo, siopaman so nantitipon ed satan a panaon, a tampol a nadngel so isabi na mauges, et manlua na singa ilog a kaiba ray pan-eere ed Banal a Dios, pian nailiktar ed serpiente, tan manbatik ira na maples a maong diad kalawakan, tan man-amot ira ed saray palandey tan ed saray abot ed takot, tan takloban day sarili da na dalin tan dapol, a manpipikasi na lua ed agew tan labi, a walaan na baleg a kababaingan; tan naikdan ira na tulong na Dios, tan Itonton to ra ed saray aturon lugar, tan nailigtas ira diad pan-anap ed saray kaaraleman (na dalin) tan ed saray abut [126] " Anggad dia so imbaga nen Santo Efren. (Ontan met, imbaga nen Santo Hipolito ed sermon to). Diad saraman a mismon lugar a pinili na saray sagradon pari, no iner so panag-akar da, say sakripisyo et ag ontunda ya iyapay anggad onsabi si Kristo [127] . Niarum ni, nepeg ya mas manisia tayo ed saray salita na apilin, masanto tan manunaan a sisid, si Apostol Pablo, say managbangat na saray nasyon, ya inawit ed komatlon tawen, tan manpabasi ed saray salita to imbes ya ed saray salita nen Hippolytus tan Ephrem. Sikara so talagan santo, balet samay sankasantosan, ya tinawag na Kristo a Mismo, ya nambiahe ed interon mundo, nan-tiis na ag-nabibilang a sakit tan irap, tan inyeyag to so ulo to para ed Kristo diad panamegley na sakey a espada. Saray salita na sarayan santo—si Hippolytus tan si Ephrem—et katuaan, balet saray salita nen Pablo so sankakatuaan, unong ed paneknek na Banal a Kasulatan. Sarayai a salita et nagawa, ta say sakripisyo et ontunda la ed saray simbaan na mundo; tan say salita nen Pablo et nagawa met, ta say sakripisyo et ag ontunda anggad isabi na Katawan; tan ag met ontunda, unong ya imbaga ko, ed saray desierto tan palandey tan kuarto na dalin.

Kapitulo 7. Nipaakar ed Saray Partikular a Totoo

Niarum ni, diad Epistola ed si Timoteo, naromog irayan salita: 'Malinew ya ibabaga na Espiritu ya diad saray unor ya agew et wala ray onarawi ed pananisia, ya ondengel ed saray manlililingon espiritu tan saray bangat na saray demonyo' ([128] ), tan arum ni; tan lamet diad Epistola ed saray taga-Galacia: 'Wala ray manpapairap ed sikayo tan manaanap ya baluktoten so ebanghelyo nen Cristo' ([129] ). Balet si Brynsky, ed saray baluktot ya interpretasyon to, et palson ipapabaliktad to irayan salita kontra ed sikami ran Orthodox, singa sikami so nansian ed pananisia, tan singa sikami so mangigigulo tan mangibabaluktot ed Maong a Balita nen Kristo.

Balet, O sikayo ran makulangkulang a taga-Galacia – taga-Bryn! Agyo ta natatandaan so sarili yo, sikayo ran mangibabalikas na ontan a panag-insulto kontra ed sikami? Usisaen yo so bengatla para ed sarili yo tan nengnengen yo no siopa ray mauges: sikami kasi, odino sikayo? Anto so mas baleg: say Katoliko, Ortodokso, Apostoliko ya Simbaan ya walad interon uniberso, odino say Brynia yo? Say Ekumenikal ya Ortodoks ya Apostoliko ya Simbaan (agko ibabaga so nipaakar ed saray padir tan bilding, noag ingen say karaklan na saray matoor) et wala aliwa labat ed nasyon na Rusyano ya , noag ingen pati met ed saray dalin na Gresya, Arabia, Syria, Ehipto, Serbia, Bulgaria, Dalmatia, tan Moldavia, tan isipen yo labat so interon mundo: say Brynya yo et sakey labat a suyok na estado na Russia, tan singa labat kaingalaw no ikumpara ed interon Simbaan a Katoliko Ortodokso Apostoliko, a singa sakey a genggem na danum no ikumpara ed baleg a dayat. Say Ekumenikal ya Ortodokso Apostolikon Simbaan, kaiba iray pastor tan managbangat to, et ag-nankamot; ag-onliliwawa ed sekreto, noag ingen onliliwawa ed linawa, singa ed tapew na kandelero, ed interon mundo: sikayo balet, kaiba iray panag-eremitoan yo, et man-amot kayo a singa saray ayayep ed saray kakiewan na oak tan katakelan; tan no ompaway kayo ed saray panayaman yo pian onla ed saray baley tan baryo, agyo ipapatnag so inkasikayo, noag ingen, a singa saray dagom ed saray abong da, et man-amot kayo ed saray abong ya inakop yo.

Ta sikami, a mankakapet ed sankakristianuan, Ortodokso, tan Apostolikon Simbaan a walad interon uniberso, aliwa kamin daiset, noag ingen say interon Simbaan a kaiba so Simbaan a impatikey na Espiritu Santo; balet sikayo, a nansian ed Simbaan tan wala ed paway na sankakristianuan ya Ortodokson pananisia, talagan daiset kayo; aliwan dakel; ta anggano manlilimog kayo ya samploran libo o duwaran libo, balet kontra ed interon Simbaan ya walad intiron mundo, mas melag kayo ni nen say sanlibon parte, balet talagan anggapoy kabaliksan, pigara labat. Ta sikayo, aliwan sikami, so nansusulatanan na saray abitlan salita na saray Apostoles: 'Wala ray onkalab ed pananisia'; tan lamet: 'Wala ray mangiter na kalirongan, a manaanap a baluktoten so Ebanghelyo nen Kristo'.

Balet sikayo, diad panamegley na panaglibeg na kabaliksan na Saray Santo a Kasulatan, et manggagaway sarili yon palson bangat, bilang palson managbangat tan kalaban na sagradon katuaan.

Kapitulo 8. Nipaakar ed Ebanghelyo tan Anathema

Lamet, diad Epistola to ed saray taga-Galacia, isusulat na sagradon Apostol Pablo: 'No sikami, odino sakey ya anghel manlapud tawen, so mangibangat ed sikayo na ebanghelyo ya aliwa ed samay imbangat mi ed sikayo, sikatoy accursed [130] .' Unong ya imbaga mi la nensaman, ontan met so ibagak lamet natan: no walay siopaman ya mangibangat ed sikayo na ebanghelyo ya aliwa ed samay inawat yo, sikatoy sumpaan.

Sarayayan salita na apostol et aliwan duga so interpretasyon na saray Brynskian, a nansengegan na pananguman ed arum a daan a balikas diad saray balon libro na Ruso, singa, diad pananguman ed saray balikas, et ginmapo la ran mangibangat na pananisia diad paraan a naiiba nen say imbangat tan impa-awit na saray Apostol.

Balet sikara et maatiw, a say kanonotan da et apaitim, agda labay tan agda nayarian ya amtaen, nengnengen, odino natalusan so pakayari na Sagradon Kasulatan, singa saray bulag ya natitidbir ed amin a pasen. Kanian, talusan yo, sikayo ran maatiw ed limog na totoo, tan sikayo ran datin maatiw, magmaliw kayon makabat [131] , tan nonoten yo irayan taloran bengatla:

1) Siopa so insulatan na Apostol na sarayan salita?

2) Kapigan ira insulat?

3) Nipaakar ed anto so insulat to?

Para ed siopa ya insulat? Para ed saray Ruso? Andi balot; noag ingen para ed saray taga-Galacia, ya agda kabat so saray totoon Ruso odino saray librong Slavic.

Kapigan ya insulat? Legan na bilay to, siam a lasus a taon o masulok ni antis na binyag na Russia.

Anto so insulat to? Nipaakar kasi ed saray daan tan balon libro na Ruso, odino nipaakar ed saray salita manlapud saray daan a libro ya binaliw ed saray balo? Andi balot; ta ed saman a panaon aliwa labat ya anggapo ni so anggan anton libro ed Russia, noag ingen agni akapitanem so pananisia ya Kristiano diman; say ngaran nen Kristo et ngalngali ni labat nadngel ed sarayan dalin diad panamegley na panangibangat na masanton Apostol Andres nen saman a panaon, tan anggan ontan et diad pigaran lugar labat; tan say alpabeton Slavonic et agni ni naimbento. Tan panon ya nansumpal iray eretikon Bryn ya iyarap ed sikatayo iramay salita na saray Apostol, ya ag-insulat para ed sikatayo, aliwan nipaakar ed saray libro tayo, odino nipaakar ed saray salita tayo, balanglan daan o balo. Nipaakar ed anto so insulat na Apostol? Dengelen yo:

Diad Antioquia, walay pinanlabanan na saray Judio tan Griego ya mananisia ed si Cristo nipaakar ed panagpapatuli: say arum et ipipilit da ya ag nayarin nilaban so saray Kristiano no anggapoy panagpapatuli, legan a say arum balet et ituturing da so panagpapatuli bilang sakey a mabegat a burden [132] . Lapud saya, say sagradon Apostol a si Pablo tan si Bernabe, ya walad Antioquia ed saman a panaon, et anengneng dan kaukolan so onla ed Jerusalem ed saray manunan Apostol tan matatatken, pian itepet nipaakar ed panagpater: tan pian ipaamta met ed sikara ya inlukasan na Dios so puerta na pananisia parad saray Hentil, sakey a mensahe ya baleg so liket ya inter to ed interon panliliketan ed Jerusalem. Tan kayari na impantitipon na saray Apostol tan matatken ed Jerusalem pian mitongtong, inekal da so gawa na Kadaanan a Tipan na panagpaka-uliti, lapud impanisip da ya ag la nakaukolan ed balon grasya; balet ingganggan da labat ya ag ira mangan na kakanen ya insakripisyo ed saray dios-diosan tan man-arawi ed sekswal ya karuksan, tan ag da nepeg ya ipapaway so kapara da ed antokaman a paraan; tan lapud saya, imbaki da si Pablo tan Bernabe ya ompawil ed Antioquia, tan kaiba ra di Judas tan Silas. Nen sinmabi ra ed Antioquia, impresenta ra so sulat na concilio apostolico ed simbaan diman nipaakar ed impangekal na panagpapa-gulat, tan nansian-sian ira pian manpulong ed saray Hentil. Para ed si San Pablo, say sankamaungan ya managbangat na saray Hentil, nen sinmabi ed Galacia tan impasirayew to ray taga-Galacia ed pananisia ed si Kristo, imbangat to ra ed sikara so Kristianon ganggan, aliwan say Judion ganggan, ya ingganggan to ra ya ag ira manpapakutkot, odino manunor ed Sabado, odino manunor ed arum nin ritual (seremonya) na saray Judio na Daan a Tipan, noag ingen say manisia ed si Kristo a Dios a walaan na debosyon, tan manbilay ed paraan a makapaliket ed Dios. Kayari ton imbangat iray taga-Galacia, si San Pablo et tinmaynan paonla ed Roma. Balet, kayari na itaynan to, wala ray arum a palson agagi a nanlapud saray Judio a nampanisia ed si Kristo so sinmabi ed Galacia; tan ginapoan dan ililiwa iray totoo, ya ibabangat da ya ag magenap parad kaligtasan so manisia ed si Cristo, noag ingen nepeg met ya unoren so Ganggan nen Moises: say manpamputol, man-obserba na Sabado, manselebra na saray balon bulan, tan manggawa na arum niran ritual tan seremonya na Daan a Tipan. Nen naamtaan nen Pablo, legan ya walad Roma, so nipaakar ed saya, nansulat na sulat manlapud Roma para ed saray taga-Galacia, ya inkuan to: 'Anggano say sakey ya anghel manlapud tawen et mangibangat na sananey ya ebanghelyo ya aliwan samay imbangat mi ed sikayo, sikatoy sumpaan.' Napatnag met iya ed saray introduksyon na Epistola ed saray taga-Galacia, tan malinew ya ag insulat na Apostol irayan salita parad saray Ruso, odino nipaakar ed saray libro na Ruso odino insulat a bangat; noag ingen parad saray taga-Galacia nipaakar ed panagpapatil, ya ibebelet ed sikara ya ag da gawaen so Judiasmo.

Ta saray heretiko na Bryn et mantitila, ipapasakop da ed sikatayo iray salita na Apostol diad panamegley na sarili dan aliwan duga ya interpretasyon.

Kapitulo 9. Nipaakar ed Simbaan ya Gawa na Laman na Too

Niarum ni, balbaliktaren na saray iskismatiko so salita na sagradon protomartir Esteban, ya akasulat ed Kabanata 1 na Gawa na saray Apostoles, no iner si Santo Esteban, legan ton mansasalita ed pantitipon na saray Judio, inkuan to: Si Solomon et nampaalagey na templo para ed Sikato; balet say Sankatageyan et manaayam ed saray simbaan ya aliwan gawa na lima, unong ed kuan na propeta (Isaiah): 'Say tawen so trono ko, tan say dalin so salagan na saray sali ko: anton templo so ipaalagey yo para ed siak, kuan na Katawan, odino anton lugar para ed panag-inana ko?[133] ' Balet say eretikon si Brynski et tinukoy to irayan salita, diad kabatatan da, onia: ag nakaukolan so onla ed saray simbaan pian manpikasi. Say Sankatageyan et ag manaayam ed saray simbaan ya gawa na too; say simbaan et aliwan diad saray troso, noag ingen diad saray tulyang (say labay ton ibaga, aliwan diad saray padir, noag ingen diad pagew odino puso); sapat la ed sakey a too so manpikasi ed Dios ya bukor to, ya anggapoy simbaan.

Bilang ebat ed say kontra ya imbatad da lapud makulangkulang ya panagnonot tan lingo ya interpretasyon da, nepeg ya ipresenta so teolohikal ya paliwawa nipaakar ed Dios, ya mangipapanengneng ya walay materyal, nanenengneng, tan natebekan ya lugar; tan walay imateryal, agnanenengneng, tan espiritual ya lugar. Say materyal a lugar et akapaloob ed sarili to, singa say dingding ya akapaloob na syudad, say templo ya akapaloob na totoo, say kuarto ya akapaloob na saray bengatlan inyan ed loob to, tan say hardin ya akapaloob na saray intanem diman; balet say imateryal, agnanengneng, tan intelektwal a lugar et akapaloob na saray bengatlan imateryal, agnanengneng, tan intelektwal; tan ag met nayarin napasakop o nidepini na materyal a pasen so sakey a disenyo ya andi-laman tan makabat, no ag met sikatoy makabat. Tan lapud si Dios, diad mismon inkagawa To, et andi-laman, andi-materyal, ag-nadeskribe tan ag-natalosan, ag-nasukat tan ag-napalaleman: Sikato et ag-napipigil na antokaman a materyal a lugar, tan ag-nidepini na satan; lapud walad amin a pasen, Sikatayoy manpapano ed amin a bengatla tan mansusuporta ed amin a bengatla, Sikato met lanlamang, et ag napipigil na antokaman—aliwan diad tawen, odino diad saray bengatla ed dalem na tawen, odino diad antokaman a templo. Ta Sikato (unong ed si San Damasceno) et sakey a pasen para ed inkasikato, tan manaayam ed loob na inkasikato, diad makatunongan a naturalesa to, diad ag natalosan a Kainawaan to [134] . Tan unong ed sayan teolohikal a pakatalos, imbaga na masanto a protomartir a si Esteban ed saray Judio: 'Say Sankatageyan et ag manayam ed saray templo ya gawa na lima na too. Balet manayam met ed saray gawa na lima na too, lapud sikatoy walad amin a pasen tan sasalapen to so amin a bengatla; balet aliwan singa walad loob na inkasikato, noag ingen diad paway na diosnon inkatoo to, diad panamegley labat na tuan grasya to, ya papasantoen tan sasalapen to so lugar ya impasanto ed sikato, tan walad man diad panamegley na maaron panangasi to.' Masulok ed amin, labalabay na Katawan a Dios so manayam ed saray puso tan kamarerwa na saramay mangaaro tan matoor a manlilingkor ed Sikato, ya ituturing to iraya bilang ag-ginawa a simbaan to tan panayaman na presensya to. Lapud saya, imbaga na Apostol ed saray ontan a totoo: 'Sikayo so mabilay a simbaan na Dios, unong ed imbaga na Dios: "Manayam ak ed sikara tan manakar ak ed pegley da"'[135] . Nipaakar ed saray sagradon simbaan ya ginawa na lima na too, ya ag-inapitan na presensya na Dios, onia so rason nen San Damasceno: 'Nibaga ya say Dios et walad materyal a lugar, tan nibaga ya say sakey a lugar et kien na Dios no iner nagagawa so malinew a gawa To: ta nibaga ya say lugar na Dios et iner man so gawa tan grasya To et masagana ya walad man; tan say Simbaan et tatawagen met a pasen na Dios, lapud tinukoy tayo iya a templo para ed panangidayew ed Sikato, ya ditan tayo iyapay iray pikakasi tayo ed Sikato.' Anggad dia si Damascene;

Sayan interpretasyon ed saray salita na unonan martir et magenap la; balet lapud saray eretiko na Bryn et anggapoy espiritual ya pakatalos da, noag ingen say panagnonot da et puro laman, tan say interpretasyon da et aliwan unong ed Espiritu noag ingen unong ed laman, ya iisipen da so Dios a singa met laman, ya akakulong tan akaliber ed materyal a lugar; tan ibabaga ra ya say Dios et ag balot walad saray simbaan ya gawa na too, tan ag manepeg so onla ed saray simbaan pian manpikasi; Ta say Sankatageyan (kuan da) et ag manaayam ed saray simbaan ya gawa na too: lapud saya, kaukolan ya ipresenta so ontan ya interpretasyon kontra ed karuksan da, a singa sikatoy sakey a nanenengneng tan natebek a bengatla, ya malinew ya ipapanengneng so karuksan da.

Kanian, usisaen tayo so saray salita na Unonan Martir tan imbestigaan so saray onsublay a bengatla:

1) Anto ran simbaan so tutukoyen na sagradon Unonan Martir?

2) Nampanayam kasi so Sankatageyan ed saraman ya simbaan ya gawa na too ya tutukoyen na Unonan Martir?

5) Manlapud kapigan ya panaon ya tinmunda so Manamahal a Manamaley ed saraman ya simbaan ya binitla na Unonan Martir?

4) Siopa so katongtong to ed sarayan salita?

5) Akin ya imbaga to iratan?

6) Kapigan to ra imbaga iratan?

Nonoten tayo met no say Katawan a Dios et manaayam ed saray gawan-too a Kristianon simbaan, a gawa ed bato o kiew?

Manlapud saya, malinew ya ompaway so kaingaranan na panagsisian.

(Gagamiten ko dia so saray salitan 'simbaan' tan 'templos' ya pansisibaan, aliwan lapud agko amta so pandumaan na templo tan simbaan: ta say templo et ginawa na saray padir, legan a say simbaan et nabuo na panagtipon na saray matoor; balet lapud parehon say Banal a Kasulatan tan saray totoo et kaslakan dan tatawagen iray templo na Dios ya 'simbaan' lapud saray panagtipon na saray matoor ed loob da [136] ; lapud saya, say salitan 'templo' tan 'simbaan' et nepeg ya natalosan ya saksakey tan pareho labat dia.)

1) SAKEY A PANAG-IMANO

Saray anton simbaan so tinukoy na sagradon protomartir Esteban nen inkuan to ya say Sankatageyan et ag manaayam ed saray templo ya gawa na lima?

Nansalita ya nipaakar ed saray templo na Judio, ya nononoten to si Solomon, tan aliwan nipaakar ed saray simbaan na Kristiano; ta diad panaon to et agni ni apaalagey iray simbaan na Kristiano, lapud impaamta to ya say Sankatageyan et ag manaayam ed saray templo na Judio.

Nayarin ibaga yo: 'Say saray Judio et saksakey labat so simbaan da, aliwan dakel.'

Ebat ko: aliwan sakey, noagta talo, balang sakey ed sarili ton panaon.

Say unonan simbaan da (kayari na impan-lusot ed Dayat a Balanga) et diad kalawakan, ya ginawa nen Moises, unong ed ganggan na Dios, a singa itsura na tolda, a gawa ed malutu, balanga tan pinon lona, tan tinakloban na katat na kanding; sayan simbaan so tinawag na Banal a Unonan Martir, diad parehon diskurso to ed saray Judio, a 'tolda na testimonya'[137] . Samay tabernakulo et akibiahe ed saray totoon Israel legan na panagbiahe da, ya awit-awit na saray Levita; tan tinmalindeg ed no iner so panatalindeg da.

Say komaduan templo da so samay impaalagey nen Solomon, ya, kayari na dakel a taon, so dineral nen Nebucadnezzar, Ari na Babilonia.

Say komatlon simbaan so impaalagey nen Zerubbabel, sakey a prinsipe a Judio a nanlapud abung nen David tan laki nen Kristo, kayari na inkipriso ed Babilonia. Lapud apalabas lay pitomploy taon manlapud inkaderal na Jerusalem tan say Templo nen Solomon, nen si Zerubbabel a prinsipe et imbaon manlapud Babilonia a kaiba so dakel a totoo diad aderal a syudad na Jerusalem, pian ipaalagey lamet so Templo na Katawan. Kanian, say templo ya impaalagey nen Zerubbabel, say apu nen Kristo, et akaalagey ed Jerusalem legan na panaon nen Kristo tan saray Apostoles; balet diad saginonor, si Tito, ya anak nen Vespasian, et sinmabi a kaiba so pakayari na Roma tan giniba to ya anggad dalin. Ta say masanto ya unonan martir et inkuan to: 'Say Sankatageyan et ag manayam ed saray templo ya ginawa na lima na too,' tinutukoy to so amin ya taloran templo na saray Hudyo: samay ginawa nen Moises, samay ginawa nen Solomon, tan samay ginawa nen Zerubbabel. Balet, para ed sikatayo, say labay ton ibaga et nipaakar ed saray templo na Hudyo so sasalitaen to, tan aliwan nipaakar ed saray Kristiyano, ta ag ni ra ginawa iraya ed panaon na Unonan Martir.

2) IMANUSISA.

Nampanayam kasi so Sankatageyan ed saraman ya templo ya binitla na Unonan Martir?

Talagan nanayam Sya diman, aliwan lapud impan-taynan To ed tawen, noagta lapud impanayam To ed loob da panamegley na Diosnong a kakanaan To, ya in-akop To so sarili To ed saray padir da—Sikato ya masiadon baleg ya ag-ni ingen nasakop na saray tawen—balet, legan Ton manbubuya ed sikara manlapud katageyan, nanayam Sya ed sikara panamegley na grasya To, tan binantayan To ra na saray sagradon anghel To ed loob na panaon ya labay To. Diad saraman a simbaan na Daan a Tipan, say presensya na Dios diad panamegley na grasya To tan saray anghel et impaamta diad panamegley na saray malinew a tanda.

Nayaman so Dios ed simbaan nen Moises diad makapakelaw a grasya To, a saray tanda to et say lurem a nansakop ed Tabernakulo, say gloria na Katawan a nampano ed Tabernakulo [138] , tan say boses na Dios a nansalita ed si Moises manlapud altar, unong a nisulat ed unonan kabanata na Levitico: 'Tinawag na Katawan si Moises tan nansalita ed sikato manlapud Tabernakulo, ya inkuan to: "Mansalita ka ed saray ananak na Israel"'[139] . Ontan met, nen si Samuel ya ugaw et naugip ed Tabernakulo ed labi, tinawag na Katawan ed sikato na apat a beses manlapud altar [140] .

Nanyurong so Dios ed templo nen Solomon lapud panangasi To, a say tanda to et say lurem tan say gloria na Katawan, a nampano ed templo nen impasagrado itan: tan saray pari et agda la nayarian a manlingkor ed arapan na lurem, lapud say gloria na Katawan so nampano ed templo [141] . Niarum ni, diad sakey a pakanengneng, imbaga na Dios ed si Solomon: 'Say matak tan say pusok et manayam diman ed amin ya agew[142] .'

Nanyurong so Dios diad panamegley na milagruson grasya To diad templo, ya impa-alagey lamet nen Zerubbabel; sakey a tanda na saya et say danum ya nagmaliw a apoy, unong ya akasulat diad Koman-duan Libro na Maccabees, kapitulo 1. Ta nen impasnuk so danum ya inyibung ed saray sakripisyo, biglan nanngalngari so apoy manlapud danum. Niarum ni, say proteksyon na anghel ed satan a simbaan et malinew a nipanengneng nen saray anghel na Katawan et anggapoy-kaasian pinatey da si gobernador Heliodorus, a nanggagala a manamuraw ed simbaan [143] . Tan ed si San Zacarias, ya manseserbi ed simbaan unong ed turno to ed orden na panag-pari, so Anghel Gabriel et pinmaway ed altar na insenso, ya ibabalita so panagbuntis nen Juan. Diad saray gawa nen San Juan Crisóstomo, naromog yo so sakey a parte nipaakar ed Sankasantoan ya Inan na Dios, a nisulat diman: a sanen say Sankasantoan a Birhen Maria, a labindua años to, et manpipikasi ed Simbaan na Katawan (a ginawa nen Zerubabel) ed arapan na altar, sinmiley so ag-nabibitla a liwawa, tan walay narengel a boses manlapud Sankasantoan a Pasen: 'Man-anak ka na Anak ko.' Manlapud sarayan tanda, nagmaliw ya malinew ya say Katawan a Dios et wadia ed saraman a simbaan na Daan a Tipan—saraman di Moises, Solomon tan Zerubbabel—diad panamegley na grasya To, ya nansiansia diman anggad say panaon ya pinili To ya onalis.

3) IMbestigasyon

Manlapud kapigan ya panaon ya tinmunda so Manatawen a Katawan ya manayam ed saraman ya simbaan na Daan a Tipan?

Saray kasalanan na too so mamapaarawi ed grasya tan panangasi na Dios manlapud sarili da tan manlapud saray sagradon lugar. Ta tinmunda so Dios ya manayam ed panamegley na grasya To diad Templo na Paneknek ed saman ya panaon, lapud saray kasalanan na ananak nen Eli, inagaw na saray Filisteo so Kaban na Dios tan inawit da ed Ashdod; insan say asawa nen Finehas, legan ya man-iirap ya ompatey ed pan-anak, et imbelyak to irayan unor a salita: 'Say gloria na Katawan et tinmaynan la ed Israel, ta say Kaban na Dios et adakep[144] ; say gloria na Israel et abalang, ta say Kaban na Dios et adakep!' Balet diad dugan panaon, diad panamegley na pikakasi na masanto a propeta Samuel, say gloria na Katawan et pinmawil ed pasen to a kaiba so Kaban.

Nampanayam so Dios ed templo nen Solomon lapud panangasi To anggad saray ari tan say totoo na Jerusalem et nambaling ed panagdayew ed dios-diosan. Ta onia so imbaga na Katawan ed si Solomon diad sakey a pakanengneng: 'Inasantos ko iyan templo ya impaalagey mo, pian say ngaran ko et manayam diman anggad kapiganman; tan say mata ko tan say puso ko et manayam diman ed amin a panaon. Tan no manakar ka ed arapan ko a singa impanakar nen David ya ama mo, ed interon puso tan ed katapatan, et itandurok so trono na panarian mo ya anggad angga. Balet no sika odino saray ananak mo et onlingo ed siak, tan agyo unoren iray ganggan tan bilin ko, tan manlingkor kayo ed arum a dios tan mandayew kayo ed sikara, ekalen ko so Israel ed dalin ya inter ko ed sika, tan sayan templo, ya impasanto ko ed ngaran ko, ekalen ko ed arapan ko [145] . Pansinen tayo so salita na Katawan: Nansipan Sya ya manayam ed templo nen Solomon ya anggad kapiganman, balet diad sayan kondisyon: ya sika tan saray ananak mo et ag kayo onarawi ed siak pian manserbi ed saray dayon dios; balet no onarawi ka ed siak, sirin onarawi ak met ed sika, tan itapok ko ed arapan ko so templo ya impasanto ed ngaran ko. Kanian, agawa so onia: saray ari na Jerusalem tan say totoo et agda tinumbok so tipan na Dios; tan say Katawan a Dios et agto tinumbok so sipan To ed sikara ya manayam ya anggad kapiganman ed templo da. Lapud dakel lan taon so linmabas, tan dinmakel so karuksan, kanian say gloria na Dios et inekal ed templo nen Solomon antis na panlusob nen Nebucadnezzar a kaiba so armada na Caldeo; nengnengen so bilay na masanto a Propeta Ezequiel, ed koma-21 ya agew na bulan na Hulyo [146] ; ontan met ed propetikon libro to: saray kabanata 8, 9 tan 10.

Diad simbaan ya impa-alagey nen Zerubbabel, say apu nen Kristo, waladman so Dios diad panamegley na grasya To anggad saman ya panaon, ya nankonsinti so Katawan tayon Kristo ya manirap para ed sikatayo. Ta sanen ag inawat na saray Judio so Anak na Dios ya imbaon ed sikara, noag ingen impako da Siya ed krus diad panamegley na saray makasalanan [147] : insan tinmaynan so grasya na Dios manlapud simbaan da, ya say tanda to et say tabing na simbaan, ya apisag ed duara, manlapud tagey ya gilig anggad leksab. Kanian, kuan nen Santo Teofilacto nipaakar ed saya: 'Say tabing et apisagyat, a manpapabitar ed Dios a say grasya na Espiritu et tinmaynan la ed Simbaan.' Si Santo Efren met, diad diskurso to nipaakar ed Pasion na Katawan, et inistorya to ya: 'Nen say tabing na Simbaan et apisagyat, sakey a malapati so tinmayab ya pinmaway ed Simbaan, a senyas na itaynan na Espiritu Santo'[148] .

4) ANAP.

Siopa so pinansalitaan na sagradon protomartir na sarayan salita: 'Say Sankatageyan et ag manaayam ed saray simbaan ya gawa na too'?

Nansalita Sya ed saray ag-anmanisia a Judio, ya ag-inawat si Kristo, say Anak na Dios, say tuan Mesias ya imbaon ed sikara; ag-ira anmanisia ed Sikato, noagta binusol da Sya, tan, kayari dan panag-insulto ed Sikato ed arapan nen Pilato bilang kalaban nen Cesar tan bilang sakey a kriminal, inikdan da Sya na dusa na ipapatey ed krus: balet nen inmolin si Kristo manlapud lubok ed komatlon agew, sinubok dan itabon so inkioli to; tan kayari na inkalab to ed tawen, agda labay ya nonoten so ngaran to, tan pinersekuta da ray nampanisia ed sikato. Say Unonan Martir so nansalita na sarayan salita ed sikara, aliwan ed saray ortodoksyon Kristiano, tan aliwa met so nansalita nipaakar ed saray Kristianon simbaan, noag ingen nipaakar ed saray Judion simbaan.

5) IMBIESTAGA

Akin ya imbaga na Unonan Martir irayan salita ed saray Judio?

Lapud saya, ibabaga ya anisia iray Judio ya anggapoy lugar ed dalin ya panayaman na Dios na tawen, noag ingen diad saksakey ya simbaan da, ya (singa ed datin agawa) so saksakey ya walad sikara: tan anggapo met so arum ed interon dalin da, tan anggapo met so simbaan ya naromog ed silong na tawen, ya ginawa para ed Dios na tawen, legan ya say panagdayew ed dios-diosan et man-uley ed interon uniberso, maliban ed satan ya sakey ed Jerusalem. (Wala met so kapara to ed Shechem na Samaria, balet adutakan na saray dios-diosan; nipaakar ed saya et itongtong tayo ni ed arapen). Tan nampasirayew iray Judio ed simbaan da ed Jerusalem, ya inyalagey day sarili da ya mas atagey nen say amin ya walad silong na tawen, unong ya malinew ed libro na propeta Jeremias, kapitulo 1, no iner say mapangta ya panagpasirayew da nipaakar ed simbaan et sinermonan na Katawan panamegley na sarayan salita: 'Agkayo manmatalek ed saray makapansisilib a salita, ya ibabaga yo: "Say templo na Katawan, say templo na Katawan, say templo na Katawan et[149] ."' Tan imbaga na Katawan ed sikara ed satan a kabanata ya nayari ran manayam ed satan a templo da basta manggagawa ra na maong a gawa; balet no onliket ira ed kaugsan, et itikyab To so lupa To ed templo tan ed sikara. Balet, talagan nalingo ira ed kaugsan, tan ag-ira tinmunda ed mapangta ya panagpasirayew da nipaakar ed templo na Katawan diad Jerusalem; kanian say sagradon protomartir et imbaga to ed sikara irayan salita kontra ed mapangta ya panagpasirayew da: Say Sankatageyan et ag manayam ed saray simbaan ya gawa na too; kabaliksan to, say Dios et ag napipigil na saray padir na simbaan ya gawa na too. Sikatoy walad amin a pasen, ed tawen tan diad dalin, tan ag napipigil ed anggan dinan a saksakey a lugar, lapud sikatoy masyadon maawang pian napasakop na saray tawen odino saray bengatla ya walad dalem na saray tawen. Legan ya matoor kayon manlilingkor ed Dios, kaiba to kayo so Dios, a manbibilay ed pegley yo diad panamegley na grasya to diad masanto ton templo. Balet lapud tinaynan yo so Dios tan tinanggian yo so Anak na Dios, tinaynan met na Dios kayo tan say maringal ya gawa-taon ya simbaan yo, ya inkuan to: 'Nia, say abung yo et atilak ya naderal'[150] . Ontan so pakayari na saray salita na saray unonan martir.

6) IMbestigasyon

Kapigan inbagay say sagradon unonan martir irayan salita?

Diad saman a panaon, nen say Katawan tayo et sinmegep la ed tawen, ya tinaynan ton anggapoy karga so Simbaan na saray Judio, lapud inekal To so grasya To manlapud satan lapud inkadederal da tan say mauges a ginawa ra kontra ed Sikato; tan diad saman a panaon et agla manaayam so Sankatageyan ed grasya To diad loob na simbaan na saray Judio ya gawa na too, ya walad Jerusalem. Tan diad katuaan, diad satan a mismon bekta, imbaga nen San Esteban ed sikara: 'Say Sankatageyan et ag manayam ed saray templo ya gawa na too—say labay ton ibaga, aliwan diad saray templo yon Judio—noag ingen manayam ed saray simbaan na saray Kristiano.'

PANUNOTAN

Kasin manaayam so Katawan a Dios ed saray Kristianon simbaan ya gawa na too, ya gawa ed bato o kiew?

No say Dios et nanayam ed saray simbaan na Daan a Tipan diad panamegley na grasya To, unong ya nadngel tayo—a ditan et wala labat iray anino, alimbawa, tan panangipatar na Balon Tipan—mas lalo ni sirin ya manayam Siya ed saray mismon simbaan na Balon Tipan, a ditan et ikokonsagra so Laman tan Dala nen Kristo, seselebraan so amin a Kristianon Sakramento, tan say Espiritu Santo et onleksab ed saray Sakramento ya seselebraen. Natan sirin, igapo tayo la ed unonan simbaan ya ginawa na too:

Say unonan simbaan a Kristiyano a gawa na too et ginmapo ed Jerusalem, ed sagradon Sion, ed satan a kuarto ed tagey, no iner si Kristo a Katawan tayo, a magano lan onarap ed boluntaryon Pasyon To, et nangan na Paskua a kaiba iray disipulo To, tan, legan a kinonsagra To so Inkasikato ed porma na tinapay tan alak, et inter To ed saray sagradon disipulo tan Apostoles To, inbaga to: 'Ala kayo, mangan kayo; saya so Laman Ko; oninum kayo amin manlapud saya; saya so Dala Ko.' Diad satan met a kuarto ed tagey (unong ed Synaxarion nipaakar ed Dakel a Mierkoles), saray bibiin disipulo nen Kristo so nantitipon lapud takot da ed saray Judio, tan si Kristo so linma ed sikara diad panamegley na akasaran puerta tan pinaseseg to si Tomas. Tan lamet, kayari na Inkatagey na Katawan, saray masanto ya Apostoles, nen pinmawil ira manlapud Palandey na Sarisari paonlad Jerusalem, linma ra ed saman ya kuarto ed tagey, tan maseet iran nantitipon ed pikakasi tan panagpakpakaasi, kaiba ray bibii tan si Maria, say Ina nen Jesus, tan saray agagi to[151] ; Diad satan a kuarto ed tagey, so Espiritu Santo et sinmabi ed saray sagradon Apostoles diad itsuran dila na apoy [152] . Tan diad panamegley na saksakey a sermon na masanto ya Apostol Pedro, taloy libon kamarerwa so anisia ed si Kristo tan binyagan: tan inyalay da so inkasikara ed panagbangat na saray Apostoles, tan ed pankakasakey, tan ed panagpasa na tinapay (salanti, say Laman nen Kristo), tan ed saray pikakasi [153] . Aliwa ta say Katawan a Dios et nanayam ya agnanengneng diad panamegley na grasya to diad saman ya inmunan simbaan a ginawa na too, no iner so sankasantosan a Misteryo nen Kristo et sinelebra, tan no iner so Ina na Dios et wadia kaiba ray Apostoles?

Kayari to, saray sagradon Apostoles et linma ra ed interon mundo; iner man so laen da, pinasnag da so balang syudad tan bansa ed sagradon pananisia, nampatindeg ira na saray simbaan na Dios, nampili ira na saray obispo, tan ingganggan da ray matoor ya mantitipon ed saray simbaan na Dios parad pikakasi. Kanian itepet ko: ed saraman a simbaan na Dios ya impaalagey na saray Apostoles, agta wadia so grasya na Dios ya agnanengneng?

Diad si San Crisostomo, ya inordinan presbiter nen Patriarka Flaviano na Antioquia, walay pinmaway ya amputi tan makasileng a kalapati, ya tinmikyab ed tapew na ulo to [154] ; Ontan met, ed si Santo Gregorio na Akragas, ya inordinan obispo ed Roma, walay laon ya tinmepet ed ulo to: agta manaayam so grasya na Dios ed saraman a simbaan?

Nakasulat ed Prologo para ed koma-27 ya agew na Enero: sakey a mansasakit a laki ed Constantinople, diad simbaan ed abay na panteon nen San Juan Crisostomo, so atilak ya akadapa diman kayari na pangiyansara na kanta; tan legan ton titingtingen so icon nen Kristo a Manangiliktar, ya akasabit ed atagey na simbaan, sikatoy nankumpisal na saray kasalanan to, tan walay boses ya sinmabi ed sikato manlapud icon, ya inkuan to: 'Pirdona la ray kasalanan mo,' tan tampol ya inabig so laki: aliwa ta saya so malinew a tanda na kiwawala na Dios diad simbaan?

Si Maria na Ehipto, legan ya walad Jerusalem, anggad akabawì tan nanbabawi, et ag-akaloob ed simbaan a kaiba ray arum; balet sikatoy apigil ed puerta na simbaan na sakey ya agnanengneng a pakayari, unong ya akasulat ed life [155] to: aliwa ta saya so tanda na kiwawala na Dios ed satan a simbaan?

Nen si Alexius, sakey a too na Dios, so inatey ed Roma, walay narengel a boses ed simbaan manlapud altar: 'Ula kayo ed siak, amin kayon manirap tan nabebegat, tan iteran ko kayoy kapainawa'; tan insan walay komaduan boses: 'Anapen yo so too na Dios ed abung nen Euthymianus': aliwa ta satan a boses et malinew a tanda na kiwawala na Dios ed simbaan?[156]

Lamet, diad Prologo, nisulat ed komaliman agew na Marso: legan ya si Pari Ammonius et mangigagaway Liturhiya ed simbaan, anengneng to so sakey ya Anghel ya akaalagey ed kawanan na altar, ya mansusulat ed saray ngaran na saray onloob ed simbaan, legan ton babalewen so ngaran na saray ompapaway antis na panangibabawi: aliwa ta saya so sakey a tanda na kiwawala na Anghel ed simbaan lapud grasya na Dios?

Niarum ni, diad Prologo para ed koma-30 ya agew na Setyembre, nisulat so nipaakar ed sakey a brother ya alingo nipaakar ed saray sankasantoan a Misteryo na Dios nipaakar ed si Kristo, singa aliwa iran tuan Laman tan Dala nen Kristo; tan no panon ya walay makapataktakot a rebelasyon ya sinmabi ed sikato legan na Banal a Liturhiya: anengneng to so abel na simbaan ya nansisibeg, tan say tawen ya nanalibuk, tan apoy ya onlelepes a kaiba so karaklan na saray anghel, tan sakey ya melag a ugaw ya isasakripisyo ed Masanton Lamisaan, tan say dala to et on-aagos ya onloob ed kalis; nipaakar ed saya et isusulat met nen Santo Efren ed koma-86 ya omilia to. Ontan met, nen Abril 3, ibabaga na Prologue so saya, tan nisulat met ed Bilay nen San Arsenius a Baleg [157] .

Aliwa ta kasi ya sakey ya malinew a tandaan ya say Katawan a Dios et mabilay diad panamegley na saray diwinin misteryo To tan say grasya To diad saray gawan-too a Kristianon simbaan, tan sikatoy ombibisita ed saraya diad panamegley na saray anghel To?

Tan ag-nabibilang ya arum nin milagro tan pakelaw so naromog ed saray libro na simbaan, ya agawa tan mantutuloy ya nagagawa ed saray simbaan na saray santo; saraya et mas maksil so iyeyegyaw da nen say trumpeta ya say Dios et walad saray templo To, ya impaalagey tan in-konsagra parad galang tan gloria na Sankasantosan a Ngaran To.

Dia, diad tua, so inkabaliw na saray iskismatiko et malinew ya nipanengneng, ya singa ibabaga da ya say Sankatageyan a Dios et ag manaayam ed saray simbaan ya gawa na too, tan say palson bangat da—ya mangibawal ed panloob ed simbaan pian manpikasi—et nababalang.

Nengneng yo, O sikayo ran makulangkulang ya eretiko! Manlapu la ed mismon gapo na Kristianon pananisia, ginmapo so panagpaalagey na saray simbaan na Katawan, ya ginmapo ed Konsilyo na Constantinople, ya nanlapuan na Kristianon ganggan, manlapud saray Apostoles, tan diad panamegley da manlapud saray sinmalat ed sikara, ontan met ed saray angkakabaleg ya ari tan prinsipe. Si Emperador Constantine the Great et nampaalagey na simbaan ed Roma; say bendisyonan ya ina ton si Helena et nampaalagey na simbaan ed Jerusalem; si Emperador Justinian et nampaalagey na Simbaan na Kakabatan na Dios ed Constantinople; Si Prinsipe Vladimir so nampaalagey na Simbaan na Saray Kuma ed Kyiv, tan kayari to, saray ananak to, diad saray dilin panarian da, so nampaalagey na mararakep a simbaan; tan natan, diad amin a pasen, saray matoor so mampaalagey ed saraya, tan anggapo ni so anggan sakey a nansalita, a singa sika, ya ag manaayam so Dios diad saray ginawa na too a Kristiyanon simbaan. Niarum ni, saray Santo et nanalnawa aliwa labat ed arum a bansa, noag ingen pati ed mismon Russia tayo: tan anggapo ni sakey so nambangat, a singa gagawaen mo, ya ag nepeg ya onloob ed saray templo na Dios pian manpikasi. Aliwa ta saray mismon milagroso ya taga-Russia so nampaalagey na saray simbaan ya gawa na too diad Russia: si San Pedro, Metropolitan na Interon Russia, nampaalagey na simbaan diad imperyal a syudad na Moscow; si San Sergio a Milagroso nampaalagey na simbaan diad Radonezh; si San Zosima diad Isla na Solovetsky, tan arum ni ed nanduruman lugar. Balet sikayo, O saray kontra ya mangibabalewala ed saray simbaan na Dios, et mas masanto kayo nen say amin ya masanto a managpaalagey na saray simbaan na Dios—ya ag nayari—odino mas masumpa kayo nen say amin a heretiko: ta anggan saramay nansian ed Orthodoxy et mangipapaalagey na saray simbaan ya sankaabigan para ed Dios unong ed dilin pananisia ra, tan mantitipon diman para ed dilin pikakasi ra; balet talagan ibuburi yo so istraktura na simbaan, tan saray pikakasi ya iyapay ed loob na saray simbaan; imbes, itatalingo yo so sarili yon silong tan saray kuarto ed dalem na dalin, no iner kayo mantitipon parad pikakasi yo, ya mas marangal nen say saray simbaan na Dios, tan ibabaga yo ya say Sankatageyan et ag manaayam ed saray templon gawa na too. Naynayari kasin nanayam la ed saray cellar tan basement yo? Aliwa ta gawa met na too iray abong yo? No (unong ed saray salita yo) anggapoy Dios ed saray simbaan, panon to la sirin ya panayaman iray abong yo? Diad katuaan, sikatoy walad amin a pasen: balet duma so inkawala to diad sagradon simbaan to; duma ed panayaman na saray makasalanan, singa met ed duma ed tawen, tan duma ed impierno; ta ibabaga ya narerengel so presensya na Dios anggan ed impierno, unong ya akasulat ed saray Salmo: 'No onla ak ed impierno, wadia Ka diman'[158] , manari ed tawen, legan a diad impierno et papairapen To ray demonyo tan ipeparaan To ray panirap para ed saray kalaban na Dios. Kanian walay pandumaan: diad sakey a dapag, diad Masanto a Simbaan To, aawaten To ray pikakasi tan suplica na saray matoor; diad sananey a dapag, diad saray silong tan kuarto yo ed dalem na dalin, busol To ray serbisyo yo, ya gagawaen yo ed lihim, ya onkokontra tan manbubukor ed Masanto a Simbaan To.

Tan no ibagam ya say simbaan et aliwan diad kiew noag ingen diad saray tadyang—say labay ton ibaga, diad puso na too—onia so ebat ko: tua ya talagay balang sakey ya ortodokson too ya talagan makapaliket ed Dios, tan wala Siya ed puso da, et sakey a templo na Dios, unong ed saray salita na saray Apostoles: 'Agmo ta amta ya sika so templo na Dios, tan say Espiritu na Dios et manaayam ed sika?' ([159] ). Balet ibagam ed sikami, amtam ta ya say Espiritu na Dios et manaayam ed saray tegteg mo? No amtam ya say Espiritu na Dios et manaayam ed sika, akin et agka onloob ed sagradon simbaan, noag ingen et babaliwalaen mo? Aliwa ta ingganggan na Espiritu na Dios so matunong a too ya onla ed simbaan? Aliwa ta mas lalon itutulak to so sakey a too ya man-apura ed templo na Dios? Agmo ta nadngel ed Banal a Ebanghelyo so istorya nen San Simeon a Manangawat ed Dios, ya diad panamegley na Espiritu et linma ed simbaan [160] ? Say Espiritu na Dios so mangitonton ed matunong a too diad simbaan. Tan aliwa ta saray sagradon Apostoles so templo na Espiritu na Dios ? Balet ag ira tinmakas ed simbaan na Dios, noag ingen nankapet ira ed satan, unong ya nisulat nipaakar ed sikara diad sampot na Sagradon Ebanghelyo nen Lucas: 'Tan wadia ra ed simbaan, mangidayew tan mambendisyon ed Dios'[161] . Balet sika et lalayewan mo so simbaan tan babaliwalaen mo: ta malinew ya say Espiritu na Dios et anggapo ed saray puso yo, tan say simbaan na Dios et anggapo met ed saray pagew yo; noag ingen say pagew yo et sakey a kulongan na saray matatakew, panayaman na maringot ya espiritu ya manlilimbok tan mangitonton ed sikayo ed kadederalan.

Kuan yo: 'Aliwa ta akasalba met iray manaayam ed desierto ya anggapoy simbaan, singa si Onuphrius a baleg, si Pablo na Thebes, si Maria na Ehipto, tan arum niran kapara da?'

Say ebat ko: akasalba ira ya anggapoy simbaan, ta ed saraman ya desierto ya panayaman da et anggapoy simbaan, tan sinuportaan ira na sarili dan espiritual a simbaan, unong ed kuan mo: aliwan diad kiew, noag ingen diad mismon laman da; Balet para ed saramay manaayam ed saray syudad tan baryo, ed pegley na karaklan na saray simbaan, balet laliklikan da ra, panon ya nayarin makalay kaligtasan? Aliwa ta nisulat ed libro, unong ed kuan na Helmsman, diad saray canon na lokal a konseho ya ginawa ed Haggra, Canon 5: 'No walay siopaman ya mangibangat ya say abung na Dios, odino say simbaan, et nepeg ya ibabaliwala, tan nepeg ya ag-itan asikasoen, odino ag-onla ed satan diad oras na pikakasi para ed panagkansion, sikatoy sumpaan [162] . Tan say Patakaran 6 et ibabaga to: 'No walay siopaman ya manlilimog a bukor to, ya aliwan kaiba so cathedral a simbaan, tan agto kinonsulta so simbaan, balet labay ton mangidaulo na saray serbisyo na simbaan, say presbiteryo, diad ganggan na obispo, et ag makikomunyon ed sikato; sikatoy sumpaan.' Ta unong ed sarayan totontonen, saray iskismatiko et apabayaan, ya, unong ed ibabaga na Kasulatan: 'Say Sankatageyan et ag manaayam ed saray simbaan ya gawa na too', laliknaan da ray simbaan na Dios, tan mangigigigiya na sarili dan pribadon pantitipon ed saray sekreto, ag-inordenan a pasen na panagdayew.

Kapitulo 10. Nipaakar ed Sello

Narengel ko ni ran liliknawan ya mangipapaliwawa ed sarayan salita nen Kristo: 'Balet no manpikasi ka, onloob ka ed loob ya kuarto mo, tan isara moy puerta, manpikasi ka ed Ama mo ed sekreto'[163] ; tan manlapud sarayan salita nen Kristo et inala ra so palson bangat da, a say totoo et ag nepeg ya onla ed simbaan para ed panagkansion na karaklan, ya ibabaga ran: Inkamanbilin nen Kristo ed sikatayo ya manpikasi ed sekreto, ya akasara ed kuarto tayo; sirin, ag manepeg so onla ed saray simbaan pian manpikasi, no iner so dakel so mantitipon pian mankansion.

Natan et usisaen tayo irayan apatiran punto:

1) Lapud antoy rason ya imbelyag nen Kristo iratan a salita?

2) Diad sarayan salita to, inimbawal to kasi so panag-simba na totoo ed simbaan pian manpikasi?

3) Diad anton kuarto so sankaabigan a panagdasal?

4) Kasin makagunggona so onla ed simbaan pian manpikasi?

Unonan Pakanonot

Akin ya imbelyag nen Kristo iratan a salita?

Legan na panaon na impanayam nen Kristo ed dalin a kaiba iray totoo, wala ray pigaran totoo ed Jerusalem ya kabat bilang hipokrito (odino, unong ed ibaga tayo, saray tipo ya 'mas-bastos-ni-sika'), ya, lapud pilalek dan magmaliw ya santo ed pakanengneng na arum, pinarakel da so pikakasi ra ya masulok ni nen say ipipikasi ra ed simbaan, tan nampikasi iran mapanlokon ed interon syudad ya walaan na andukey iran pikakasi, ya akaalagey ed saray karsada tan diad saray simpangan, ya nambangbangon ed duwa, talo, tan apatiran grupo, pian nanengneng ira na saray totoon lalabas manlapud nanduruman pasen, tan igalang bilang santo; balet say mapanlokon pikakasi da et aliwan makapaliket ed Dios, noag ingen ed saray totoo labat. Lapud saya, si Kristo a Katawan tayo et pinasesegan to so balang sakey a tumbok to, ya inkuan to: 'No manpikasi kayo, agkayo singa saray hipokrito, a labalabay dan manpikasi ya akaalagey ed saray sinagoga tan ed saray kanto na karsada, pian nanengneng ira na arum; 'Amen, ibagak ed sikayo, naawat da la so gunggona ra [164] ' (diad 'gunggona' say labay ton ibaga et say maatiw a gloria na too, ta satan so gunggona na saray hipokrito): balet no manpikasi ka, onloob ka ed loob a kuarto mo tan arum ni. Malinew ya saya so rason no akin ya imbaga na Katawan iratan a salita; Nansalita Sya, ya ibabangat to ray totoo ya paliisan da ray mapagkunwari tan palson pikakasi, aliwan saray pikakasi na komunidad na simbaan ya impaalagey na saray canon. Ta saray eretiko tan palson managbangat na Bryn et mantitila, ya ibabangat da ray simplin totoo ya paliisan da so pikakansion tan pikakasi na komunidad na simbaan, noag ingen et isara day sarili da ed saray selda da pian manpikasi.

Koman-duan Pakanonot

Kasin impasali na Katawan, diad saraman a salita To, so totoo ya onla ed simbaan pian manpikasi?

Agto itan inimbawal, ta agto tinawag a 'mapagkunwarin pikakasi' so kanta ed simbaan, noag ingen samay gagawaen ed paway na simbaan, diad saray karsada na syudad, pian labat ipanabang ed saray totoo; nitan agto inimbawal iray pikakasi ed simbaan, noag ingen samay gagawaen ed paway na simbaan, ya gagawaen na saray mapagkunwari ed arapan na saray totoo—imbangat to ed sikatayo ya paliisan iray ontan a bengatla; Nipaakar ed pan-asingger ed simbaan pian manpikasi, say Katawan tayo a mismo so nanggawa na alimbawa para ed amin, nen nanlapud inkaugaw tan inka-binata to et ginmapo lan onla ed simbaan ed Jerusalem, unong ya malinew a nisulat ed Banal a Ebanghelyo; Kapataplo ya agew kayari na inkianak To, sikatoy inyakar na andi-kasalanan a Ina To, say Sankasantoan a Birhen Maria, diad simbaan ed Jerusalem, tan inako nen masiken Simeon ed saray taklay to [165] . Kayari na impanpawil da manlapud Ehipto, saray atateng To (si Puron Birhen Maria tan si Jose, say amay-amay To) et manbibiahe (manlapud Nazaret) kada panaon na tiagew paonlad Jerusalem para ed piesta na Paskua [166] ; tan onla ra ed Simbaan na Jerusalem pian manpikasi. Tan sanen labindua años la si Jesus a ugaw a laki, sikatoy nansiansia ed Jerusalem, tan aromog ed templo, ya akayurong ed pegley na saray managbangat. Legan ya ombabaleg, say Ebanghelyo so mangatestigo no panon kasansan ya sikatoy aromog ed templo. Diad Mateo, kapitulo 85: Linmoob si Jesus ed templo na Dios tan pinaalis to so amin ya manaliw tan manlalako diman, tan inkuan to ed sikara, 'Nakasulat: "Say abung ko et tatawagen ya abung na pikakasi," balet ginawa yo itan ya lungib na saray matatakew.' Tan saray pilay tan bulag so linma ed Sikato diad simbaan [167] . Diad Kabanata 85: sanen linmoob ed simbaan, saray manunan pari tan saray matatken na totoo so linma ed Sikato, ya inkuan da: 'Diad anton autoridad so panggagawa mo ed sarayan bengatla?'[168] . Diad Kabanata 108: 'Inagew-agew ya akayurong ak a kaibay sikayo diad simbaan ya manbabangat, balet agyo ak akabat'[169] . Diad Lucas, kapitulo 98: 'Nambangat Siya ya inagew-agew ed templo'[170] . Diad kapitulo 108: 'Nambangat Siya ed templo no agew, balet no labi et ompapaway Siya tan man-overnight ed Palandey na Olivos'[171] . Diad Juan, kapitulo 26: 'Diad pegley na pista, linma si Jesus ed templo'[172] . Diad Kabanata 27: Linma si Jesus ed Palandey na Olivos; balet, diad kabuasan, pinmawil lamet ed templo, tan amin a totoo so linma ed sikato [173] . Diad Kabanata 37: walay saray pista ed Jerusalem, tan linma si Jesus ed templo[174] . Natan, no saray salaysay na Ebanghelyo et mangatestigo ed saya—ya si Kristo a Katawan tayo et Inmaro a manla ed simbaan—panon to sirin ya isebel so arum a manla ed simbaan pian manpikasi? Ta mantitila iray palson managbangat no ibaga ra ya ag itayo ingganggan nen Kristo a manla ed simbaan, noag ingen et manpikasi labat ed sakey a maamot a kuarto. Pinasinag met nen San Juan Crisostomo so kabalawan da diad koma-19 ya homilia to nipaakar ed Mateo, diad pahina 240, ya inkuan to: 'Onla ka ed kuarto mo: ta akin, inkuan to, ya ag manepeg so manpikasi ed simbaan? Tan satan so sankaabigan, balet kaiba so ontan a panag-isip (ya anggapoy panagkunwari); ta anapen na Dios so kanonotan na saray wadtan ed amin a pasen. Ontan met, si Santo Teofilacto, diad komentaryo to nipaakar ed Ebanghelyo, nipaakar ed sarayan mismon salita nen Kristo, 'Onloob ka ed selda mo', inkuan to: 'Anto sirin? Agak ta manpikasi ed simbaan? 'Lalo la (ak manpikasi):' balet diad duga ya intension, pian ag ompatnag ya gagawaen to labat para ed arum; ta aliwan say lugar so importante, noagta say kanonotan, say isip, tan say gawa: ta dakel so manpipikasi ed lelemet et gagawaen da labat pian napaliket so arum.' Anggad dia so inkuan nen Theophylact.

Komatlon Pakanonot

Diad anton selda, ya mas atagey nen say amin, so manepeg a panagdasalan?

Say too et walay duaran klase na prisoan para ed pikakasi: say materyal tan say espiritual. Say materyal a prisoan et gawa ed kiew odino bato; balet say espiritual a prisoan et say puso odino isip na too. Kanian, si San Teofilacto, legan ton iinterpretaen iray insalita nen Kristo ya aka-proyekta, et inkuan to: 'Say prisoan et say sekreto a kanonotan.' Say pisikal ya selda et mansiansia ed sakey a lugar; balet say espiritual a selda et ibibiaran to so too ed anggan iner. Anggan iner so too, say puso to et lawas walad dalem to; diman, legan ton titiponen iray kanonotan to, nayari ton isaral so sarili to ed panag-isip, itagey so kanonotan to ed Dios, tan manpikasi ed sekreto, anggan walad pegley na totoo. Kanian, ibabangat nen San Ambrosio: Kuan na Manangiliktar: 'Onloob ka ed selda mo, aliwan samay apaliberan na padir, ya akasara iray parte na laman mo, noag ingen ed selda ya walad loob mo, ya akasara iray kanonotan mo. Satan a sel ya mapikakasi et kaibam ed amin a pasen, tan sekreto ed amin a pasen; anggapoy makakakita ed satan noag say Dios labat.' Anggad dia so imbaga nen San Ambrosio. Ta diad sayan espiritual a sel, ya awit-awit mo ed amin a pasen—say labay ton ibaga, diad puso—mas manepeg so manpikasi nen say diad pisikal a sel, ya akatindek ed saksakey a pasen; diad sayan espiritual a selda nepeg ya onla ed simbaan, tan mangiyopresi na saray pikakasi ya itatagey ed Dios na kanonotan manlapud saray maamot a pasen na puso; balet agka manpikasi ed selda na pusom na saray pikakasi ya itatagey ed Dios na kanonotan, anggano isara moy sarilim ed saray kuarto ed dalem na dalin para ed pikakasi, odino anggano onloob ka ed saray abot ed dalin pian manpikasi; ag sikato manpipikasi, noag ingen mantotongtong na andi kakanaan, tan say pikakasikato et kasalanan… Ta say saray palson managbangat et mantitila, ya ibabangat da ya say sakey a too et nepeg ya man-isolate pian manpikasi labat ed saray pisikal ya selda, ya ibabaliwala da so simbaan tan saray pikakasi ya iiter diman manlapud puso parad Dios.

Kapat a Pakanonot

Makapanyari kasi so onla ed simbaan pian manpikasi?

Diad saya, sakey (imbes ya dakel) so mangebat: Si Santo Juan Crisostomo, diad libro ya tatawagen ya *Margarit*, diad Sermon 5, nipaakar ed Agnatalusan: satan ya sermon et impa-dengel ed saray totoo legan ya sikatoy presbiteryo ni ed Antioquia, ya diad satan ya sermon et tinanggay to ray totoo lapud katamaran dan onatendi ed Banal ya Liturgia; balet no say sermon to, ya ginawa kayari na Liturgiya, et nagawa la, manbatik iran onatendi ya walaan na baleg a sigasig, ya itilak da so amin tan man-uunusan. Ta inkuan to ed sikara: 'Anto ya sayan makapoy? Sakey a nilibon karaklan (na totoo) so nantitipon dia natan, a mandengel a walaan na baleg a respeto ed ibabaga; balet diad sankasagradon oras (legan na Liturhiya), ag ko kayo naromog ed limog na karaklan, tan baleg so panermen ko.' Ta no siak, say mapaabeban aripen yo, so mansalita ed sikayo, walay baleg a panag-asikaso tan tuloy-tuloy a sigasig, ya manpapasesegan kayo tan mansiansia kayo anggad sampot na sermon; balet no walay labay a manparungtal ed arapan nen Kristo diad saray sagradon misteryo, mabetbet ya anggapoy too ed simbaan, anggaman walay ontan a panag-asikaso [175] . Balet anto so kaslakan ya ebat na dakel: 'Nayari ak ya manpikasi ed abung,' kuan da, 'balet ag nayari so mangawat na sermon tan instruksyon ed abung.' Liliknaan mo so sarilim, kaaro ko: ta anggano nayarin manpikasi ed abung, ag nayarin manpikasi diman a singa say panagpikasi ed simbaan, no iner so dakel a ama, tan no iner so pinankasakey a panawag ya iyasasak ed Dios. Ag mainomay a narengel so sakey no manpikasi ya bukor ed Katawan a singa no manpikasi a kaiba iray kapara to. Ta dia et wala so karaklan na bengatla: pankakasakey na kanonotan tan pankakasundo, say balor na panangaro, tan saray pikakasi na saray klerigo. Lapud saya, saray pari et akaalagey ed arapan To, pian saray pikakasi na totoo, ya sankakapuyan, et no nankasakey ed sarayan sankakasilan (na saray pari), et mankakasakey ya onyatagey ed tawen[176] . Anggad dia so imbaga nen Chrysostom.

Dia, pakadengelan tan pakatalosan na amin irayan salita nen Chrysostom: nayarin manpikasi ed abung, balet ag nayarin manpikasi diman ed parehon paraan a singa ed simbaan; tan ontan met: agka nadngel ed parehon paraan no manpipikasi ka ed Katawan a bukor mo no ikumpara ed panagpikasi a kaiba ray kaparaam; tan lamet: lapud saya, saray pari et akaalagey ed arapan na Katawan, pian saray pikakasi na totoo, anggano makapoy, et makapan-kalab ed tawen a kaiba so sankabiskegan ed saray pari; tan nengneng yo no panon so kaabig na onla ed simbaan pian manpikasi.

Tan lamet, saman a parehon baleg a managbangat, diad parehon pasage ed leksab, inkuan to: diad saman a panaon, inad-aro (satan et, legan na Misa), aliwa labat a saray totoo so mangibabalang na saman a sankaseryoson eyag, noagta saray Anghel et ondadapeg met ed arapan na Katawan, tan saray Arkanghel et manpipikasi: ta walay panaon da a paborable, tan sakripisyo a ontutulong ed sikara. Singa saray totoo, ya anganap na saray sanga na oliba, ya onasingger ed arap na saray ari, ya manpapanonot ed sikara nipaakar ed hardin, na panangasi tan na panangaro ed katooan: ontan met iray Anghel ed saman a panaon, imbes ya saray sanga na oliba, iyapay da so mismon Laman na Katawan, Manpipikasi ira ed Katawan para ed inkatao, ya agda labat ibabaga, 'Manpipikasi kami para ed sarayan inaro Yo la manlapu la'd unaan, singa impangiter Yo na kamarerwa Yo para ed sikara: para ed sikara et iyayus kami na saray pikakasi mi, para ed saray pinan-agasan Yo na dala; para ed sikara kami manpipikasi, para ed saray inupot na laman Yo'[177] . Anggad dia so imbaga nen San Crisostomo.

Ta mantitila iray eretiko no ibaga ran anggapoy kaabigan na panag-simba ed simbaan pian manpikasi.

Agta labay na sarayan managtamor ed saray simbaan na Dios ya usaren so salita na parehon San Juan Crisostomo pian suportaan so saray tamor da, unong ed kuan to ed Exposition to on the First Epistle to the Corinthians, ed Exhortation 56: "Diad saraman ya agew (diad panaon na saray Apostoles) wala met iray abung na Simbaan; balet natan et say Simbaan a mismo so sakey ya abung, tan diad tua et anggapoy pandumaan to ed anggan anton taverna o panag-istayan, a singa saray simbaan tayo. Dakerakel a elek, dakerakel a gulo, a singa diad saray paliguan, a singa diad saray mercado, a saray totoo et man-iiyaw, man-iiyaw ed balang sakey, '[178] '?"

Ebat ko: Si San Crisostomo et agto bababaen iray templo na Dios, noagta saramay onloob ed simbaan ya anggapoy takot da ed Dios, tan ag mangipapanengneng na respeto legan ya akaalagey ed loob na simbaan, noagta mitotongtong imbes ya manpipikasi, tan mantotongtong nipaakar ed saray bengatlan mundo imbes ya ondengel ed kanta na simbaan; Sikara so babalawen to, legan ton idadayew so abung na Dios na sankatageyan a dayew, ya ibabaga to diman: 'Say simbaan et aliwan barberya, odino tindaan na pahid, odino antokaman a klase na puesto ed palengke, noag ingen sakey a pasen na saray anghel, sakey a pasen na saray arkanghel, say panarian na Dios, say mismon tawen.' Tan diad Kuman-duan Epistola ed saray taga-Corinto, diad koma-50 a homilia, inkuan to: 'Umpay tayo so puerta tan say entrada na simbaan, legan a man-uumpayan.' O agyo ta nanenengneng a say bibii tan say puerta na sayan simbaan et uumpayan?[179] . Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Malinew ya ipapanengneng na saya ya sayan sagradon managbangat et agto aabuloyan iray managtamor ed simbaan, ta agto bababaen so mismon simbaan, noag ingen saramay totoon anggapoy takot ya ontatanduro tan mansasalitan anggapoy respeto ed loob to.

Ta saray managpanirang et sankakasilan so panag-tila ra, tan diad kaugsan da et manngunguyaw ira, babalawen da ray templo na Dios tan babawalen da ray totoo ya onloob diman pian manpikasi.

Kabanata 11. Nipaakar ed Panagdayew

Ag-abayag ya naamtaan mi ya wala ray arum a lalaki tan bibii ed diyosesis mi, ya inuruman na saray palson managbangat tan eretiko ya lihim ya ombibisita ed sikara, tan ibabangat da met ed arum so singa sikara ya ag labat ag onla ed simbaan pian manpikasi, noag ingen pati say manpikasi ed abung ya wala so marespeton panagdayew ya kanepegan na Dios diad arapan na saray sagradon icon—say kabaliksan to, say pandukol na laman tan ulo ed dalin—noag ingen manpikasi labat ed isip da. Pian patibayen so palson bangat da, babangaten da ray salita nen Kristo ya imbaga to ed Ebanghelyo ed samay biin taga-Samaria: 'Saray tuan managdayew et mandayew ed Ama ed espiritu tan katuaan' ([180] ); tan baluktoten day kabaliksan na sarayan salita, ya ibabaga dan: 'Aliwan manepeg so onduko na laman tan ulo ed dalin: Ingganggan nen Kristo ya mandayew itayo labat ed espiritu, anggano akadapa tayo. Tan itutukoy da so libro ya kabat bilang Sunday Gospel, ya diad Simba nipaakar ed biin taga-Samaria, sarayan salita nen Kristo et oniay interpretasyon: 'Saray tuan managdayew et mandadayew ed Ama aliwan diad laman, noag ingen diad espiritu'[181] . Ay, say talagan ka-angasan na sarayan loko ya palson managbangat tan eretiko! Babalawen da so salita na Katawan—malinis a salita—a singa agto itayo ingganggan a mandayew ed Dios panamegley na panag-orok na laman ed dalin. Manlapud sarayan mismon salita, a dapat komon et nagunggonaan da, sikara so nanggawa na kaugsan ed sarili da lapud loko a panangipaliwawa da ed saray salita nen Kristo. Say palson bangat da et singa onia: no say sabong et napasabuan na ambetel na kabuasan, onlayag so yukan tan kekenepen to so ambetel manlapud satan; ontan met, onkalab so lawa tan kekenepen to met iman ya ambetel manlapud satan met lan sabong; balet say rosas ya titiponen da et ag nagmaliw ya parehon sustansia: ta diad yegyeg et nagmaliw ya diro, balet diad lawa et nagmaliw ya makapatey a samal. Kanian, manlapud saray sabong na salita na Dios, saray ortodokso tan matoor a totoo, a singa saray yukan a manlilimog na diro, et manlilimog na masamit a sustansya para ed kamarerwa; legan a manlapud saraman met a salita na Dios, a singa saray lawa, et naawat da so kaperdian na heresiya. Maong so imbaga nen Santo Doroteo: 'Say kaluluwan a mauges so ugali to et napapairap ed amin a bengatla, anggano satan et makagunggona'[182] . Kanian, ag tayo nepeg ya ag onebat ed karunongan da tan ilantaw so palson bangat da; nonoten tayo so salita nen Kristo ed onian paraan:

1) Lapud antoy rason ya inkuan nen Katawan a Kristo iratan a salita ed biin Samaria?

2) Kasin diad sarayan salita, ipapawal To so panag-yuko na totoo ed Dios a laman?

Anapen tayo met ya natalusan: antoy kabaliksan na panagdayew ed espiritu tan katuaan?

Balet unona, ipaliwawa kon antikey so historya na panagsisiyan odino panagbanga na saray Judio tan Samaritano, pian say labay min usisaen et mas mainomay ya natalosan anggan na saray sankasimplian ya ag-nambabasa.

Manlapud impatey nen Solomon, tan manlapud gapo na panari na anak ton si Rehoboam, ginmapo so pansisibletan ed limog na saray tribu na Israel, tan ed limog na Jerusalem tan Samaria (a walaan na detalyadon salaysay ed Komatlo tan Komapat a Libro na Saray Ari), anggad ed inkipriso ed Babilonia [183] . Nen akapawil la ra manlapud Babilonia, say panagsisibletan ed baetan da et pinmawil lamet, lalo la nen panaon na say Judion manunan pari, say atawag a Jadda, say agi nen Manases, ya pinaekal ed serbisyo ed altar lapud impangasawa to ed dayon bii—sikato so anak na prinsipe na Samaria—et linma manlapud Jerusalem paonlad Samaria ed saksakey a laki to (nagawa iya ed panaon nen Alexander a Baleg). Si Manase, diad Samaria ed sankatageyan a palandey, a tatawagen a Gerizim (a diad leksab to so kawalaan na baley na Shechem, a diad saginonor et tinawag a Sychar), et diad tulong na katulangan ton laki, nampaalagey na templo a diad amin a paraan et kapara na templo ed Jerusalem, tan sikatoy nagmaliw a sankaunaan ya atagey a pari diman. Manlapud saman ya panaon, say panagsian ed baetan na saray Judio tan Samaritano et nagmaliw ya talagan manepeg. Ta saray Samaritano, anggano taga-abong na Israel ira, et ag-ira linma ed Simbaan na Jerusalem pian mandayew, noag ingen diad sarili dan simbaan ed Palandey Gerizim et nan-alay ira na sakripisyo ed Dios na tawen, tan mas pinili da so sarili dan simbaan nen say diad Jerusalem, anggano say naudi et nagmaliw ya panag-ayaman na saray dios-diosan: Ta si Antiochus, a kabat met bilang Epiphanes, Ari na Syria, et nampasen diman na idolo nen Zeus. Tan walay baleg a pasnok ed baetan na saray totoo na Jerusalem tan saray Samaritano, tan binusol da so sakey tan sakey, kanian ag ira mangan, ag uminom, tan ag mitotongtong ed balang sakey; lapud saya, inkuan na bii ed Katawan a Jesus: 'Papanon, sika a Judio, et onkerew ka na inumen ed siak a biin Samaritano?'

Niarum ni, ag ira linmoob ed baley na balang sakey. Saray totoo na Jerusalem et ag ira linmoob ed saray baley na Samaria, lapud ituring da ra ya pagano, odino, saray aliwan Judio. Lapud saya, say Katawan tayon Jesu-Cristo, ya inunor to so mauges a linawa na saray Judio, so ingganggan to ray disipulo to ya paliisan da ray Samaritano, ya inkuan to: 'Ag kayo onla ed dalan na saray Hentil, tan ag kayo onloob ed anggan anton baley na saray Samaritano' ([184] ). Saray Samaritano, ed dapag da, et ag ira linmoob ed saray baley na Jerusalem, tan pinalisian ira na saray Judio. Tan say panamaburido na saray Judio ed saray Samaritano et grabe ya anggan say simplin panangibaga na ngaran ya 'Samaritano' et makapasukal la ed sikara. Tan sanen labay dan pasibaan so Katawan tayo, inkuan da: 'Aliwa ta ya duga so kuan mi ya sika et sakey a Samaritano?'[185] . Wala met so naynay a kolkolan da nipaakar ed saray sinagoga ra. Inkuan na saray Judio: 'Walaan kami na lugar ya duga ya panagdayew ed Dios na tawen, diad simbaan mi ed Jerusalem; ta say Ganggan et nanlapud Sion, tan say salita na Katawan et nanlapud Jerusalem,' unong ed Propeta says [186] ; tan sakey ni: 'Say Katawan et ontanew manlapud Sion, tan manlapud Jerusalem et ipa-dengel To so boses To'; tan say Dios a Mismo so nansalita: 'Siak so Katawan a Dios yo, a manaayam ed Sion, ed sagradon palandey Ko, tan say Jerusalem et magmaliw a sagrado'[187] . 'Ta say Dios et manayam labat ed pegley mi,' (kwan na saray Judio), 'tan manepeg ya sikami so mandayew ed Sikato tan mangiyopresi na sakripisyo ed Sikato dia; tan anggapoy arum a lugar ed silong na tawen ya apili parad panayaman tan panagdayew ed Sikato, maliban ed Simbaan mi ed Jerusalem.'

Balet, saray Samaritano, ya agda aawaten iray libro na propesiya maliban ed saray libro nen Moises, et sinmumpa, ya inkuan da ya duga so mandayew ed Dios na tawen panamegley na saray sakripisyo diad palandey da tan diad templo da, lapud sarayan rason: a si Abraham, a nanlapud Mesopotamia (say dalin ed pegley na saray ilog) paonlad dalin na Canaan, et inmunan sinmabi ed Shechem tan diman et nampaalagey na inmunan altar to ed Dios, nansakripisyo, tan akaawat na sipan manlapud Dios [188] ; ontan met si Jacob, sanen nanpawil manlapud Mesopotamia a kaiba iray asawa tan ananak to, et impaalagey to so santuaryo to dia ed Shechem, kayari ton sinaliw so sakey a parte na dalin manlapud si Emmor, say ama nen Shechem, tan saray ananak nen Jacob, Si Simeon tan Levi, ya lapud biskeg da, pinatey da ray lalaki na Shechem lapud impangadukot ed agi dan bii a si Dinah; tan say pukel nen Jose, ya inyakar manlapud Ehipto, so inikdan na panag-inana dia, unong ed mismon bilin nen Jose; ta si Jacob, legan ya manpapatey, impamana to itan a lugar ed sikato bilang tawir [189] . Dia met, si Josue, kayari ton linmabas ed Ilog Jordan tan dineral so Jerico, tan kayari ton tinalo si Ari Gaius, nampaalagey na sankaunaan ya altar para ed Katawan a Dios na Israel, unong ed ingganggan nen Moises, a lingkor na Katawan, ed sikato: tan insulat to so Ganggan na Dios ed saray bato, tan binasa ton maksil ed interon tipon na saray ananak na Israel, tan dia, ed unonan pankanawnawa, binindisyonan to so saray totoon Israel [190] . Ta dia (kwan na saray Samaritano) so manepeg a panagdayew ed Dios na tawen, tan anggapoy arum a pasen ed silong na tawen a pinili a panayaman tan panagdayew ed Sikato, maliban ed sayan palandey tan sayan simbaan mi.

Kanian, saray Samaritano tan Judio, lapud totoo ran laman tan agda amta so nipaakar ed espiritual a bengatla, balang sakey et angiter na espisipikon lugar ed Dios: saray una et manisia ya say Dios et manaayam labat ed saray sarili dan lugar; saray komadua, ed sarili dan lugar, ya agda natatalosan ya sikatoy walad amin a pasen tan siksiketen to so amin a bengatla.

Natan et ituloy tayo la so pan-usisa tayo.

Unonan Pakanonot

Akin ya imbaga nen Kristo a Katawan iramay salita—'tuan mananamba', tan arum ni—ed say biin taga-Samaria?

Inkuan to irayan salita lapud sarayan rason:

1) Pian ipatnag so kamali na pananaw da nipaakar ed Dios, a singa say Dios et akakulong ed saksakey a lugar ed dalin tan akakulong ed saksakey a templo; lapud saya, imbaga To: 'Sinasamba yo so agyo kabat.' Agyo kabat, kuan To, ya say Dios et ag akakulong ed anggan anton lugar o templo, noag ingen walad amin a pasen, ag napaliwawa tan ag nasukat.

2) Pian pababaen so katagey na saray Samaritano tan Judio, ya manliliket ed saray templo da, legan ya ipropropesiya to met so kaderal na saraya; lapud saya, inkuan to: 'Wala ni panaon a onsabi a say panagdayew yo ed Ama et aliwa la diad sayan palandey nita ed Jerusalem' ( ). Kabaliksan to, say simbaan ed Jerusalem, a pagmamapagal na saray Judio, tan say simbaan yo, a pagmamapagal yo, et magano lan naderal, tan naderal met iray dalin yo, tan ontunda la ray sakripisyo yo.

3) Komon ta ekalen To so busolan tan ag-kaukolan a kolkolan ed sikara, tan iyakar to ra ed maaron pankakasakey, pian say Simbaan et naporma manlapud saray Judio tan Hentil bilang sakey; lapud saya, manpikasi met ed Ama, pian mangawa na ananak para ed Dios, mangipatibay na pankakaaro ed limog da, tan ipatnag iray tuan managdayew manlapud saramay Judio tan Hentil a mananisia ed Sikato.

4) Ipasalming to komon so palson panagdayew da ed Dios, ya ginawa labat unong ed laman tan aliwan unong ed Espiritu; lapud saya, inkuan to: 'Saray totoon managdayew et mandayew ed Ama diad espiritu tan katuaan, tan aliwan diad panamegley labat na panagdayew na laman tan say panag-alay na saray ayayep ya sakripisyo.'

KOMADUAN PAMAN-ISIP

Kasin si Katawan a Kristo, diad sarayan salita, so mangibawal ed saray totoo ya onduko ed Dios ya uusaren so laman da tan say no-no da ed dalin?

Andi balot. Ta no impawal To itan, ag To komon inawat, legan a sikatoy akabalot ni ed lampin, so panagdayew ya inter na interon laman na saray pastol tan say taloran ari na Persia, ya nampekpek tan nandayew ed Sikato. No inimbawal To so panag-yukol ed Dios na interon laman, ag To komon inabuloyan so makasalanan a bii ya salien so sali To [191] , odino urasan iratan na lua to, odino punasan iratan na buek na ulo to, odino angoban iratan. Ag To met komon inabuloyan so ketegan ya nanyukol ed arapan To, ya inkuan to: 'Ginpo! no labay mo, nayarian mo ak ya pagmaliwen a malinis [192] ; tan sakey a prinsipi so linma tan nampasirom ed arapan to, ya inkuan to: 'Say anak kon bii et manpapatey la natan; balet, la ka tan ipasen moy limam ed sikato, tan mabilay'[193] ; tan saray disipulo nen Kristo, legan ya walad baloto, kayari ya asalbar si Pedro manlapud panlebleb, so linma tan nampasirom ed arapan to, ya inkuan da: 'Tua, sika so Anak na Dios'[194] . Tan say biin taga-Canaan, nen inmepes, sinamba to[195] ; tan si Maria, say agi nen Lazaro, nen anengneng to si Jesus, inmepes ed saray sali to, ya ibabaga to: 'Katawan! No labat wadia ka, ag natey so agik a laki [196] . No si Kristo, bilang too, so angibawal na panag-yukol ed Dios a laman, Siya mismo et ag komon niyukol ed hardin legan a manpipikasi ed Dios Ama, tan ag met komon Siya nateba ed dalin, a manpapakumbaba ed pikakasi ed arapan na Ama To. No inimbawal To so panag-yukol, panon ya agto inimbawal ed saray disipulo To, nen kayari na Inkioli To et linma ed palandey diad Galilea, tan nen anengneng da Siya, nanyukol ira ed arapan To [197] . Tan nen sikatoy onkalab ed tawen, agta ra Siya nanyukolan[198] ? Niarum ni, diad tawen, sakey a porma na panagdayew ed Dios so impaita ed si San Juan a Teologo diad Apocalipsis, diad duamplo tan apat a matatken ya dinmukol ed arapan To ya akayurong ed trono tan dinayew da Siya ya mabilay ya anggad angga[199] . Balet, isantabi tayo la ray argumento na saray iskolar, ipaliwawa ko ed simplin paraan: aliwa ta nampasirom na laman iray marangal ya Ama na Russia ed saray pikakasi da ed Dios? Tan aliwa ta ontan met so gagawaen na saramay natan et mangaasikaso ed dilin kaligtasan da? Ta saray palson managbangat et mantitila, ya angimbento na bago, ya ibabangat da ray totoo ya ag ondukol ed laman da, tan panlalaiten da si Kristo a mismo, singa ag to itayo ingganggan ya ondukol ed laman tayo, noag ingen diad espiritu labat.

Paliwawa ed Saray Salita nen Kristo.

Pian mas natalosan tayo so panagdayew ed Ama diad espiritu tan katuaan, nepeg nin unona ya ikonsidera no panon ya nandayew iray Judio tan Samaritano ed Dios. Kanian, usisaen tayo itan a parehon libro, a kabat bilang say Ebanghelyo na Instruksyon na Dominggo, sakey a libro ya, unong ya adalan tayo la, et nadidismaya so aliwan duga ya interpretasyon, singa say bangat ya ag nepeg a onduko so laman, noag ingen diad espiritu labat, tan basaen tayo so interpretasyon ed satan a libro.

Nansulat diman a onia: 'Tatawagen to ray mananisia ed Sikato a totoon managdayew: sikatayo ran membro na Simbaan so talagan mangigagalang ed Dios, tan ag onluko ed sakey labat a anino, a singa gagawaen na saray Judio tan Samaritano: ta balang sakey a sakripisyo na Judio et anino tan panangipaimano na katuaan; balet saray tuan managdayew et mandadayew ed Ama aliwan diad laman, noag ingen diad espiritu; say labay ton ibaga, aliwan diad panamegley na saray sakripisyo na laman, noag ingen diad saray espiritual'[200] —aya so interpretasyon anggad sayan punto. Nengneng yo no panon ya ipapaliwawa na satan a libro so sarili to: aliwan diad laman, say labay ton ibaga, aliwan diad panamegley na saray pisikal a sakripisyo na saray Judio tan Samaritano, noag ingen diad Espiritu, say labay ton ibaga, diad panamegley na saray espiritual a sakripisyo na Kristiano. Aliwan nipaakar ed laman na too so ibabaga to dia, pian ag mandayew so sakey a too ed Dios diad panamegley na laman to, noag ingen nipaakar ed saray sakripisyo na Daan a Tipan; ta satan so porma na Daan a Tipan na panagdayew na laman: say panag-alay na laman na saray ayayep—kordero, baka tan kanding—bilang sakripisyo ed Dios. Saray Judio tan Samaritano et talagan nandayew ed panamegley na laman da, balet agda amta no panon ya itagey so espiritu da—kabaliksan to, say kanonotan tan saray isip da—diad Dios tan ituro iratan ed Sikato. Balet, kuan na Salmist: 'Say apisang ya espiritu et sakripisyo ed Dios' ([201] ); balet, ed saray sakripisyo ya inter da ed Dios, agda inter so apisang ya espiritu; sirin, say panagdayew da et laman, aliwan espiritual. Nansakripisyo ira, balet agda inbilay so bilay ya malinis tan makapaliket ed Dios; sirin, say panagdayew da et aliwan tua ed arapan na Dios. Manlapud saya, malinew ya nanengneng tayo no antoy kabaliksan na panagdayew ed espiritu tan katuaan: aliwa labat ed laman, noag ingen pati ed espiritu—say labay ton ibaga, say kanonotan tan isip ya akaturo ed Dios—pian say laman et makayukol ed dalin, unong ed ingangan na diakon ed simbaan: 'Maminpiga tan maminpiga, ya akakurong iray pueg, manpikasi tayo ed Katawan': legan ya say kanunotan tayo, diad panamegley na mapikasi ya panagnonot, et onkalab ed tawen tan onarap ed arapan na Dios; tan lamet: ag tayo nepeg ya mandayew diad espiritu labat, noag ingen pati laman, singa ginawa na sagradon Apostol Pablo. Sikato, legan ton isusulat so unonan sulat to ed saray taga-Roma, inkuan to: 'Say Dios so tistigo ko, a seserbien ko ed espiritu ko' ([202] ); tan insulat to met ed saray taga-Efeso: 'Iyukob ko ray pueg ko ed arapan na Ama na Katawan tayon Jesu-Cristo' ([203] ). Sayan Apostol et ondadapeg ed Dios diad espiritu tan laman, tan aliwan singa ibabangat na saray heretiko—ya say ondapeg et diad espiritu labat, ya ag ondadapeg na laman diad panagdayew ed arapan na Dios.

Balet, say tuan panagdayew et manlalapu ed panagbilay a makapaliket ed Dios—sakey a bilay a malinis, matunong, tan masipor ed panagsirbi ed Dios; ta saya so rason no akin ya ibaga tayo ed sakey a matunong a too ya sikatoy sakey a tuan lingkor na Dios, no nanenengneng tayo ya mansasagpot ed maong a gawa tan papaliketen to so Dios diad panamegley na matunong tan makadios a bilay. Ta talagan sasambayen tayo so Ama ed espiritu, a kaiba so kanonotan a manunot ed Dios, balet aliwan anggapoy panagsamba na laman ed pikakasi, unong ya imbaga tayo la. Mansamba tayo ed katuaan diad panamegley na maong tan maseseg a bilay, a manasikaso ed sarili tayon kilalaban. Say kabaliksan na sarayan salita et espiritual a panangipaliwawa, balet ag-itan malinew ed saray karaklan a totoo, onia so kuan: manepeg ya mandayew tayo ed Ama diad katuaan, atan et diad Sakey To ya Anak a pinanbuni, a sikatoy Tua; tan diad Espiritu Santo, a mangibabangat ed sikatayo ed balang marakep a katuaan, Kanian, nepeg tayon mandayew ed saksakey a Dios ed Trinidad, say Ama, say Anak tan say Espiritu Santo: diad panamegley na sigasig para ed Dios, tan diad panagbilay unong ed linawa na Dios, diad petang na Espiritu tan diad panag-gawa na katuaan na Kristianismo.

Ta mantitila iray eretiko, ya angibangat na balo tan agnin balot nadngel ya interpretasyon, a singa ed sarayan salita To ya abitla ed tagey, si Kristo ya Katawan et agto ibilin ed saray totoo ya onduko ed sikato ya akayegyeg so laman tan ulo ed dalin, noag ingen diad espiritu labat, a kabaliksan to, diad kanonotan, anggano akayegyeg.

Kapitulo 12. Nipaakar ed Saray Banal ya Icono

Nen taon 1708, kayari na marangal a Kinaoli nen Kristo, diad Simbaan na Inyatagey a Banal a Krus, ya walad baley na Rostov, impaamta nen Ama Anthony ed sikami so nipaakar ed sakey ed saray parokyano to, sakey a taga-baley, Trophimus, ya inarawi to so sagradon simbaan tan agto dinayew iray sagradon icon, lapud alingo tan abalang ed panamegley na pigaran sekreto ya schismatic ya palson managbangat. Kanian, samay laki et tinawag ed arapan mi tan tinepetan nipaakar ed schism to; pinaneknekan to so inkato ed gawa tan salita. Diad gawa, ta sanen sinmubok ed kuarto na obispado para ed Krus, ag-inmanggawa na tanda na krus, tan ag-to dinayew iray sagradon icon. Pinaneknekan to met so inkasikato bilang skisma diad salita, ta ginmapo ya nansalita na mansasalita kontra ed saray sagradon icon, unong ed impangibangat ed sikato na saray eretiko: ta sikatoy mismo et aliwan marunong ed kasulatan; balet, no nonoten to ray pigaran salita manlapud Diosnon Kasulatan, aliwa so panangipaliwawa to ed saratan, unong ed naaralan to ed saray palson managpaliwawa; tan mansasalita ed sikami ed heretikon espiritu na saray Lutero tan Calvinista, kaiba so Judion espiritu, ya kontra ed Banal a Kasulatan. Nakasulat: 'Agka manggawa para ed sika na dios-diosan, odino anggan antoy alilingan na antokaman a walad tawen ed tagey, odino diad dalin ed leksab, odino diad saray danum ed dalem na dalin' ([204] ); tan in-ulit to met ya inkuan: 'Saray icon et singa met la saray dios-diosan, gawa na lima na too; wala ray sangi ra balet ag ira mansasalita, wala ray mata ra balet ag ira mankikimot, wala ray layag ra balet ag ira mandengel; komon ta saray manggagawa ed sikara, tan amin ya mangiilalo ed sikara, et magmaliw a singa sikara [205] . Kayari ton imbaga iya, tinepetan to kami: 'Siopa so angibilin ed sikatayon mandayew ed saray imahe: sakey a propeta? O si Kristo? O sakey ya Apostol? No aliwan propeta, o si Kristo, o anggan siopan Apostol so angibilin ed saya, sirin akin et ondengel tayo ni ed arum ya mangibabangat ed sikatayon onduko ed arapan na saray imahe?' Kayari min mapaabeban inmebat ed sarayan salita ton schismatic, inagda mi ya ontulok ed Banal a Simbaan, tan mila ed sikato ed panagkumpisal, ed Banal a Komunyon, tan ed panangigalang ed saray sagradon litrato.

Balet, inisip mi ya kaukolan, para ed pankaabigan na arum, ya isulat iya dia tan ipaliwawa ed antikey so pandumaan na saray dios-diosan tan saray sagradon litrato. Ipanengneng mi iya diad panamegley na saray onsublay ya konsiderasyon:

Anto so dios-diosan?

Tan anto so sakey a sagradon icon?

Tan anto so pandumaan da?

Kapigan la nanlapu iray idolo?

Kapigan ya inmunan linma iray icon?

Siopa so nambulos ed saray dios-diosan?

Tan siopa so unaan ya nampagalang ed saray icon na saray santo?

Akin ya isesebel so panagdayew ed dios-diosan?

Tan lapud antoy rason ya say panangigalang ed saray sagradon imahe et aliwa labat ya apayagan noag ingen et itutulak ni?

Siopa so angibilin ed saray simbaan ya igalang iray imahe na saray santo?

Tan siopa so nampisa ya ag la inawat so panangigalang ed saray imahe?

Unonan Panan-isip

Anto so dios-diosan?

Say dios-diosan et say imahe na sakey a too ya maringgas, mauges, makapasuklam ed Dios, ya say bilay to et nansumpal ed makasalanan a karuksan, inatey ed kairapan, tan natan et priso ed impierno a kaiba ray demonyo; odino say alilingan na sakey a ayep, a kinitkit ed kiew, odino inukit ed bato, odino ginawa manlapud balitok, pilak odino balitok, odino pinintaan ed tabla: say ontan ya alilingan, too man o ayep, et ginawan dios na saray pagano, anggano aliwa met ya Dios, tan idadayew tan sasakripisyoan da a singa sikatoy Dios: Saya so tatawagen ya dios-diosan, tan sikato so imahe odino alig na palson dios.

Anto so sagradon icon?

Say sagradon icon et sakey a depiksyon nen Kristo a Manangiliktar tayo, say tuan Dios, a walay itsuran too, a nanbilay ed dalin a kaiba ray totoo; odino nen Purisimon Birhen Maria, say Ina na Dios; odino na arum a sagradon aripen na Dios a nambilay na matunong tan madi-Dios a bilay, a nibilang a manepeg ed Panarian na Tawen, tan natan et manaayam a kaiba ray Anghel.

Anto so pandumaan na sakey ya dios-diosan tan sakey ya sagradon icon?

Anggano parehon gawa na lima na too—say idolo, kuan ko, tan say sagradon icon—balet walay baleg a pandumaan da, singa kabaleg na pandumaan na makapabaing tan marangal a bengatla: kasinbaleg na diad pegley na pitek tan balitok, diad pegley na uling tan yelo, diad pegley na kabilungetan tan liwawa; tan kasinbaleg met na diad pegley na mauges tan matunong a totoo: diad pegley na saray managgawa na mauges tan saramay ginagalangan na purpura na ari: busol mi ray managgawa na mauges, balet gagalangen mi ray ari; say una et susunogen tayo, balet say komadua et sasambaan tayo: ontan so pandumaan ed baetan na saray dios-diosan na mauges a dios tan saray icon na saray masanto a totoo: unong ed impaliwawa nen Simeon Metaphrastes, diad Bilay nen San Andres na Crete—a nanirap para ed saray icon na saray santo tan idadayew ed koma-17 ya agew na Oktubre—diad impansulat to na onia: No say sakey a bengatla et mauges, makaderal ed kamarerwa tan ipapawal, diman et say ikon to met na satan a bengatla et mauges, makaderal ed kamarerwa tan ipapawal; balet no say sakey a bengatla et maong, makagunggona tan ag ipapawal, diman et say ikon to met na satan a bengatla et maong, makagunggona tan ag ipapawal [206] . Saray dios na saray pagano et mauges, makaderal ed kamarerwa, tan ipapawal ya sikara so dayewen; tan saray icon da met, mauges, makaderal ed kamarerwa, tan ipapawal na ganggan na Dios so panangigalang ed sikara. Say Katawan a Dios a si Jesu-Cristo et maong, tan saray aripen To et maong, tan baleg so gunggona ra ed saray kamarerwa tayo: tan aliwa labat ya napermiso, noag ingen ingangan, ya igalang tayo so Katawan tan saray santo To, unong ed imbaga nen David: 'Saray kaaro mo, O Dios, et baleg so galang da ed siak'[207] . Ta parehon say icon na Katawan tan saray icon na saray marangal a kaiba To—a sikara so tinawag na Katawan ya 'Sikayo ray kakaarok' [208] —et maong tan baleg so gunggona ra ed saray kamarerwa tayo, tan nepeg tayon igalang ira, lapud amta tayo ya say galang ya iter ed saray icon et onlad mismon too ya akalarawan diman.

Niarum ni, say pandumaan na saray dios-diosan tan saray icon et malinew ya impanengneng diad saray salita nen San Juan na Damasco, ya ginamit to ed istrikton panagsaway to ed saray heretico, ya inkuan to: 'Akin, hereticon andi-ukom, et aakusaan mo ak ya mandadayew na dios-diosan? 'Diad arap na anton dios-diosan ak onyurong? Ibagam ed siak: kasin diad arap na aderal ya si Apollo, odino diad arap na imahen na Katawan tayon si Jesu-Cristo, ya mangibabangat ed siak ya kabaten so itsura To bilang too?' Ibagam ed siak, sika ya manliliket ed kakabatan mo ed Judea, ed anton dios-diosan ak mandurukol: ed si Artemis, odino ed say litrato na sankasantosan tan sankalinisan a Ginang, say Inan na Dios, tan si Maria ya ag-ninbalot nankasul, Inan na Katawan tayon si Jesu-Cristo? Ibagam ed siak, heretiko, ed anton dios-diosan ak ondadakmomo: ed si Zeus, odino ed say litrato nen San Juan a Mananguna tan Managbinyag? Antoy dios-diosan so sasambaan ko: si Zeus, odino saray litrato na saray masanto ya Apostoles tan martir, tan na amin ya santo ya anliketan na Katawan manlapud apalabas ya panaon? Tan siopa so makpel, diad panamegley na panagdayew ed dios-diosan, ya mandutak ed sayan salaysay (ya nipinta) tan mangibabaw ed saray irap nen Kristo tan saray santo To, odino saramay angipasa ed sikatayo na sagradon Simbaan na Dios? Ta onia so impakaawat mi ed saya, ya adornoan na sagradon Fathers [209] ." Anggad dia so imbaga nen Damascene. Ta saray imahen nen Apollo, Artemis tan Zeus et makapasuklam ya dios-diosan; balet say imahen nen Kristo, tan say Puron Birhen Inan na Dios, tan saray imahen na saray santo na Dios, et sagradon ikon. Ta saray makapasuklam ya dios-diosan et babalawen na saray Kristiano, legan a saray sagradon ikon et gugagalangen.

KOMADWAN PAKONIDERAR

Manlapud kapigan ya panaon ya nansumpal iray dios-diosan?

Wala ray mangibabaga ya saray dios-diosan et nanlapud si Serukh, say apu nen Abraham; balet aliwa itan: ta si Serukh et aliwan manag-imbento na saray dios-diosan, noag ingen sakey a managgawa na saramay adiskobre la, lapud saya so trabaho to, ya pinanbilay to. Balet, saray dios-diosan et nanlapu ed ari na Caldea a si Ninus, ya anak nen Vilov, a nanari ed Asiria tan Babilonia: lapud ermen tan panagluksa to ed impatey na ama to, sikatoy nanggawa na inukit a larawan to, inyan to ed sakey a poste ed pegley na syudad bilang pananemdem ed ama to, tan ingganggan to ray totoo ya dayewen da itan a singa mabilay. Tan saya so unonan dios-diosan ed dalin, ya sinambayang singa dios na saray totoon agda kabat so tuan Dios. Diad saray dalin na Ehipto met, say onsublay so agawa nen ginmapo so panagdayew ed dios-diosan: sakey a marangal a maharlika, a si Syrophanis so ngaran to, a man-aakis tan man-aalirong lapud inatey ya anak ton laki, tan manaanap na ligliwa parad ermen to, nanggawa na dios-diosan a kapara na itsura na anak to, inyan to ed tapew na kabaong na inatey, tan, legan ton titingtingen, akaligliwa ed ermen to. Saray totoon sakop na panarian to, a labay dan paliketen so amo da, et ginmapo dan igalang itan ya dios-diosan diad panagdayew tan panag-alay. Naitan met iya nen San Crisostomo diad saray homilía to nipaakar ed Epístola ed saray taga-Efeso [210] .

Kapigan ginmapo iray sagradon icon?

Nampisa iray sagradon icon nen saman a panaon sanen si Dios, legan a mitotongtong ed si Moises diad Palandey na Sinai tan mangiiter na Ganggan, so angibilin a say Kaban na Tipan tan say Tabernakulo na Patotoo et gawaen manlapud saray kurtina na malutu tan asul, tan say duaran kerubin, a gawa ed balitok, et ikarga ed tapew na Kaban na Tipan [211] . Diad saray tabing met, ingganggan To ya igulis so itsura na saray kerubin diad panamegley na burdang gawa, tan impanengneng To so itsura na satan a tabernakulo tan na saray kerubin diad Palandey na Sinai diad loob na lurem. Manlapud saman a panaon, ginmapo so panggugulis na saray sagradon icon, ta ingganggan na Dios ya igulis diman so saray itsura na saray sagradon kerubin. Manlapud saya et malinew ya nanengneng ya say arum et saray dios-diosan, saray alilingan na makapasinagem ya paganon dios, makapasuklam tan makapasibkel ed Dios; legan a say arum balet et saray sagradon icon, saray alilingan na saray aripen na Dios ya akaalagey ed arapan na trono na Diosan a gloria. Ta ingangan na Dios so panggawa na saray dios-diosan, ya inkuan To: 'Ag ka manggawa para ed sika na dios-diosan, odino antokaman a kapara na antokaman a walad tawen ed tagey[212] , atan et say agew, say bulan, odino saray bitewen; ta saray Israelita et naasan la ed panagdayew ed saraya diad Ehipto. Tan antokaman ya walad dalin ed leksab: ta naaralan da ed saray Ehipsio ya aliwa labat ya gawen ya dios iray mauges a totoo, noagta pati saray nanduruman ayayep. Kayari ton ingangan iyan mauges a panagdayew ed dios-diosan, ingganggan na Katawan ya saray sagradon imahe na saray sagradon Kerubin et igulis ed sagradon templo To, tan nepeg ya igalang iratan, aliwan pasegsegangen.

Komatlon Pananonot

Siopa so nambulos ed saray dios-diosan?

Saray manaakop ed dios-diosan et saray totoon agda kabat so tuan Dios, ya alingo, ya anggapoy ilalo da ed andi-anggaan a kilalaban, tan agda met amta no wala ni sananey a bilay kayari na sayan bilay: saray totoon linikdo na saray demonyo, ya inikdan day sarili da ed panagkulam, tan nambilay na mauges—sikara so saray manaakop ed dios-diosan.

Siopa so saray manlalamay ed saray imahen na saray santo?

Si Moises tan Aaron, saray masanto a lalaki tan tuan lingkor na mabilay a Dios; tan amin a totoo na Israel, a tinawag a totoo na Dios. Sikara, nen linmoob ed Tabernakulo na Tistigo tan inlingkor da itan, nambulos ed Dios a tawen; nambulos ira ed arapan na Kaban na Tipan, tan ed arapan na saray Kerubin ya akapuesto ed tapew na Kaban, tan saramay akalarawan ed saray kurtina, ya idadayew da iratan bilang sagradon icon. Unong met ed impanonot na sagradon Apostol Pablo, ya inkuan to: 'Mansaserbi ira ed kopya tan anino na saray bengatlan tawen'[213] , (atan so, saray imahen na saray Kerubin), unong ed imbaga ed si Moises sanen magano to lan ipaalagey so Tabernakulo: 'Nengneng mo,' kuan To, 'ya gawaen mo so amin unong ed alimbawa ya impanengneng ed sika diad palandey.' Kanian say panaglingkor tan panagdayew da ed Katawan a Dios, ya ginawa ed arapan na Kaban na Tipan tan saray Kerubin, et aliwan tinuring a panagdayew ed dios-diosan, ya mangidadayew ed gawa na lima na too; noag ingen tinuring ya baleg ya gawa na debosyon; say gloria na Dios so nanalna ed sikara, tan nansalita so Dios ed sikara diad panamegley na anghel To manlapud Tabernakulo, ya kabat bilang Masanto ed Amin a Santo, ya walad leksab na komaduan tabing. Si Santo David met, inrespeto to met irayan parehon icon tan imahen na saray Kerubin, ya inkuan to ed Salmo: 'Onloob ak ed abung mo; mandayew ak ed masanto a templo mo, ed santuaryo mo' ([214] ). Nengnengen komon na amin dia: sanen linmoob si David ed templo na Katawan tan nambulos ed Dios, agta sikatoy nambubulos ed arapan na saray ikon na Kerubim? Tan si Solomon, ya anganal na templo para ed Dios tan pinarakep to na saray balitok a Kerubim, sanen sikatoy inmalagey ed arapan na altar na Katawan tan inyatagey to ray lima to ed tawen ed pikakasi; aliwa ta sikatoy manpipikasi ed arapan na saray imahen na saray Cherubim [215] ? Balet aliwa ta pinarangalan na Pinakalinis a Birhen ya Ina na Dios, ya binaleg ed inkaugaw to ed Pinakasagradon Lugar, tan manpipikasi agew tan labi ed beneg na komaduan tabing, so saray imahen na saray Kerubin ya wadman? Diad katuaan, agto ra inames, nitan agto ra inisip ya anggapoy kakanaan, noagta inrespeto to ra bilang saray imahen na saray sagradon manangipikasi na Dios. Ta sanen nampikasi ed Dios, ya dinmuko ed dalin ed arapan na altar, ed arapan to et akaalagey so Kaban na Tipan tan saray Kerubin na gloria, ya sasakbongan da so altar. Ta nampakumbaba ed arapan na presensya, aliwan ed materyal a sustansya na altar, odino ed sustansya na Kaban, odino ed sustansya na saray kerubin; noag ingen manlapud sarayan nanenengneng a materyal et inyatagey to so kanonotan to ed agnanenengneng a Dios; tan pinagalangan to irayan materyal bilang santuaryo na Dios. Singa met natan ya manpipikasi tayo ed arapan na saray sagradon imahe, agtayo sasambaan so materyal ya nanengneng na saray imahe, noagta ituturo tayo so kanonotan tayo ed ag-materyal tan agnanengneng; tan rerespetoen tayo iray sagradon imahe bilang alilingan na saray santo.

Kapat a Pananonot

Akin ya isesebel so panagdayew ed dios-diosan?

Say panagdayew ed dios-diosan et isesebel lapud sarayan rason:

1) Ta say dios-diosan et aliwan Dios, noagta sakey a dios-diosan, sakey a bengatlan anggapoy kakanaan, unong ed kuan na Apostol: 'Amta yo ya say dios-diosan et anggapo ed mundo' ([216] ), tan say panagdayew ed saray dios-diosan et aliwan makadios tan makapasubo ed Dios.

2) Ta saray demonyo et nanayam ed saray dios-diosan pian manlinlang ed totoo.

3) Lapud panag-nengneng ed saray makapasuklam ya dios-diosan na saray paganon a dios—a sikara met so mismon dios-diosan da—saray totoo et napanonotan da so panagbilay da, saray aliwan natural ya gawa na panagpabuya tan arum niran makapasuklam a bengatla. Tan diad mismon panagnonot ed sarayan bengatla, say kanonotan na totoo et aderal na mauges iran kanonotan, a manpipirawat ed parehon kaugsan a ginawa na maringding iran dios da.

4) Ta diad saray pista na panagdayew ed dios-diosan, diad loob na saray templo da, agawa so makapasinagem a kaugsan: panag-apiger, panagbuanges, panagpabuya—ya ginawa ed linawa tan anggapoy bain—tan panagpateyan.

5) Ta saray totoon andi-Dios et ag labat ayayep so inyalay da noag ingen pati saray mismon ananak da bilang sakripisyo ed saray dios-diosan, unong ya akasulat ed Salmo: 'Kinanan da ray anak dan lalaki tan bibii ed demonyo; ineral da so andi-kasalanan a dala, say dala na saray anak dan lalaki tan bibii, ya kinanan da ed saray dios-diosan na Canaan'[217] ; tan lamet et nisulat: 'Nampista ira ed saray ananak da tan inyan da so atilak para ed saray ugugaw da'[218] ; say labay ton ibaga, manlapud laman na saray mismon anak da, ya pinatey tan inasal bilang sakripisyo ed saray demonyo, saray ama tan ina, kayari dan nangan ed satan, inyan da so atilak para ed arum nin ugugaw da.

Lapud sarayan rason, isesebel na ganggan na Dios so panagdayew ed dios-diosan.

Akin sirin, say panangigalang ed saray sagradon imahe et aliwa labat ya ag-ibabawal, noag ingen et ingangan?

Lapud saya, singa saray sagradon icon et litrato na saray santo, papasesegen da itayo ya manbilay na sagrado. Say ikon nen Kristo ya Manangiliktar, say tuan Dios, ya pinintura ed itsuran too To, no nengnengen tayo, et ipapanonot to so Inkarnasyon To, say agnasalita tan agnabubulok ya inkianak To manlapud Sankasantoan ya Birhen, tan saray kimey ya ginawa To manlapud inkaugaw To, legan ya manbabangatan na Ebanghelyo na Panarian: tan saray milagro To, saray pakayari To, say boluntaryon irap To para ed sikatayo, say krus To, say ipatey To, say inkakubur To, say Inkioli To, tan say Inkasasaklang To ed tawen; legan tayon nononoten irayan bengatla, napno tayo komon na baleg a pisasalamat, napasnok tayo komon na diosan a panangaro, tan sikatoy adoren tayon mapaabeba ed arap na sagradon icon To.

No nengnengen tayo so imahe na Sankasantoan a Birhen, ipapanonot to ed sikatayo so sankasantoan tan sankabulaslasan a bilay to: no panon, diad pakayari na Espiritu Santo, ya akabuntis ed Salita na Dios diad eges to, tan nansiansian Birhen antis, legan, tan kayari na Inkianak. No panon ya, diad panamegley na saray suso ton birhen, pinasalsal to so ugaw ya nanlapud apalabas a panaon, say Managsalsal ed amin. No panon ya tinmakas a kaiba to paonlad Ehipto, tan pinmawil manlapud diman, tan pinalaki to legan na inkaugaw to anggad nagmaliw ya baleg. No panon ya akaalagey a man-aakis ed krus, a mantitingin ed baleg a kairapan to para ed katooan, tan inurasan to so laman to na lua kayari ton inekal ed krus, tan inyan to ed lubok a binalkot na pambalot. No panon ya apano na agnasalita a liket ed Inkioli To, tan no panon ton inobserbaan ed mismon mata to legan na Inkatagey To ed tawen, tan no panon, ed impatey to, ya linma ya akila ed Anak tan Dios to, tan tinmalindeg ed nikawanan na trono To, ya onpipikasi para ed sikatayon makasalanan. No nonoten tayo iya, lapud panangaro ed sikato tan ed say Anak to, say Dios tayo, itagey tayo so puso tayo, nakiwas so debosyon tayo, tan pansagpotan tayo so malinis tan masanto a panagbilay, tan napabiskeg so ilalo tayo, ta walay mabiskeg a mananalangin tayo ed arapan na Dios.

Saray icon na arum a santo na Dios, no titigan tayo iratan a maong, ipanonot da ed sikatayo so bilay dan makapaliket ed Dios, saray agawaan tan kimey da, tan papasesegen da itayo ya aligen ira.

Lapud saya, saray sagradon icon et aliwa labat ya ag-ibabawal, noagta inter met ed sikatayo pian igalang.

KALIMAN A PAMAN-ISIP

Siopa so angibilin ed saray simbaan ya igalang iray sagradon icon?

Si Kristo a Katawan tayo a mismo so nanggawa ed saya, nen, kayari ton inuras so sankasantosan a lupa to na danum, inikyas to itan na sakey a tela, tan say sankasantosan a itsura na dibinon lupa to et atatak ed satan a tela; tan linma so itsura nen Kristo, ya aliwan gawa na lima na too, ya imbaki to ed si Abgar, Prinsipe na Edessa: para ed mas detalyadon salaysay nipaakar ed saya, diad koma-16 ya agew na bulan na Agosto.

Kayari nen Kristo ya Katawan, nianak si San Lucas ya Evangelista; tan nibalita ed bilay to ya sikatoy sankaunaan ya pintor na saray sagradon icon, ya impintura to ed marunong a paraan so larawan na Sankabalinan a Birhen Maria, ya akakarga ed taklay to so ugaw, say andi-anggaan a Katawan tayon Jesu-Cristo, tan kayari ton impintura so duara nin icon na Ina na Dios, inyakar to iratan ed Ina na Katawan, no labay to. Sikato, nen anengneng to irayan litrato to, et nansalita ed sankalinislinisan a bibil to na onia: 'Komon ta say grasya na Samay nianak ed siak tan kien ko et walad sarayan icon.' Ontan met, si San Lucas et nampinta na saray imahe na saray balaan a manunan apostoles a si Pedro tan Pablo ed saray tabla, tan manlapud sikato et ginmapo ed intiron mundo iman a maong tan sankagalangan a gawa na panagpinta na saray balaan ya imahe. Si San Damasceno et nansalita met nipaakar ed saray icon a ginawa nen Lucas, ya inkuan to: 'Nian, aliwa ta si Lucas a Evangelista tan Apostol et nanggulis na sakey a marangal ya icon nen Perpetual-Birhen Maria, tan imbaki to ed [219] nen Teofilo?'

Niarum ni, ibabaga na saray istorya na simbaan so nipaakar ed sananey ya icon nen Kristo: say biin abig ed panag-agos na dala to diad impan-dikit to ed gilid na kawes nen Kristo et nanggawa na imahen na pisikal a itsura tan edad nen Kristo manlapud bato, tan diad Phoenicia, diad bansa to, diad syudad a tatawagen a Paneada, impasen to ed espisyal a lugar: say dika ya ombabaleg ed leksab to tan saray datin sakit et naabig [220] . Satan ya imahen nen Kristo et nansiansia ed satan a lugar anggad panarian nen Julian a Apostata. Balet, dineral nen Julian so imahen nen Kristo, impasen to so dili ton imahen odino dios-diosan ed pasen to, tan tampol, walay nanalimuyak a manlapud tawen, ya ampetanget ed dios-diosan nen Julian anggad nagmaliw ya dabok. Saya et nirekord nen George Kedrin, say historian na Constantinople, diad Synopsis of Julian's Reign to [221] ; tan nen Nicephorus Callistus diad Book 10, Chapter 30; tan nen Hermias Sozomen, Book 5, Chapter 20. Nengnengen met so Life of the Holy Martyr Artemius, diad ika-20 ya agew na Oktubre [222] .

Balet aliwa ta say tolda nen Pedro et alilingay laman nen Pedro, tan anggapo ta walaan itan na parehon pakayari ya manpaabig ya inter na Dios ed sikato a singa si Pedro a mismo, unong ya akasulat ed Gawa na saray Apostoles, no iner so akasulat: 'pian saray mansasakit et iyawit ed tapew na saray kusi tan ikarga ed saray kama tan dukolan, pian no onsabi si Pedro, anggan say anino to labat et makapatingger ed arum ed sikara'[223] ? Anto sirin, say icon nen Pedro odino na anggan siopan santo natan? Aliwa ta singa say anino na laman to, a diad panamegley na satan et aliwan imposible so pakaabig lapud pananisia na saray mananisia?

Anto sirin so akasulat ed Great Moscow Collection of Liturgical Texts, ed basa para ed Lunes na komaduan simba na Kuarem, tan ontan met ed detalyadon Scroll nipaakar ed icon na Pinakasanto a Birhen Maria, a, nen panaon to, pinmaway ed sakey a poste panamegley na agnanengneng a lima diad simbaan a dedikado ed saray Santo Pedro tan Juan a Apostoles diad Lida. Nengnengen iya ed abitlan libro diad saray folio 341 tan 367; ontan met ed imprentan edisyon na Kiev na Menaion, diad ika-26 ya agew na Hunyo, diad beneg na folio 177.

Niarum ni, diad bilay na santa a protomartir a si Tecla, a sakey a disipulo na santa a Apostol Pablo, nisulat a sakey a mansasakit a paring pagano so inabig manlapud icon to. Nengnengen iya diad ika-24 ya agew na Setyembre, diad pahina 103.

Manlapud sarayan tuan salaysay na simbaan, malinew ya nanengneng ya, diad inmunan Simbaan, say pampaparakep na saray simbaan na saray icon tan say matoor a panagdayew ed saraya et impasa nen Kristo a Katawan tan saray masanto ya Apostol.

Niarum ni ed saya, nabasa na siopaman so labay to so salita nen San Atanasius nipaakar ed icon nen Kristo, ya dinumitan tan tinusok na saray Judio ed Virite, kanian nan-dala: sarayan salita et naromog ed Prologo, diad ika-11 ya agew na Oktubre; tan diad imprentan Menaion, diad parehon bulan tan agew, diad beneg na folio 179 tan diad folio 180.

Nanonotan met komon ya, antis na binyag to, si Santa Catalina a Baleg a Martir et interan na espiritual a matatken to na sakey ya icon na Sankalinisan a Birhen Inan na Dios, a sankaegnaan to so Banal a Ugaw, tan ingganggan to ya manpikasi ed satan: tan si Catherine et inikdan na makapakelaw a pakanengneng, tan peteg a naawat to so sakey a singsing manlapud si Kristo a Katawan bilang tanda na pakikasal. Nengnengen so salaysay nipaakar ed saya diad ika-24 ya agew na Nobyembre ed [224] .

Diad 'Limonar' nen Kabanalan Sophronius, Patriarka na Jerusalem, diad Kabanata 180, nisulat ya sakey a matatken, si Abba Juan a Eremita, a baleg so birtud to, so nanayam ed loob na sakop na baryo na Sekhusta, manga duamplo a popriha manlapud Jerusalem, legan ya mabilay ni, angiyopopot ed selda to so sakey ya icon na Pinakasanto ya Birhen Maria: tan kada no labay ton manbiahe na arawi—balanglan diad arawin kalawakan, odino diad Jerusalem pian dayewen iray sagradon lugar tan say Banal ya Sepulcro, tan umungap ed Krus ya maniter na bilay, odino diad Palandey Sinai pian manpikasi, odino diad arum a panaon et diad saray sagradon martir ya arawi ed Jerusalem—ta inaro na matatken so saray mananalo a martir; tan no maminsan ed Efeso ed panteon nen San Juan a Teologo, no maminsan ed si San Teodoro ed Euchantus, no maminsan ed si Santa Tecla ed Isauria na Seleucia, no maminsan ed si San Sergio ed Sarafas; no maminsan et bibisitaen to so sakey a santo, no maminsan et say sakey. Ta no ompaway ed selda to, mangiyan na lampara ed arapan na icon, pasnuken to, tan kayari ton manpikasi, ompanaw; tan no ompawil la manlapud biahe to, naromog to nin siansia ya akasindi so lampara, anggano abayag la ya anggapo. No maminsan et anggapo na sakey bulan, no maminsan et duaran bulan, balet lawas ton naromog ya akasindi ni so lampara.

Si Santa Maria na Egipto, legan ton manpipikasi ed narthex na sakey a simbaan ed Jerusalem ed arapan na icon na Sankalinisan a Birhen, et inikdan na agnapigil a panloob ed simbaan, a datin agto la napasoblayan, lapud apigil ed saray puerta na simbaan na sakey a pwersan agnanengneng; tan kayari ton nampikasi lamet ed arapan na satan a parehon icon, inawat to so tulong a manlalapu ed Dios pian umanen so bilay to, tan tinmaynan ya paonla ed desierto [225] .

Si San Juan na Damasco, kayari ton tinampuran so kawanan ya lima to lapud saray sagradon icon, et inabig legan ton manpipikasi ed arapan na icon na Sankalinisan ya Ina na Dios; ta say pinutot ya lima to, nen inyan ed laman to, et akabitan lamet a singa dati, binmilay, tan nansulat na saray libro ya makagunggona ed Simbaan. Nengnengen so arum ni nipaakar ed saya diad bilay to, diad komapat ya agew na Disyembre [226] .

Balet ag tayo nepeg ya nalingwanan ya bangiten so sankadaanan ya alimbawa: si Santo Silvestre, Papa na Roma, impanengneng to so sakey ya icon na saray sagradon pangulo ya Apostoles Pedro tan Pablo ed si Emperador Constantino ya Baleg, ya mansasakit tan agni nabunyagan, tan akabat na Emperador iray Apostoles nen pinmaway ira ed sikato ed sakey ya kugip. Nengnengen so arum ni nipaakar ed saya ed komaduan agew na Enero [227] .

Diad bilay nen San Mercurio a Baleg a Martir, diad ika-24 ya agew na Nobyembre, nisulat ed [228] ya, kayari na dakel a taon manlapud impamartir ed sikato, tan kayari na inyalagey ed trono nen Julian a Apostata tan grabe so panag-persekuto to ed Simbaan na Dios, si San Basilio a Baleg et manpipikasi ed simbaan, a kawalaan na icon nen San Mercurio ya pinintura ed tabla, a mangipapanengneng ed sikato ya akasikmat na pika ed lima to; tan diad loob na sakey oras, naandi so imahe ed tabla, kanian say tablan labat so nanengneng; tan kayari na sakey oras, pinmaway lamet so icon ed tabla a walaan na pikay adala. Kayari na antikey a panaon, sinmabi so balita na impatey nen Julian, tan saray ortodoksyon a Kristiano, nen anengneng da so oras, naimano da ya diad satan a mismon oras—say mismon oras ya nagmaliw ya agnanengneng so imahe na martir—et apasagatan tan pinatey si Julian na agnanengneng a lima tan agnanengneng a pika. Nirekord met iya ed Bilay nen Santo Basilio ya Baleg, diad unonan agew na Enero, diad pahina 219.

Tan siopa so makabilang ed saray ag-nabibilang ya arum nin milagro ya nanlapud saray icon na saray santo? Balet sarayan schismatiko, saray tatawagen ya iconoclasta, agda aawaten iray artikulo na pananisia na Simbaan tan ibabaliwala da so tradisyon; tan, makapakelaw, no say Satanas et nanayam la ed loob da, sobran busolen da so panangigalang ed saray icon, unong ya nabasa ed *Limonar*, ed Kabanata 45, ya akasulat a onia: walay sakey a hermitano ed Palandey na Olivos ya papairapen na demonyo na panagpabuyay. Sakey ya agew, legan ya grabe so panirap na sayan laban ed sikato, say matatken et ginmalaw a nan-akis tan inkuan to ed demonyo: 'Anggad kapigan mo ak ni ituloy ya pasakitan? Paara ka la ed siak ed sampot; akibayag ka la ed siak.' Tan nia, say demonyo et linma ed sikato ed arapan tan inkuan to: 'Man-sumpa ka ed siak ya agmo ibaga ed siopaman so ibagak ed sika, tan insan ak ontunda lan manpasakit ed sika'; tan say maedad et nansumpa ed sikato, ya inkuan to: 'No panon ak a mabilay ed tawen, agko ibaga ed siopaman so ibagam ed siak.' Tan inkuan na demonyo ed sikato: 'Agmo sambain iyan ima, tan ontan et itunda ko lay pakilaban ed sika.' Natan, saya et sakey ya ima na Pinakapuretan Ginang Tayo, si Birhen Maria, Inan na Dios, ya akakarga ed taklay to si Katawan tayon Jesu-Cristo; tan inkuan na eremita ed demonyo: 'Tilaan mo ak, pian makapan-isip ak.' Diad komatlon agew, inreporte to irayan agawa ed si Abba Theodorus Eliot, ya nanayam ed saman a panaon diad Monasteryo na Faran, ya sinmabi ed sikato lapud probidensya na Dios. Inkuan nen Abba ed eremita: 'Sikayo et baleg so inkadumtan yo, lapud nan-sumpa kayo ed sakey a demonyo; balet maong so ginawa yo, lapud nan-kumpisal kayo; Ibagak ed sika: mas mainomay ed sika ya agka onloob ed anggan sakey a pasen na karibukan ed anggan anton syudad so laen mo, nen say agmo panag-yuko ed arapan na imahen na Katawan tayon Jesu-Cristo tan say Sankasantosan a Inan To a Dios.' Kayari ton pinababa tan pinabiskeg so eremita ed dakel a salita, inabuloyan na abá so panayam to ed pasen to. Tan say demonyo et pinmaway lamet ed say ermitaño, ya inkuan to: 'Anto ya, monghe? Agta ka anmaliw ed siak ya agmo ibaga ed anggan siopa so imbaga ko? Balet inbaga mo met la ed sananey ya linma ed sika? 'Lapud saya, bilang sakey a managlabas na sumpa, nademanda ka ed Agew na Panangukom.' Inmebat so eremita: 'Anta ko ya nansumpa ak, balet nansumpa ak ed Katawan ko, a bilang Manamalsa ed siak, agko balot itunda so pandukak ed sikato; balet agta ka unoren.' Tan say demonyo et abalang ed sikato.

Manlapud sarayan tuan salaysay, ya binasa ed Ika-pito ya Ecumenical Council tan inawat na saray Banal ya Ama, malinew ya nipanengneng no panon kabaleg so pasnok nen Satanas ed marakep a panagdayew ed saray sagradon icon: ta saray schismatics, lapud kapareho day kanonotan nen Satanas, busol da met so saray sagradon icon, tan agda iraya dadayewen o babalawen.

Siopa so unaan ya tinmanggí ed panagdayew ed saray icon?

Nipaakar ed gapo na iconoclasm ed Constantinople, diad 'Life of the Venerable Stephen the New', diad koma-28 ya agew na Nobyembre, nisulat so onggendan:[229] Aliwan abayag antis na panari nen Leo the Isaurian, pigaran Judio a nanlapud Laodicea ed Phoenicia, nen linma ra ed arapan nen Isif, Prinsipe na Arabia, insipan da ed sikato, diad panamegley na palson propesiya tan salamangka, so apataplon taon na panari tan dominasyon ed saray Arabo, balet say kundisyon et ipaway to tan deralen to ray sagradon icon ed saray Kristyanon simbaan ed interon panarian to. Si Izif, lapud inunor to ra, et tampol ya ingganggan to ya ipaway ed amin a pasen tan ipool ed apoy iray sagradon icon; balet, lapud tinamaan na dusa na Dios, et tampol ya inatey, ya agni ingen akabiyag na anggan sakey taon. Say anak to so sinmalat ed sikato tan pinan-anapan ton pateyen iraman a Judio ed maruksa tan makapatey a paraan, lapud impakanengneng to ed sikara bilang palson propeta tan managsalamangka; balet sikara, lapud alikna da so pasnok na prinsipe ed sikara tan tinmakot ed dusa na patey, tinmakas ira paonlad Isauria. Tan legan iran man-iirap diman ed sakey a subol, linmabas so sakey a kalangweran a laki a taga-Isauria; say ngaran to et si Leo [230] (a ontan so nagmaliw a kabat ed sikato diad saginonor, anggaman say peteg a ngaran to et Conon), sakey a laki a matagey a maong tan guapo, a, lapud labay to met so man-irap ed satan a subol, linma ed aliwan dalan tan yinmurong a kaiba iraman ya Hudyo a salamangkero. Nen anengneng da, ginmapo iran manprofesiya ed sikato ya sikatoy magmaliw a ari na Gresya; balet tinanggian to iya ed amin a paraan, lapud ipapasen ton ag-napan-isip a bengatla, ta nanenengneng toy inkasikatoy nanlapud mapakumbaba a panag-anak, simpli tan mairap, ya mairap ni ingen so pakanan to ed inkasikato, tan diad panamegley labat na daiset a kabyangan (ta sikatoy sakey a mason) . Balet nansiansia ed pananisia ra iray Magi, ya ibabaga dan sikatoy magmaliw a ari; saksakey labat so kinerew da ed sikato: ya isipan to ra ed panumpal ya no sikatoy nagmaliw lan ari, iter to so antokaman ya kerewen da ed sikato. Kanian, diad asingger a simbaan nen San Teodoro, nansumpa ed sikara, tan tinmaynan la ra. Kayari na antikey a panaon, say kalangweran a laki a nanlapud patrician a pamilya nen Sisinias et nirehistro ed militar, tan ag-abayag et aturo bilang spatharios; sikatoy aturo met bilang komander ed Sidlangan nen Ari Theodosius. Kayari nen Theodosius, say Imperyo na Griyego et napan-awit na sananey, ya diad gapo na panari to et napatunayan ya sankamatoor ed pananisia, balet diad saginonor et nagmaliw ya kurakot. Ta saramay Judio, ya anpropeta ed panag-ari to diad panamegley na panagkulam da, so linma ed sikato tan nankimot iran tuparen to so sipan to, lapud nan-sumpa ya iter to ed sikara so antokaman ya kerewen da. Nen tinepet na ari ed sikara no antoy labay da ed sikato, sikara—ya kalaban nen Kristo tan say Kristianon pananisia—et ag-ira nankerew na balitok, odino pilak, odino arum nin kayamanan, noag ingen ya ekalen to ray sagradon imahe ed saray sagradon simbaan; tan inkuan da: 'No gawaen mo ya, O Ari! Ingatan na Dios so panari mo ed dakel a taon; balet no andi, magano kan naekalan na parehon panarian tan bilay mo.' Sikato balet, nen aninonot to ya say unonan propesiya da nipaakar ed impangala to ed panarian et tinmuwa, tinmakot pian say komaduan propesiya nipaakar ed pangekal na panarian to et ag met nagawa no unoren to ra; tan tampol ya angipaway na ganggan ya saray sagradon icon et nepeg ya ekalen ed saray simbaan na Dios tan ed amin ya panayaman na totoo tan tapakan ed dalin, tinawag to iran dios-diosan tan tinawag to met ya managdayew na dios-diosan saramay mandadayew ed sikara. Tan walay baleg a gulo ed Simbaan nen Kristo: ta say arum et tinmulok ed ganggan na ari tan tinapakan da ray marangal ya imahe, legan a say arum et maseseg a sinumpa tan nanirap na dakel a pasakit.

Kayari na impatey nen Conon odino Leo a taga-Isauria, sinmalat ed trono so anak ton si Constantine Copronymus—say sankakolkolan ya abot na mauges a lamot—tan lalon pinagulo to so Simbaan na Dios, pinaruksa tan pinatey ton maoges iray ortodoksyon a mananisia. Tinipon to so sakey a konsilyo na saray iconoclast diad Constantinople, diad Simbaan na Blachernae. Satan a konsilyo et agawa nen taon 751 AD, ya ditan et indeklara na mauges a pantitipon a saray sagradon imahe et dios-diosan tan kinondená da so amin a manlelday ed saraya; balet satan a heretikon konsilyo et inekal ed saginonor. Kayari na impatey nen Copronymus tan say anak ton si Leo, a kabat met bilang Khazaris, say apo ton si Constantine, anak nen Copronymus, so sinmalat ed trono a kaiba so ina ton si Irene; tan ingawa so Ika-pito ya Ecumenical a Konseho na Saray Banal ya Ortodoks a Ama. nen taon 787 AD, ya ditan inekal na Saray Banal ya Ama imay datin heretikon iconoclastic a konseho tan kinondena da itan, legan dan pinaneknekan so matoor a panagdayew ed saray sagradon imahe.

Balet kayari na satan, sinmublay lamet iman a heresiya, kaiba so panag-persekuta ed Simbaan, ya ingguyogoy nen Leo ya Armenyo tan Theophilus; tan diad maingal a panagbagsak da, legan a si Michael, ya anak nen Theophilus, kaiba so asawa ton si Theodora, so angipawil ed Ortodoksiya; kanian say heresyan iconoclastic so aderal ed Sidlangan tan Sagur, anggad saray agew nen Luther tan say kaiba ton si Calvin, ya, nen taon 1,050 kayari na Inkianak nen Kristo, so ginmapo ya inyabawag so heresia ra tan inyekal iray sagradon icon. Ontan met, ed saray panaon tayo natan ed sakop na Russia, ed impan-alagey na dakel a schismatiko tan saray schisma, sayan heresya et nanlapud sikara—a sikato may, ya saray sagradon icon et ag nepeg a venerate-en, noag ingen ituring a dios-diosan.

Kanian, nonoten na saray natan a schismatic iconoclasts no iner so nanlapuan da; tan, manlapud dia, onkalab ira, singa ed sakey a balitang, diad panamegley na saray ngaran na saray lider tan managbangat da. Inala da itan a heresya ed si Calvin, ed si Luther, ed si Theophilus, ed si Leo a taga Armenia, ed si Copronymus, ed si Conon odino si Leo a taga Isauria, ed saray Judio, tan ed si Satanas a mismo, a nankerew ed eremita na Eleon ya agto dadayewen iray icon na Sankasantoan a Birhen ya Inan na Dios, a sankaakbayan to so ugaw a Kristo.

Dia et nonoten tayo so antikey a debate ed baetan na duaran Banal ya Ama tan saray iconoclast: si San Gregorio na Omirus tan si San Esteban a Balon.

Kapitulo 13. Say debate nen Santo Gregorio na Omirus nipaakar ed saray icon na saray santo kaiba si Ervan a Judio

Si Santo Gregorio, Arsobispo na Omirit, a idedemanda ed koma-19 ya agew na Disyembre [231] , et akisiblet ed si Ervan, sakey a sankakabatan a Hudio. Diad komapat ya agew, legan na komapat ya balitang na debate, ginapoan nen Ervan ya kinritika iray Kristiyano nipaakar ed saray imahe na saray santo, ya inkuan ton sasalibeken da iratan; tinawag to ray sagradon imahe ya dios-diosan, tan saramay mansasalibek ed saratan et managsalibek na dios-diosan tan managlabas ed ganggan na Dios, tan inkuan ton ingganggan na Dios ya anggapoy aniaman ya inukit ya imahe odino alilingan na antokaman ya klase so nepeg ya gawaen; insan tinepetan na Arsobispo: 'Legan na Delap nen panaon nen Noe, panon ya akaligtas?' Ervan: 'Diad panamegley na arka, ya gawa ed kiew.' Say Arsobispo: 'Nayari kasin iligtas na Dios si Noe manlapud Delap ya anggapoy arka ya gawa ed kiew, odino andi? Antoy opinyon mo?' Ervan: Manisia ak ya nayari to, ta akasulat ya amin a bengatla et posible ed Dios. Arsobispo: No nayari itan a gawaen na Dios, akin et kinaukolan to ni so arka pian isalba iray matunong? Aliwa ta kasin manepeg, kayari na amin , ya si Noah et manpasalamat ed arka para ed kaligtasan to, imbes ya ed Dios? Ervan: Arawi itan; balet say dayew et nepeg ya iter ed Katawan bilang Manamalsa, tan aliwan ed sakey a bengatlan anggapoy bilay. Obispo: Balet ikokumpisal mo ya in-areglo na Dios so kaligtasan diad panamegley na sakey ya bengatlan anggapoy bilay—say arka; diad parehon paraan, mankikimey Siya diad panamegley na sarayan nanenengneng ya icon para ed sikatayo: anggano anggapoy bilay da, makatulong ira nin siansia para ed kaligtasan tayo; ta diad pan-imano ed saraya, itatagey tayo so kanonotan tayo ed samay orihinal, tan napapaseseg tayo ed diwata a pilalek tan makadiyos a sigasig. Kanian, agtayo ilaladawan so sakey ya dios-diosan, noag ingen say Katawan tayon Jesu-Kristo diad Kaman-o-too To, tan aliwan diad Kaman-diyos To, a agnasalita. Tan singa si Noah ya nampasalamat ed Dios para ed arka tan say kaligtasan to diad impangipaalagey to na altar, ontan met itayo et mampapasalamat ed si Kristo ya Dios tayo diad impangipinta tayo na imahen To, ta diad nanenengneng ya inkamansaman To et aligtas itayo manlapud manlililingon delap; tan singa met itayo a ituring so inkatao To bilang sakey nin daet, a panamegley na satan et inawit To ray kairapan tayo, inekal To so kasalanan ed pegley tayo, tan, kayari Ton pabilayen itayo ed panamegley na Inkadios To, et sinmegep ed tawen. Sikato, ya anengneng na laman a mata, et ipipinta mi ed saray canvas, ya ipapanengneng so sankasantoan a kawangis na Inkatoo To; tan diad dalem na anino na sayan laman a kawangis, sasambaan mi so Inkadiyos To tan, diad Sikato, idadayew mi so Ama tan say Espiritu Santo na manepeg a panangigalang. Si Ervan balet, ya mantutuya nin siansia ed saray sagradon imahe, inkuan to: 'Itatapew ko ray Kristianon agiwan yo, ya ibabaga yon itatalaga na Dios so grasya To ed saray imahe ya pinintura ed dingding tan tabla, ya ag makakar tan ag mansalita?' Inmebat so Arsobispo: 'Ibagam ed siak, Ervan, akin ya inter na Dios so grasya To ed si Elias, ya ag To inter ed si Eliseo, tan akin ya pinili To so grasya na sakey a patey nen say sakey a mabilay a Propeta? Ta say danum na Ilog Jordan, ya ag naakbayan na Propeta, et nansian lapud grasya to, tan sikatoy linmabas ed amagan dalin; tan no antoy ag nagawaan na mabilay ya si Eliseo ed panamegley na saray milagro to, et agawa na grasya na inatey. Balet anggan si Moises, a nanggawa na saray milagro diad dalin na Ehipto, akin ya inter na Dios so pakayari a manggawa na milagro aliwan diad sikato, noag ingen diad baston to, tan diad ontan et ginawa ton dala so danum, pinisag to so dayat, tan nanggawa na arum niran makapakelaw tan marangal a gawa? Niarum ni, say Tolda na Tistigo tan say Kaban na Tipan, say balitok a banga a kawalaan na mana, saray tabla, say baston nen Aaron, say lamisaan, say insinsador tan say kandelabero— Aliwa ta amin iraya et walaan na baleg a grasya na Dios, anggano sikara et anggapoy bilay tan ginawa na lima na too manlapud saray nanenengneng tan natebek a materyales? Balet, naliwawan ira na gloria na Katawan, napno tan aliberan na lurem, tan ag-nasabi tan ag-nalalapuan na siopaman maliban ed saray pari tan Levita, lapud sikara et sagrado tan santo. Ta no ontan ni ed Daan a Tipan, akin et nabibigla ka ya ed Balon Tipan et say grasya na Katawan et niiter ed saray sagradon icon? Ervan lamet: Nisulat ed Salmo: 'Saray dios-diosan na saray bansa et pilak tan balitok, gawa na lima na too' ([232] ); tan saray icon yo et dios-diosan, ta gawa na lima na too. Say Arsobispo: Agko kokontraan iya, ta saray dios-diosan na saray bansa, ya agda kabat so Dios, et talagan dios-diosan; ta ikukumpara ra ed saramay manbibilay ya anggapoy Dios ed amin a klase na karuksan—saray managsalamangka, manag-orasyon, managpatey, managkaluguran—ya inatey la ed sayan bilay, tan diad panonot ed sikara et nanggawa so arum na saray dios-diosan: Balet sayan henerasyon natan, ya alingo tan apapeket na Satanas, inala to ra bilang saray dios tan sinamba to ra; tan ginawa yo met so pareho, ya manlilingkor ed saray linilok ya imahen, tan kinakan yo ray mismon ananak yon lalaki tan bibii ed demonyo[233] , ya mangibubuga na dila na inosente—say dila na saray ananak yon lalaki tan bibii—ya kinakan yo ed saray linilok ya imahen na Canaanita; saraya et dios-diosan. Balet saramay isusulat mi natan—saray alilingo na saray santo na Dios—aliwan dios-diosan, noag ingen marangal iran alilingo. Ta ilaladawan mi so itsura na saramay akabat ed Dios, ananisia ed Sikato, tan akapaliket ed Sikato diad panamegley na debosyon tan inkahusto; sikara so marangal, masanto, tan totoon inad-aro na Dios; tan diad grasya na Dios et nanggawa ra na dakel a milagro: pinaolyan da ray inatey, pinapaabig da ray mansasakit, inlukasan da ray mata na saray bulag, pinaakar da ray pilay, pinawil day dngel na saray tuleng, inyatagey da ray paralitiko manlapud dukolan da, pinalinis da ray makukol, tan pinagpag da ray demonyo ed saray totoo; marangal so impatey da tan say memorya ra et makapadinayew tan andi-anggaan, ta say patey na saray marangal to et marangal ed arapan na Katawan, tan say memorya na saray matunong et kaiba na dayew, tan saray matunong et nanonotan ya anggad anggaan. Lamet, ed si Ervan, a manbablasphemia, a mangibabaga a saray icon et anggapoy pandumaan da ed saray dios-diosan, inkuan na arsobispo: 'Say kawes mo, Ervan, tan say tolda na tabernakulo, a parehon gawa ed lana tan lino—pareho kasi so biskeg da?' Say baston mo tan say baston nen Aaron, ya amaga, pareho kasi so dayew da? Say kaldero ed abung mo tan say banga ya akargaan na manna, pareho kasi ed pakanengneng mo? Say kabaong mo, ya anginan mo na laman mo, pareho kasi so gloria to ed Kaban na Tipan na Katawan? Say apoy tan say larak, ya iseserbi yo ed abung yo para ed liwawa, ikumpara yo kasi ed balitok ya kandelabron pitoray sanga? Itatapat yo kasi so abung ya panayaman yo ed simbaan ya impaalagey nen Solomon? Anggapo balot; noag ingen pinagalangan to ra na ag napiparaan, lapud diad panamegley da et no maminsan ya onsasabi so grasya na Dios. Ontan met, nepeg ya lawas tayon kabaten ya say sakey et sakey ya dios-diosan—say alilingan na sakey a makaderal a too ya nilner ed impierno—legan a say sakey balet et sakey ya icon na sakey a masanto ya aripen na Dios, lapud manlapud satan et say grasya na Katawan et ibubuhos ed sikatayo diad panamegley na saray pikakasi na samay nipanengneng ed satan. Insan nansalita si Ervan nipaakar ed saray anghel, ya inkuan ton sikara et andi-laman unong ed Kasulatan: 'Ginawa na Dios so saray anghel bilang saray espiritu'[234] ; balet saray Kristiano et ag-ira nababaingan ya ilarawan ira ed saray icon, tan ipanengneng iray espiritu ed porma na laman. Diad saya et inmebat so arsobispo: 'Anggapo lay nibagam, ta manlapud sikayo met lanlamang so naaralan mi ya ilarawan iray anghel na Dios.' Ervan: 'Sayan gawa et ag balot nanlapud sikami.' Say Arsobispo: 'Ag yo inasikaso so interon Daan a Ganggan. Ag yo ni ingen naimano ya?' Ervan: 'Say Katawan so testigo ko, anggapoy amtak a panaon ya saray imahe na saray anghel et nipinta tan sinamba ed limog mi.' Arsobispo: Diad katuaan, sikayo so nansimula ed sayan bengatla: ta nen impaalagey nen Solomon so templo para ed Sankatageyan a Dios, agta sikatoy nampasen na saray kerubin na gloria ed tapew na Sankasantosan, ya manlilimed ed altar? Ontan met, agta sikatoy nampasen na saray kerubin ed tapew na saray unonan puerta na santuaryo tan ed tapew na saray komaduan grupo na puerta? Tan diad Tabernakulo na Tistigo, ya impaalagey nen Moises, anggapo ta ey iray pigura na saray kerubin ed tapew na Kaban na Tipan? Ontan met, diad saray tabing, ag ta ey inbordaran iray lupa na saray kerubin? Tan ag ta ey binembenan so amin ya sarayan pigura na anghel, kaiba so Tabernakulo tan say Templo? Ta no inrespeto yo ray imahen na saray espiritwal a pinalsa, akin et babalawen yo kami natan ed panag-gulis tan panangigalang ed saray itsura na saraman a masanto a totoo ya angan-abig ed Dios legan ya wala ni ra ed laman?

Kapitulo 14. Say Debate ed baetan nen Kagalang-galang Esteban a Balon tan si Copronymus

Si Kagalang-galang Stephen, a kabat bilang 'say Balon', a idadayew ed ika-28 ya agew na Nobyembre [235] , legan a dadalanen pian pasakitan nen Ari Copronymus, et kinerew to ed sakey a matoor a laki ed dalan so sakey a barya a walay litrato na ari, tan sekreto ton inyan ed kapa to. Nen anengneng na ari so sikato, ginmapo ya nankuraw: 'Ala! Kasi ak! Antoy nepeg kon itepel! Kasin sayan laki et maninsulto ed panarian ko? Kasin agto ak igalang tan anggapoy pibabalik to ed autoridad ko?' Balet, say santo et nan-an-an-amot, ya akatingin ed dalem, legan a say ari, ya singa man-eyep na apoy ed pasnok to, et mangibabalikas na dakel a panag-insulto ed sikato. Inkuan to met: 'Ag mo ak ebatan, sika a maruksa a salot?' Balet si Bendisyonan Esteban et ginmapo ya nansalita ed sikato na malmalnay, ya inkuan to: 'No nandesidi ka lan pateyen ak, O Ari, et pateyen mo ak la tampol; balet no tinawag mo ak dia pian tepetan mo ak nipaakar ed sakey a bengatla tan nadngel mo so ibagak, sirin nepeg ed sika ya itabi mo nin unona so pasnok mo tan mansalita ka ed siak na maong. 'Iyarawi mo sirin so pasnok mo, tan tepetan mo ak, tan ondengel ka ed siak.' Insan inkuan na ari ed sikami, 'Anto ran tradisyon na saray Ama so agyo uunoren, kanian ituring yo kami ya heretiko?' Inmebat so Marangal a too, 'Say panagpinta na saray sagradon icon, sakey a gawa ya impasa nensaman na saray Ama a Dios-so-Dios, et mauges ya inekal ed Simbaan.' Insan inkuan na managpasakit: 'Ag yo itan ibagan panagpinta na saray sagradon imahe, ta anggapoy ontan, noag ingen say panaglarawan na saray dios-diosan; ta antoy pankakasakey na saray dios-diosan tan saray santo?' Ed saya et inmebat so masanto a laki: 'Diad panagdayew ed imahe, agmi itatarya so galang odino dayew ed materyal a porma mismo; ta say galang na imahe et onyatagey ed orihinal, unong ed imbaga nen San Basilio.' Insan inkuan na managpasakit: 'Kasin manepeg ya ilarawan ed materyal a porma iray misteryo ya imbalita na saray Ama—ya dakel so klase tan mairap a natalosan, lampas ed pakatalos na isip, tan ag nayarin ipaliwawa ed salita? Tan kasin duga ya dayewen ed materyal a porma iramay say naturalesa da et anggapoy makaamta?' Inmebat so Reverendo: 'Tan siopa ed saray totoon walaan na pakatalos so mangibaga ya posible para ed saray imahe, ya gawa ed pinalsa a materyal, ya ilarawan so imateryal a naturalesa na Diosan, ya alalampasan to so amin a kanonotan, tan say porma to et agni ingen nadeskribe na kanonotan, lalo la ya ilarawan na saray imahe?' Balet no ilarawan tayo si Kristo ed sakey ya icon, agtayo ilaladawan so naturalesa na Dios-an to, noag ingen ilaladaway tayo so dios-tao a porma to, ya impanengneng ed itsuran too tan asagid na saray lima na saray Apostoles, unong ed imbaga nen San Juan a Teologo: 'Say anengneng mi, tan asagid na saray lima mi' ([236] ). Balet no ipresenta yo ed siak irayan salita ya imbaga nen Moises: 'Agka manggawa para ed sarilim na dios-diosan, odino anggan anton alilingan na antokaman ya walad tawen ed tagey odino diad dalin ed leksab'[237] , ipanengneng ko ed sikayo ya si Moises a mismo et nanggawa na alilingan na duaran kerubin ya gawan balitok, ya nipaakar ed saya et onia so imbaga na Banal ya Apostol: 'Saray kerubin na gloria ya man-sasambay ed altar'[238] . Balet aliwa ta say mismon altar, tan say Tabernakulo, tan say Pinakasagradon Pasen, et irerepresenta da ray porma na tawen, unong ed kuan lamet na parehon Apostol: 'Manseserbi ira na kopya tan anino na saray bengatlan tawen'[239] ? Anto sirin so gagawaen tayo ya aliwan duga no ipipinta tayo so itsuran too nen Kristo ed sakey ya icon tan sasambaan tayo itan? Talaga kasin iisipen tayo ya, diad panag-yuko tayo ed arap na krus—ya ginawa manlapud materyal—et say materyal mismo so yuyurongan tayo? Anggan saray sagradon gamit, ya rerespetoen tayo, et ag mangiter na pakakonsensya ed konsensya tayo; ta amta tayo ya saraya et nankonsagra diad panamegley na panawag ed ngaran nen Kristo . Anto ni balet? I-ekal yo met kasi ed Simbaan so Banal a Misa, ya diad porma na tinapay tan alak, misteryoson mangilalaman ed Laman tan Dala nen Kristo, tan diad panamegley to et irerepresenta so mismon Laman nen Kristo—ya nanasakit ed krus tan natan et manaayam ed tawen ya anggapoy irap? Aliwa ta pansasalibay tayo ra, uungupan tayo ra, tan, diad pan-awat ed sikara, manaawat tayo na kabanalan? Balet sikayo, ya anggapoy pandumaan ya gagawaen yo ed ba-lo tan maringgis, et agkayo man-alanganin ya tawagen ya 'idolo' so imahe nen Kristo—ya anggapoy pandumaan to ed imahe nen Apollo—tan say imahe na Pinakalinis a Inan na Dios, ya ginawa a singa istatua nen Artemis; tan tinapakan yo iratan tan imbantak yo. Ed saya et inmebat so ari: 'O sikayo ran apapeket so kanonotan, tan lalo la, ag mankanepegan ya nonoten lapud kakulangan na nonot yo! Diad impamatey tayo ed sarayan imahe, apatey tayo kasi si Kristo?' Insan si Esteban, ya marunong ed saray gawa na Dios, ya tinumbok to so ugali na saray bantog a sundalo ya sumpaan so kalaban ed sarili ton armas tan taloen ed sarili ton salita, inyan to so lima to ed kapa to tan inmawat na korona ya akaladawan na satan a mauges a ari, ya datin naala to ed sakey a laki, tan inparaan to para ed satan a gagala; tan impanengneng to ed ari, tinepetan to ed saray salita nen Kristo, ya inkuan to: 'Siopa so akankayari ed sayan itsura tan say akasulat a "[240] "?' Balet, say ari, ya abigla tan inmebat: 'Tan siopa ni ey so arum, noag say ari?' Tinmuloy ya intepet na santo: 'Anto sirin so nagawa no walay sakey a too ya ibantak to ed dalin ya anggapoy respeto so litrato na ari tan takloben to? Agta sikatoy nadusa?' Inmebat iray akatambong: 'On, talagan say ontan a too et nadusa na mabagsik; ta inyalibak to so imahe na ari.' Insan say Reverendo, ya an-ingas na aralem tan an-eyag ed sakit na linawa to, inkuan to: 'Ay, baleg a karuksan tan kaatrasan! No ibaga yon manepeg so baleg a dusa parad panamara ed litrato na sakey a terrenal, mortal, tan nabubulok a ari, sirin antoy dusa so manepeg ed sikayo, sikayo ran tinampaling ed sikan-sikan so litrato na Anak na Dios tan say Andi-Kasalanan a Ina To, tan agyo ni ingen tinmakot ya ibantak itan ed apoy? Kayari ton imbaga iya, tinmatdang ed icon, imbantak to ed dalin, tan ginapoan ton takliren. Saray akaalagey ed abay, nen anengneng da iya, biglan sinugod da sikato ed sanok, a say getma da et ibantak so sikato manlapud palasyo paonlad dayat, ta say palasyo et akaalagey ed gilig na dayat. Balet, say ari, ya manpapankunwarin mapaabebay tan manpapakit na inkamapa-abeba—anggano say puso to et napno na pasnok—et ingganggan to ran agda gawaen so antokaman ya mauges ed si Esteban, singa ag-ira apasnokan; balet ingganggan to ya iyakar ya akagapos ed publikon prisoan, say praetorium, tan ikulong diman.

Manlapud sarayan dakel a deliberasyon tan argumento nipaakar ed matoor a panangigalang ed saray sagradon icon, malinew a nanenengneng a saray schismatic a heretiko et mantitila tan manggagawa na heresiya, aliwan duga so panangipaliwawa da ed Masanton Kasulatan nipaakar ed saray sagradon imahe, ibabaliwala da so matoor a panagdayew ed saray sagradon imahe, tan itetepet da ed sikatayo: 'Siopa so angiletneg ed panagdayew ed saray imahe—sakey a propeta, odino si Kristo, odino sakey ya Apostol?' Malinew ya maong ya diad saray unaan a panaon, si Dios a Mismo, legan a mangikokomand ed panagpaalagey na Tabernakulo na Tipan, so angiter na sayan gawa: si Moises tan Aaron, kaiba so amin ya Israel, so angawat ed saya; si David, Solomon tan saray arum a masanto a Propeta so nampagalang ed saraya diad Simbaan na Jerusalem; say Ina na Dios, diad inkaugaw to, so binaleg diad Masantoan a Masanto, diad pegley na saray imahe na saray Kerubin. Balet, diad balon panaon na grasya, si Kristo a mismo so angiletneg ed sayan tradisyon diad impangibaki to ed say litrato to, ya aliwan gawa na lima na too, ed si Abgar; say Apostol tan Ebanghelista Lucas so nampisa ya nampinta na saray sagradon litrato; say Pinakasanto ya Ina na Dios so nidayew ed saraya; inawat ira na primada ya Simbaan; inaro tan dinayew ira na saray Santo ya Ama, tan dakel so nanirap para ed sayan dayew. Kinompirma na Ika-pitoran Ecumenical a Konseho iya; inyakar ira nen Vladimir manlapud saray Griyego paonlad Russia, tan anggad natan et iingetan ira ed sikami, saray orthodox, tan marespeton idadayew unong ed saman ya daan ya kaugalian na simbaan, nipaakar ed saya et insulat nen Santo Gregorio the Dialogist, Papa na Roma, diad komaduan epistola to ed si Leo na Isauria, ya inkuan to: 'Tan antis ni ed sikatayo, saray sagradon ama et kaslakan dan mangawit na saray icon nen onla ra ed saray konsilyo, tan anggapo ed saramay inaro da si Kristo tan nambiahe ed katooran so anggapoy awit dan icon, bilang maong ya aripen na Dios,[241] ' Onia so insulat nen Gregory.

Balet saray balon heretiko na Simbaan nen Kristo, lapud impangibaliwala da ed sayan daan ya kaugalian na simbaan, et tinumbok da so bakat nen Calvin, Luther, Leo the Armenian, Copronymus, Conon, odino Leo na Isauria, diad bakat na saray Hudio, tan si Satanas a mismo, ya angibawal ed sakey ya eremita na Eleon ya igalang so imahe na Ina na Dios. Komon ta sikara tan say kabiangan da et kaiba ra iramay para ed angga-angga.

Balet, ipapahayag mi so binasa nen Banal ya Ama Basil, Obispo na Agkir, manlapud scroll diad Kapiton Ekumenikal ya Konsilyo: 'Nayarin magmaliw ya anathema ed saramay ag mangidadayew ed saray sagradon icon. Nayarin magmaliw ya anathema ed saramay tatawagen da ray sagradon icon ya dios-diosan'[242] . Nayarin magmaliw ya anathema ed saramay mangikokotkot na saray bersikulo manlapud Banal ya Kasulatan kontra ed saray sagradon icon. Sikara komon so anathema a mangibabali ed saray tradisyon na saray Banal ya Ama, singa ginawa nen Arius, Nestorius, Eutyches tan Dioscorus; tan ed saramay ag mangawat ed saray tradisyon ya ag malinew a nisulat ed Banal a Kasulatan. Sikara komon so anathema a mangibabali ed saramay mangibabaga ya saray sagradon litrato et ag impasa na saray Banal ya Ama. Naisip so anathema ed saramay mangibabaga ya say Simbaan a Katoliko et mangaawat na saray dios-diosan.

Kapitulo 15. Nipaakar ed saray relikya na saray santo

Aliwa labat so Sagradon Kasulatan, noag pati saray gawa na saray Ama, so binabaluktot na saray eretiko na Bryn. Ta agano ni et nadngel ko so nipaakar ed sakey a palson managbangat tan manageral na saray totoo na Dios, ya sekreto ton ibabangat ya ag nepeg a bigbigyan na galang iray relikya na saray santo. Pian suportaan so palson bangat to, sayan baluktot ya manag-interpreta et kinot to ray salita nen San Krisostomo manlapud saray Homilies to nipaakar ed Ebanghelyo nen San Mateo, Homilia 34, no iner ed pahina 428 et akasulat ya onia: 'No panon ya saray demonyo et mantitipon ed saray panteyon, ontan met, saray kaluluwa na dakel ed saramay akayurong ed abay na saray panteyon lapud debosyon et lawas ya aawaten na saray demonyo,' tan arum ni. Tan satan a palson managbangat, diad impanginterpreta to ed sayan baluktot ya interpretasyon, et inkuan to: 'Akin et nepeg kon igalang iray relikya na saray Santo tan onla ed saray panteyon da pian mandayew, no say Chrysostom et tatawagen to ak a demonyo lapud panggagawa kod satan?'

Bilang ebat ed baluktot ya interpretasyon to, iyopresi ko irayan onsublay ya konsiderasyon:

1) Nipaakar ed anton panteyon tan relikya so insulat nen Chrysostom na saray abitlan salita?

2) Kasin pareho so saray kutkutan tan relikyas na saray makasalanan tan saray kutkutan tan relikyas na saray Santo?

3) Anto so pandumaan na saray lubok tan relikya na saray makasalanan tan saray relikya na saray Santo?

4) Kasin manepeg ya igalang iray relikya na saray santo, tan akin ya nepeg iran igalang?

5) Kapigan la ginmapo so panangigalang ed saray relikya na saray Santo?

UNAN PAKAKABAT

Nipaakar ed anton saray kutkutan tan relikya so insulat nen Chrysostom na saray salitan abitla ed tagey?

Sinulat nen Santo Crisostomo iyan panangibangat para ed saramay agnapokpokan ya onaakis ed ipatey na saray inad-aro dan kaaro, kakabat, tan kakanayon, tan no onsabi ra ed saray panteyon da, onaakis ira tan manbubukbok ed pagew da: tan aliwan diad saray relikyas na saray Santo, ya anggapoy man-akis parad ipatey na sarayan santo, noag ingen pian dayewen so Dios parad saray nidayew a Santo To, tan pian manpikasi parad kaligtasan diad panamegley na pikakasi ra.

Lukasan mo sirin, say makulaw a kanunotan mo, O managbaluktot na katuaan! tan talosan mo no anto so ibabaga na satan a sagradon managbangat ed satan a sermon. Unona ed amin, ibabangat to ed sikatayo ya ag-pansinen so patey—satan et, ag-nagulo o manakis ed katuaan ya ompapatey tayo tan manbubuluk so laman tayo ed saray panteyon, noag ingen manliket, ta onliliyas tayo ed mas maong a bilay; maliban labat no omakis ka para ed sakey ya amtam ya linma ed andi-anggaan a dusa. Impaliwawa to met ya no ag manbulok iray laman tayo ed panteponan, walay pitoran kaperdian ya nanlapud saya; balet diad panamegley na sayan panagbulok, makala tayo na pitoran benepisyo.

Unona, no ag man-abulok iray laman tayo kayari na ipatey, onatagey itayo ed baleg a pagmamapangta. Ta anggano legan ya mankukurakot so laman da, dakel ed sayan mundo so nampasen ya dios ira (singa si Nebucadnezzar tan saray singa sikato): antoy kapal ya ag nagawa ed laman ya ag nankukurakot? Balet diad panamegley na panagkurakot to, napapababa so kapal tayo.

Koman-duwa. No ag nabubulok iray laman tayo, ag tayo manisia ya nanlapu tayo ed dalin; balet diad panamegley na sayan panagbulok, naamtaan tayo ya mortal tayo.

Kumatlo. Inar-aro tayo komon a maong so laman tayo, tan mas akapeket komon tayo ed laman; tan mas nain-pitan komon tayon mankapet ed saray lubok tan laman na saray kabyangan tan kakaaro tayo, no aliwa labat ya say laman da et nabubulok. Balet no nanenengneng tayo so panagbulok da, naeekal so panangaro tayo ed laman.

Kapat. Ag tayo komon inaro na maong so bilay ed arapen.

Kumanlima. Saray mangibabaga ya say mundo et agnatey—odino, andi-anggaan—et mas lalon akombinse ira ed pananisia ra, tan agda met imbaga ya say Dios so nanggawa ed mundo.

Komanem. Agda komon naimano no panon ya mas atagey so kamarerwa nen say laman.

Pitoma. Dakel ed saray akapérdi na inad-aro da—say labay ton ibaga, say ama, ina, asawa, ananak, tan arum ni—no ag naderal iray laman da, et labay da komon so manayam ed limog na saray inatey da; tan mangipaalagey ira na saray dambana para ed sikara, tan manawag ira na saray demonyo diad panamegley na panagkulam, pian makaloob ira ed saratan a laman tan mansalita panamegley da, singa walay arum natan a manggagaway anting-anting ed saray inaatey; tan manlapud saya et ombangon so baleg a kaugsan na panagdayew ed dios-diosan. Balet say Dios, ya inekal to so amin a saya, so angibilin ya say laman na saray inad-aro tayo ya ompapatey et manbulok ed arapan na saray mata tayo, pian anggan say sakey ya inaro toy marakep a dalaga et ompaliis ed nabubulok tan mabangsit ya bangkay to.

Sikato met so Banal a Managbangat na saramay manlalamlamang ed inatey da a walaan na agnaparaan a panermen, a man-akis ed saray panteyon da tan manpapakpak ed saray pagew da, a ag nepeg a dayewen; tan, diad pangiyarawi ed sikara ed satan a makaderal a kaugalian, ikukumpara to ray ontan a totoo ed sakey a demonyo a labalabay ton manayam ed saray panteyon na Griyego, singa say demonyado ed rehiyon na Gadara, ya ag nanayam ed templo noag ingen ed saray panteyon[243] .

Onia so pakayari na saray salita nen Chrysostom, tan onia so paliwawa na moral a bangat to.

Ta mantitila ka, O makulangkulang a managbaluktot, diad panangibaliw mo ed saray salita na managbangat—ya imbaga nipaakar ed saray laman na makasalanan—tan impangiplikar mo ed saray sagradon relikya na saray Santo: tan anggano diad saraman a salita et agto idedeklara a maong iramay mangangakis ya anggapoy patunda para ed saray inatey da, sika et uusaren mo iratan pian pasibayen iramay ortodokson mananisia ya matoor a manrerespeto ed saray relikya na saray santo na Dios.

KOMADUAN PAMAN-ISIP

Kasin saray panteyon tan relikyas na saray makasalanan et talagan nikumpara ed saray panteyon tan relikyas na saray Santo?

Anggano tua ya, unong ed matunong a panangukom na Dios, saksakey labat so patey para ed amin a too—ya say kaluluwa et naisiyan ed laman—unong ed kuan na Apostol: 'Naituro so patey na too na maminsan' ([244] ); singa met ed ag-nabibilang a makasalanan so inatey, ontan met ed ag-nabibilang a santo: ta manepeg ya say laman na too, a nanlapud dalin—kasin makasalanan o matunong—et ompawil ed dalin tan mansiansia ed panagkabulok na lubok anggad Agew na Panangukom; balet say ipatey na makasalanan et aliwan pareho ed ipatey na matunong. Say ipatey na matunong et marangal, unong ed Salmo: 'Marangal ed arapan na Katawan so ipatey na saray santo To' ([245] ); balet say ipatey na makasalanan et aliwan marangal tan makapairap: 'Mapait so ipatey na makasalanan' ([246] ). Nen inatey si Lazarus a matunong, sikatoy inawit na saray anghel ed pagew nen Abraham; balet nen inatey imay mayaman a laki, intagey to ray mata to ed Hades, legan a sikatoy manirap ([247] ).

Ta no panon ya say ipatey na sakey a makasalanan et aliwan pareho ed ipatey na sakey a matunong, ontan met, say lubok tan saray nateba na sakey a makasalanan et aliwan pareho ed lubok tan saray nateba na sakey a matunong.

Saray totoo na Israel so anamutan na pasnok na Dios diad kalawakan lapud impangibabaw da ed manna tan panpilalek da na karne; tan nankansion ira, ya ibabaga da: 'Siopa so mangiter ed sikami na karne ya kanen mi?'[248] ? Pinakan na Katawan ira na pugo ya tinmaktak manlapud lurem; tan legan ya say karne et walad sangi da ni, say pasnok na Dios et sinmabog ed sikara, tan pinatey To so dakel ed sikara [249] , tan samay lugar et tinawag ya 'Libingan na Panag-anap', ta diman da inlibingan iray totoon nanap na karne. Kayari na saya, si Moises, say aripen na Katawan, et inatey ed dalin na Moab, unong ed salita na Katawan; tan sikatoy inikim, tan anggapo ni so makaamta ed lokasyon na pantyon to anggad natan[250] . Ta sikatoy ag inkolbon na lima na too, noag ingen na lima na anghel, unong ya malinew ed saray salita na sagradon Apostol Judas, ya inkuan to: 'Si Michael ya Arkanghel, sanen sikatoy akisusumlang nipaakar ed laman nen Moises'[251] , tan ed arum ni ran pasen. Dia, O balbalangit, impantayan mo kasi so kabaong na saramay nanggagala ed laman tan aderal ed pasnok na Dios ed kabaong na aripen na Katawan, say masanton propeta a si Moises, a inikimel na saray anghel? Saray masanton apoko nen Kristo et inmalis la: si Abraham, Isaac, Jacob tan David: tan si Joachim, a kabat met bilang si Eliakim, Ari na saray Judio, a sikato met so sakey a laki ed laman nen Kristo, a say ipatey to et impa-tepet na Katawan a Mismo diad propesiya nen Jeremias, a kuan to: 'Nibonbon ya singa asno, a mabangsit tan imbantak ed paway na saray puerta na Jerusalem'[252] . Dia, O skismatiko, impantay mo kasi so makapasukal a labi na sayan makasalanan a laki, a singa labi na asno, ed saray labi na saraman a matunong a lalaki?

Saray sagradon propeta, ya pinatey na saray Judio, et inmalis la, tan ontan met ed saramay pinatey ed sikara. Natan, O palson managbangat, ikumpara mo ta so saray lubok tan bangkay na saray managpatey ed saray lubok tan relikya na saramay pinatey a propeta?

Si San Juan a Mananguna ed si Cristo, ya pinugotan nen Herodes lapud insulsul nen Herodias, et ompatey, ontan met si Herodes tan Herodias. Kanian, ikumpara mo kasi so pukel nen Herodes tan Herodias ed saray relikya na Mananguna na Katawan?

Si Judas a palson apostol, say nankudta ed si Cristo, et ompatey ed panagkapot; tan saray masanto ya Apostol, saray tuan lingkor nen Cristo, et ompatey ed nanduruman martiryo para ed si Cristo. Niyikompara kasi sirin so pukel nen Judas ed saray relikya na saray masanto ya Apostol?

Saray sagradon manunan Apostol a si Pedro tan Pablo et inatey, a pinatawan na sentensya na patey nen Nero; tan si Nero, a amatey ed sikara, et inatey met. Naitupak mo kasi, sirin, so bangkay tan pantyon nen Nero ed saray relikya tan pantyon na saray Apostol a si Pedro tan Pablo?

Tan ag-nabibilang ya arum nin masanto ya martir so nansagmak na nanduruman ipatey para ed si Kristo; tan saramay angipairap ed sikara—si Diocletian, Maximian, Julian the Apostate tan arum nin manag-usil—so inatey met. Kasin saray pukel na sarayan mauges a manag-usil et talagan nikumpara ed saray pukel na saray masanto a martir?

Si San Juan Crisostomo et inatey, kayari ton pinalayas nen Reyna Eudoxia; si Reyna Eudoxia, a nampalayas ed sikato, et inatey met, tan say pantyon to et an-terter ed loob na 32 a taon. Tan siopa so makpel ya mangipantay ed pantyon nen Eudoxia ed pantyon nen Crisostomo?

Ta seguradon saray pantyon tan relikyas na saray makasalanan et ag napantayan ed saray pantyon tan relikyas na saray sagradon aripen na Dios.

Komatlon Pakanonot

Anto so pandumaan na saray kabaong tan relikya na saray makasalanan tan saray relikya na saray santo?

Say pandumaan et onia: say sakey a makasalanan a too, lapud pagmaliw ton kalaban na Dios, et walaan na makasalanan a pukel; balet say sakey a santo a too, lapud pagmaliw ton kaaro na Dios, et walaan na santo a pukel. Nipaakar ed saray pukel na saray makasalanan, kuan na salmista: 'Saray pukel da et nikalat ed Hades' ([253] ); say labay ton ibaga, asinger ira ed saray pansasakit na Hades: kayari na impankasakey da lamet ed saray kamarerwa da diad pankakasakey a panagbilay lamet, tampol iran onla ed Hades pian manirap na andi-anggaan a pansasakit. Nipaakar ed saray pukel na saray matunong, say parehon salmista so nansalita: 'Ingangaro na Katawan so amin a pukel da; anggapo ed sikara so nabari'[254] ; singa ra sakey a mablin kayamanan, ya inyamot ed dalin pian napansiansia, anggaman diad dugan panaon et iyakar ira ed saray tawen a panag-ingatan. Say laman na too ed sayan bilay et singa kawes na kamarerwa: no panon ya say laman et akakawes, ontan met ya say kamarerwa et akakawesan na laman; tan no panon ya say sakey a too, no onugip ed labi, et onkalag na kawes to, ontan met ya say kamarerwa et onkalag na laman no say too et onla la ed andi-anggaan ya ugip. Tan no say kaluluwa na sakey a makasalanan a too et ompaway ed laman to, say laman to et napapabayaan ed tapunan na takki, a singa say gisi-gisi ya kawes na sakey a pulubi; balet no say kaluluwa na sakey a santo a too et ompaway ed laman to, say laman to et singa say purpurang a kawes na ari—mabli tan marangal ya inasikaso—a satan so kawesan to lamet, pian man-ari a kaiba si Kristo ed tawen a panarian. No panon a walay pandumaan na abot a kawes na sakey a pulubi tan say kulay-ubas a kawes na sakey a ari, ontan met so pandumaan na bangkay na sakey a makasalanan tan saray relikyas na sakey a santo.

Saray demonyo et manayam ed limog na saray kabaong na saray mauges, singa ginawa ra ed saray sementeryo na Griyego, a nanenengneng ed dakel a pasen ed bilay na saray santo. Say Kagalang-galang ya Alipius a Stylite et nanayam ed sakey a maer-er a lugar, no iner so dakel a daan a Griyegon panteon, tan saray legion na marutak ya espiritu et nanayam diman; lapud saya, sayan lugar et itatakot na amin, tan anggapoy makalabas diman lapud baleg a takot ya ginawa na saray demonyo [255] . Walay kaparan bengatla ya nirekord ed bilay na Kagalang-galang a Falaleus: duamplo ya stadia manlapud syudad na Sir, ya kabat met bilang Gaval, walay sakey a baleg a panteon, ya walay aderal a santuaryo na demonyo ed tapew to, sakey a Griyegon sementeryo ed agew, tan amayamay a demonyo ya manaayam diman. Saman a lugar et sengegan na takot na amin a mana-labas; ta saray demonyo et aliwa labat ya tatakutan da ray totoo panamegley na saray kugip tan itsura, noagta aatakien tan papateyen da met so totoo tan ayayep, a mangidederal ed dakel; nen nadngel to iya, si Kagalang-galang Falaleus et linma diman tan nanayam [256] . Say Kagalang-galang a Macarius na Ehipto, a nanlapud panag-eremitahe to ed Terinuf, tan kayari ton nangan na pangdem, linmoob ed sementeryo na Griyego pian onugip: diman et wala ray daan a pukel na Griyego, tan angala na sakey, ya inyan to ed silong na ulo to. Nen anengneng na saray demonyo so kasil na linawa to, nampasnok ira ed sikato tan labay da ya takutan; kanian nankelaw ira ed boses na bii, ya ibabaga ra: 'O bii, onla ka ed paliguan pian manuras ka.' Insan say sakey nin demonyo, ya nanlapud inatey a pukel ya akakera ed leksab na ulo na elder, et inmebat, ya ibabaga to: 'Walay dayo ya akakera ed tapew ko, tan ag ira makapangga.' Balet ag tinmakot so masiken; mapangas ya tinampaling to so pukel, tan inkuan to: 'Manbangon ka tan onla ka, no sarag mo'[257] . Sakey ni, si Macarius a Marangal, a kabat met bilang say taga-Alexandria, nen linma ed sementeryo na saray daan ya salamangkero ya taga-Ehipto, si Iannias tan Iambrias, manga pitomploy demonyo ed nanduruman itsura so tinmakas paonla ed sikato, ya man-iiyaw na maksil a pasnok: 'Antoy labay mo dia, Macarius? 'Akin et linma ka ed sikami? Akin et linma ka ed place [258] mi?'

Manlapud sarayan salaysay, malinew ya saray demonyo et manaayam ed saray lubok na makasalanan, diad abay na pukel da.

Balet, natatakot iray demonyo ed saray panteyon tan relikya na saray santo, tan ombabatik ira manlapud saratan. Asingger ed syudad na Antioch, walay sakey a lugar a tatawagen a Daphne, no iner, nen panaon na panagdayew ed dios-diosan, walay sakey a paganon templo, tan walay demonyo a nanayam ed loob na dios-diosan, a mangiiter na saray ebat a singa nanlapud m ed saray totoon mantetepet nipaakar ed antokaman. Balet nen, diad panaon nen Ari Constantius, ya anak nen Constantine, inyalis iray reliquia na masanto ya martir a si Babylus ed satan a lugar, say demonyo et tampol ya tinmakot tan tinmakas manlapud diman, tan say dios-diosan et ag la nansalita [259] .

Ontan met, diad asingger ed Alexandria et walay sakey a lugar a tatawagen a Manufin, no iner so kawalaan na sakey a daan a templo tan panayaman na saray demonyo; tan makapataktakot itan a lugar, lapud dakel ya maringding a espiritu so manaayam diman. Balet nen inyakar nen San Cirilio, Patriarka na Alexandria, so marangal iran relikya na saray bala-bala iran martir a si Cyrus tan John ed satan a lugar, say pakayari na saray demonyo et tampol a tinmakas manlapud diman [260] ; tan ag met makapakelaw iya: ta diad saray lubok tan relikya na saray santo, say grasya na Dios, a mangiiter na liwawa ed amin, et manaayam, tan saray anghel na Dios et bibisitaen da ra.

Nen saray reliquia na Banal ya Unonan Martir a si Esteban et ibabalyo manlapud Jerusalem paonlad Constantinople, narengel so boses na saray anghel ya mankakansyon na papuri ed Dios diad kaliber-liber na saray reliquia, tan walay baleg a bango ya nanlapud reliquaryo. Narengel met so boses na saray demonyo manlapud arawi, ya man-iiyaw: 'Kasalakay kami, ta onsasabi si Esteban, tan petegen to kami.' Balet, diad labi, walay sakey a liwawa ya anengneng ed tapew na saray relikyas na santo [261] .

Diad abay na kabaong nen Banal a Baleg a Martir Demetrius na Thessaloniki, anengneng so duaran anghel na Dios a mitotongtong ed say martir [262] . Diad abay na kabaong nen San Pedro, Metropolitan na Interon Russia, walay kandila ya bukor ton sinmindi, a nanengneng na amin a akanengneng ed sikato, bilang tanda na grasya na Dios, a nanalnawa ed kabaong na inad-aro ton aripen. Nen adiskubre so saray reliquia nen Kagalang-galang Theodosius na saray Kueba, walay anengneng a liwawa a singa kabuasan ya manliliwawa ed tapew na kueba nen pegley na labi, tan dakel a kandila so anengneng a manpupulok [263] . Onia so panangidayew na Dios ed saray reliquia na saray santo To!

No panon a baleg so pandumaan na ag-inkakanaan tan say marangal, na sakey ya manaayam ed impierno tan sakey ya mamamayan na tawen, na sakey ya ambilunget a demonyo tan sakey ya Anghel na Liwawa: ontan met a baleg so pandumaan na saray kabaong tan relikyas na saray makasalanan tan saray kabaong tan relikyas na saray masanto ya aripen na Dios.

Niarum ni, walay baleg a pandumaan ed saya met: saray kabaong na makasalanan et napno na mabangsit a pukel tan amin a klase na karutakan; balet saray panteon na saray santo et malinis, walaan na ag-nabubulok a laman, manlelesa na masamit a bango, tan arum et manlelesa ni ingen na myrrh, singa ed saray apalabas a panaon nen say Banal a Baleg a Martir Demetrius a Manangiter na Myrrh tan say Banal a Baleg a Martir Euphemia a Pinankapurian [264] ; tan diad Russia, diad syudad na panarian na Kazan, saray relikya nen Santo Gury, sakey a disipulo nen Kristo, et nanlesa na myrrh; tan diad Masanto iran Kueba na Kyiv et nanengneng so saray bungo ya man-agos na myrrh [265] . Saray pukel na saray makasalanan et anggapoy pakayari dan manpaabig; balet saray pukel na saray santo et mangiiter na pakaabig ed saray matoor, unong ya nanengneng ed bilay na saray santo ed dakel a lugar; tan anto so makapakelaw ed satan? Ta aliwa labat ya saray mabilay ya lima na sagradon Apostol Pablo, noag ingen pati saray panyo to tan saray abasan na pawet ya abel manlapud ulo to, nen inyan ed saray mansasakit, pinapaabig to ray sakit da [266] ; mas lalo la sirin, kayari na ipatey to, ya saray relikya to—tan saray relikya na balang sakey ya aripen na Dios—et mabiskeg ya mangiter na pakaabig. Aliwa ta nabasa ed Banal a Kasulatan ya sanen say bangkay na sakey a lakin inatey et imbatak ed lubok na banal a propeta Elias, tan dinmapo ed saray pukel to, satan a lakin inatey ya imbatak diman et inmabilay, tinmakder ed dili ton sali [267] , tan pinmawil ya mabilay? Balet no nipaakar ed saray pukel na saray makasalanan, iner la narengel so ontan a bengatla? Anggapoy baleg a pandumaan, sirin, ed baetan na saray panteyon tan pukel na saray makasalanan, tan saray relikya na saray santo? Say sankabalgan a pandumaan da et saya: diad Kaunoran ya Agew, no say boses na trumpeta na Arkanghel et mamabangon ed amin ya inatey manlapud gapo na panaon manlapud ugip na patey, sirin saray laman na saray matunong, ya abinayag la, et ombangon para ed kabanayag na bilay, legan a saray laman na saray makasalanan et ombangon para ed kabanayag na panangukom. Saray laman na saray matunong et man-silew a singa say agew diad Panarian na Tawen; legan a saray laman na saray mauges et onngitir a singa itim a karbon, dapol, pitch, tan say Etiopian na impierno. Siopa sirin, natan, so makpel ya mangipantay ed saray pukel na saray makasalanan ed saray relikya na saray santo, odino mangibilang ed saray relikya na saray santo a kapara na saray relikya na saray makasalanan? Sakey labat a heretiko tan kalaban na Banal a Simbaan, anak na demonyo tan tawir na impierno.

Kapat a Pakanonot

Manepeg kasin igalang iray relikya na saray Santo, tan akin ya nepeg iran igalang?

Manepeg ya igalang iray relikya na saray santo:

1) Lapud nankasakey lamet iraya ed saray sagradon kamarerwa ra, tan mabilay ira, tan manariyan a kaiba si Kristo. Singa met ed pangigalang tayo ed ari aliwa labat no akabangon ya noag ingen pati no natuturog, lapud amta tayo ya ombangon ed pan-ugip to tan mitongtong ed sikatayo: ontan met so nepeg tayon gawaen ed saray sagradon lingkor na Dios, a manpipirawat a magmaliw a kapara nen Kristo ed panari, anggano natan et natuturog ira ed laman da, nepeg tayon igalang ira; ta manbangon ira manlapud panag-turog na ipapatey, tan labay tayo a nibilang a manepeg ed pankakaiba ra.

2) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo: ta say Dios a Mismo so mangigagalang ed sikara, unong ya abitla la nensaman, babantayan to ra na saray anghel To, sasalimbawan to ra na grasya To, tan itdan to ra na pakayarin manpaabig.

3) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo: ta saray mortal a laman da et nabalkot na ag-nabubulok, tan saray mortal a laman da et nabalkot na ag-inkamatey, tan sikara et ipaalagey manlapud dalin paonlad tawen a walaan na gloria, ed tanol na panliliket.

4) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo; ta sikara so magmaliw ya panayaman na gloria na tawen, saray sisidnonan na saray glorificadon kamarerwa ra, saray bitewen ya manliliwawa ed kalawakan, saray agew ya sankasilengan, ag-napapapura, ag-nababawasan, ya manayam ya anggad angga ed kapekpengan na grasya tan gloria na Dios, ya ag-nala.

5) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo: ta, lapud impankasakey da ed saray kamarerwa ra, sikara so magmaliw a kapara ya taga-syudad na saray Anghel, kaiba na saray Arkanghel, say alilingan na saray Kerubin tan Serubin, saray makapaliket a manag-awit na korona, sankagalangan, sankaglorian, a akaalagey ed arapan na trono na Dios a gloria, kaiba na Dios, inad-aron ananak na Tawen a Ama, tawir na bilay ya andi-anggaan.

6) Dapat ya igalang iray reliquia na saray Santo, a saray kamarerwa ra, ya man-iinawa ed saray lugar na liwawa tan akaalagey ed arapan na Dios, et ipipikasi tayo ya sikara so onkerew na dispensa para ed sikatayo ed arapan na Katawan; tan manisia tayo ya sikara et onkekerew na dispensa, tan lapud saya a mismon rason et nepeg ya igalang ira na sikatayo, lapud sikara et onkekerew na dispensa para ed sikatayo. Asiguro tayo iya ed Sagradon Kasulatan, diad Koman-duan Libro na Maccabees, kapitulo 15, ya mangibabaga ya si Judas Maccabeus et anengneng to so bision na sagradon propeta Jeremias, ya pinmaway ed sikato pigaran taon kayari na impatey to, kaiba si Onias a manunan pari; nipaakar ed saya et nisulat ya onia: Anengneng to (Judas Maccabeus) iyan pakanengneng: Si Onias, say datin manunaan a pari, a maong tan matunong a too, mapakumbaba so itsura, mabait so ugali tan makalikas so panagsalita, ya nanlapud inkaugaw to et inter toy inkasikato ed amin a maong, ya itatagey toy saray lima to tan manpipikasi para ed amin a Judio, anengneng ya akay [268] . Insan walay linma nin sakey a laki, makapakelaw ed abu-abun buek tan gloria to, tan walay baleg a liwawa ya an-linged ed sikato; tan inkuan nen Onias: 'Sikato ya so agi ya maaron-aro, ya mansasalita na dakel para ed saray totoo tan para ed sagradon syudad, si Jeremias, say propeta na Dios.' Insan inyatagey nen Jeremias so kawanan a lima to tan inter to ed si Judas Maccabeus so sakey a balitok a espada, legan ton ibabaga: 'Alaen mo iyan sagradon espada—sakey a regalo manlapud Dios—a pangipespes mo ed saray kalaban mo.' Manlapud sayan bision, malinew ya saray sagradon lingkor na Dios, kayari na impatey da, et manpipikasi para ed sikatayo ed Dios tan ontutulong ed sikatayo, singa say impanulong nen San Jeremias ed si Judas Macabeo kontra ed saray kalaban to. Kanian, nepeg tayon igalang iray sagradon relikya da bilang saray ontutulong tan manameg-an tayo ed arapan na Dios.

7) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo: ta saray sagradon kamarerwa ra et amta tan nanenengneng da so galang ya itatalaga tayo ed saray marangal a relikya ra, tan lapud saya et manpipikasi ira para ed sikatayo ed arapan nen Kristo a Katawan tayo, unong ya amta manlapud sagradon martir a si Uar, a say piesta to et diad ika-19 na Oktubre, ya impanengneng ed bendisyonan a si Cleopatra, sakey a manag-aro tan managdayew na saray relikya to, tan inkuan to: 'Nalilingwanan ko kasi iray birtud ya impanengneng yo ed siak diad Ehipto tan diad dalan? O isipen yo ya agko nadngel nen inala yo so laman ko manlapud pegley na saray bangkay na ayayep tan inyan yo ed kuarto yo? Agko kasi lawas uunoren iray pikakasi yo, tan agko kasi manpipikasi ed Dios para ed sikayo? Ta inmunan kinimawa ak ed Dios para ed pamilyam, a kaibam ya angikabil ed siak ed panteon, pian napirdona so saray kasalanan da; tan kinansionan ko so anak mo ed Ari na tawen diad 'host [269] ', tan arum ni.

8) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo, ta say arum ed sikara et inyeyag da so dala da para ed si Kristo, legan a say arum, diad panag-okupa ed sarili da ya inagew-agew, et nagmaliw ya boluntaryon martir ya ag-inyeyag so dala da, tan say arum ni et pinaliket da so Dios diad panamegley na saray matunong ya gawa ra. Sikami met natan, legan min titingtigngen iray sagradon relikya ra, et nononoten mi ray agawaan tan irap da tan amin a maong a gawa ya anliketan nen Kristo a Dios ed sayan bilay; tan makakagamor kami na baleg a benepisyo para ed saray kamarerwa mi manlapud saray makadios ya istorya na bilay da, tan napapaseseg kami ed alimbawa ra pian paliketen so Dios.

9) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo bilang marangal a kakaaro na Dios, a nipaakar ed sikara et imbaga nen David ed Dios: 'Saray kakaarom, O Dios, et talagan inad-aro ed siak'[270] !

10) Manepeg ya igalang iray relikya na saray Santo, pian say Dios a Mismo—ya makapakelaw ed saray Santo To tan napapagalangan ed sikara—et napagalangan met ed panamegley na sikara diad panamegley tayo.

5th CONSIDERATION

Kapigan la ginmapo so panangigalang ed saray relikya na saray Santo?

Wala'y makapanisiaan ya salaysay nen Santiago na Edessa, ya sikatoy managbangat nen San Efren, ya si Noe, nen linmoob ed arka antis na Delap, inala to ray marangal a relikya nen Adan manlapud pantyon tan iniba to ed arka, ya manilalon makaliktar ed Delap diad panamegley na pikakasi da. Kayari na Delap, pinankabagi to iratan ed taloran ananak to; ed si Sem, say panguloan ya anak to, inter to so sankagalangan ya parte – say noo nen Adan – tan ingganggan to ya manayam ed satan ya dalin no iner so Jerusalem et impaalagey ed saginonor. Si Sem, lapud panangasikaso na Dios tan lapud propetikon regalo ya inter na Dios ed sikato, inikdan to so noonoo nen Adan ed atagey a pasen, ya ag arawi ed lugar ya pangipaalageyan na Jerusalem, tan kayari ton imponpon na baleg a tumpok na dalin ed tapew na noonoo, tinawag to itan a 'Lugar na Noonoo', lapud noonoo nen Adan ya inikdan diman, ya diad saginonor et pinili na Katawan tayon Kristo a pangipapaku-an. Manlapud sayan salaysay, malinew ya say panangigalang ed saray reliquia na saray Santo et ginmapo ed si Noe a matunong.

Anta tayo met, ya saray relikya na marangal a si Jose, ya inatey ed Ehipto, et baleg so panangigalang na saray Israelita; ta inawit da iraya manlapud Ehipto a kaiba ra paonla ed Promisadon Dalin, tan impainawa da iraya a walaan na galang ed baley nen Jacob, a tatawagen a Shechem (ya diad saginonor et naamtaan bilang Sychar). Nia, nonoten tayo pa, no panon ya dakel ed saray totoo na Israel so inatey ed Ehipto, balet say relikya labat nen Jose so inekal manlapud diman; ta sikatoy saksakey ya matunong tan masanto, tan sakey a baleg a lingkor na Dios, unong ya ipapatunay na bilay to.

Tan aliwa ta saray relikya na masanto a propeta Elias—a diad panamegley na panag-dikit to et pinaolyan so inatey [271] , unong ya imbaga tayo la—et inrespeto na saray Israelita?

Tan nirekord ed Ebanghelyo ya diad Jerusalem, diad panaon nen Kristo, saray panteponan na saray propeta so impaalagey, tan saray panteponan na saray matunong so pinan-adorno bilang galang ed saray sagradon relikya ra. Nayarin ibaga yo: 'Aliwa ta pinuri nen Kristo ya Katawan so saray totoo na Jerusalem ed sarayan gawa, noag ingen sinermonan to ra, ta inkuan to ed sikara: "Kasalakay sikayo, saray eskriba tan Pariseo, ta ipapatikey yo ray panteponan na saray propeta tan papaparakepen yo ray panteponan na saray matunong"[272] , tan arum ni.' Inmebat si San Teofilacto ed saya, ya inkuan to: Sinermonaan to ra, aliwan lapud impangipaalagey da ed saray panteyon na saray propeta—ta maong ya gawa itan—noagta lapud impangawa ra ed satan bilang panagkunwari. Anggad dia so inkuan nen Teofilacto. Kanian, ondengel kayo ed rason no akin ya tinan-tanol tan sinermonan na Katawan so totoo na Jerusalem; aliwan lapud panag-adorno ed saray panteyon na saray propeta, ya maong a gawa, noag ingen lapud panag-kunwari da tan say kaugsan ya inlikna da ed si Kristo ya Katawan, tan lapud malinlinew a kabutangan da, ta inkuan da: 'No mabilay kami komon ed panaon na saray ama mi, agmi komon pinatey iray propeta.' Ontan so imbaga ra, balet man-eebat-ebat ira ya mamatey, a manaanap no panon dan pateyen so mismon Anak na Dios, a nansalita na saray Propeta; lapud saya, imbaga na Katawan ed sikara: 'Kasalakay sikayo, saray eskriba tan Pariseo, sikayo ran hipokrito.' Balet, malinew ed sikatayo ya anggan diad panaon nen Kristo et ginagalangan so saray relikya na saray santo diad Israel.

Diad balon panaon na grasya, kayari na Inkioli nen Kristo, sanen say masanto ya Ebanghelista Lucas, legan ton iibangatan so Kristo tan manbibiahe ed dakel a syudad tan rehiyon, sinmabi ed syudad na Sebaste, no iner so inyan na saray relikya nen San Juan a Maminbunyag, tan manlapud diman, legan a manplaplanon ompawil ed dilin lugar to ed Antioquia, labay ton awiten so bangkay nen San Juan a Maminbunyag a Mananguna, a ag-naderal tan intero [273] ; balet ag-iya nagawa, ta saray manaayam ed Sebaste, ya an-galang a maong ed saray relikya na Mananguna tan mainget ya inbantayan da, et agda inabuloyan ya iyakar. Kanian, inala labat na Ebanghelista San Lucas so kawanan a lima na satan a sagradon laman—say lima ya anbinyag ed Katawan tayon Jesu-Cristo— so inala nen San Lucas a Mambabangat tan inyakar ed syudad to na Antioquia, singa sakey a mablin kayamanan, bilang tanda na pisasalamat ed syudad lapud impanbaleg ed sikato diman: tan manlapud saman a panaon, say sagradon lima na Mananguna et sinmubay ed baleg a panangigalang ed limog na saray matoor na Antioquia; ta dakel a milagro so agawa panamegley na satan. Insulat nen Simeon Metaphrastes so nipaakar ed saya diad diskurso to nipaakar ed impangiyalis na lima na Mananguna.

Nipaakar ed no panon ya adiskubre iray marangal a reliquia na Banal a Unonan Martir a si Esteban, no antoy saray milagro ya agawa panamegley da, tan no panon ya binembenan na saray matoor iramay marangal a reliquia, nengnengen so komaduan agew na bulan na Agosto ed [274] .

Tan ag-nabibilang a salaysay nipaakar ed saray milagroso tan makapapaabig a relikya na saray Santo, tan say panagdayew ya inter ed sikara, et naromog ed saray Biyograpiya na saray Santo; anggapoy magenap a panaon dia pian detalyen iratan. Nayarin konsultaen na managbasa iray onsublay ya link manlapud : nipaakar ed saray milagron relikya nen San Nicolas, say Banal ya Apostol na Kristo [275] ; nipaakar ed saray makapaabig ya relikya nen Santa Mina ya Martir [276] ; tan nipaakar ed saray marangal ya relikya nen San Demetrio ya Baleg a Martir [277] , tan si Santa Eufimia ya Baleg a Martir, say Pinuri ed Amin, ya pinantitiponan na saray matoor manlapud interon mundo pian mandayew [278] ; tan nipaakar ed saray relikya na arum a santo, ya abayag lan ginagalang a maong na saray matoor, naromog yo iratan ed amin a pasen diad saray libro na Simbaan.

Ta say satan a managlibak et mantitila, ya mandidistorsyon ed saray salita nen San Crisostomo—ya imbaga nipaakar ed saray lubok tan bangkay na saray makasalanan—pian panblasphemian so relikya na saray santo, tan pian pasakitan so linawa na saramay mangidadayew ed sikara, ya tatawagen to ran demonyo; sikatoy mismoy demonyo ed laman tan katuwang na saray demonyo.

Kapitulo 16. Nipaakar ed Saray Kaunoran ya Agew

Naamtaan mi met ya saray palson managbangat na Bryn, Lapud aliwan duga ya impangipaliwawa da ed saray salita na saray managbangat, ibabaga da ya say natan a panaon et sikato la so sanka-unoran ya agew, tan ipupulong da ed saray sekreto ya sermon ed saray karaklan ya totoo ya diad natan a panaon et ag la nayarin makaligtas so siopaman ya manaayam ed saray baley tan baryo, maliban labat ed saray mismon desierto na Bryn da. Say palson bangat da et naamtaan mi unong ed onggendan:

Sakey a lobo a nanlapud saray desierto na Bryn, ya akabalkot ed kawes na karnero, so linmoob ed Rostov, balet unong ed ugali to et sekreto ton inagaw so kawan nen Kristo. Tan sanen linma ed sakey a matoor tan marangal a too, a manilalo a makalmo na dakel a kuarta diman, tan labay ton lokoy tan itonton ed saray panayaman to, inkuan to: 'Anggapoy kaligtasan para ed sikayo ran manaayam dia ed saray syudad, ta say sampot na panaon et asingger la, tan say Antikristo et man-ari la ed mundo, tan say makapataktakot ya Agew na Panangukom et asingger la, tan saray simbaan et singa la kuralan, tan saray pari et singa la saray lobo, legan a say pikakasi yo et makapasukal ed arapan na Dios; ta say Dios et inlingo to la so lupa to manlapud sikayo; agto dedengelen iray pikakasi yo tan agto aawaten so panag-ayuno yo; tan anggano puteren yo ni ray dili yon membro, manbilay na mairap a panagbilay tan manseet ed amin a paraan, agyo napaliket so Dios, ta amin a gagawaen yo et makapasinagem la ed Sikato. Diad saray desierto tan hermitageo labat mi so panayaman na Dios; diman so impalingo To'y lupa To, tan diman labat so pandengel To ed saramay manpipikasi ed Sikato tan isalba to ra.

Kanian tinikil to iman a too; balet say tinikil, lapud protektado na Dios, ag-tinikil; tan kayari to, nireport iya ed sikami diad kapaabebaan mi, balet ed saman ya panaon, saman a lobo et abalang la ya anggapoy bakat. Naamtaan mi la manlapu la'd satan ya saray lobo et ombabatik manlapud saray desierto na Bryn paonla ed arum a baley tan baryo na diyosesis mi. Diad panamegley na ontan iran palson bangat, liliknaan da tan aagawen da ray karnero nen Kristo. Pian suportaan so palson bangat da, babangaten da ray salita nen San Hipolito, ya aliwa so interpretasyon da.

Si San Hipólito, diad sermon to para ed Meatfare Sunday, so nansalita: 'Saray simbaan na Dios et magmaliw a singa saray templo labat, tan say korapsyon ed simbaan et walad amin a pasen; saray Kasulatan et napabayaan, tan arum ni [279] '; tan diad sinmublay: 'Saray pastol et magmaliw a singa saray lobo, tan saray pari et mangaro ed kabalaw'; saray monghe tan madre et manpilalek ed saray bengatlan mundo, tan arum ni; tan diad arum nin pasen: dakel so ombatik ed saray panaglinlang to (na Antikristo); ta nabirbir da ray mapanginsulton patit to tan say kayanggaan na panagpapalito to, tan makaliktar ira ed lima to, tan manamot ira ed saray palandey tan ed saray abot, tan diad lua tan mampakumbaba a puso et manpikasi ra ed Dios a mangangaro ed katooan, tan Siya et iliktar to ra manlapud saray patit to, tan isalba to ra manlapud saray maksil a tukso to, tan diad agnanengneng et protektaan to na lima to saramay mankikawil ed Sikato a manepeg tan matunong. Naynengneng yo ta no panon so panag-ayuno tan pikakasi na saray santo nen saman a panaon? Man-ingat komon iramay manaayam ed saray syudad tan baryo, ta panon kabangis iray panaon tan agew [280] . Anggad dia so inkuan nen Hippolytus.

Ontan so panangipaliwawa da ed saray salita nen Santo Hipolito: ta say sampot et asingger la tan say panaon et magano la; ta saray simbaan et aliwa la ran simbaan, noag ingen saray santuaryo tan kural na kabayo; saray pastol tan pari et aliwa la ran pastol o pari, noag ingen saray lobo; ed saray baley tan baryo, makapakebbiew so panaon tan saray agew; ta inyarawi na Dios so lupa To manlapud saray baley tan baryo: sasalbaren na Dios iramay mananampot tan manpipikasi ed saray palandey, ed saray desierto, tan ed saray abot; ta saramay ag mananampot ed saray palandey, desierto tan abot, noagta manaayam ed saray baley tan baryo, et ag nasalba; ta say Dios et manaayam labat ed saray eremiteryo tayo ed desierto, tan ondengel labat ed saray pikakasi tayo, tan mangiliktar labat ed sikatayo; balet sikayo, ya manaayam ed saray baley tan baryo, et talagan abalang; ta ag ondengel so Dios ed saray pikakasi yo tan ag to aawaten so saray gawa yo.

Onia so interpretasyon na saray salita nen Hippolytus ya inter na saray palson managbangat na Bryn, ya ibabaga ran say amin a gulo ed loob na Simbaan, say korapsyon na saray klero, tan say espiritual a inkaderal na amin a manaayam ed saray baley tan baryo—singa ra anggapoy kaligtasan—et nanlapud sayan saksakey ya ideya: ya say sampot na panaon et sinmabi la. Tan diad sayan saksakey a punto, singa diad pundasyon, impaalagey da so palson panangibangat da, ya ibabaga ran sinmabi la so sampot iran agew; singa say amin a nagagawa et aliwan resulta na saray ganggan tan permiso na Dios, noag ingen lapud saray tatawagen a 'sankautian ya agew'; tan singa aliwan say Dios so manggagaway amin a bengatla, noag ingen saray 'sankautian ya agew'; tan singa aliwan say Dios so mangisalba odino ag mangisalba ed siopaman a labay To, noag ingen saray 'sankautian ya agew'.

Kanian, pian naderal so makapoy a pundasyon da, tan nipanengneng tan napabaingan so palson interpretasyon da, konsideraen tayo iray onsublay a punto:

1) Anto so panaon, tan wala ta'y gagawaen na panaon a bukor to?

2) Kasin say tatawagen ya 'sampot a panaon' et gagawaen to ray simbaan na Dios ya magmaliw labat ya templo tan kural?

3) Kapigan so panaon ya saray simbaan na Dios et magmaliw labat ya templo?

4) Sinmabi la kasi so panaon ed estado na Russia, ya diad saray baley tan baryo, saray simbaan et magmaliw labat ya pasen na panagdayew tan kamalir?

5) Diad sarayan unor iran agew, sioparan pastol so nagmaliw ya lobo?

6) Diad sarayan unor tan makapataktakot a panaon, itatalikod kasi na Dios so lupa To ed saray matoor, diad saray baley tan baryo?

7) Wala labat kasi so Dios ed saray desierto ed sayan panaon, tan aawaten To labat kasi so pikakasi manlapud desierto, tan iliktar To labat kasi so saray manaayam ed desierto?

8) Kasin say kaligtasan na kamarerwa na too et nadedetermina na panaon tan lugar?

UNAN PAMAN-ISIP

Anto so panaon, tan wala ta'y nagagawaan na panaon ed dili to?

Say panaon so sukat na sayan nanenengneng a mundo, na bilay tayo, tan na amin a nagagawa ed silong na tawen unong ed bilin na Dios, a susukaten ed agew, bulan, taon, siglo na nilasus tan libo-libon taon. Say panaon et apankabanga ed taloran parte: say apalabas, say natan, tan say arapen. Say apalabas et amta tayo bilang nansumpal la, balet linmabas la tan aderal la, ta agla balot ompawil. Nipaakar ed arapen, aalagaren tayo itan, balet agtayo amta no antoy magmaliw to. Nipaakar ed natan, iisipen tayo ya atatagikayo, balet anggapo so atatagikayo noag ingen sakey ya antikey a bekta, a tatawagen ya 'natan'; natan ni, insan tampol ya ag la, lapud linmabas la. Insan, walay arum lamet a nagmaliw ya natan, tan satan et linmabas met: singa met, ed saray oras ya manlalabas tan manbubukay, say minuto et mantutumbokan ya anggapoy patunda; tan singa met, ed sakey a mankikimay a karwahe, say gulong et ag man-aantabay ed sakey a lugar, noagta tuloy-tuloy ya onagos manlapud sakey a lugar paonlad sananey: ontan met so natan a panaon na bilay tayo—ag itan ontetelek, noagta tuloy-tuloy ya onagos; tan say 'natan' tayo et singa linya na pag-itan ed baetan na apalabas tan arapen, ya mangititondaan ed apalabas legan ton igigapo so arapen. Tan singa met ed libro a wala so tuldok, a manangibibiig ed sakey a balikas manlapud sananey, a mangititunday ed sakey a balikas legan a mangigapo ed ontumbok; balet legan a say tuldok et ag onggagalaw, say natan a bekta na bilay tayo—say 'natan' ya ibabaga tayo—et ag makapansiansian anggalaw, noagta onagos ya tuloy, singa sakey a tedter ya onbebetag paonla ed leksab, ya mangiiwan na bakat ed beneg to tan onleletneg paonla ed arapan, anggad onletlet tan omaga.

Kasin sayan antikey ya natan a bekta na bilay tayo, ed kipapasen to natan, et makapanggawa na antokaman ya bukor to, makapalsa o makaderal? Kasin makapangiter na antokaman ed siopaman, o makapangala na antokaman? Anggapo balot, noag ingen saray puron ilusion; balet sarayan ilusion et singa kabalang na labi ed kalangweran, odino sakey a bapor ed dayat ya itutulak na dagem, odino sakey a pana ya pinaltog manlapud akasagyat a pana, odino sakey a bala na kanyon ya pinaltog manlapud akakarga a paltog—ontan met so ilalabas na panaon tayo, ya ag man-iistambay anggan ed sankamelagan a bekta. Kanian, panon ya say natan a bekta—ya ag ontetelek noagta tuloy-tuloy ya onagos—et makapanggawa na antokaman ya bukor to? Aliwa ta si Dios so manggagawa na amin a bengatla, ya onkikimey no kapigan to labay, ya ag mankonsidera ed panaon? Ta aliwa ta amin a panaon—saray taon, agew, tan oras—et walad saray sagradon lima to? Lapud saya met a rason, sanen tinepetan na saray Apostoles so Katawan a Kristo kayari na Inkioli To, ya inkuan da, 'Katawan, ipawil Mo kasi natan so panarian ed Israel?', Inmebat Siya ed sikara, ya inkuan To, 'Aliwan para ed sikayo so makaamta na saray panaon odino bekta ya inyan na Ama ed dilin autoridad To'[281] . Kanian, anggapoy kakanaan ya ibabase na saray schismatics so palson bangat da ed natan a panaon, ya tatawagen dan 'sankautian iran agew', tan diad ontan et ipapankuan da so autoridad ya pasalanan iray sagradon simbaan, ya paandien iray pari, tan ya ag-iteran na kaligtasan iramay manaayam ed saray baley tan baryo. Nansalat kasi so Dios, a manggagawa ed amin a bengatla, unong ed iseseleb? Nain-inawa kasi so pakayari na Dios, a mangisalba ed katooan, lapud iseseleb? Mas mabiskeg kasi so panaon nen say Dios, tan sikatoy mangididikta ed Dios?

Nayarin ibaga yo—singa isusulat na sakey a klero—a walay panaon para ed balang bengatla ed silong na agew: panaon ya onlanak, tan panaon ya ompatey; panaon ya manmula, tan panaon ya manukis ed impanmula; panaon ya maneral, tan panaon ya manpaalagey; panaon ya onakis, tan panaon ya onelek; panaon ya onakis, tan panaon ya manliket; panaon ya manwaras na bato, tan panaon ya manipon na them [282] , tan arum ni. Ta amin a gagawaen ed dalem na tawen et gagawaen ed dili ton panaon. Onia so ebat ko: amin a gagawaen ed dalem na tawen et gagawaen ed dili ton panaon; balet aliwan say panaon so manggagawa na sarayan bengatla, noag ingen say Dios so manpapanbilay tan man-uutos ed amin a bengatla, tan saray totoo, a pinalsa na Dios, so manggagawa na saray kimey da ed dugan panaon.

Ompanaw so panaon na panag-araro tan panagtanem; say panaon kasi so man-araro tan man-tanem no anggapoy totoo? Ompanaw so panaon na panag-ani tan panagtipon na bunga; say panaon kasi so man-ani tan man-tipon, tan aliwan saray totoo? Tan no anggapoy totoo, balet say dalin et maer-er, wala kasi diman so panag-araro tan panagtanem tan panag-ani, anggano ompanaw ni so panaon na panag-araro tan panagtanem tan panag-ani? Ta malinew ya aliwan say panaon a mismo so manggagawa, noag ingen say Dios; tan unong ed plano na Dios, saray totoo so manggagawa ed sarili dan panaon, ta say Manamalsa so angitalaga na saray panaon para ed bilay tan gawa ra.

Balet no aliwan say panaon so manggagawa, noag ingen say Dios, tan saray totoo et susuportaan na Dios, panon to la sirin ya say natan a panaon et ekalen to so kabanalan na saray simbaan, tan salien to ray pari ed panggawa na saray kimey da bilang pari, tan salien to ray totoon manaayam ed saray baley tan baryo ed pakaala na kaligtasan da, pian ag ira nilaban ed sayan panaon, singa ed impanilaban na saray Ortodoks a Kristiano nen saman a panaon? Ag la kasi nababasa ed saray baley tan baryo manlapud Epistola, ya mangibabaga: 'Nia, natan so matoor a panaon; nia, natan so agew na kilalaban' ([283] )? Ta siopaman so malabay a milaban, kada panaon et matoor a panaon; kada panaon et agew na kilalaban.

Mankakaburido iray Brynians, ya idedeklara dan para ed saray unor ya agew iramay bengatla ya walad pakayari tan kaayusan na Dios, balet walad loob na libre ya linawa na too.

Saray makasikismo so mangibabaga: insulat nen Apostol Pablo ed si Timoteo: 'Ta sayan sakey a segurado, ya diad saray unor ya agew et onsabi iray delikadon panaon: ta saray totoo et magmaliw ya manag-aro ed sarili da, manag-aro ed kuarta, mapangta, mapangtaas, managtamor, ag-matoor ed atateng, andi-pasalamat, andi-kasantosan, anggapoy panangaro, ag napipikasundoan, bastos, mapangtaas, managpanusga, managpasnok, ag napipigil, anggapoy panangasi, anggapoy panangaro, mataksil, mapangtaas, mapalalo, managaro na liket imbes ya managaro na Dios, walaan na itsura na kabanalan balet itatapew da so power [284] to, tan arum ni. Ta saraya so unor iran agew, tan say natan a panaon et mauges; gagawaen to ray totoo ed saray baley tan baryo ya mauges, makasarili, mangaaro ed kuarta, mapangta, mapangtaas, tan arum ni. Tan lapud panggagawa tod sikara ya ontan, agto la papayagan ya makasalba ra; ta anggapo lay kaligtasan natan ed saray baley tan baryo.

Balet sikatayo, diad pan-usisa tayo ed saray salita na saray Apostoles—a say panaon et mauges tan saray totoo et mauges, ya onlilingo ed kaderalan—et mangipresenta tayo na sakey a malet a panamegpet kontra ed saray aliwan rason, ya agda kabat so pakayari na saray salita na saray Apostoles.

Nipaakar ed saray panaon tan ed saray totoo.

Nipaakar ed saray panaon, si San Juan Crisóstomo, say manag-interpreta na saray salita na saray Apostol, et inmebat, ya inkuan to: 'Ag yo kondenay saray agew,' kuan na Apostol, 'odino saray panaon, noag ingen saray totoon manbibilay ed saratan ya agew; ta ugali tayo so mansalita na onia: saray panaon et mauges odino aliwan mauges, depende ed saray nagagawa ed loob da, depende ed saray totoo.' Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Imanoen yo irayan salita nen Chrysostom: 'aliwan saray agew, aliwan saray panaon, noag ingen saray totoo'—say labay ton ibaga, ag inpasal nen Pablo so kasalanan ed saray agew o panaon, noag ingen ed saray totoo. Balet diad gilig na satan a tomo na saray diskurso nen Chrysostom, kontra ed satan ya interpretasyon, akasulat: 'Maong iray agew, balet say kaugsan na totoo et mauges.' Kanian malinew ed sikatayo ya aliwan saray panaon so mamapalin so too ya mauges, noag ingen saray too so mamapalin ed saray panaon ya mauges tan makapanyari; unong ed imbaga na mismon Apostol; ta, diad imbaga ton 'walay onsabin makapanyarin panaon', tinukoy to so sengegan na inkamakapanyari da: 'Ta saray totoo et inaro day sarili da,' tan arum ni. Agto inkuan, 'Saray totoo et magmaliw ya maoges, ta onsabi iray panaon na kairapan'; noag ingen inkuan to, 'Onsabi iray panaon na kairapan, ta saray totoo et maoges': agto ibubuntok so kasalanan na kaogesan na too ed saray panaon, noag ingen ibubuntok to so kasalanan na saray panaon na kairapan ed saray totoo; ta aliwan saray panaon so mamapaoges ed totoo, noag ingen saray maoges a totoo so manggagaway panaon na kairapan. Ta balang panaon, a pinalsa na Dios, et maong tan ag makapangiter na mauges ed siopaman; balet saray mauges a totoo, diad panggagawa ra na mauges legan na bilay da, et mangiiter na kababaingan ed maong a panaon, kanian lapud saray mauges a gawa ra, say panaon et tatawagen a mauges tan makapanyurong a panaon.

Balet, kabat a maong ya aliwa labat ed panaon tayo natan tan ed sarayan mairap a panaon ya saray totoo (unong ed salita na saray Apostoles) et makasarili, maagum ed kuarta, mapangta, mapangtaas, tan arum ni. noag ingen diad panaon na saray Apostoles, a singa saramay totoo: tan anggan diad mismon panaon na saray Apostoles, ya ingganggan nen Pablo ed si Timoteo ya ompaliis ed sikara: 'Ompaliis ka ed saraya,' kuan to, '[285] '. Ta dakel so eretiko ed panaon na saray Apostoles, singa si Simon a Mago, Menander, Carpocrates, Heres, saray Gnostics, tan arum ni. Aliwa labat ed saraman a mairap a panaon, sanen saray Apostoles et pinerseg, noag ingen anggan antis ni na Inkianak nen Kristo, agta wala ray amayamay a mauges a totoo? Unong ed impalinew na mismon Apostol diad Epistola to ed si Timoteo, sanen tinonotan to ray duaran salamangkero ya taga-Ehipto, si Jannias tan Jambrius, ya kinontra da si Moises; nipaakar ed sayan pasage, insulat nen San Chrysostom: 'Ipapaimano to ya aliwa labat ya nanlapud saray agano nin panaon, noagta pati met ed saray apalabas a panaon; 'Diad parehon paraan,' kuan to, 'sinumpa di Jannius tan Jambrius so [286] nen Moises.' Akin et ginawa to ya? Pian si Timoteo—odino siopaman ed sikatayo—et ag napaga no walay ompaway a mauges a totoo. Ta no walay ontan iran totoo ed panaon nen Moises, tan walay ontan iran totoo ed sarayan panaon, ag makapakelaw ya naromog met ira ed limog tayo. Anggad ed sayan punto, kuan nen Chrysostom. Singa met ed saramay datin panaon na kairapan, anggano dakel so mauges a totoo, wala met balet so dakel a maong, matunong, tan masanto a totoo; ontan met ed sarayan natan, unor a panaon na kairapan, ed limog na dakel a mauges et wala met so dakel a maong; ta aliwan amin et makasarili, aliwan amin et maagum ed kuarta, aliwan amin et mapangta, aliwan amin et mapangta ed lupa, aliwan amin et managpanusga, aliwan amin et ag ontutumbok ed atateng da, aliwan amin et ag makapasalamat, aliwan amin et aliwan matunong, aliwan amin et anggapoy panangaro, tan arum ni. balet wala ni ran dakel ya naromog natan ya aliwan makasarili, aliwan maagum ed kuarta, aliwan mapangta, aliwan mapangta, aliwan managpanusga, aliwan singa ontan: Noag ingen, sikara et mapaabeba, maamo, aliwan makasarili ed mundo, talagan makapaliket ed Dios, matakot ed Dios ed ugali tan panagbilay, tuan lingkor na Dios, tan manepeg ed andi-anggaan a kilalaban.

Ta saramay mangibabaga ya say sampot ya agew tan saray mairap a panaon ya ginawa na saray mauges a totoo so manamper ed paka-isalba na totoo ed saray baley tan baryo et mantitila.

KOMADUAN PAMAN-ISIP

Gagawaen kasi na say tatawagen ya 'sampot na panaon' iray simbaan na Dios ya magmaliw labat ya templo tan kural?

No, unong ed makapangisian a palson bangat, say 'sankautian iran agew' et babalewen to so Simbaan na Dios ed saray simplin templo tan kural labat: sirin manlapu la ed mismon gapo na sagradon pananisia ed si Kristo, manlapu ed saray agew na saray Apostoles, anggapo ni so anggan sakey a Simbaan na Dios ed silong na tawen, noag ingen amin et saray simplin templo tan kural labat; ta say sampot iran agew et ginmapo la manlapu ed saray agew na impanayam nen Kristo ed dalin ed limog na totoo, tan manlapu ed saray agew na saray Apostoles.

Nampisa so sampot iran agew manlapud panaon na bilay nen Kristo diad dalin; say Banal ya Apostol Pablo so manitestigo ed saya, ya inkuan to: 'Nen sinmabi la so kasumpalan na panaon, impawit na Dios so Saksakey ya Anak To, ya inyanak na bii' ([287] ). 'Say kasumpalan na panaon'—atan so, saray unor iran agew—unong ed impaliwawa nen San Basilio Maginoo ed pikakasi to antis na Komunyon, ya inkuan to ed si Kristo: 'Anak, kapareho na laman na Ama ya anggapoy gapo tan kapareho To na andi-anggaan, lapud baleg a panangasi ed sarayan unor iran agew et nansaklang Ka na laman tan nipa-krus Ka.'

Say sampot iran agew et ginmapo la nen panaon na saray Apostoles, unong ed kuan nen San Juan a Teologo: 'Anak, sampot la so oras; tan unong ed nadngel yo ya onsabi so Antikristo, natan la et dakel la ray antikristo so pinmaway'[288] ; tan lamet et sinalita to itan ya Antikristo: 'Nipaakar ed sikato ya nadngel yo ya onsabi, tan natan et wala la ed mundo'[289] . Sayan sagradon Apostol so nansulat legan na bilay to ya say sampot iran agew et asingger la tan say Antikristo et wala la ed mundo.

Ta, unong ed panagnonot na saray makasikla, manlapud saray agew nen Kristo tan saray Apostoles anggad natan—manga 1,700 a taon o masulok ni—say Antikristo et man-ari la ed mundo, tan saray simbaan na Dios et ag balot nagmaliw a peteg a simbaan, noag ingen naynay iran nansiansian andi-karga a templo tan kural; tan saray sakramento ya ginawa diman et ag balot nagmaliw a sakramento: ta say panaon na sampot et nagagawa la manlapud panaon nen Kristo tan saray Apostoles anggad natan. Balet say pan-isip tan panagsalita ed onyan paraan et talagan makulangkulang, makaderal-kaluluwa, tan heretikal. Ta kabat na amin a, manlapud panaon na saray Apostoles, say panagpaalagey na saray simbaan na Dios et ginmapo ed amin a pasen no iner ya sinmili so sagradon pananisia; tan lalo la si Constantine the Great, say unonan Kristyanon emperador, kayari ton naliwawaan so dili to tan naliwawaay to met so panarian to ed sagradon pananisia, et baleg so impan-arum to ed panagpaalagey na saray simbaan na Dios, ya angipaalagey na simbaan ed Jerusalem diad tapew na lubok nen Kristo, diad Roma ed tapew na kutkutan na saray Apostoles, tan diad arum niran syudad: say panagpaalagey na saray sagradon simbaan, ya ginmapo nen saman a panaon, et mantutuloy anggad natan ya agew diad panamegley na grasya na Dios diad saray Kristyanon dalin, tan anggapo ni so angibansag ed saray simbaan na Dios bilang simplin templo odino kural, anggano ibabaga ya say sampot a panaon et walad sikatayo la.

Ta mantitila iray Brynians no ibaga ra ya diad sarayan unor ya agew et saray simbaan na Dios et nagmaliw ya andi-karga ya dambana tan kamalir.

Komatlon PAKAKABAT

Kapigan so saray simbaan na Dios et magmaliw ya simplin templo?

Anggan anton abung et nayarin ikonsidera ya ontan no saya et aderal tan abagsak la, odino, anggano ag-aderal, anggapoy manaayam ed satan, tan ag-akakandado, odino anggapoy manbabantay, noag ingen nayarin usaren na amin ya ondadalan, totoo man o ayayep; ed satan a panaon, satan ya abung et talagan nayarin tawagen, tan sikatoy: balet no say sakey a abung, anggano anggapoy manaayam ed satan, et akasara tan babantayan pian anggapoy makaderal ed satan, satan ya abung et ag nepeg ya tawagen ya abung, noag ingen sakey ya walay akankayari.

Ontan met, nepeg ya natalosan iya nipaakar ed saray sagradon simbaan na Dios: no say anggan dinan et ontan so inkaderal to ya agla nayarin mandayew ed loob to; odino no say anggan dinan, anggano agaderal, et anggaman ag makapangiter na dugan panangidayew ed Dios ed loob to lapud arum a rason, odino lapud kairapan, balet akasara tan ag-abuloyan ya naderal: Say ontan a simbaan et nayarin ikumpara ed sakey a simplin kapilya; balet aliwa met ya say sankasimplian a kapilya, odino anggan sakey a kural; ta babantayan tan babantbantan na Dios manlapud katageyan.

Diad Impiryo na Russia, wala ray ontan iran simbaan; ed saraya, say arum, lapud grabe lan inkaderal da, et ag makapangiter na dugan panangidayew ed Dios, legan a say arum, anggaman ag-ira aderal, et anggapoy kansion ya nagagawa lapud kairapan na saray totoo tan say klerigo; ta diad diyosesis tayo et wala ray pigaran baryo ya manlapud saraya, lapud ganggan na Ari, et inyalis iray totoo ed arum ya distrito; saray klero, ya anggapoy man-suporta ed sikara, et tinaynan da ray satan ya simbaan, balet saray satan ya simbaan et akakandado nin siansia tan pinabayaan ya naderal: Saray satan ya simbaan, makapaermen, et singa la natan saray simplin pasen na panagdayew, ya akaalagey ya anggapoy kansion, balet aliwa ra so sankababaan ya klase na pasen na panagdayew; ta balang simbaan tan pasen ya inkasagrado ed Dios et walay kien ton grasya na Dios manlapud agew na inkikasagrado to, ya walad dalem to. Ta diad Daan a Tipan, samay mismon lugar ya iner si San Santiago, legan na panagbiahe to, so nakepkep tan nanarengpeng na makapakelaw a tagtaginep—sakey ya agey ya onkaasak ed tawen ya saray anghel et onkakalab tan onlelepes ed satan—samay lugar et walaan na grasya na Dios ya walad dalem to, ta nen abangon si Santiago, sikatoy napno na panamabli tan inyeyag to: 'Sikato ya so makapakebbiew a lugar; aliwa yan basta lugar, noag ingen say abung na Dios, tan saraya so puerta na tawen'[290] : mas lalo ni sirin, ed Balon Tipan, saray lugar tan simbaan ya inkasagrado ed Simbaan na Dios—anggano anggapoy kanta—balet, wala nin siansia so presensya na grasya na Dios. Nalmo tayo iyan salaysay ed libro nen Santo Sophronius, Patriarka na Jerusalem, a nampamagat na *Limonar* (a say kabaliksan to et *Say Hardin na Saray Sabong*), a ditan ed Kabanata 4, et akasulat a onia: Si Abba Leontius, say abbot na monasteryo na masanto tayon ama a si Theodosius, so angibaga ed sikami, a kuan to: kayari na impangipaway ed saray matatalinon too na Balon Lavra, saray makabat a totoo nen Origen, saray Ortodoks a ama ya nanayam ed satan a Balon Lavra, tan siak met et nanayam diman a kaiba ra ed satan met a Balon Lavra. Sakey a Simba, linma ak ed simbaan pian mangawat na Banal a Misteryo; tan sanen sinmubok ak, anengneng ko so sakey ya Anghel ya akaalagey ed kawanan na altar, tan, lapud baleg a takot, pinmawil ak ed selda ko, no iner walay boses ya sinmabi ed siak, ya inkuan to: 'Lapud sayan altar et kinonsagra, ingganggan ak ya mansiansia ed abay to.' Naiimano tayo ya: anggano saray eretikon Origenista so nanayam diman antis ni saray Ortodoksyon Ama tan nanggawa ray serbisyo dan eretikal, balet say altar, ya inkasagrado ed Dios na saray Ortodokso manlapud gapo ni labat, et lawas ya kaiba so Anghel na Dios. Lamet, diad parehon libro, diad Kabanata 10, nisulat so nipaakar ed si Abba Barnabas a hermitano, a nanayam ed saray kweba na Jordan, tan nampaalagey na altar ed kweba to tan kinonsagra to; Kayari ton nanayam diman na pigaran taon, sikatoy yinmalis ed Lavra, a kabat met bilang Pirgia (sikatoy yinmalis diman lapud sakit na sali to, a nansaletan na suksuk, a sengegan na graben ulcer, tan manbuluk la so sali to). Kayari ton tinmaynan ed abot, sakey a monghe, a labay ton manayam ed abot to, so linmoob tan anengneng to so Anghel na Dios a akaalagey ed abay na altar, tan imbaga na monghe ed Anghel: 'Antoy gagawaen mo dia?' Inmebat so Anghel: 'Lapud sarayan lugar et niyapiger la, inter ira na Dios ed siak.'

Ipapanengneng na saya ya anggano say sakey a simbaan, lapud arum a rason, et anggapoy kanta, wala nin siansia so grasya na Dios tan say tuloy-tuloy a presensya na sakey ya Anghel a manbabantay ed satan. Tua ya say sakey a simbaan ya anggapoy kanta et nayarin ikumpara ed simplin santuaryo; balet say pangibilang ed satan bilang simplin santuaryo labat et aliwan anggapoy kasalanan, ta kasalanan so tawagen itan a kamalir. Ta si San Hipólito et tinawag to ray simbaan na Dios, no napakawalaan, ya 'kamalir', balet inikompara to labat iratan ed saray simplin santuaryo, ya inusar toy balikas ya: 'saray simbaan na Dios,' kuan to, 'et magmaliw ya singa saray simplin santuaryo'. Saray iskismatiko, balet, lapud busol da ed saray simbaan na Dios, et agda ira inikompara ed saray kamalir noag ingen inkuan da ya sikara so kamalir, ya ibabaga dan: 'Saray simbaan et kamalir'. Tan ag met komon makapakelaw no tawagen da ya kamalir iramay simbaan ya anggapoy kanta; balet makapakelaw ya ag ira manbe-baing. Ta ag ira ni ingen natatakot ya tawagen ya aliwa labat ya simplin ya pasen na panagdayew, noagta pati saray simbaan na Dios—no iner ya gagawaen so inagew-agew ya panangidayew ed Dios, iseselebra so sakripisyo ya anggapoy dala, tan iiter so amin ya sakramento na Kristianismo—ya 'kural'; sarayan simbaan so mas lalon itatawag na saray iskismatikon 'kural'.

Balet, amta tayo manlapud samay abitlan libro nen Santo Sophronius ya anggan saray altar na Dios, ya akaalagey ya anggapoy sakripisyo o kansion, et walaan na sakey a klase na grasya na Dios tan proteksyon na anghel ya walad dalem da: Lalo la sirin ed saray simbaan na Dios, ya walad saray baley tan baryo, ya aliwan maer-er noagta napno ya inagew-agew na panangidayew ed Dios tan say selebrasyon na Banal a Misa; napno iraya na grasya na Dios, tan aliwan simplin templo odino kural, noagta saray sagradon templo na Katawan, saray panayaman na saray anghel, saray pantitipon na saray santo, saray pasen na pakasilungan na saray matoor, saray santuaryo para ed pakaabig na saray espiritual ya sakit, saray abung na Dios tan saray puerta na tawen.

Ta mantitila iray iskismatiko no ibabaga dan saray simbaan na Dios, ya walad saray baley tan baryo, et simplin templo tan kamalir labat.

Niarum ni:

Saray simbaan na Dios sirin et magmaliw labat ya templo no, diad permiso na Dios, balanglan walay panag-persekuta ed Simbaan na Dios tan saray altar na Dios et binastos na saray heretiko, odino no saray dayon mananakop et maneral tan manpasamak ed saray baley tan baryo; Diad sarayan panaon, saray simbaan na Dios, lapud tinakewan tan dineral, et nagmaliw ya peteg a simplin pasen na panagdayew; diad katuaan, nagmaliw ni ingen ya singa kural odino pasen ya panag-ikdan na kabayo. Ta saray Agariano, ed kapaga na saray Kristiano, et ipapasen da ray kabayo da ed saray simbaan na Dios tan dirdiran da iraya na amin a klase na karutakan. Insan nasumpal so salita na salmo: 'O Dios, sinmublay iray bansa ed tawir Mo; dirdiran da so sagradon simbaan Mo'[291] .

Kapat a Pakanonot

Sinmabi la kasi so panaon ed estado na Russia ya saray simbaan ed saray baley tan baryo et magmaliw la labat ya santuaryo tan kural na kabayo?

Ibagay mi ya say panagderal na saray simbaan na Katawan et manlalapu ed saray eretiko ya manuusig tan manpapairap ed Simbaan na Dios, odino manlapud panlusob na saray dayon tribo ya mandederal ed amin a bengatla.

Diad estado na Russia, manlapud mismon gapo na binyag anggad natan, anggapo ni so angan-anaman a makapanyarin heresiya odino panagrebelde kontra ed Simbaan na Dios a makapangabak ed Ortodoksiya tan makapansalot ed saray altar na Katawan; maliban labat ta walay pigaran heresiya ya anengneng ya anggan panon, ya manbablasphemya ed saray sagradon simbaan tan tatawagen da irayan templo tan kural labat; singa saray Strigolniki ya nanlapud Pskov, ya mas detalyado ni so nibaga nipaakar ed sikara ed leksab. Manlapud baleg a syudad na Novgorod so sinmabi iray balon Judio—a natan et kabat bilang saray Brynyans—a namblasphemya ed saray simbaan na Dios tan imbangat da ray totoo ya ag la onla ed simbaan pian manpikasi.

Wala met iray panlusob na saray dayon tribo ed estado na Russia: legan na panaon nen Batu Khan, tan kayari to et paulit-ulit tan ag-iilaloan ya linusob na saray Agarian so dalin na Russia; ontan met, walay panlusob na saray taga-Poland ed panarian na Strigino, tan kayari to. Diad saraman a mauges a panaon ed Russia, diad arum a lugar, saray simbaan na Dios—a simplin pasen na panagdayew tan kural na kabayo—et dineral tan binastos na saray dayo.

Balet diad natan ya panaon, diad loob na Baleg a Estado na Russia, ya protektado na panangasi na Dios, agtayo ni anengneng so ontan a panagderal na saray simbaan na Dios ya resulta na panlusob na saray dayo, anggaman makadengel tayo na saray guerra; say Dios labat so makaamta no antoy nagawa ed arapen. Balet no, diad permiso na Dios—lapud saray kasalanan tayo—nagagawa so ontan anggan natan, aliwan amin ya simbaan ed amin a pasen so magmaliw ya anggapoy too, tan aliwa met ya naynay ya ontan so nagawa; noag ingen, nagawa labat iya ed arum a pasen tan diad arum a panaon, singa say lurem na bagyo, a kaiba so duldol tan kirmat, a manlalabas ed arum a panaon tan diad arum a pasen. Iyagel komon na Katawan iray sagradon simbaan To ed amin a pasen manlapud amin a kadederalan.

Balet lapud saray iskismatik et agda babangiten so panagderal na saray simbaan na Dios a no maminsan et nagagawa—balanglan diad panamegley na karahasan na saray eretiko odino panlusob na dayo—noag ingen et mangiimbento ira na arum a kaugsan diad panamegley na sarili dan kaugsan, a tatawagen da ray simbaan na Katawan—a aliwan deral noag ingen et napno na panangidayew ed Dios—a simplin templo tan kural. Kanian, nepeg ed sikatayo, diad pangibalos ed kaugsan da, ya unonan ipanengneng so inkagrabe na panag-persekusyon ya dadalanen na Simbaan na Dios, tan ontan met so pangibalos ed saray panagmura da.

Say Simbaan na Dios, ya akakayat ed intiron mundo, et naiirapan ed panag-usig ed espisyal a paraan: no maminsan et diad sakey a parte labat to, no maminsan et diad interon kabuoan to. Man-irap itan ed arum a parte no, ed sakey a bansa, napersegido itan legan a diad sananey et malinew; diad sakey a panarian et napipiga, napapan-abuso tan nababawasan, legan a diad sananey et maliket ya onlelesa tan onlala . Ontan met so nagagawa ed sarayan panaon: say Simbaan na Dios et papanirapen ed saray dalin na Griyego, pipigelen na saray Turko, legan a diad saray dalin na Ruso, salamat ed Dios! agni papanirapen.

Balet, say interon Simbaan et nanirap ed panag-persekuto nen saray unaan ya agew to, nen panaon na saray Apostoles tan kayari to, anggad panaon na liwawa nen Constantine, ed loob na manga taloy lasus a taon; ta diad intiron mundo ed saman a panaon et say Simbaan nen Kristo et pinaruksa, inopres, pinasnang, tan binyasan na dala na ag-nabibilang a martir, diad bokig tan sagur, diad norte tan abagatan. Say interon Simbaan et manirap lamet na ontan a panag-usil diad kasumpalan na mundo, diad saray agew na Antikristo; ta diad interon mundo, saray tuan Kristiano et usilen tan pateyen na saray managdayew ed Antikristo, tan saray simbaan na Dios et deralen: balet ed sayan panaon—anggano tatawagen ya unor—anggap ni so ontan a panag-persekuto kontra ed interon Simbaan na Dios ed interon uniberso, noag ingen ed sakey a parte, ed arum a bansa (singa say Greece); ta say panaon na mismon isabi na Antikristo et agni sinmabi.

Balet, ed saray iskismatik, ya ibabaga ran asingger la so isabi na Antikristo, tan tatawagen da ray simbaan na Dios—ya agni aderal—bilang simplin templo tan kural, tan babangaten da ray salita nen San Hipolito bilang ebidensya ed sarili dan palson panagmura, et onia so ebat ko:

Say tuan kabaliksan na saray salita nen San Hipolito et walay onsabin panaon ya diad saray syudad tan baryo, saray simbaan na Dios et magmaliw ya maer-er, singa saray templo labat, ya anggapoy serbisyo tan sakripisyo; impropesiya met iya nen San Efren. Balet sika, o baluktot iran manag-interpreta nen Bryn, ya mangibabaluktot ed saray salita na saray Ama, et mantitila ka tan itataksil mo so pananisia na saraman a sagradon Ama ya aasahan mo tan ipapaliwawa mo ray bangat da; ta malinew tan malinlinew ya imbaga ra ya say isabi na Antikristo et naromog na saray panamdam, unong ya inmunan impaamta ra; balet mansalita kayo ya kontra ed sikara, ya ibabaga yon say Antikristo et ag nanengneng ed pisikal a paraan noag ingen diad isip labat, tan ibabaga yo la ya sinmabi la tan man-ari la ed Moscow. Ibabaga na saray masanto ya Ama a di Hippolytus tan Ephrem ya diad panaon na mismon Antikristo, saray simbaan na Dios et napabayaan tan magmaliw la labat ya bilding; balet ibabaga yo ya anggan natan (anggaman agni linma so Antikristo ed laman), saray simbaan na Dios et singa labat saray pasen a panagdayewan. Kanyan, sikayo la so manhusga no siopa so mas maong a paniwalaan: saray Banal a Ama, a mansasalita na katuaan, odino sikayo, a mantitila tan onkokontra ed katuaan a singa pakokontra ed sakey a pika? Ta anggano nanenengneng yo ya saray simbaan na Dios et aliwan andi-karga, odino simplin templo labat, odino kural, noag ingen et saray templo na Katawan, a napno na papuri na Dios tan lawas a wala so andi-dalan a sakripisyo ed loob da: balet agkayo natitigil ed panawag ed sikara a simplin templo tan kural labat. Tan nanenengneng yo, balet mantitila kayo, ya agyo papanisiaan so dili yon mata; ta say karuksan yo so ampalimok ed sikayo, kanian anggano nanenengneng yo, agyo nanenengneng, tan anggano makadengel kayo, agyo natatalosan, tan diad karuksan na heresiya yo et naderal kayo.

Balet, ibaga mi ya, anggano saraya so sampot iran agew, tan anggano say sampot na panaon et manasingger la, say panaon na sampot a kasampotan na panaon et agni sinmabi para ed sikatayo, maliban labat ed saray arum a tanda ya mananambit ed satan et agawa la, unong ya malinew ed mismon salita na Katawan, diad Ebanghelyo nen Mateo, diad gapo na kabanata 98: legan a akayurong Siya diad Palandey na Sarisari, saray disipulo et linma ra ed Siya a pribado, a nankuan, 'Ibagam ed sikami, kapigan so pangagawa na sarayan bengatla? Tan anto so magmaliw a tanda na isabi Mo tan na kasumpalan na panaon?' Tan inmebat si Jesus tan inkuan To ed sikara: 'Man-ingat kayo, agkayo napalingo na siopaman. Ta dakel so onla ed ngaran ko, ya ibaga ra, "Siak so Cristo," tan palingoen da so dakel.' Makadengel kayo na saray guerra tan tsismis na guerra; ag kayo manpaga; ta nepeg ya nagawa iraya, balet aliwa ni so sampot[292] . Diad Marcos, diad gapo na bersikulo 58: 'Dakerakel so onla ed ngaran ko, ya ibabaga ra, "Siak so Kristo," tan mangililiwas ira na dakerakel.' Balet no nadngel yo so nipaakar ed saray guerra tan saray tsismis na guerra, ag kayo natatakot; ta nepeg ya nagawa irayan bengatla, balet agni say sampot[293] . Diad Lucas, diad gapo na kapitulo 105: 'Man-ingat kayo ya ag kayo naliliwa; ta dakel so onla ed ngaran ko, ya ibabaga ra, "Siak iman," tan "Asingger la so panaon"; ag yo ra tumboken.' Kanian, no narengel yo so nipaakar ed saray guerra tan gulo, ag kayo natatakot: ta sarayan bengatla so nepeg ya unonan nagawa, balet agni say sampot [294] . Imanoen yo irayan salita na Katawan: saray guerra tan gulo so nepeg ya unonan onsabi, balet aliwan satan so sampot, aliwan sampot, agni sampot. Ta saray guerra tan gulo et wadia la, tan wadia la iraya antis ya sinmabi itayo; balet say mismon sampot et agni sinmabi; aliwa ni itan so sampot; agni sinmabi iramay agew ya saray simbaan na Dios ed intiron mundo et napersekutir tan naderal, ta say Antikristo et agni sinmabi ed laman, unong ya impa-propesiya, tan say Kristianismo, ya in-alwar na panangasi na Dios, et agni adederal. Ta diad satan labat ya panaon ya naandi so saray simbaan na Dios, no onsabi la so Antikristo tan deralen to so Kristianismo; ta pateyen to ray ag onduko ed sikato, legan a say arum et kaukolan a manbatik ed saray palandey, desierto tan kueba; tan say arum ni, a nanengneng da ray milagro na Antikristo, et nalansi tan mila ed sikato: insan saray simbaan na Dios et gawaen dan aderal, tan diad et gawaen da la ran simplin templo tan kural. Natan balet, lapud grasya nen Kristo, saray sagradon simbaan To ed estado na Russia et agni naderal, tan ag met ni nagmaliw ya simplin kamalir; walay gaganapen nin siansia ya serbisyo ed saratan, say andi-dalan a sakripisyo et iiter, tan amin ya sakramento na Kristianismo et gaganapen ya anggapoy pananguman; Anggapo met so mangiekal na ngaran nen Kristo ed saray dalin na Russia, anggapo met so manuusig odino manpapairap ed saray Ruso para ed si Kristo, anggapo met so mangibebelet ed saray serbisyo ed simbaan, tan anggapo met so mangasbel ed panggawa na saray sagrado ya sakramento na Kristiyano; say Kristianon pananisia et tuloy-tuloy ya onlelesa ed sayan estado na Russia, tan si Kristo, say tuan Dios tayo, et napapagalangan, tan say sankasantosan a ngaran To et idedemanda ed limog na saray Kristiano, tan say Salita na Dios et ipupulong ya anggapoy makasbel ed amin ya simbaan. Tan malinew ya imbaga nen Santo Hipolito: ya no say Antikristo et onyurong la ed kanepegan ton trono, sirin saray simbaan na Dios et onakis na baleg a panaglermen, ta say sakripisyo tan say insenso et ag la nausar ed saratan, tan anggapo met so serbisyo ya makapaliket ed Dios so nagawa; sirin saray sagradon simbaan et magmaliw a singa saray kamalir na prutas, tan say pinablin Laman tan Dala nen Kristo et ag napatnag ed saraman ya agew (na Antikristo); ontunda so serbisyo, tan say panagbasa na Kasulatan et ag narengel [295] . Anggad dia so imbaga nen Hippolytus. Ontan met, imbaga nen San Efren ya amin ya saya et nagawa ed saray agew na Antikristo, tan aliwan antis ya onsabi so Antikristo: ta no onsabi la, igapo to lay paneral ed saray sagradon simbaan tan gawaen to irayan simplin santuaryo labat; anggad agni onsabi, agni sinmabi so panaon ya, diad saray syudad tan baryo ed interon mundo, saray simbaan na Dios et magmaliw ya anggapoy too, simplin santuaryo tan kural [296] .

Kanian, say kabalaw na saray heretikon Brynski et malinew ya apanengneng; ibabaga da natan ya sinmabi la so panaon na panagderal na Simbaan tan say panagbaliw to ya magmaliw labat ya saray lugar na panagdayew tan saray kamalir, noag ingen diad kabaliw da ya iisipen da: Ta diad sikatayo, saray simbaan na Dios et singa say Hardin na Eden tan tawen diad dalin; legan ya akaalagey tayo diman ed laman, iisipen tayo ya akaalagey tayo ed tawen ed kanonotan tayo, ya saray puso tayo et akatinga ed Katawan tayo.

5th CONSIDERATION

Diad sarayan unor ya agew, wala ray arum a pastol ya nagmaliw a lobo?

Tan sarayan salita nen San Hipolito—'Saray pastol et magmaliw a singa saray lobo'—et tua; ta legan na bilay to et anengneng to so arapen tan nampropesiya nipaakar ed saray panaon ya onsabi kayari to: tan saray salita to et nagmaliw lan katuaan nipaakar ed arum a pastol, anggano aliwan amin; tan natan et nagmaliw lan katuaan nipaakar ed arum, anggano aliwan amin; tan diad arapen et nagmaliw lan katuaan nipaakar ed arum, anggano aliwan amin.

Asumpal la so salita nen San Hipolito nipaakar ed arum a pastol a singa lobo; ta legan na bilay to et dakel so eretikon obispo tan pari: si Eudoxio, say Arianon Patriarka na Constantinopla, Si Macedonius, Patriarka na Constantinople, sakey a managlaban ed espiritu, tan arum ed nanduruman obispado et saray obispo tan pari: arum et Eutychian, arum et Dioscorianist, tan arum niran membro na klero ya walaan na heretikon pananisia: sarayan pastol et saray lobo.

Balet, ed saraman met a panaon et wala met iray matoor a pastol; tan saray angkakabaleg a santo, singa si San Nicolas a Manumpal, San Spyridon, tan arum ni, a nansilew a singa saray silew ed mundo—sarayan pastol et aliwan lobo, noag ingen tuan pastol, a inikdan day bilay da para ed saray kordero da.

Anggan natan, nagagawa so imbaga nen San Hipólito nipaakar ed arum a pastol a singa lobo. Siopa sirin, ira? Man-ingat kayo ed saramay ya manpabaya ed saray karnero ya inyasain ed sikara, odino saramay ya diad panamegley na alimbawa na sarili dan mauges tan makasalanan a bilay et mangititilak ed saray karnero da, odino saramay ya sinadya dan mangibangat na mauges, tan sirin et makasalanan ed inkaderal na saray karnero da; odino saray manggagawa na heresiya tan onsisiyan ed Simbaan nen Kristo, ya mangitutonton ed arum ed heresiya, singa saray anangidaulo na saray isian: si Capito, Abakum, Lazarus, Nikita ya Hipokrito, tan arum ni ran kaiba ra. Tan anggan natan et dakel so ontan; arum ed sikara, ya pari, et tinaynan da ray simbaan tan abung da, ya linma ed saray panayaman na saray iskismatik, legan a say arum, anggano manaayam ira ed dili ran simbaan tan mapagkunwarin ibabaga ran ortodokso ira, et mankokonsabo ira nin siansia ed saray iskismatik tan mipapabirbiray ira ed sikara, tan itatago tan poprotektaan da ray parokyano da, ya abalang na saray skismatiko, et itatago tan papablien da ra; sarayan pastol et talagan lobo ya mangigigirgit ed panon na Kristo tan uubosen da so kamarerwa na saray kordero nen Kristo.

Balet, aliwan amin ya pastor ed baley tan baryo et ontan so klase da; aliwan amin et matamaley, aliwan amin et mangililiwa ed arum, aliwan amin et mangibabangat na mauges, aliwan amin et heretiko; balet say karaklan et totoon pastol, ya mangaasikaso ed kaligtasan na kamarerwa na too, ya mangiiter na alimbawa diad panamegley na salita tan gawa na maong a panagbilay, ya mangipapanbilay ed matoor a pananisia ya anggapoy mantsa, ya ag mikakasakey ed saray eretiko, noag ingen puteren ira—singa sakey a nabubulok a galang—manlapud laman na Simbaan; sarayan pastol et aliwan lobo, noag ingen totoon pastol.

Ontan met, saray salita nen San Hipólito et nagawa ed saray agew ya onsabi: ya walay saray pastol ya singa lobo, balet aliwan amin; ta anggan diad mismon agew na Antikristo, no panon ya say arum ed saray karaklan et nalingo, ontan met et say arum ed saray klero say arum et naliliwa tan ontumbok ed Antikristo, legan a say arum et ag naliliwa noagta manalindeg a maong laban ed sikato, a manpapaseseg tan manpapatibay ed arum diad sagradon pananisia: ta saramay taga-klero a naliliwa tan akilaok ed Antikristo, saramay pastol et magmaliw a lobo; balet saramay manalindeg para ed si Kristo anggad ed panagderram na dala, sikara so manpaneknek a tuan pastol. Saray manangako ed ngaran nen Kristo tan saray pinatey a pari—a nipaakar ed sikara so imbaga nen San Hipolito: 'Mapalar iramay manalindeg ed manparusa, ta sikara so ompaway a mas baleg, mas makapagalang, tan mas atagey nen saray inmunan martir'; ta legan ya tinalo na saray unonan martir so saray aripen na Antikristo, saraya et taloen da so mismon Anak na Kapirdisyon tan magmaliw ya mananalo [297] . Anggad dia so inkuan nen Hippolytus.

Ta say salita nen Santo Hipolito nipaakar ed arum (aliwan amin) a pastol a singa lobo et tua. Balet saray palson managbangat tan eretiko na Bryn, a tatawagen da so interon klero a 'lobo', et mantitila bilang ananak na ama na tila, say demonyo; ta no, unong ed saray mapanirang a salita ra, saray amin a klero et lobo, sirin anggapo la komon so niterak a karnero nen Kristo ed mundo, tan si Kristo et anggapo met komon so Simbaan To ed dalin, a Siya so Ulo; tan satan ya Ulo et anggapo lay membro to, anggapo lay laman na Simbaan To—satan ya pinaka-importante a parte, say klero—a ginawa ran lobo. Balet aliwa itan, tan agbalot nagawa; ta anggad kasumpalan na panaon, mansiansia so panon na Kordero tan saray pastol na panon na Kordero, anggano dakel so onalis tan naisiyan ed trigo a singa dayami; balet aliwan amin: say dayami et itepel na dagem, balet say trigo et mansiansia ed salapungan; singa ed panaon nen Kristo: dakel ed saray disipulo to so nampawil tan agla nampanakar a kaiba to. Insan inkuan nen Jesus ed Samplora tan Duwa, 'Labay yo met kasi so onalis?' Inmebat si Simon Pedro ed sikato, 'Katawan, siopa ni kasi so laen mi? Wala ed sika iray salita na bilay ya andi-anggaan. life [298] .'

Komanem a Pakanonot

Kasin itatalikud na Dios so lupa To ed saray matoor, diad saray syudad tan diad saray baryo, lapud say onsabin panaon na kasumpalan tan say panaon na kairapan?

Pian mas malinew ya natalosan iya, unona tayon usisaen so konsepto na 'oras': anto so labay ya ibaga na 'oras na kairapan', tan kapigan iya nagawa?

Kailangan tayon natalusan so 'oras na pasnok' ed duaran nanduman paraan:

Say unonan 'mairap a panaon' et samay manlalaban ed si Kristo a Dios a Mismo tan ed Banal a Simbaan To, a tinubos na mablin Dala To.

Say komaduan ' panaon na kairapan' et samay makilaban aliwan kontra ed Dios a Mismo, noag ingen kontra labat ed saray totoo; balet aliwan anggapoy panagpasnok na Dios, lapud kontra iya ed ganggan na Dios, a mangibawal ed sikatayon manpasakit ed kapwa tayo.

Say unonan panaon na kairapan et busolen to so ngaran nen Jesu-Cristo, tan usilen to so sagradon Simbaan To, tan pasakiten tan pateyen to ray mananisia ed si Cristo; nipaakar ed sayan panaon et impaamta nen Cristo: 'Antis na amin ya saya, ikapet da ray lima ra ed sika tan usilan da ka, ited da ka ed saray sinagoga tan prisoan, tan iyarap da ka ed arapan na saray ari tan gobernador lapud ngaran ko; tan busolen ka na amin lapud ngaran ko' ([299] ); tan lamet: 'Ited da ka ed kairapan tan pateyen da ka' ([300] ).

Balet, say sananey a panaon et panaon na maksil a panag-usig, aliwan para ed si Kristo, noagta para ed saray materyal a bengatla; ta balang sakey et aanapen to so para ed sikato tan labay ton magmaliw a marangal, respetado, makapanyari, tan mayaman nen say arum; lapud saya, say bansa et onlaban ed bansa tan say panarian ed panarian, tan onlalapu so gulo ed sibil. Diad satan ya arum a panaon, walay kairapan na totoo, panag-opresyon ed saray mairap, panag-persekuto ed saray inosente, tan dakel so gawa na panagtakew, panag-agaw, karahasan tan ag-inkahustisya; tan lapud saya, say ontan a panaon et panaon na kairapan.

Say unaan ed sarayan makapakebbiew a panaon, ya tinmuloy kontra ed si Kristo Dios tan say Simbaan nen Kristo, et agawa la nen saray agew na saray datin makapakebbiew a managpersekuta: si Diocletian, Maximian, tan arum ni; tan saya et naulit lamet ed panaon na Antikristo, ya talagan onsabi ed laman (tan aliwan, unong ed ibabaga na saray Brynians, diad espiritual a kabaliksan labat); insan lamet so ngaran nen Kristo a Dios et busolen, tan say Simbaan To et usilan, tan saray matoor et pateyen; balet diad natan et agni sinmabi itan a panaon ed sikatayo, maliban ed saraman a Kristyanon bansa ya asakop na saray Agariano. Tan diad estado na Russia, lapud grasya na Dios, agni papanirien so sagradon pananisia; Anggapoy mangipapairap odino mamapatey para ed si Kristo, nitan anggapoy mamilit ed siopaman ya itaynan si Kristo, noag ingen sikatayon amin et mankakasakey ya idadayew si Kristo a Dios tayo, ya man-ari ya anggad angga a kaiba so Ama tan say Espiritu Santo.

Balet walay sananey a maoges a panaon, a onsusumpa ed kapara to a panlabas ed ganggan na Dios, a mangigigapo na kolkolan ed limog na totoo, a manaanap na rason pian makisibaan, a mangipapairap ed saray totoo, a manmamaltrato ed saray mairap-bilay, a mamapasakit ed saray andi-kasalanan, a mananamsam, mananakop, tan manggagawa na ag-inkahustisya tan karahasan; satan a maoges a panaon et natan la, a singa nanenengneng tayo, et walad sikatayo la, tan aliwa yan pankelawan: ta manepeg (unong ed saray salita nen Kristo) ya unonan nagawa irayan bengatla, balet aliwan say sampot mismo [301] .

Natan et itungo tayo so atension ed saray salita nen San Hipólito.

Imbaga nen San Hipólito ed samay abitlan diskurso to: magmaliw ya alerto iramay manaayam ed saray syudad tan baryo no panon kabangis so panaon tan saray agew [302] .

Manlapud sarayan salita nen San Hipólito, saray eretiko na Bryn, diad panamegley na sarili ran imbento, et in-aplika da ed natan a panaon so ag insulat nen San Hipólito; ta kuan da: 'Diad saray syudad tan baryo, grabe la natan iray panaon'; ta inlingo na Dios so lupa To manlapud saray syudad tan baryo, tan anggapo la so kilalaban diad saray syudad tan baryo.

Sikami balet, bilang saray matoor, kayari min maong ya inimbestigaan iyan bengatla, et ikonsidera mi iman ya unonan 'panaon na baleg a kairapan', sanen nilabanan so Kristo Dios a Mismo tan say Banal a Simbaan To. Kasin inlingo na Dios iman so lupa To manlapud saray baley tan baryo—salanti, manlapud saray matoor a totoo a manaayam ed saray baley tan baryo? No Inlikud To so lupa To ed saray matoor nen saman, seguradon ilikud To met ed sikatayo natan; balet no agto inlikud nen saman, seguradon agto met ilikud ed sikatayo natan.

Nipaakar ed inmunan, sankaunaan ya Simbaan nen Kristo—pigan grabe iray panaon, lapud panag-usil ed saramay ananisia ed si Kristo—siopa so ag makaamta ed saya? No walay siopaman ya agto amta ya, basaen to so Gawa na saray Apostoles tan saray salaysay na irap na saray martir, tan naaralan da. Diad saraman a makapataktakot a panaon, dakel so mangibaga, unong ed si Brynsky, ya say Katawan et inlingo To so lupa To manlapud saramay manaayam ed saray baley tan baryo, lapud ag ira tinmakas ed katakelan; balet aliwa itan. Nonoten tayo so impamatey ed martir nen San Esteban, say unonan diakono, diad Jerusalem: legan ya babatbaten na saray Judio, anengneng to so tawen ya akalukas, tan say Katawan a Kristo ya akaalagey ed akalukas a tawen, ya mantatanaw ed impamatey ed sikato [303] . Kanian, say Katawan et mantatanaw ed aripen To diad satan a panaon na kairapan, legan ya manirap ed syudad na Jerusalem; tan legan ton titingtigngen sikato, titingtigngen to met so makapatey a syudad na Jerusalem; say syudad ya amato ed saray Propeta tan inter to so Anak na Dios ed patey; say syudad ya pinatey ed saray Apostoles. Balet titingtigngen to so syudad aliwan lapud inkakasil to, noag ingen para ed saray matoor a lingkor to ya maniirap diman; tan agto met iikdan na likud iray aripen To lapud, ed saman a mairap a panaon, ag ira tinmakas ed saray palandey tan desierto, tan ag ira nansalimpat ed saray abot; noag ingen, tinitinguan To ra ed mapangasin lupa, singa met ed impan-tingua To ed inmunan martir legan a babatbatoen, ya sikatoy, ya ag nansalimpat, et matpel ya inarap to so sanlasus a Judio para ed Katawan to. Anto sirin so nepeg tayon isipen nen si San Pedro et inkulong ed prisoan; nen si Apostol Santiago et pinatey ed panamegley na espada nen Herodes; nen say sakey nin Santiago, a tatawagen a agi na Katawan, et imbantak manlapud atep na Simbaan; agta tinmingin so Katawan manlapud katageyan na tawen ed sarayan nagagawa ed Jerusalem? Tan unong ed impanengneng To ed sikara, ontan met so impanengneng To ed interon syudad, ed amin a matoor tan agmatoor; ed saray una bilang saray aripen To, ed saray komadua bilang saray kalaban To; inaro To ray una, tan pinirdona To ray komadua diad panamegley na andukey a pasensya To; ag To ginantimpalaan so inkasikato odino dineral To ra, noag ingen aalagaren To so panagpawil da. Ontan met, ed arum a syudad tan pasen no iner so ag-nabibilang a martir so nansakit para ed si Kristo; agta niman niman tinmingin si Kristo a Katawan, ed saman a panaon, manlapud katageyan ed saray gawa ra, a mamapabiskeg ed sikara ed saray irap da tan mangipeparaan ed sikara na saray korona na gloria ed tawen? Ontan met, no ompawil itan a parehon makapakebbiew panaon ed isabi na mismon Antikristo ed laman, agta met nengnengen na Katawan, ed mapangasin lupa To, iray baley tan baryo—say labay ton ibaga, saray aripen To ed saray baley tan baryo—ya man-aagwantan na kairapan para ed si Kristo? Nengnengen to kasi so saramay ombatik ed saray palandey tan desierto, tan onamot ed saray abot? Balet panon to met so saramay, diad pegley na saray baley tan baryo, a makpel a mangikumpisal ed si Kristo tan iyawat so bilay da para ed Sikato—pabayaan to ra kasi? Itaynan to ra kasi? Ilingo to kasi so lupa to manlapud sikara? Andi balot; noag ingen mas maasi, mas maaro, tan mas atensyonado Siya ed pangiparungtal na sankasilnagan a lupa To tan say sankamaaron a mata To ed saramay malinew a maniirap para ed Sikato, nen say ed saramay man-aamot ed saray palandey tan desierto pian takasan so irap. Ta say sakey a sundalo et mas inad-aro na komander to no makpel ya onlaban ed kalaban nen say manbatik ed bakal tan man-amot. Tan ed si Kristo ya Katawan tayo, mas makapaliket so martir, ya mangibubuga na dala to para ed Sikato, nen say asketiko ya mantratrabaho ed desierto; lapud saya, say itsura na martir ed tawen et mas atagey, mas maliwawa, tan mas marangal nen say itsura na asketiko.

No isipen tayo ya—a singa ed saman ya inmunan panaon na kairapan, sanen say guerra et ginawa kontra ed si Kristo a Mismo tan say Simbaan To, tan singa met ed panag-pawil to ed silong na Antikristo—si Kristo et ag-inmalis, tan agto met iyalis, so lupa To manlapud saray syudad tan , a say labay ton ibaga, manlapud saray aripen To a manaayam ed saray syudad tan baryo: ibaga tayo ya walaan na sigurado a pananisia ya, anggan ed sayan komaduan panaon na kairapan, no saray totoo et onlaban ed saray kapara ran totoo bilang panagsupak ed ganggan na Dios, a mangiteter na kolkolan tan gulo, tan manopres tan manpapasakit ed saray mairap-bilay, say Katawan a Dios et ag mangiwas na lupa To manlapud saray baley tan baryo, a, manlapud saray matoor a lingkor To a manaayam ed saray baley tan baryo, a napepeselen na saray kairapan, napapairap tan nabebebelatan; balet tinitinguan To ra na mas baleg a panangasi nen say saramay ag mananap na pasen a panag-amotan ed kalawakan, tan ag manbabata na anggan anton kairapan odino irap.

Say sakey ya alimbawa na saya et saray totoo na Israel diad Ehipto. Sakey itan a panaon na baleg a kairapan para ed saray totoo na Dios diman; ta inirap na saray Ehipsio iray ananak na Israel ed kairapan, tan ginawa ran mairap so bilay da ed mabantag a trabaho[304] tan nansibekek iray ananak na Israel ed silong na trabaho da: balet lapud inkagrabe na satan a panaon, inmalis kasi so lupa na Dios a maasi manlapud saray totoo To? Imbes ya tinumbok To so mapangasin lupa To ed sikara, unong ya imbaga To ed aripen To ya si Moises: 'Anengneng Ko so kairapan na saray totoo Ko ed Ehipto, tan nadngel Ko so eyag da'[305] .

No sikayo, O Brynyans, diad saray panag-eremitoan yo ed desierto, manbibilay kayon mareen tan akakerew, ya anggapoy manpapairap ed sikayo, anggapoy manpapa-abala, tan anggapoy manpapasakit na linawa, tan manilalo ya say lupa na Dios et akatingin ed sikayo, mas lalo ni sikami, ya maniirap ed saray syudad tan baley, napipiga tan napapanbaba, et ag kami manduaruwa ed panangasi na Dios, noag ingen manilalo kami ya anggapoy panduaruwa ya say Dios et mantitingin met ed sikami, tan nanenengneng To so amin ya kairapan tan ermen mi, tan mangipapanengneng na panangasi ed sikatayo, singa sakey ya maaron ama ya, diad sarayan mairap a panaon, didisiplinaen to ray inad-aro to, tan babalawen to ray aawaten to.

Balet sikayo, ya wala ed paway na Simbaan ya Orthodox, ya ontatakas ed komunyon nen Kristo, tan mangibabaliwala ed Laman tan Dala nen Kristo a singa satan et makapasuklam, balet manpasirayew ni ya si Kristo a Dios et manaayam ed loob yo; mas lalo ni sikami, ya walad loob na Banal a Simbaan To, ya mangaawat na sankasantoan a Laman tan makapangiter-bilay a Dala To diad panamegley na Banal a Komunyun, ya kombinsido ed presensya To ed pegley tayo, tan manisia ya agto itayo tinaynan, tan agto itayo taynanan ed arapen, unong ed ag-manguman a sipan To: 'Ag ta kayo taynanan, nitan ag ta kayo pabayaan' ([306] ); tan lamet: 'Nayari kasin nalingwanan na ina so ugaw to, odino ag to kaasian so anak na laman to? Anggano nalingwanan na sakey a bii, ag ta kayo nalingwanan,' kuan na Katawan ([307] ). Saray saya so saray sipan na Dios ed Banal a Kasulatan ya walad sikatayo, saray matoor; saraya so maseet ya manpapatibay ed sikatayo ed ilalo tayo ya agtayo pabayaan na Dios ed panaon na kairapan tayo. Balet no, unong ed mapanirang ya salita yo, taynanan itayo na Dios, say Matoor ya Mansaserbi to, sirin say salita na Dios—ya nansipan ya agto itayo taynanan—et ag magmaliw ya katuaan; balet mas mainomay ed sikayo so mantila nen say ag magmaliw ya matoor so Dios. Mankakabalaw ka, tan ituloy-tuloy mon mankabalaw, unong ed naaralan mo ed ama na kabalawan; balet say Dios mi, a sikatoy katuaan, agto kami pabayaan ed kairapan mi.

Balet lamet, sikayo ran tinmalimukor ed Dios diad panaon na grabe ya kairapan mi, balet manpasirayew kayo no sikayo so mitongtong—husgaan yo so sarili yo no siopay korona so sankamagalangan: saray maligen, a manaayam ya anggapoy istorbo ed kareenan na kalawakan, odino saray, ed saray baley tan baryo, a man-tiis na kairapan tan panag-usil ed sayan panaon na kairapan, a manpapasalamat ed Katawan? Anta yo no anto iyan natan a panaon na kairapan ed saray baley tan baryo? Wala'y pugon odino dalikan ya pangusaran nen Dios a pansubok tan panlinis ed espiritual a balitok To, ya ibabaga To ray aripen To unong ya akasulat: 'Sinubok ira na Dios tan aromog To ran manepeg ed Sikato, singa say balitok ya susuboken ed dalikan' ([308] ). Para ed sikayo ran manaayam ed saray desierto, palandey tan kueba, anggano isipen yo ya sikayo et balitok, aliwa kayo ya mismon balitok, noag ingen balitok ya mina, ya akasalimukok ed dalem na dalin, ya aliwan perpekton balitok, noag ingen balitok ya mina labat ya walad saray sekreton pasen na dalin: sikami balet, ya napipiger tan napapaitan na mairap iran panaon ed saray syudad tan baryo, et singa kami puron balitok, ya sinubok tan pinalinis na apoy na kairapan ed dalikan; tan iilaloan mi ya ag inlingaw na Katawan so lupa To manlapud sikami lapud sarayan mairap iran panaon, noag ingen et intungo To so lupa To ed sikami, tan nanenengneng To so pasensya mi tan say pisasalamat mi. Agyo ta amta ya say Banal ya Simbaan et onaliguas ed panaon na panag-usig tan kairapan, singa say liryo? Ta balang matoor ya kamarerwa ya mansiansia ya walaan na pisasalamat ed saray kairapan tan irap ya imbaon na Dios ed sikara—tan resulta na sarayan mairap a panaon—et baleg ed pakanengneng na Dios tan onaliguas ed saray patyo na Dios tayo. Ta saramay mansiansia ya anggad sampot et nilaban: tan saramay man-oono natan ya walaan na lua et man-ani diman ya walaan na liket. Amta yo ta no akin ya papayagan na Dios so panaon na kairapan ya onsabi ed saray matoor a lingkor To, ya manaayam ed saray syudad tan baryo? Papayagan To iya, aliwan pian ikaliktar To so lupa To ed sikara, noag ingen pian isagana so mas maong a kilalaban para ed sikara. Ta diad panamegley na saray kairapan na sarayan mairap a panaon, saray kasalanan na saray aripen na Dios et nalinisan, tan nasisibok a singa dayok manlapud trigo; tan saray sankasilengan a korona et ige-gepara ed saramay maniirap tan man-aanos ed kairapan. Ta say Katawan, legan a manbubuya manlapud katageyan ed irap tan kairapan na saray aripen To, tan nanenengneng To so panagtepel da, et mangipaparaan na mas baleg a gungguna para ed sikara nen say para ed saramay ag-manirap odino ag-manasagmak na kairapan. Isipen yo ta ed sarayan panaon natan et anggapoy martir ed saray syudad tan baryo, singa ed saray apalabas a panaon? Pigara ni ingen natan so maniirap ya aliwan makatunongan, a akagapos ed kadena, tinortyur, inabuso, pinatey, tan binugbog ya anggad inatey ed saray korte na ley; amin iraya, diad inosente ran kipapasen, et martir nen Kristo; ta anggano ag ira maniirap para ed Kristo, balet lapud mismon inosente ran kipapasen et inad-aro ira nen Kristo, tan nibilang iran manepeg ed korona na martir a nanlapud Sikato; singa saray sagradon manag-tiis na Russia, si Gleb tan si Boris, tan si San Dimitri a Tsarevich, et nibilang a manepeg: anggano ag-ira nansakit para ed si Kristo, sikara balet et nidayew a kaiba ray sagradon martir; ontan met iraya, a natan ni et manirap na aliwan duga, et martir. Kanian, say Katawan a Dios, et ipaliis to kasi so lupa to manlapud saraya tan manlapud saray ontan a lingkor na Katawan a manaayam ed saray syudad tan baryo ed pegley na saray kairapan? Tan agto kasi itayo met tinitinguan, a makiramay ed saray kapwa tayo, tan man-iirap tan manpipikasi para ed sikara? Tua ya tinitinguan to tayo, tan singa say impangipakita to na panangasi ed saramay maniirap ya anggapoy kasalanan da, ontan met so impangipakita to na panangasi ed saramay makiramay ed saramay maniirap.

Ta say interpretasyon mo, O Brynyan, ed saray salita nen Hippolytus et palsiwa, ya mangiimbento na saray bengatlan ag insulat nen Santo Hippolytus, singa lapud inkagrabe na panaon natan, say Dios et inmalis so lupa To manlapud saray baley tan baryo.

KOMPITON PAMAN-ISIP

Diad sayan panaon, say Dios ta diad saray desierto labat so panaayaman To? Tan saray pikakasi ta diad desierto labat so aawaten To? Tan saray manaayam ed desierto labat so iliktar To?

Si San Hipólito, legan ton mansasalita nipaakar ed panaon na Antikristo, et inkuan to ya saray matoor a Kristiano, ya makatakas ed lima na Antikristo, et man-amot ed saray palandey tan ed saray abot na desierto, diman, a kaiba so lua tan mampakumbaba a puso, sikara so ondasal ed Dios a mangangaro ed katooan; tan Sikataynan so mangaliktar ed sikara manlapud saray patit to, iliktar to ra ed saray maksil a tukso to, tan diad agnanengneng a paraan et protektaan to ra na lima To.

Manlapud sarayan salita nen Hippolytus, saray eretikon Bryn et angala na onggendan a konklusyon para ed panaon tayo natan tan para ed sikatayo: Say Dios et iliktar to ray onlepas tan manpipikasi ed saray palandey, ed saray desierto, tan ed saray abot; balet agto isalba iramay ag mananampot ed saray palandey, desierto, odino kueba, noag ingen et manaayam ed saray syudad tan baryo; ta say Dios et manaayam labat ed saray desierto ya hermitage tayo, dedengelen to labat so pikakasi tayo, tan isasalba to labat tayo.

Dia et makaduan nankaburido iray nankamali na interpretasyon:

Unona, ya si San Hipólito et ag nansulat nipaakar ed natan a panaon, noag ingen nipaakar ed saray sankaunoran ya agew, ya onsabi ed panaon na Antikristo; balet i-aaplika da iya ed natan a panaon, ya saray abitlan salita nen Kristo et natutupar ni: 'aliwan sampot'[309] , 'aliwan sampot balot'[310] .

Say komaduan tila et, lapud ag insulat iya nen Santo Hipolito, itatalaga da ya sikatoy nansulat ed panamegley na sarili dan baluktot ya interpretasyon. Ta ag insulat nen Hippolytus ya diad saray unor ya agew et nepeg ya manayam labat ed saray desierto, odino ya iliktar na Dios labat saramay manamot ed saray palandey, desierto, tan kueba, legan a saramay ag manamot noag ingen et mansiansia ed saray baley tan baryo et ag naliktar: Agto isusulat so nipaakar ed saya, noag ingen saya et imbento na saray schismatic a palson managbangat. Natan, talusan yo no nipaakar ed anton kaligtasan so isusulat nen San Hipólito: ta walay, diad sakey a dapag, say andi-anggaan a kaligtasan na kamarerwa manlapud andi-anggaan a panirap, manlapud lima na saray demonyo—ya natan et agnanenengneng ed sikatayo—ya labay dan sirapen iray makasalanan ed andi-anggaan ya panaon; tan, diad sananey a dapag, walay temporaryon kaligtasan na laman manlapud temporaryon panirap, manlapud lima na sakey a nanenengneng, temporaryon managsirap. Tan no say Banal a si Hippolytus et mansalita nipaakar ed kaligtasan na saramay, diad agew na Antikristo, et man-amot ed saray palandey, kuarto, tan desierto, ipapahayag to so kaligtasan da manlapud saray pansamantalang pasakit, manlapud lima na nanenengneng a managpasakit, say Antikristo, a labay ton pasakitan so laman da tan sumpaan so laman da. Malinew ya impanengneng iya ed saray abitlan salita nen Hippolytus, ya uliten tayo ni ditan; balet sikayo, ondengel kayo na maong. Kuan nen Hippolytus: dakel so ombatik ed saray panaglinlang to (na Antikristo), ta nabirbir da so patit na panag-insulto to tan say inkasibeg na panag-uyaw to; tan ombatik ira ed lima to, ya onamot ed saray palandey tan ed saray abot, tan diad panangiyes tan mapakumbaban puso et manpikasi ira ed Dios a mangangaro ed katooan; tan Siya et iliktar to ra manlapud saray patit to, isalba to ra manlapud saray maksil a tukso to, tan diad ag-nanenengneng a paraan et protektaan to ra na lima To [311] . Anggad dia si Hippolytus. Malinew dia ya say Santo et mansasalita nipaakar ed pansamantalang kaligtasan, odino say pangiliktar na laman manlapud saray lima tan panag-irap na say nanenengneng a managparusa say Antikristo, ya say gagala to et say pangayayat ed saray pinili na Dios ed saray maksil tan makasalanan a tukso, pian sikatoy dayewen da, odino say panirap tan paneral ed sikara.

Napatnagan met iya ed saray salita nen Santo Efren, ya onia so kuan to: Para ed dakel a santo, no naromog da so sarili dan nantitipon ed satan a panaon, kayari dan nadngel so isabi na mauges, et manlua ra na singa ilog a kaiba so pan-eere ed Masanto a Dios, a manaanap na kaligtasan manlapud serpiente, tan ombatik ira na maseet ed katakelan, tan manamot ira ed saray palandey tan kueba [312] . Anggad dia si Santo Efren. Imanoen irayan salita nen Ephrem: 'ya nailiktar manlapud serpiente'—say labay ton ibaga, manlapud saray lima na Antikristo. Malinew ya nanenengneng iya ed saray salita nen Hippolytus tan Ephrem, ta say ibabaga na sayan duaran managbangat et aliwan nipaakar ed saray dusa na impierno, noag ingen ed saray makapandusa ya lima na Antikristo; tan aliwa met ed satan a kaligtasan manlapud agnanengneng a lima na saray demonyo, a sayan kaligtasan et naseguro ed saraman a santo diad panamegley na andi-kapaliis a pananisia tan bilay a makapaliket ed Dios: noag ingen mansasalita ra (si Hippolytus tan Ephrem) nipaakar ed sakey a temporaryan panangiliktar manlapud sakey a nanenengneng a managpasakit tan nanenengneng iran pasakit, a sikato so, say pakailiktar manlapud say serpiente, manlapud say Antikristo, pian ag-ira napasakit to, tan ag-ira napilit a taynanan si Kristo a Dios. Para ed saray pinili na Dios ya natatakot ed sarayan panirap tan ombatik ed saray desierto, palandey tan kueba, say desierto, saray palandey tan saray kueba so magmaliw ya temporaryon kaligtasan odino pakailiktar na laman da, no iner ira nailiktar ed Antikristo ya mamapatey ed laman balet agto napatey so kamarerwa; balet para ed arum ya pinili na Dios, saray anggapoy takot ya mangawat na irap para ed si Kristo, et agda naawat so temporaryon kaligtasan odino panangisalba para ed laman da manlapud sarayan temporaryon irap; sikara et pateyen. Balet say andi-anggaan a gungguna ra et maminsan-minsan a parakelen, tan sikara et mas lalon idayew nen say saramay nampanagsil ed saray desierto, palandey, tan kueba; ta wala ray ontan a totoo ed saray syudad tan baryo ya ag onbatik ed saray palandey, kueba, odino desierto pian man-amot, noag ingen et matpel iran manalagey para ed si Kristo a Katawan da, ya iyawat da so kamarerwa ra para ed Sikato.

Ibagam: Kuan nen Santo Efren: 'Saray palandey tan pukdol, tan saray kiew ed uma, et onakis; tan say duaran langit a laman a kaiba ray bitewen et onakis met para ed katooan, ta amin et nampalingo a saniiba manlapud Masanton Dios, say Manamalsa na amin a bengatla, tan tinaynan da so alaran na pananisia'[313] : tan arum ni. Ta diad saray agew na Antikristo, anggapo ed saray syudad tan baryo so ontalindeg para ed Katawan da, odino mangisalba ed kamarerwa da diad panamegley na andi-anggaan a kailuluan; ta, unong ed saray salita nen Efrem, amin et onlingo manlapud Masanto a Dios, balet saramay walad saray kalawakan labat so nailuluan.

Say ebat ko: Saray ag-mabiskeg ed pananisia, tan anggapoy tuan panangaro da ed si Kristo a Dios, so amin et onlingo manlapud Banal a Dios; balet saray mabiskeg ed pananisia tan saray tuan mangaaro ed Dios et ag-onlingo manlapud Sikato; tan lapud mas dakel so onlingo ed Dios nen saramay ag-onlingo, tan say bilang na saramay naderal et mas dakel nen saramay nailiktar; kanian nibaga ya amin et onkiwas: sayan balikas et unong ed istilo na Salmista, ya nansalita: 'Amin et onkiwas; nankasakey iran nagmaliw ya anggapoy kana'[314] , tan arum ni. Say labay ton ibaga: 'Nalingo so amin', balet diad parehon panaon et wala ray ag nalingo ed Dios, singa say propeta Nathan, tan si mismon salmista David, tan arum nin akamot a lingkor na Dios, ya no anggapo ra et anggapo ni balot so panaon ya linmabas, tan ag balot magmaliw, singa met ed saray agew na masanto a propeta Elias, ya nansalita: 'Siak labat so atilak'[315] ; Balet imbaga na Katawan ed sikato ya walay pitoran libon natatago ya lingkor To ya ag-inmukol ed si Baal[316] ; amin et nibagan tinmalikid ed Dios, balet dakel so aromog ya ag-tinmalikid. Ontan met, imbaga nen San Efren ya diad panaon na Antikristo et amin so onkiwas manlapud Santo a Dios, amin da, ta say bilang da et ag nabibilang; balet say mas daiset a bilang na saramay ag onkiwas et ag nabibilang ed karaklan na saray onkiwas; ta amin so onkiwas, maliban ed pigara ya ag onkiwas. Ta no anggapo so ontan a matibay a taga-unor na Dios ed saray syudad tan baryo ed saman a panaon; sirin siopa so tutukoyen nen San Hipólito ed saraman a salita ya abitla tayo ed tagey: 'Masalbag,' kuan to, 'saraman ya ed saman a panaon et onlaban ed managpairap (sikato may Antikristo), ta nipanengneng ya mas baleg, mas makapagalang, tan mas atagey ira nen saray unonan martir'[317] , tan arum ni. No, diad panaon na Antikristo, anggapo ed saray baley tan baryo so ontan iran aripen na Dios ya manalindeg a matibay para ed Katawan da tan iyawat so bilay da para ed Sikato, sirin siopa so markaan na saray Anghel na selyo na mabilay a Dios, a say labay ton ibaga, say sagradon krus ed no-peten da [318] , pian nabirbir ira bilang saray aripen na Dios tan nida-duma ed saray aripen na demonyo tan saray man-dadayew ed Antikristo? Talagan malinew ya diad panaon na Antikristo et wala so dakel a diad saray baley tan baryo ya pinilin aripen na Dios, a makapaliket ed Katawan da, a mansisiglat para ed sagradon ngaran To, tan mangasalba ed kamarerwa ra diad panamegley na andi-anggaan a kaligtasan.

Balet no, anggan diad sankagrabean a panaon na panarian na Antikristo, wala ray apilin aripen tan saramay makapaliket ed Dios diad saray baley tan baryo, a mangisalba ed kamarerwa ra panamegley na andi-anggaan a kailalaban, sirin siopa so makapangawal ya, diad natan a mairap a panaon—a aliwa ni so panaon na Antikristo, balet say panaon antis na Antikristo, ya magmaliw met, diad saray baley tan baryo, ya pinilin aripen tan santo na Dios, ya manasikaso ed kaligtasan na kamarerwa ra? Ta say too, sakey a rason a pinalsa, a pinalsa diad laman na Dios, et soberano ed pampili na dilin kaligtasan to; no panon ya soberano sikato nensaman, ontan met natan, tan mantultuloy ya magmaliw a soberano ed arapen.

KOMONOYAN YA PANGIMANOAN

Say kaligtasan na kamarerwa na too et nadedetermina kasi na panaon tan lugar?

Lapud saray Brynians, diad panamegley na palson bangat da, et ibabaga da ya diad sarayan kasalukuyan ya sampot ya agew, say kaligtasan et para labat ed saramay manaayam ed saray desierto, legan a para ed sikatayon manaayam ed saray syudad tan baryo et anggapoy kaligtasan; kanyan kaukolan ya usisaen no say kaligtasan na too et nadedetermina na panaon o na lugar.

Nayari met ya no maminsan et parehon say panaon tan lugar so makatulong ed kaligtasan: no say panaon et mareen tan say lugar et matalina; balet say kaligtasan et aliwan diad panaon o lugar; ta anggan ed mareen tan matalina iran panaon et dakel so napaperdi, tan ed saray matalina tan alibuy a lugar et dakel so nabubuwal ed baleg a karuksan na kasalanan. Kanian, diad anto so kawalaan na kilalaban tayo? Diad puso tan diad Dios. Diad puso ya manpipirawat, ya onggagapo, ya ompapawil ed Dios; tan diad Dios ya ontutulong, ya mika-ulop, tan diad sampot et mangitutuloy na kamaongan.

Ta no say kaligtasan na kamarerwa et nadesidi ed sakey a partikular a panaon, panon ya say Afrikanon martir, ya nononoten ed ika-8 na Disyembre diad Prologo, ya nanirap para ed Kristo diad lima na saray Ariano, et akasabid makarunongan a kasalanan tan naekalan na grasya na Dios? Ta agto pinapasnok si Kristo a Dios legan na panaon na panag-usig tan panirap. Balet, anggano apilitan ya pasibayagen so pasnok To, sanen sinmabi so panaon na kalinewan tan kareenan, pasibayagen to si Kristo diad panamegley na panagpabuya to; tan samay, kayari ya apoter so dila to, et malinew ya nansalita, et nagmaliw ya tuleng kayari na inkabagsak to, lapud tinaynan na grasya na Dios. Say panaon na kairapan et ag akombinse ed martir ya makasalanan; balet say panaon na kareenan tan kalinewan et ag to apigil ed panagbilay ton andi-kasalanan ya ag met akombinse ya makasalanan. Ta say kilalaban na kamarerwa et ag man-depende ed saray panaon; tan anggapo met so makapansabi ya nensaman et walay kilalaban, balet ed natan et anggapo la, tan anggapo met ed arapen iran panaon; siopa so makpel ya mangibaga na ontan a bengatla? Aliwa ta lapud agda papanisiaan ya say Dios, say Manangiliktar na katooan, ya datin wala, et sikato met natan, tan sikato met ed arapen, tan sikatoy saksakey a Dios ya anggad angga? Ta sikatoy angiliktar ed dakel a lingkor to nen saman a panaon, agto ta kami met naliktar ed sayan panaon? Siopa natan so makapangala ed Dios na pakayari ton mangisalba na saray kamarerwa na too, legan ya nensaman et inisalba To so siopaman ya labay To ya anggapoy makasbel?

Balet, no say espiritual a kaligtasan et nadesidi ed kawalaan na sakey a too, panon ya akasalanan si Lot ed kalawakan, legan ya ag-akasinati nen walad pegley na makapasubo a syudad na Sodom? Tan aliwa ta si unonan too, si Adan, et linmabag ed ganggan na Dios diad Hardin na Eden? Basaen tayo ed saray kasulatan na Simbaan ya dakel a nambilay na maliket ed saray desierto ed loob na dakel a taon, tan, lapud grasya na Dios, nibilang a manepeg a manggawa na saray milagro, balet, lapud tinukso na kalaban diad panamegley na permiso na Dios, naderal ira ed makapasyan makasalanan a panagbagsak; tan ngalngali anggapo ed sikara so inmoli lamet diad panamegley na panagbabawi, legan a say arum et aderal, ya naekalan na kaligtasan. Diad baliktad, dakel so aromog ed pegley na saray kairapan na bilay ed mundo, ya manaayam ed saray syudad tan baryo, tan asabi da so sigpot a kaligtasan para ed saray kamarerwa ra. Ta no panon ya say kilalaban et aliwan nadedetermina na panaon, ontan met ya aliwan nadedetermina na lugar. Nabasa tayo ed Salmo nipaakar ed panaon: 'Panonben ko so Katawan ed amin a panaon; say papuri to et naynay ed sangik' ([319] ); ta no nononben tayo so Katawan ed amin a panaon tan manpikasi ed sikato, manisia kami ya say kilalaban tayo manlapud Dios et aturo ya magmaliw ed amin a panaon. Lamet, nabasa tayo ed saray Salmo nipaakar ed lugar: 'Diad balang lugar ya kawalaan na Panarian To, komon ta bendisyonan na kamarerwak so Katawan' ([320] ); ta malaya itayon mangiter na bendisyon ed Sikato tan manpikasi ed Sikato diad balang lugar; ta ag-ipapawal ya say kaligtasan tayo et naparaan diad balang lugar. Ta anggano say sakey a too et talagan nailigtas tan makalmo na lugar a makatulong ed kaligtasan anggan diad pegley na saray syudad tan baryo, balet say agto masyadon iikdan na importansya so dilin kaligtasan to et agto nalmoan so lugar na kaligtasan anggan diad pegley na desierto. Ta aliwan say lugar so mamapasantos tan mangasalba ed sakey a too, noag ingen say grasya na Dios, a mitutulongan ed linawa na too, tan say linawa na too, a mitutulongan ed grasya na Dios. Tan no panon a say Dios et walad amin a lugar, ontan met so inkamaparato na kailalaban ed amin a lugar para ed toon mamili ed satan. Say Dios et walad saray desierto, tan say kaligtasan et walad saray desierto para ed saramay mamili; say Dios et walad saray syudad tan baryo, tan say kaligtasan et walad saray syudad tan baryo para ed saramay mamili; walay naromog mon lugar ya anggapoy Dios? Diman met, anggapoy kaligtasan para ed too. Balet iner tan antoy lugar so anggapoy Dios? Imbaga na salmista: 'Iner so laen ko manlapud Espiritu mo? Tan iner so takasan ko manlapud arap mo? No onatagey ak ed tawen, wadia ka; no onleksab ak ed impierno, wadia ka; no man-akar ak ed saray sampot a pasen na dayat, anggan diman say lima mo so mangigiya ed siak, tan say nikawanan a lima mo so mangepel ed siak [321] .'

Ta mantitila iray palson managbangat tan heretiko no ibaga da ya say Dios et ag narumrum ed saray baley tan baryo ed sayan panaon, noag ingen diad saray desierto ya panag-eremiteryo da labat; mantitila ira no ibaga da ya ag aawaten na Dios so pikakasi na saramay manpipikasi ed Sikato ed anggan dinan a pasen ed saray baley tan baryo, noag ingen say aawaten to labat et say pikakasi na saramay walad desierto; Mankakabalaw ira no ibaga ran ag isasalba na Dios iray manaayam ed saray baley tan baryo, noag ingen saray manaayam ed desierto labat.

Balet, agmi papanisiaan iramay mangidedetermina na kaligtasan na too base ed panaon tan lugar. Agmi papanisiaan iramay mapangta ya ibabaga ran say dasal da labat ed desierto so nadngel na Dios. Agmi papanisiaan iramay mangibabaga ya say Dios et naromog labat ed saray eremiteryo ed kalawakan; ta si Kristo a mismo, say Dios, a mamapaseseg ed sikatayo ya ag manisia ed saray ontan a bengatla, et inkuan to: 'No ibaga ra ed sikayo, "Wala Sya ed kalawakan," ag kayo onla; "Wala Sya ed saray kuarto ed dalem," ag yo panisiaan itan [322] .' Si Santo Teofilacto, legan ton ipapaliwawa irayan salita nen Kristo, so inkuan to: 'No walay onsabin managlinlang tan ibaga dan sinmabi la si Kristo tan man-aamot ed desierto, odino ed sakey a templo, odino ed saray selda ya sanka-daleman a pasen: diad pandengel yo ed amin ya saya, agkayo pa-linlang.'

Kapitulo 17. Nipaakar ed Pananisia ed Dalin

Mankakaburido met iray schismatics, ya ibabaga ran singa ed sarayan unor ya agew et anggapo la so pananisia ed mundo, singa say pananisia et aderal la ed mundo. Iisipen da ya walay pruweba da para ed sayan kaburidoan manlapud saray salita nen Kristo, ya inkuan to ed Ebanghelyo: 'No onsabi so Anak na Too, makalmo kasi na pananisia ed mundo?'[323] ? Tan ibabaga ra: lapud asingger la so anggaan na mundo, tan say komaduan makapataktakot a isabi nen Kristo et asingger la, tan aalagaren tayo itan ed inagew-agew tan labi-labi—ta anggapo la so pananisia ed dalin; ta no onsabi so Katawan, ag-Makapansabian na pananisia.

Balet sikami, antis ni ingen ya anapen so kabaliksan na saray salita nen Kristo, itepet mi ed sikayo, Brynyans: ibaga yo ed sikami, O saray mangibabalik-balik na kabaliksan, segurado kayo ta ya say panaon na komadua tan makapataktakot a isabi nen Kristo et asingger la? Tan siopa so angipanengneng ed sikayo na satan a misteryo, ya anggapoy makaamta, anggan saray anghel ed tawen, noag ingen say Ama labat[324] ? Aalagaren mi so isabi na Katawan ed sikatayo agew tan labi, ed balang oras, balet agni samay makapataktakot ya isabi to, no kapigan sikatoy onsabi pian ukomen to ray mabilay tan saray inatey, tan pian bayaran to so balang sakey unong ed saray gawa to; tan agtayo ni met aalagaren ed balang oras itan a panaon no kapigan (unong ed salita nen Apostol Pedro) say tawen et naandi a kaiba so makmakolkol, saray elemento et natunaw ed apoy, tan say dalin tan saray gawa ed tapew to et napoolan[325] ; balet aalagaren tayo so dili tayon oras na ipatey, ya diad satan et onsabi so panangukom na Dios pian ekalen so kamarerwa manlapud laman, tan diad satan ya oras et saksakey a too et arapen to so dili ton partikular a dusa para ed saray gawa to; Aalagaren tayo itan ya oras a walaan na pananabangan, singa say mismon Katawan, a manbabantay ed sikatayo, so mangibabangat ed Ebanghelyo: 'Makaparaan kayo,' ta 'ed satan ya oras, ya agyo iilaloan, so Ompan-anak na Too et onsabi'[326] . Aalagaren tayo met so pankakabukel tan makapataktakot a panangukom, a sikato so Komaduan Ipasabi nen Kristo, balet aliwan diad saray agew tayo, odino diad natan a panaon na bilay tayo; no ag itayo abangon ed saray panteyon tayo na trumpeta na Arkanghel. Ta anggano onsabi itan a labi (mansasalita ak nipaakar ed komawalon milenyo), ya say isabi na Nobyo et impaisalita na saray sagradon Ama; balet agtayo ni asabi so pegley na labi (say pegley na komawalon milenyo); balet ipapahayag na Banal a Ebanghelyo ya say Nobyo et onsabi ed pegley na labi; balet malaya Siya ya ipa-atras so isabi To anggad kayari na pegley na labi, legan a sikatayon mabilay natan et agmi nayarin alagaren itan ya panaon tan oras legan a manbabayag tayo ed sayan dalin, noag ingen diad pan-idlip tayo ed saray pantyon tayo. Balet sikayo ya ibabaga yo natan ya say komadua tan makapataktakot a isabi nen Kristo et nagagawa la ed bilay tayo, tan lapud saya et anggapo lay nanenengneng a pananisia ed mundo, nonoten yo ya maong: no diad pakanengneng yo et anggapo lay pananisia ed mundo lapud saya, ta manasingger la so komadua tan makapataktakot ya isabi nen Kristo. Ta anggan manlapu la'd saray agew na saray Apostoles, ag balot naandi so pananisia ed mundo; ta say mismon Apostol Pablo so nansalita tan nansulat: 'Asingger la so Katawan; akin et manaanxiyoso ka ni?' ([327] ). Diad panangipaliwawa ed sayan pasage, imbaga nen San Krisostomo: 'Sinmabi la so panangukom; ag la ra natepetan nipaakar ed saray gawa ra' ([328] ); tan lamet: 'Ag kayo manaanxiyoso, ta sinmabi la so panaon na panag-isip.' Nengneng yo, panon la kabayag ya ipupulong so asingger tan makapataktakot ya isabi na Katawan, balet say sagradon pananisia et ag ni naekal ed mundo; ta anggan si San Pablo , legan ton ipapangasi so asingger tan makapataktakot a isabi na Katawan, impalapag to so sagradon pananisia ed sankamulangan na mundo; tan si San Crisostomo, legan ton ibabaga so isabi na panangukom tan dusa, agto imbaga ya anggapo la so pananisia ed mundo, noag ingen imbangat to ed saray totoo so tuan pananisia tan say matoor a panagbilay. Kanian, iner yo inala iyan kanonotan yo ya anggapo la'y pananisia ed mundo, lapu labat ta manasingger la'y agew na isabi na Katawan? Mas makabat ka ta nen San Pablo ya Apostol tan si San Juan Crisostomo? Mas impaamta ta na Dios ed sikayo, saray totoon ordinaryo ed Bryn, so saray misteryo To nen say ed saraman a baleg a lingkor tan managbangat To ed intiron mundo? Legan dan ipupulong so komaduan isabi na Katawan, a makapataktakot tan asingger la, agda bubunuten so sagradon pananisia manlapud dalin, noag ingen itan et lalon itatanem tan parakelen; balet sikayo, lapud say asingger lan Ika-duan Ipasabi nen Kristo, et aagaten yo so pananisia manlapud interon mundo, ya ipupulong yo ed saray karaklan a totoo ya anggapo la so pananisia ed mundo; ta say panangukom na Dios et asingger la.

Kanian itetepet mi: ibagam ed sikami, O Brynyan, anggapo la kasi so pananisia natan ed interon mundo—salanti, diad dalem na tawen—odino diad pigaran lugar labat? No anggapo so pananisia ed interon mundo, sirin seguradon anggapo met ed sika; ta sika met et agka manbibilay ed tawen, noag ingen diad dalin. Balet no iisipen yo ya walay pananisia ed saray aderal ya pasen yo, anto sirin so makasbel ya magmaliw met so pananisia ed saray pasen mi, ed saray baley tan baryo? Ta no sikayo, ya walad paway na Simbaan, ya lalawen yo ray sakramento na Espiritu Santo, ya babaliwalaen yo so Laman tan Dala nen Kristo, tan manbabatik ed pankakasakey na Simbaan, et iisipen yo ya walay pananisia yo; mas lalo ni sikami, ya walad loob na Simbaan, ya papasesegen na saray sakramento diad panamegley na Espiritu Santo, ya onkakain na Laman tan Dala nen Kristo, tan mankakapet ed sagradon Simbaan bilang saray membro na Laman, ya pabilayen nen Kristo bilang Ulo to, et kompyansa kamin manilalo ya nagamoran so sagradon pananisia ya mamaparaan tan mangiliktar ed sikami. Anggapoy pananisia ed saramay ag manisia ed si Kristo a Dios, singa saray Turko, Tataro, Hudio tan saray managdayew ed dios-diosan, tan singa saray eretiko tan palson Kristiano, a singa sikayo, a tatawagen labat ed ngaran nen Kristo, balet ilalayo da si Kristo a mismo; ta siopaman so mangilayo ed Simbaan nen Kristo et mangilayo met ed si Kristo. Diad katuaan, anggapoy pananisia ed sikayo, singa met ed arum a totoon ag mananisia tan heretiko; balet ag met kakulangan so pananisia ed interon mundo; ta aliwan say interon mundo et panayaman na saray Turko o Tataro, o saray Hudio tan managdayew ed dios-diosan, o saray eretiko, o saray palson Kristiano a singa saray Brynians: noag ingen, wala ray dakel a syudad a Kristiano ed Great Russia, tan ed Little Russia, tan ed arum niran dalin, a duga so pananisia ra ed si Kristo a Dios tan tuan manlilingkor ed Sikato. Kanian, mantitila kayo, O sikayo ran iskismatik, no ibabaga yo ya anggapo la so pananisia ed mundo natan.

Tepeten tayo lamet: akin ya ag nepeg ya wala so pananisia diad dalin? Aliwa ta say pananisia et manakar ya nanenengneng ed limog na totoo diad dalin? Aliwa ta say pananisia et sakey a misteryo na puso na too, singa say ilalo, aro, tan arum niran kalidad na puso ya akasalimukok ed puso, ya anggapoy makaamta noag say saksakey a Dios, say Manamta na saray puso? Ta siopa ed saray totoo so makaamta ed puso na too—no manisia itan ed Dios o andi? Tan no manisia itan, panon so pananisia to—duga o aliwa? Tan no ag-itan manisia, akin ya ag-itan manisia? Say Dios labat, ya mansusuri ed saray puso tan kanonotan, so makaamta ed saya. Balet sikayo, O saray Brynyans, a totoo labat tan aliwan dios, panon yon naamtaan so kipapasen na puso mi, tan ibaga yon anggapoy pananisia ed loob mi? Ipannengneng yo manaya ed sikami anggan sakey a tanda pian naamtaan mi ya anggapoy pananisia ed loob mi. Naaralan mi manlapud masanto ya Apostol Pablo no panon a kabat so pananisia ed sakey a too; sikato ya: 'No manisia so sakey a too ed puso to, ipapahayag to met ed sangi to; ta ed puso et manisia parad katooran (kwan na Apostol), balet ed sangi et ipapahayag parad kaligtasan'[329] : tan no anggapoy berbal a panangipahayag na pananisia, diman et amta ya anggapo met so pananisia ed puso. Agyo ta narerengel ed sikami so panangumpisa na Ortodoksan pananisia? Bungol kayo ta, kanian agyo narerengel ed sikami, diad amin a syudad tan baley, diad amin a sagradon simbaan, so Imbengat a Trinidad—say Ama, say Anak tan say Imbengat a Espiritu, say saksakey a Dios—a iikumpisa tan idadayew a matoor? Wala'y layag yo balet agkayo ondengel; tan anggano ondengel kayo, seseretan yoy layag yo, singa saray maklak ya uleg, pian agyo nadengel so panangiyawat mi na Orthodox a pananisia ed sagradon pananisia, a nanlapud puso; tan sakey a pabigat ed sikayo so ondengel ed tuan panangiyawat mi na pananisia. Tan labalabay yon ekalen so pananisia ed sikami, singa ginawa nen Satanas ed si Pedro; balet agto yo abuloyan na Dios ya gawaen iya ed sikami, singa ag-inabuloyan nen Kristo ed si Satanas ya gawaen to ed si Pedro, ta inkuan To: 'Simon, Simon! Kinerew nen Satanas ya salatan ka a singa trigo; balet nampikasi ak para ed sika, pian say pananisia mo et ag fail [330] .

Balet nipaakar ed sika, nayari min ibaga a talagan anggapoy pananisia mo, ta nanenengneng mi so malinew a tanda na agmo pananisia: a sayan, say panag-arawi mo ed Simbaan nen Kristo tan amin a sakramento na Simbaan; tan say aliwan duga a panangipahayag mo ed Banal a Trinidad, tan say panagmura a heretiko kontra ed Inkarnasyon nen Kristo, unong a malinew a impanengneng ed inmunan parte, diad , say komaduan artikulo, tan saray amayamay ya arum nin panlalaban tan panagsisian yo, saray lingo ya isip-isip yo, palson bangat tan baluktot ya interpretasyon so mangipapanengneng tan mangibubulgar ed sikayo ya anggapoy pananisia yo, ta akabagsak kayo ed dakel ya heretikon porma na agpanisia.

Nipaakar ed sarayan salita na Katawan, 'No onsabi so Anak na Too, makalmo kasi na pananisia ed dalin?'[331] , say kabaliksan to et onia: ag imbaga na Katawan ya, lapud sinmabi la, seguradon ag to la makalmo na pananisia ed dalin; noag ingen, makalmo kasi? Kanian (unong ed interpretasyon nen Theophylact), daiset so naromog to, ta nabawasan iray matoor lapud panag-persekuto na Antikristo. Balet sikami, ya aawaten mi so interpretasyon nen Theophylact nipaakar ed pananisia ya mas maong nen say makapangisiyan tan baluktot ya interpretasyon yo, et ibabaga mi ya makpel: mantitila kayo, O baluktot iran manag-interpretar, ed panangibaga yon diad isabi na Katawan et anggapo la'y antokaman a pananisia ed dalin: Lalo nin mas mantitila kayo lapud agyo aakuen ya wala ni pananisia ed limog tayo natan, legan ya agni linma ed laman si Antikristo, tan agni abawasan so Kristianismo, tan agni sinmabi so agew na isabi na Katawan.

Kapitulo 18. Nipaakar ed Litrato tan Paka-alig ed Dios ed Saray To-too

Tan nonoten tayo met so sananey a pasahes manlapud Sagradon Kasulatan, ya aliwan duga so impangipaliwawa na saray iskismatiko: diad Unonan Libro nen Moises, Kabanata 1, nisulat so: 'Inkuan na Dios, "Gawaen tayo so too unong ed imahen tayo tan unong ed likeness [332] tayo."' Saray iskismatiko, diad agda pikakabat, iyaplika da iyan pasahes ed pisikal a porma na too, singa say Dios et singa-too, a walaan na ulo, balbas, mata, sangi, layag, lima, sali, tan arum niran parte na laman na too; tan sirin, singa diad dili Ton imahen, pinalsa To so too diad panag-alig To, a walaan na ulo, balbas, tan arum niran parte na laman.

Say imahen tan kamapara na Dios et ag napoporma ed laman na too, noag ingen ed kamarerwa; ta say Dios et anggapoy laman:

Say imahen tan kawangis na Dios et aliwan niporma ed laman na too, noag ingen ed kamarerwa; ta say Dios, ya anggapoy laman: Say Dios et sakey ya Espiritu ya andi-laman, tan pinalsá to so kamarerwa na too ya andi-laman, diad mismon alilingoan To, a makapangontrol ed sarili, makatunongan, agnatey, a kabiangan na andi-anggaan, tan inyanib To iya ed laman, unong ed kuan nen San Damasceno nipaakar ed Dios: 'Inikdan mo ak na kamarerwa diad panamegley na Diosnon tan manangiter-bilay ya inspirasyon, kayari mon pinorma so laman ko manlapud dalin'[333] . Say kaluluwa, sirin, et imahen na Dios, lapud walay taloran-pwersa to balet saksakey so naturalesa to. Saray pwersa na kaluluwan na too et saraya: memorya, rason, tan linawa; diad memorya et kapara to so Dios Ama, diad rason et say Dios Anak, tan diad linawa et say Dios Espiritu Santo. Tan singa met ed Banal a Trinidad a wala so taloran Persona, balet aliwan taloran Dios, noag ingen saksakey a Dios: ontan met ed kamarerwa na too, anggaman wala so talora (singa say abitla la) a pakayari na kamarerwa, balet aliwan taloran kamarerwa, noag ingen saksakey a kamarerwa.

Ididistinguish na saray Banal a Ama so limbag tan kapara na Dios diad kamarerwa na too: si Basil the Great diad *Hexaemeron* to, diad diskurso 10; si Chrysostom nipaakar ed *Genesis*, diad diskurso 9 [334] ; tan si Jerome diad komentaryo to nipaakar ed Propesiya nen Ezekiel, kapitulo 28. Aawat na kamarerwa iyan pandumaan—say larawan na Dios—diad panaon na impamalsa ed sikato na Dios, legan a say kapara na Dios et napaparaan ed loob to diad panamegley na binyag; say imahen ed kanonotan, say kapara ed linawa; say imahen ed panagkontrol ed sarili, say kapara ed saray birtud, unong met ed kuan nen Kristo ed Ebanghelyo: 'Maging singa say Ama yo ya walad tawen'; tan magmaliw a singa Sikato ed kaabebaan na linawa, kaabigan, kaandiay kaugsan, tan arum ni.

Onia so rason nen Basil the Great: 'Gawa tayo so too' (kwan na Dios) 'diad larawan tan kapara tayo': say una, sirin, et walad sikatayo bilang pinalsa na Dios; say komadua, balet, et papaparaan tayo panamegley na dili tayon malayang kaburyan. Diad orihinal a panamalsa, nepeg ya walad larawan tayo so Dios; balet panamegley na malayang kaburyan tayo, papaparaan tayo so sarili tayo pian magmaliw a kapara na Dios. Tan lamet: Initer na Dios ed siak so pagmaliw a kapara na Dios; ta walad siak so larawan, a sikato so pagmaliw a too na Salita; tan say kapara, a sikato so pagmaliw a Kristiano [335] . 'Magmaliw kayon perpekto,' kuan nen Kristo, 'singa say perpekton tawen a Ama yo.' Naimano yo no iner ya iteter na Katawan ed sikatayo so pagmaliw a kapara To? Ditan, no kaparehas tayo so Sikato ya mamapasileng na agew To ed saray mauges tan maong, tan mangibabaki na uran ed saray matunong tan aliwan matunong [336] . No busol mo so panaglinlang, balet anggapoy itatago mon pasnok, odino agmo iisipen ni so apalabas ya kolkolan; no maagap ka tan maasi, nagmaliw kan kaparehas na Dios; no perdonaen mo so kalaban mo manlapud puso, nagmaliw ka lan singa Dios; no say Dios et unong ed sika, sakey a makasalanan, unong ed impan-unong mo ed agim a nankasalanan ed sika, diad panamegley na kaabigan mo et nagmaliw ka lan singa Dios; sirin, unong ed ' '—awit mo so imahen (na Dios)—aliwa labat ed salita, noag ingen ed gawa, diad panamegley na saray gawa na kaabigan mo. Anggad dia so inkuan nen San Basilio ya Baleg.

Kanian, naamtaan tayo ya say larawan na Dios et walad kamarerwa na anggan siopaman ya ag-mananisia, balet say kapara to et naromog labat ed sakey a matoor a Kristiano; tan no say sakey a Kristiano et manggawa na makapatey a kasalanan, sikatoy nabawasan labat na kamapara ed Dios, aliwan say imahen: tan anggano sikatoy nisentensyaan ed andi-anggaan a dusa, say imahen na Dios et mansiansia ed loob to ed andi-anggaan, legan a say kamapara et agla nayarin manbilay.

Nen saman a panaon, wala ray pigaran heretiko a kabat bilang saray anthropomorphites (saray mangiiter na itsuran too ed Dios), a nipaakar ed sikara et insalaysay nen San Epifanio, legan ton iinterpreta iray salita na Dios: 'Gawaen tayo so too ed linawa tan kapara tayo', in-interpret da ed parehon paraan a singa gagawaen na saray schismatics natan, ya ibabaga dan say Dios et walay kapara na laman na too, tan singa too, a walay ulo, balbas, lima, sali, tan amin ya arum nin parte na laman; tan pinalsa to so too ed mismon kapara to: ontan met so interpretasyon na saray Judio. Balet singa met ed saray anthropomorphite nen saman a panaon ya tinuring a loko, tan inibilang a heretiko, tan pinaalis ed Simbaan, tan inibilang a kaiba ray Judio, tan sinumpa na anathema: ontan met irayan totoo natan et maatiw, tan manggagawa ra na erehya, tan kapara ray Judio, tan manepeg ya eksekomunikaen ed Simbaan; say parte da et kaiba ray Judio tan saray antropomorfita (saray mangibibigay na itsuran too ed Dios), ya akondena la; ta agda papanisiaan ya say Ulo na Dios, tan saray lima tan sali To, et aliwan materyal o laman, noag ingen immateryal tan espiritual, a sikara so dibinon omnipotensia, autoridad, pakayari, tan panlalapuan na amin a bengatla, say omnipotensia, tan say omnipresensia To.

Say Dios et interon Ulo, ta Sikato so gapoan na amin a bengatla, say Katawan na amin, tan say Manangasikaso na amin; Sikato et interon Mata, ta nanenengneng To so amin a bengatla; Sikato et interon Layag, ta nadngel To so amin a bengatla; Sikato et interon Limi, ta sasalapen To so amin a bengatla; Sikato et interon Sali, ta walad amin a pasen, tan sasalapen To so amin a bengatla ed kiwawala To.

Sinermonan nen San Basilio ya Baleg iray antropomorfista diad *Hexaemeron* to, diad diskurso 10 [337] , ya inkuan to ed sikara: 'Panon itayon pinalsa ed larawan na Dios? Linisan tayo so maatiw ya puso tayo, say ag-asanay ya kanonotan tayo, tan say ag-niedukasyon ya ideya tayo nipaakar ed Dios. No sikatayo et pinalsa ed larawan na Dios, singa sikatayo kasi so Dios? Wala kasi'y buek, layag, tan ulo so Dios? Wala kasi'y lima, tan yurongan ya yuurongan To? Ta akasulat ed Kasulatan ya manyurong so Dios: wala kasi'y sali ya pangakar To? Onia kasi so Dios? Iyarawi yo ray makalikas a pantasya na puso yo; iburi yo so antokaman a kanonotan ya ag mangiter na hustisya ed kadayewan na Dios. Say Dios et anggapoy porma, simpli, anggapoy kadayewan, tan anggapoy sukat so inkakanaan to; kanian ag yo sikatoy i-imahinay porma, tan ag yo abuloyan so kanonotan yo ya naliliwa na saray kanonotan na Judio; tan agmo met sakopen so Dios ed saray kanonotan na laman, tan agmo deskribien Siya ed kanonotan mo, ta say kagalangan To et agnasukat. Nonoten so baleg, tan iter ed baleg so mas baleg ni, tan ed mas baleg ni et mas baleg ni; tan bilin ed kanonotan mo ya agto nayarin natalosan so anggapoy anggaan: agka man-isip na imahe, ta say Dios et natatalosan ed panamegley na pakayari To. Anggapoy bengatla ed Dios ya kapara na walad sikatayo; ta agtayo ginawa ed larawan na Dios unong ed porma na laman tayo; ta diad naderal a laman, naderal so larawan, balet diad agnaderal, naporma so agnaderal; Say laman et ombaleg, onletik, ombabaleg, tan manbabaliw: sakey so itsura to no kalangweran, sananey no katatken, sananey no maabig so kipapasen, sananey no mairap, sananey no natatakot, sananey no maliket, sananey no kareenan, sananey no kolkolan; say kipapasen na mamasid et naiiba ed kipapasen na man-uugip, Ta panon ya say nababalang et nipa-alig ed ag nababalang? Tan no ibaga ya, 'Manggawa kami na too ed itsura mi', itutukoy to so too ed dalem, ya pinansalitaan met na Apostol: 'Anggano say too ed paway et manlalaso, say too ed dalem et nababalo ed inagew-agew' ([338] ). Ta diad dalem tayo et walay sakey a too, tan aliwa labat a laman tayo; tan katuaan so ibabaga, a walad dalem tayo. Ta siak so too ed dalem; balet say ed paway et aliwan siak, noag ingen say kabibilang ko; ta aliwan siak so lima, noag ingen siak so panagsalita na kamarerwa, legan a say lima et kabiangan na too. Ta say laman et instrumento na kamarerwa, balet say too et makapangulo lapud mismon kamarerwa. Tan lamet, kuan to: 'Say bii et nepeg ya walad larawan na Dios a singa met ed laki, a parehon marangal a naturalesa, anggano mas makapoy ed laman, balet mas makapanyari ed kamarerwa, ta sikatoy walad parehon marangal a larawan na Dios'[339] . Anggad dia, si Basil the Great.

Manlapud sarayan salita, saray modernon balon anthropomorphite a schismatiko et nepeg dan ikonsidera tan natalosan da ya say imahen na Dios et aliwan diad lupa, mata, bibil, balbas, odino arum niran nanenengneng a parte na laman, noag ingen diad agnanenengneng a kamarerwa—a mansasalita, rasyonal, makapangontrol ed sarili, tan agnatey.

Kapitulo 19. Nipaakar ed Saray Balbas

Dia et konsideraen tayo so nipaakar ed balbas, a nipaakar ed saya et dakel so ag-inkakontento ed saray Ruso tayo, a mangibibilang ed balbas bilang baleg a ganggan na Dios tan sakey a paraan na kilalaban, legan a say panag-ahit ed balbas et ibibilang dan sakey a grabe tan agnapirdona a kasalanan a mangitonton ed andi-anggaan a pandama.

Nen kaleldo na 1705, legan ak ya walad syudad na Yaroslavl diad saray bulan na Hunyo tan Hulyo, tan diad sakey ya Simba, kayari kon pinmaway ed katedral kayari na Banal a Misa tan paonla ak la ed panayaman ko, duaran lalakin walay balbas da—anggaman aliwan matatken—so inmasingger ed siak tan nankuraw, ya inkuan da: 'Banal a Katawan! 'Unong ed ingganggan yo, ingganggan kami na dekreto na Tsar ya gupitan mi so balbas mi; balet akaparaan kami ya iyawat so bilay mi para ed saray balbas mi; ta mas labay mi nin puteren kami ulo nen say gupitan so balbas mi.' Balet, siak et atalaw ed sayan ag-iilaloan tan biglan tepet, tan agko tampol a naebatan na bersikulo manlapud Kasulatan; kanyan sinumpal ko so tepet da, ya inkuan ko: 'Anto so ombaleg lamet, say aputot a ulo o say gineltan balbas?' Sikara balet et nanduaruwa, tan kayari na antikey a pan-isip, inmebat ira: 'Say balbas so ombaleg lamet, balet say ulo et andi.' Insan ko inkuan ed sikara: 'Seguradon mas labay yon isalba so balbas yo, ya ontubo lamet anggano gupitan na mamplon beses, nen say nabalang so ulo yo, ya no naputot la, ag la balot ontubo lamet, maliban la no diad pangkabilugan ya inkioli na amin ya inatey.' Kayari kon inkuan iya, linma ak ed selda ko. Dakel ya marangal a mamamayan so akila ed siak, tan linmoob ira ed selda ko, tan walay andukey a pantotongtong ed pegley mi nipaakar ed panag-gupit tan agpanag-gupit na balbas. Tan naimano ko ya dakel ed saray angagupit na balbas da lapud ganggan na Tsar so manduaruwa ed kilalaban da, singa inekal ed sikara so larawan tan kapara na Dios, tan ag la ra walad larawan tan kapara na Dios lapud impangagupit da ed balbas da. Balet, pinaseseg ko ra ya ag man-duda, ya ibabaga ko ya say imahen tan kapara na Dios et aliwan walad balbas odino say nanenengneng ya lupa na too, noag ingen walad agnanenengneng ya kamarerwa; tan, lapud saya met lan rason, anggapo so nepeg ya manduda ed kaligtasan da, lapud say panag-gupit na balbas et aliwan ginawa na dili ya boluntaryo, noag ingen unong ed ganggan na Ari. Kanian, manepeg ya unor ed saray ganggan na saray wala ed autoridad ed saray bengatlan aliwan kontra ed Dios, tan aliwan makaderal ed pankaabigan na sakey a too.

Nipaakar ed saray arum, ekalen tayo iyan panduaruwa: nepeg tayon imbestigaan so nipaakar ed saray balbas diad Daan a Tipan tan diad Balon Tipan. Tan pian igapo ed Daan a Tipan, in-areglo mi so pan-usisa mi unong ed onia:

1) Siopa ed Daan a Tipan so ag ingangan ya man-gupit na balbas da?

2) Lapud antoy rason ya ag ira ingganggan?

3) Kasin nansalita so panag-ahit na balbas ed saray Judio?

Diad sayan pan-imbestiga nipaakar ed balbas, say unonan punto ya nepeg ya ikonsidera et: say balbas kasi et say imahen tan kapara na Dios? Balet lapud apanengneng la ed tagey, diad panamegley nen San Basilio ya Baleg, ya say balbas et aliwan say imahen tan kapara na Dios, konsideraen tayo natan so sananey nin punto ya inyatagey tayo.

UNAN PAKONSIDERA

Siopa ed Daan a Tipan so pinasalban ya man-gupit na balbas to?

Satan a ganggan ya ag man-gupit na balbas, anggano inter na Dios ed amin a Judio, et mas lalon impasakop ed saray klerigo, saray pari tan Levita et akabidbir ed saya [340] , unong ya nanenengneng ed kabanata 21 na Libro na Levitico, no iner inkuan na Katawan a Dios ed si Moises ya ingangan to ray pari, saray ananak nen Aaron, ya agda gupitan so balbas da, ya inyarum to: 'Ta sikara met so mangiyopresi na saray iyopresi ed Katawan, say regalo na Dios da.' 'Ag da gupiten so balbas da,' kuan To, 'lapud saya so rason: pian sikara mismo so mangiyopresi na sakripisyo ed Dios'[341] . Say salitan 'sikara mismo' so mankabaliksan na ministeryo na saray pari tan Levita. Ta siopa kasi so nansakripisyo ed Dios ed sarili ran lima? Saray pari tan Levita labat. Nipaakar ed arum a tribo, anggano nansakripisyo ra ed Dios, agda inyan ed altar ed sarili ran lima, noag ingen diad panamegley na saray pari tan Levita; balet saray pari tan Levita a mismo so nansakripisyo ed Katawan ed sarili ran lima. Ta sanen ingangan na Katawan a Dios so pan-gupit na balbas tan ingganggan to ya ag nepeg ya gupitan—pian sikara mismo so makapangiyopresi na saray iyopresi na Katawan—malinew ya impanengneng To ya sayan ganggan kontra ed pan-gupit et inter ya manunaan ed saray pari tan Levita. Say parehon ganggan et inter met ed saray Nazareo, unong ya nanenengneng ed Libro na Numeros, kapitulo sais, tan ed Libro na Ukom, kapitulo labintalo, tan ed Unonan Libro na Arari, kapitulo uno: tan anggano saray karaniwan a totoo—say labay ton ibaga, saray arum a tribo na Israel—et tinumbok da iyan ganggan ya agda gupitan so balbas da; balet no maminsan et ag ira pinasalimbengan ya man-gupit, tan diad tua et ingganggan ni ingen iran gawaen itan ed arum ya pankanawnawa, unong ya nanengneng tayo ed komatlon diskusyon.

Komaduan Konsiderasyon

Akin ya ag ingganggan so pan-gupit na balbas diad Daan a Tipan?

Say panag-ahit ed Daan a Tipan et aliwan mauges ed dili to; ta say balbas et aliwan imahen tan pakaalig na Dios, unong ya malinew ya impaliwawa nen una: noag ingen, nagmaliw ya mauges lapud labat ed arum a kasalanan. Ta no say panag-ahit et mauges ed dili to, ag komon ingganggan ya saramay papalinis ed ketay et man-ahit na balbas da tan amin ya buek ed laman da [342] ; no say paka-balbas et dili to lan mauges, ag komon ingganggan ya saramay onloob ed ministeryon Levita et gilingen so interon laman da, salanti, say ulo, balbas tan arum ni [343] , nitan ag met komon pinayagan iray Judio ya pa-balbasen legan na panaon na aralem a panaglermen [344] ; no say panag-gupit et mauges a mismo, ag komon ingganggan na Dios so propeta Ezequiel ya gupitan so ulo tan balbas to [345] . Balet saya et tatalakayen ed leksab. Dia balet, konsideraen tayo so rason no akin ya ag ingganggan na Daan a Tipan so panag-gupit na balbas.

Say rason na satan a ganggan et onia: saray papari na saray dios-diosan, tan lalo la ray nanserbi ed diyosa ya tatawagen ya Isis, say datin reyna na Ehipto, et mangiiter na maringot a sakripisyo ed saray templo da tan manggagawa na aliwan makadios a pikakasi ed saray dios-diosan da; walay ugali dan guguteten so ulo tan balbas da. Say masanto a propeta Baruch et kinondena to iyan ugali, legan ton nononoten: 'Diad saray templo ra, akayurong iray pari, apitirpir so kawes da, aputot so ulo tan balbas da; tan man-aagda tan man-eyag ira ed arapan na saray dios da: "[346] ".'

Lapud saya, say Katawan a Dios, kayari Ton inekal so saray totoo To manlapud Ehipto tan tinuro to ray pari tan Levita ed kimey da, ingganggan To ra ya agda aligen iray maparpasirong a pari ya anengneng da ed Ehipto, ya manpapagupit na ulo tan balbas; tan inter To iyan ganggan: 'Ag yo gupitan so buek na ulo yo, nitan manpagupit kayo na balbas yo'[347] .

Niarum ni, ugali na saray managdayew na dios-diosan, ya manluluksa para ed saray inatey da, so panag-gupit na ulo tan balbas da, tan say panagkiskis na lupa tan laman da anggad nasugatan tan man-dala; Lapud saya, ingganggan na Katawan iray ministro To ya man-ingat ed saray ontan a gawa, pian ag ira magmaliw a singa saray mauges, tan Inkuan To: 'Ag da nepeg ya pabayaan so buek da para ed inatey, odino say balbas da, tan ag da nepeg ya sugatan so laman da'[348] .

Lapud sarayan rason, say panag-gupit et tinuring ya mauges a gawa, tan imbawal na Dios ed saray Judio diad Daan a Tipan, lalo la ed saray pari tan Levita.

Komatlon Pakanonot

Wala ta'y panaon ya nanggugupit iray Judio?

Nagawa met itan no maminsan. Diad gapo: no paparaan ira ed ketay, gugupiten da so amin ya buek ed interon laman da; sirin, diad Libro na Levitico, kapitulo 14, ingganggan: 'Paburen ya ombayag so amin ya buek to—say buek na ulo to, say balbas to, say kilay to, tan amin ya buek to et nepeg ya ombayag'[349] .

Niarum ni: sanen saray taga-tribo nen Levi et aturo ed ministeryon Levitico, say onsublay a rito so ginawa ed sikara: unona, inyakar ira ed arapan na manunan pari tan sinabwanan na danum na panlinis; insan, aputot so amin a buek ed laman da, unong ya akasulat ed Libro na Numeros, kapitulo 8: 'Paburayan ya say pang-gupit et sakopen toy interon laman da, tan pauran da ray kawes da, tan magmaliw iran malinis' ([350] ); insan, kayari ran inyakar ed arapan na Toldan na Tistigo a kaiba ray sakripisyo da, inyan na saray ananak na Israel so lima ra ed sikara. Nengnengen tayo, balet, ya say panag-gupit et ginawa ed interon laman na saray balon inordenan Levita: no diad interon laman, sirin seguradon pati say balbas da; tan no inordenan la ra, agda la inupot so buek na laman da anggad ipatey da.

Niarum ni, diad kasumpalan na sipan na Nazareo, say interon ulo et guguteten, ta walay duaran klase na saray Nazareo: say arum et inyalay da so interon bilay da ed Dios diad panag-inumen tan kinadalis; say arum balet et nansipan na Nazareo parad limitadon panaon, parad pigaran taon labat, tan aliwan parad interon bilay da. Saray Nazareo et angaan na ontan manlapud Hebreon salita ya 'nazir', a say kabaliksan to et 'inmalay' odino 'in-alay', lapud sarayan lalaki et inmalay ira manlapud makalikas tan pananap na liket a bilay na katooan, imbes et in-alay da so sarili da ed sakey a mairap tan panag-iter ed sarili a panagbilay, tan agda ginupit odino kinatkat so buek na ulo odino balbas da diad interon panaon na Nazirite a sipan da. Para ed saramay nansipan na Nazirite anggad say itatalaga a panaon, no nasumpal la itan ya itatalaga a panaon, sikara so onla a mangawit na sakripisyo ed templo na Katawan; tan say buek ya dinmakel, itapyas da itan diad saray puerta na Templo na Paneknek, tan iyapay da so tinapyas a buek da ed apoy na altar na Katawan, bilang galang ed Dios tan pisasalamat, lapud pinablin na Katawan ya atupad da so sipan da: saya so akasulat ed Libro na Bilang, kapitulo 6 [351] .

Niarum ni: saray ordinaryon Judio, ya aliwan kabiangan na orden na Levita, et ag-ira pinasbagan ya man-gupit legan na panaon na panag-ermen tan panagpalek: ta nisulat ed libro na sagradon propeta Jeremias ya nen, kayari na impansira ed Jerusalem nen Nebucadnezzar na Babilonia, si Gedaliah so atilak ed dalin na Juda pian man-uley ed daiset ya akaliktar, sakey a si Ismael a taga Juda, ya nanlapud lahi na ari, so sinmabi tan pinatey to si Gedaliah; insan walay walomplo a lalaki a nanlapud saray asingger a pasen na Palestina, a magulo so buek tan abutbut so kawes da, a man-aakis lapud inkaderal na Jerusalem [352] . Walay sakey a nansalita: 'Dia ed Libro nen Jeremias et nipaakar ed ulo so ibabaga to, aliwan nipaakar ed balbas.' Say ebat ko: diad Slavonic Bible et akasulat so 'ulo', balet diad arum a patalos et akasulat so 'balbas'; tan no say patalos a Slavonic et mangibaga na 'ulo', nepeg ya natalosan ya kaiba met so balbas; ta diad panaon na ermen tan kairapan, say ulo et gugupitan a kaiba so balbas, unong ya nanenengneng ed saray salita na Dios diad parehon propetikon Libro nen Jeremias, no iner so kuan to: 'Balang ulo et magmaliw ya kalbo (salanti, gupitan), tan balang balbas et puteren'[353] .

Lamet: say masanto a propeta tan pari a si Ezequiel, a nampropesiya nipaakar ed kalgasan na Jerusalem tan say kaderal na saray Judio; sikatoy ingganggan na Katawan ya gupitan so ulo tan balbas to, tan, kayari ton biningay so ginupit ya buek ed apatiran parte, ya paspasan so sakey a parte ed apoy, ya gupitan so sakey a parte ed espada, ya iyibuyag so sakey a parte ed dagem, tan iyepes so sankamelagan a parte ed kawes to ([354] ), a mankabaliksan ya sakey a parte na saray Judio so naperdi lapud eras tan salot legan na panlikob, say sakey a parte et napatey na espada na mga Caldeo, say komatlo a parte et nikalat ed interon mundo, tan say komapat, a melag a parte, et mansiansia ed pasen to.

Balet, onia so panagnonot tayo: no say panag-gupit et mauges ed dili to (tan aliwan lapud mauges a kasalanan na panagdayew ed dios-diosan), sirin ag komon ingganggan na Dios si propeta Ezequiel ya gupiten so balbas to; ag komon pinayagan iray Judio ya gupiten so interon ulo da no panaon na kairapan tan ermen; Nitan met, saray Nazareo et ag-inbilinan, sanen asumpal so sipan da, ya gupitan so amin ya buek na ulo da tan iyopresi ya insunog ed Dios; nitan met, ag-itan ingganggan na Ganggan parad saramay onloob ed serbisyo na Levita ya gupitan so interon laman da; nitan met, saramay papalinis manlapud ketay et ag-inbilinan ya gupitan so balbas da.

Ta diad Daan a Tipan, aliwan kasalanan so pan-gupit na balbas; noag ingen, say pan-alig ed gawa na saray totoon aliwan matunong a managdayew na dios-diosan diad pan-gupit ed satan.

Lapud asuri tayo la so nipaakar ed balbas diad Daan a Tipan, natan et onla tayo la ed Balon Tipan tan usisaen so parehon tema unong ed saray onsublay ya konsiderasyon:

1) Wala tay legal a probisyon nipaakar ed balbas para ed saray Kristiano?

2) Siopa so nanlapuan na gawa na pan-gupit na balbas?

3) Kasin kasalanan ed Dios so pan-ahit?

4) Wala tay kaligtasan ed agpan-ahit na balbas?

Unonan Pakanonot

Wala tay ganggan nipaakar ed balbas para ed saray Kristiano?

Kaugalian na saray Kristyanon Great Russian ya ipaliwawa so gawa ra ya ag man-ahit diad panamegley na pan-tukoy ed ganggan na Daan a Tipan nipaakar ed balbas, ya abitla ed tagey, ya inter na Dios panamegley na saray Levita: 'Ag yo ahitan so balbas yo' (akansulat)[355] , tan ibabaga ra: Si Kristo a mismo so angitupad ed saray ganggan na Daan a Tipan; ta inkuan To: 'Ag yo isipen ya linma ak pian ekalen so Ganggan odino saray Propeta; aliwan linma ak pian ekalen iratan noag ingen pian sumpalen iratan'[356] . Tan no tinumbok nen Kristo iray ganggan na Daan a Tipan, sirin sikatayon Kristiano et nepeg met ya unoren iratan, tan ag manpagupit na balbas unong ed ganggan na Daan a Tipan; ta ag nanpagupit na balbas si Kristo, ontan met iray Apostoles ya akila ed Sikato.

Base ed saya, saray manangitandoro ya ag manpagupit et ipresenta nin unona so onsublay ya kakabatan nipaakar ed saray ganggan na Dios ed Daan a Tipan:

Saray ganggan ed Daan a Tipan et taloy klase:

Espiritual,

Fisikal,

Hudisyal;

pian mas malinew:

Diyosnon,

Opisyal,

Sibil;

Mas malinew ni:

Say manepeg ed pananisia tan panagdayew ed Dios;

Singa saray manepeg ed saray rito (seremonya) na simbaan tan say bilay ed dalin na katooan;

Singa say manepeg ed hustisya.

Sarayayan taloran bilin et malinew ya nanenengneng ed saray salita na Dios ed si Moises diad Libro na Deuteronomio, kapitulo 5, no iner so kuan to: 'Onapit ka ed siak, pian nibagak ed sika so amin a bilin, patakaran, tan ukum'[357] ; tan lamet ed kabanata 6: 'Saray ayay na bilin, totontonen tan gangan ya ingganggan na Katawan a Dios yo'[358] .

Nengnengen tayo irayan taloran balikas:

Saray Angat,

Saray Ganggan tan

Saray Panangukom.

Saray ganggan na Dios, diad gapo, et mangibabangat na pikakabat ed Dios, pananisia ed Sikato, tan respeto ed Sikato: 'Siak so Katawan a Dios yo; agkayo mangala na arum a dios ed arapan ko'[359] tan arum ni: tan saraya so ganggan nipaakar ed Dios, a divine tan espiritual.

Saray totontonen et nipaakar ed saray ritual tan seremonya ed simbaan: no panon so mangiyopresi na sakripisyo, no panon so manlinis na sarili manlapud karutakan, no panon so manwisik na dala na kanding tan baka ya bii tan say dapol na bisiro [360] ; no anto so kanen tan no anto so ag kanen; no kapigan ag mangupit na buek tan no kapigan mangupit; tan dakel niran arum a kaparan bengatla, unong a deskribido ed saray libro nen Moises. Tan sarayan ganggan nipaakar ed laman et inter lapud duaran rason: unona, pian say laman na saray ayayep a anggapoy boses et niiter bilang sakripisyo ed Dios; tan komadua, pian naaralan da no panon a panamegley na saray rito so pangontrol ed sarili dan laman ed sayan bilay. Sayan disiplina na laman et malinew ya inilarawan nen San Krisostomo, legan ton ipapaliwawa irayan salita na Apostol nipaakar ed panag-pari nen Kristo: 'Aliwa syan pari unong ed ganggan na laman'[361] , tan arum ni. 'Sikato,' kuan to, 'et sakey a pari aliwan unong ed ganggan na laman; ta satan a ganggan et aliwan duga ed dakel a paraan; tan duga ton tinawag itan a ganggan na laman.' Ta amin ya ingganggan to et makarokso. Ta no ibaga ya: 'Tuli yo so laman, pahiran yo so laman, urasan yo so laman, linisan yo so laman, putotan yo so laman, balutan yo so laman, pakanen yo so laman, manselebra kayo a kaiba so laman'—aliwa ta makarokso irayan salita ko?[362] ? Anggad dia si Chrysostom.

Balet, saray ganggan et angibangat na inkahusto ed limog na totoo: ag man-agrubian, ag man-testigo na tila, ag man-gagala ed kayarian na kapwa, ag mantakew, ag mamatey; tan impaalagey da so hustisya sibil: mata ed mata, ngipen ed ngipen [363] ; tan nansalin na dala na too, ta diad pasen to et say dili ton dala so nansalin [364] .

Diad sarayan taloran ganggan et akabigkis iray Israelita:

pian manserbi ed Dios na matoor,

Man-gobierno ed sarili da na maayos;

Say patas a panagtrato ed kapara da.

Ed sarayan taloran ganggan (ya walad Daan a Tipan), wala ray nepeg ya unoren tayo ran Kristiano, tan wala met iray aliwan nepeg ya unoren.

Nepeg tayon unoren iramay nipaakar ed pananisia, say pikakabat ed Dios tan say panagdayew ed Dios, tan saramay nipaakar ed inkahusto tan hustisya sibil.

Tan nipaakar ed saray ritual tan seremonya na Daan a Tipan ed templo, tan nipaakar ed saray regulasyon ya para ed laman, aliwa labat ya ag-itayo napipilitan ed saratan, noag ingen et sigpot itayon pinalaya manlapud saratan. Ta amin iray regulasyon ya para ed laman na Daan a Tipan—say labay ton ibaga, saray rito tan seremonya—et alimbawa tan anino na isabi nen Kristo ed laman, na panag-pari To, tan na saray sakripisyo tan sakramento na Simbaan ya natan et wala la ed balon grasya. Balet sanen sinmabi si Kristo, tan tinumbok to so amin a pinanengneng tan sinimbolo na mismon inkatao to, saray pananengneng tan simbolo et inekal la: ta singa say sampaga ya onkupas no ombunga la, tan saray bitewen ya onkupas no onsinag so agew, ontan met, ed isabi na balon grasya, say anino na Ganggan et tinmunda la. Ta no saray satan a ritual tan seremonya na Daan a Tipan et walad pakayari ni ed natan, saraya et magmaliw a tila, lapud saraya et alimbawa tan anino nen Kristo; ta ituturo da ni so isabi nen Kristo ed laman, a sikatoy sinmabi la; Lapud saya, sikara so maong ya inikkat ed sikatayo, tan sikatayo so pinalaya manlapud sikara, unong ya mas malinew ya ipaliwawa ed leksab.

Tan unong ed imbaga nen Kristo a Katawan: 'Agak linma pian ekalen so Ganggan, noag ingen pian sumpalen itan', saya et nepeg ya natalosan unong ed onggendan: Tinupad nen Kristo so ganggan na saray rito na Daan a Tipan: Siya et pinutot, inyarap ed templo na Katawan unong ed ganggan, kinan to so Paskwa unong ed ingangan na ganggan, tan, kayari ton ginawa so arum nin rito na Judio, inekal to iratan, lapud saraya et anino labat na saray bengatlan onsabi ed balon grasya; Kayari ton inekal so ganggan na Daan a Tipan, impaalagey to so balon ganggan na grasya: tan ontan, say ganggan na Daan a Tipan et sinmalat ed grasya ya sinmabi.

Tan lamet, sakey nin interpretasyon: Tinupad nen Kristo so Ganggan nen Moises, ya ag-kompleto tan ag-perpekto; ta say Ganggan nen Moises et agto makasalba so too manlapud impierno, anggan say matunong a too: balet si Kristo, nen sinmabi, pinano to so Ganggan nen Moises na saray balon sakramento na kaligtasan ya napno na grasya, ya sigpot a makasalba ed too. Kanian si Kristo et agto inekal so ganggan nipaakar ed pikakabat ed Dios tan pananisia (tan aliwan samay nipaakar ed saray ritual na Daan a Tipan), noag ingen tinupad to.

Natan et itungo tayo so tepet nipaakar ed saray balbas.

Kanian, ag komon isipen na siopaman ya ibabangat mi ray totoo ya man-ahit na balbas da, odino kokondenan mi ray ag man-aahit; noag ingen, eebatan mi so panduaruwa nipaakar ed kaligtasan na saramay mangibibilang ed pan-ahit bilang sakey a graben kasalanan tan nadidismaya la ed sarili dan kaligtasan. Niarum ni, kokondenain mi so heresiya na saray anthropomorphites, atan, saramay manisia ya say balbas et say itsura tan kapara na Dios.

Say ganggan nipaakar ed balbas, a naromog ed Daan a Tipan, diad Libro na Levitico, et sakey ed saraman a ganggan? Kasin sakey itan ed saraman a nipaakar ed pikakabat ed Dios tan pananisia? Balet ag-itan naromog ed saray tabla nen Moises diad limog na saray ganggan na Dios.

Niawala kasi ed sikara so panaglabas ed saray ganggan ya nipaakar ed katooran tan hustisya sibil? Balet, anggapo met so narumog tayon ganggan nipaakar ed balbas ed saratan.

Kanian, manlapud anton saray ganggan so isesengegan na isebel ed panagbalbas? Manlapud saramay ganggan ya regulasyon—sikato may, saray ritual tan seremonya na Judio—ya malinew ya impaliwawa nen San Krisostomo, base ed saray salita na saray Apostol, ya abitla ed tagey bilang makaralmon naturalesa, ta si Kristo, diad isabi To, et inekal To iratan [365] .

Ta anggapoy kakanaan so panangibaga yon agkayo kanepegan base ed Daan a Tipan, tan anggapoy kakanaan so panduaruwa yo ed kilalaban yo, lapud inekal so balbas yo diad panamegley na ganggan.

Tan lapud si Kristo tan saray sagradon Apostoles a kaiba to et agda ginupit so balbas da, ginawa ra itan unong ed ganggan na espiritual a pananareglan, lapud labay dan magmaliw a saray unonan pari na primado ya Simbaan; ginawa ra met itan bilang saray Nazareo, a pina-andukey day buek da. Tan agta kuan na Kasulatan nipaakar ed si Kristo ya Katawan: 'Sika so sakey a pari ya anggad angga unong ed ayos nen Melkisedek' ([366] )? Natan, anggano talagan pinaandukey da (saray Apostoles a kaiba si Kristo) so buek da unong ed Ganggan nen Moises, satan a Ganggan nen Moises et ag ipapagawa ed saray Kristiano a tinawag manlapud saray Hentil; ta say Apostolikon Konseho et inkaliktar to ray linma ed si Kristo a nanlapud saray Hentil manlapud amin a regulasyon, ritual, tan seremonya na Daan a Tipan, a malinew a nanenengneng ed Gawa na saray Apostoles, kapitulo 15, no iner saray manunan Apostoles ed Jerusalem et nansulat na sulat ed saray totoo na Antioquia—saraman ya nanlikas manlapud panagdayew ed dios-diosan paonlad Kristo—onon ed onia:

Saray Apostol, saray matatken tan saray agagi, para ed saray agagi ed Antioquia, Siria tan Cilicia, a nanlapud saray Hentil, tan manliliket ed Katawan: ta nadngelan mi ya wala ray arum a nanlapud sikami so angaburido ed sikayo ed saray salita ra, a manpapalibeg ed kanonotan yo, a mangibabaga ya nepeg kayon iputot tan unoren so Ganggan, a agmi ingganggan. Nandesidi kami, kayari min nantitipon a saksakey so kanonotan mi, ya mangibaki na saray pinilin lalaki ed sikayo, tan say arum et nisulat la diman; oniya: nadesisyonan na Espiritu Santo tan sikami, ya agla mangikarga na arum nin pabigat ed sikayo, noag ingen sarayan kaukulan: ya agkayo mangan na karne ya insakripisyo ed saray dios-diosan, na dala, na karne na saray ayep ya binitilan, tan na karutakan; tan no antoy agyo labay ya gawaen ed sikayo, agyo met gawaen ed arum [367] . Tan lamet, diad parehon Gawa na saray Apostol, diad kapitulo 21, say masanto ya Apostol Santiago, kaiba so arum ya matatken ed Jerusalem, inkuan da ed si San Pablo, ya linma ed sikara: 'Nandesidi kami ya ag la nepeg ya pabigatan iray Hentil ya ananisia na anggan anton ontan ya totontonen, noag ingen say pan-iliktar da ed kakanen ya insakripisyo ed saray dios-diosan, ed dala, ed laman na saray ayep ya binitil, tan ed karutakan'[368] . Anggad dia so nanlapud Gawa na saray Apostoles.

Dia, ondengel ya maong so amin tan nonoten no panon ya inliktar na saray sagradon Apostol iray Hentil—ya tinmalimukor manlapud karuksan na panagdayew ed dios-diosan paonlad Kristo—manlapud amin ya ganggan na Daan a Tipan nen Moises, salanti, manlapud saray ritual tan seremonya. 'Ag kaukolan,' kuan to, 'ya unoren da irayan bengatla; unoren da labat iramay bengatla ya nipaakar ed pikakabat ed Dios tan pananisia, tan ag man-gawa na mauges ed kapwa: "Ag mo gawaen ed arum so agmo labay ya gawaen da ed sika" ([369] ).

Tan lapud saray totoo na Russia et nankonberti ed si Kristo aliwan manlapud Judaismo, noagta manlapud pagano tan makapanday a karuksan; ta ag-ira akabigkis ed saray panag-obserba, rito, tan seremonya na Ganggan nen Moises, noagta malaya ira manlapud saraya diad panamegley na desisyon na saray Apostoles. Ta anggan nipaakar ed balbas, ag ira pipiliten na ganggan, noag ingen walad pililikna da; tan ag da nepeg ya panduaruwaan so kilalaban da lapud pabigat na balbas.

Inkuan na sakey ed saray kalaban ko ed siak: 'Sinukatan nen Kristo so panagpater na Daan a Tipan na binyag, ya inter to ed sikatayo so binyag bilang kasalat na panagpater; balet antoy sinukat to ed balbas? Antoy inter to ed sikatayo ed balon grasya bilang kasalat na saray balbas na Daan a Tipan?'

Inmebat ak ed sikato: 'Saray Judio et walay Daan a Ganggan, ya mangikerew ed sikara ya manpamputot tan ag manpagupit na balbas da, tan arum ni.' Ta saray nampanisia ed si Kristo a nanlapud saray Judio et inikdan na sagradon binyag bilang kasalat na kaputot na Daan a Tipan; balet sikatayo, a saray Hentil, a datin nambilay ed karuksan na panagdayew ed dios-diosan, et anggapoy anggan antoy ganggan na Dios a walad sikami. Say Daan a Tipan et aliwan kabiangan ed sikami; saray ugali, ritual, tan seremonya na saray Judio et agmi kabat. Say panagpamutli tan say agpanpagupit na balbas et ag balot nadngel ed saray henerasyon na saray atateng mi, noag ingen say makapanyaryan panagdayew ed dios-diosan. Ta sikatayo, ya tinawag ed Kristo manlapud saray Hentil, et interan na Kristo na sagradon binyag, aliwan kasalat na kaputot—ya agtayo balot inkaukolan—noag ingen kasalat na makapoy a karuksan na panagdayew ed dios-diosan ya datin panlalaknab tayo; tan anggapoy ingganggan To ed sikatayo nipaakar ed balbas; nitan anggapo met so ingganggan na saray sagradon Apostol ed sikatayo ya unoren iray regulasyon, ritual, tan saray seremonya. Sikami (kwan nen Apostol Santiago) et nampadala kami na saray mensahero ed sikara tan nandesisyon kami ya agda la unoren irayan bengatla[370] ; ta pinalaya da kami manlapud ganggan nipaakar ed balbas, ya inter ed dilin desisyon mi; ta ag nepeg ya walay panduaruwa ed isip na saray makabat nipaakar ed kaligtasan lapud panag-gupit na balbas.

Wala balet, saray ganggan nipaakar ed balbas ya naromog ed saray libro min Ruso, ya ipresenta mi natan para ed diskusyon.

Unona ed amin:

Diad libro ya kabat bilang *The Helmsman*, diad Kabanata 47 nen Nikita a monghe, presbiter na Studite Monastery, ya kabat bilang Scythian, diad diskurso to ed saray Latino, diad pahina 388 ed beneg a dapag, akasulat so onia:

Nipaakar ed panag-ahit na balbas, aliwa ta akasulat ed Ganggan: 'Ag yo ahyaten iray balbas yo'; ta saya et manepeg ed bibii, balet aliwan ed lalaki, unong ed ingganggan na Dios, say Manamalsa? Ta inkuan to ed si Moises: 'Ag yo gupitan so balbas yo, ta saya et makapasukal ed Katawan'; tan saya la so ganggan manlapu la nen panaon nen Constantine, Ari na Kavala, a sakey a heretiko; ta amta na amin a saramay gupit so balbas da et lingkor na heresiya. Balet sika, diad panggawam ed saya pian napaliket iray totoo tan panlaban ed ganggan, et busolen ka na Dios, a nanggawa ed sika diad dili Ton imahen.

PANAGPANISIP

Nepeg kasin paniwalaan irayan salita nen Nikita?

Tepet:

Siopa so walaan na pananisia ya anggapoy panduaruwa?

Ebat:

1) No say sakey et kabilang ed saray santo.

2) No sakey et walad saray ortodokson managbangat na Simbaan.

3) No walay siopaman ya mansasalita na katuaan ed saray salita to, walaan na pananisia ya anggapoy panduaruwa.

PANAG-ISIP

Nipaakar ed si Nikita.

Si Nikita, say Studite a monghe: no sikatoy nibilang ed saray santo et ag-amta, ta ag-sikatoy naromog ed Synaxarion.

Ag-itan nalaknab ed saray ortodoks a managbangat na Simbaan, maliban labat ed Kormcha: Niarum ni, singa sikatoy ontutumbok ed heresiya na Anthropomorphite diad saray salita to, ya ibabaga ton makapasukal ed Dios so panag-gupit na balbas, ya angamalsa ed too unong ed dili Ton itsura: singa say Dios et antropomorfiko, ya walay balbas, tan singa ginawa To so too ed satan a mismon itsura.

Say kabalaw na sayan ibabaga nen Nikita et malinew ya nanenengneng ed saray salitan impasakop to ed Banal a Kasulatan, ta onia so akasulat: 'Ag yo palukayan so balbas yo; ta saya et karuksan ed Katawan: ta sakey ya ganggan na Katawan, diad Libro na Levitico, kapitulo 19 tan 21, ya say Levita et ag nepeg ya palubosan so balbas to ya onbaleg; balet sarayan salita ('ta saya et karuksan ed Katawan') et ag balot naromog ed satan a ganggan na Katawan.

Kanian, ag tayo nepeg ya ipanisia so pananisia tayo ed saray salita nen sayan Nikita; ta sikatoy aliwan matua, ya angikabit na palson salita ed Banal a Kasulatan, tan ag met mannononot na duga nipaakar ed larawan na Dios, tan ag met sikatoy igagalang ed limog na saray santo.

Manlapud Stoglavnik

Diad taon 7059, diad bulan na Pebrero, legan na panari na matoor a Tsar tan Grand Prince John Vasilyevich, Autocrat na Interon Russia, diad silong nen Kabanalan Macarius, Metropolitan na Moscow tan Interon Russia, diad imperyal a syudad na Moscow, ginawa so sakey a konsilyo na saray Sankakagalang-galang a Obispo, saray Sankakagalang a Archimandrite tan Abad, tan amin a klero, nipaakar ed pigaran reporma ed simbaan; Diad sayan konseho et akila so Kagalang-galang ya si Nikandr, Arsobispo na Rostov tan Yaroslavl, tan sakey a libro so intipon nipaakar ed panangasikaso na saray bengatlan pang-simbaan, a kabat bilang Stoglavnik, a diad satan, diad Kabanata 10, so onsublay so akasulat nipaakar ed saray balbas:

Manlapud saray sagradon totontonen nipaakar ed pan-gupit na balbas

Ontan met, isesebel na sagradon kanon so amin ya Ortodoks a Kristiano ya man-ahit na balbas da odino man-gupit na bigis da; ta sarayan gawa et aliwan kabiangan na Ortodoks a tradisyon, noag ingen na Latin tan makapandian a tradisyon na Griyegon ari a si Constantine Kavalin; tan saray Apostoliko tan Patrastiko a kanon et istrikton isesebel tan ibuburi ya; Say totontonen na saray sagradon Apostoles et onia: no walay siopaman ya mangag-ahit na balbas to tan ompaway ed onian itsura, ag manepeg ya serbiyan, odino kansionen so apataplo-agew a memorial service para ed sikato, odino mangiyakar na prosphora odino kandila para ed sikato diad simbaan; ipila ed sikato ed limog na saray ag-mananisia; ta inala da iyan gawa manlapud saray eretiko. Nipaakar ed parehon tema, say Canon 11 na Komanem a Konsilyo, ya ginawa ed Trullo, et nipaakar ed panag-ahit na balbas. Nipaakar ed panag-ahit na balbas, aliwa ta akasulat ed Ganggan: 'Ag yo ahiten so balbas yo'; ta bagay ed bibii balet aliwan marakep ed lalaki; say Dios, a nanggawa ed sikara, so angibilin na onia, tan inkuan To ed si Moises: 'Ag ka man-gupit na balbas mo, ta saya et makapasubo ed arapan na Dios'; tan nanlapu iya ed si Constantine, Ari na Kavalin, say heretiko; ta amta na amin a saray aripen ton heretiko et nepeg a gupitan na balbas. Anggad dia so Stoglavnik.

PANAGTALIMUKOR

Diad sarayan salita, kaukolan ya usisaen so ontumbok a taloran punto panamegley na panagrason: saray Apostolikon Canon, saray Canon na saray Ama,

say Komanem ya Ekumenikal a Konseho, tan si Ari Kavalin.

Basaen tayo so saray Apostolikon Kanon ed libro ya *Kormchiya*, ya imprenta ed syudad na imperyo na Moscow, legan na panari nen matunong a Tsar tan Grand Prince Alexei Mikhailovich, legan na panag-patriarka nen Kasantosan Joseph, nen taon 7161; ed saraman ya Apostolikon Kanon, anggapo ni sakey a nabasa nipaakar ed balbas; maliban no wala ni arum ya Apostolikon Canon ya agni naipaimprenta, ya agmi ni anengneng. Balet, ipaamta ya saray Banal ya Apostoles et ag-ira nansulat na anggan anton canon; ta say konsilyo da, ya agawa ed Jerusalem nipaakar ed saray pagano ya tinmuloy manlapud panagdayew ed dios-diosan paonla ed si Kristo, et anggapoy arum ya insulat da noag say sarayan limaran ganggan:

1) Ya agda gawaen iray ritwal na panagdayew ed dios-diosan.

2) Say pan-ilisi ed karuksan na laman.

3) Say agpankain na karne na piniger.

4) Say pan-ilisi ed dala, atan, manlapud panagpatey, a mangibubuga na dala na too.

5) Ag manggawa na mauges ed kapwa [371] . Nipaakar ed saray bengatla na Daan a Tipan, anggapoy abitla na satan ya Apostolikon Konseho; ta pinaliktar to ray Hentil manlapud amin a ritual tan ugali na Daan a Tipan, unong ed imbaga nen San Santiago ed si Pablo: 'Ag nakaukolan ya unoren da ray ontan a bengatla [372] '. Saray totontonen et insan insulat nen santo ya martir Klementi, Papa na Roma, sakey a disipulo nen Santo Pedro, say panguloan ya apostol, a tinumbok iray santo ya Apostoles; tan tinawag to iratan a totontonen ya Apostolikon Totontonen; balet say libro ya *Kormchiya* et mangipapatua ya saratan a totontonen et aderal na saray eretiko tan tinanggian na Konseho na saray Ama na Orthodox. Kanian, say *Kormchiya*, diad pahina 17, diad silong na Patakaran 60, et ibabaga to ed komentaryo to: 'Dakerakel a libro so aderal na saray eretiko, a makaderal ed saray sankasimplian a totoo, singa saray Apostolikon Ganggan a sinulat nen San Clemente, say Obispo, kanian sikara so tinanggian na Konseho.' Pinatunayan met iya na komaduan canon na Komanem ya Ecumenical a Konseho; nengnengen so pahina 177 na *Kormchaya*. No, lalo la, walay antokaman ya nisulat ed saramay tatawagen ya Apostolic Canons nipaakar ed balbas, ag itan makapakelaw; ta saramay canon et pinalingo na saray heretiko, tan ag nepeg ya paniwalaan iratan; balet diad saray naka-imprentan Apostolic Canons (unong ya imbaga ko la) anggapo ni ingen so naromog nipaakar ed balbas.

Anggan saray canon na Saray Banal ya Ama manlapud amin ya Ekumenikal tan Lokal ya Konseho et anggapoy ibabaga ra nipaakar ed balbas ed anggan iner. No walay kulang ed pananisia, komon pa-usisaen to so amin ya Konseho tan amin ya canon na Saray Banal ya Ama; makalmo kasi ra anggan sakey ya pibabaga nipaakar ed balbas ed anggan iner? Nipaakar ed reperensya na Stoglav ed Komanem ya Ecumenical Council, partikular ed Canon 11, say akasulat diman et nipaakar ed arum a bengatla, aliwan nipaakar ed balbas. Ta satan a canon et ibabaga to: 'Say ag-naleaven a tinapay na saray Hudyo et ibebekel; siopaman so ontawag ed doktor da, odino man-uras a kaiba ra, et ibebekel'[373] . Saya so koma-labinsakey a canon na Komanem ya Ecumenical Council, ya tinukoy na Stoglavnik. Tan malinew a nanengneng ya sayan canon et aliwan nipaakar ed balbas, noag ingen ed bengatlan ya saray Kristiano et ag nepeg ya makikomunyon ed anggan anton paraan ed saray Judio, unong ya impaliwawa ed komentaryo nipaakar ed satan a canon; say labay to et basaen to diman.

Diad anton taon ya agawa so Koman-anam ya Ecumenical a Konseho tan si Ari Kavalin?

Unong ed Stoglavnik, sayan Konseho, diad koma-labinsakey a canon to—a mangibawal ed panag-ahit na balbas—et ginawa bilang direktan panlaban ed edikto nen Ari Kavalin, a mangikokomand ed panag-ahit na balbas. Balet, nanenengneng tayo a say Komanem ya Ekumenikal a Konseho et agawa nen taon 680 AD, legan a si Kavalin et nianak nen taon 719 tan linma ed trono nen taon 741; sirin, 60 a taon so linmabas ed baetan na Kumanem ya Ekumenikal a Konseho tan say panari nen Kavalin. Panon sirin, a say Kumanem ya Ekumenikal a Konseho et nanggawa na sakey a ganggan a kontra ed estatuto nen Kavalin, legan a si Kavalin et agni ni ingen nianak? Tan panon a makapanmatalek so sakey a too ed ontan a palson kasulatan?

Manlapud Daan a Libro na Serbisyo.

Diad taon 7155, diad unonan taon na panari nen Kagalang-galang a Tsar Alexei Mikhailovich, legan na panag-patriarka nen Kabanalan Joseph, sakey a Libron Serbisyo so impaimprenta ed Moscow; diad sampot to et inyan so sakey a bangat ya ag nepeg ya man-ahit iray Orthodox a Kristiano na balbas da, tan inusar iray onggendan a salita nen Santo Epifanio:

Ontan met, insulat nen Santo Epifanio, ya babalawen to so heresiya na Euchite, diad libro ton *Ponaria*: 'Ta aliwa ed kaugalian na Unibersal ya Simbaan so panagsaloy na akapang tan agpanag-gupit na buek, unong ed bangat na saray Apostoles: "[374] ".' Ta, kuan to, ag nepeg ya palubosan na laki so buek to ya onbayag, lapud saya so imahen tan gloria na Dios; balet, gagawaen da so sankakolkolan tan kasumlang ed saya, a mangag-ahit ira na balbas da. Diad saray Apostolikon Canon, ipapahayag na Banal a Salita ya ag nepeg ya deralen so imahen na balbas, nitan so manpabango ed marutak a paraan, nitan lapud kapalastog.

Sarayayan salita, lapud mismon ngaran nen Santo Epifanio, et manepeg ya paniwalaan no ag komon lapud sakey a panduaruwa ya ompapaway manlapud saraya: say unonan punto et tinukoy a singa sakey ya apostolikon testimonya; ta, kuan to, ag nepeg ya paanduken na laki so buek to, lapud saya et say imahen tan gloria na Dios. Balet diad saray kasulatan na Apostol, diad Unonan Epistola nen Pablo ed saray taga-Corinto, kapitulo 11, bersikulo 147, naiiba so basa na pasage. Nansulat diman na onia: ag nepeg ya takloban na laki so ulo to, ta satan et imahen tan gloria na Dios. Dia et aliwan nipaakar ed buek na ulo so ibabaga na Apostol, noag ingen nipaakar ed panagsalib ed ulo; tan sirin, saray salita ya nisulat ed ngaran nen San Epifanio et nagmaliw ya makaduda, lapud ag-ira mitunosan ed saray salita na saray Apostol.

Koman-duwa: diad saray Ganggan na Apostoliko, unong ya impaliwawa tayo ed tagey, ibabaga na Banal a Salita ya diad saray Ganggan na Apostoliko—ya imprenta ed Kormchaya—et anggapo talagay naromog nipaakar ed balbas, no kasin ag nepeg ya man-gupit o kasin nepeg ya man-gupit. Tan anggano wala ni arum ya bilin na Apostol ya nalmo ed paway na akalimbag ya teksto, say Kormchaya et mangipapatunay ya saraya et binaliw na saray eretiko tan tinanggian na Konseho, unong ya impaliwawa mi la nensaman ; Niarum ni, say nansulat na teksto ya akakabit ed satan a Service Book, nipaakar ed bangat nipaakar ed balbas, et napno na saray kamalian, ya arum ed saraya et nipanengneng ed komatlon diskusyon nipaakar ed balbas.

Tua ya igagalang mi so ngaran nen Santo Epifanio, balet manduaruwa kami nipaakar ed saray sinulat ya ibabaga ran gawa to; ta dakel ya sinulat so ibabaga ran gawa na saray ngaran na santo, balet aliwan sikara mismo so nansulat; tan anggano peteg ya tuwa irayan salita nen Epiphanius, ag makapakelaw, ta nanlapud Ganggan nen Moises so insulat to, lapud sikatoy aliwan Kristiyano manlapud inkianak to, noag ingen anak na saray Judio, unong ya akasulat ed bilay to. Balet para ed sikatayo ya nanlapud panagdayew ed saray dios-diosan et dinmalan ed si Kristo, tan naliktar manlapud pamaakaran na Daan a Ganggan diad panamegley na desisyon na saray Apostoles, saraman a salita nen Epiphanius (no talagan sikato so nansulat) et ag makapankapilitan.

Manlapud Baleg ya Daan a Libro na Serbisyo.

Diad taon na mundo 7133, legan na panari nen Kagalangan a Tsar tan Grand Prince Michael Feodorovich, tan say patriyarkado nen Kasantosan Filaret, sakey a Service Book so imprenta ed Moscow, a karga toy saray rito tan regulasyon nipaakar ed dugan panangawat ed saramay manlalapud saray Latino paonla ed Banal ya Simbaan na Sidlangan. Diad satan et akasulat a onia:

Sisiklat ko so andi-Dios, makaseksek a panaglimbo, saray makapatey-na-kaluluwa, ambilunget a heresiya, a sikato so gawa na panag-gupit na balbas, a say andi-ukom a lider to et si Pedro a Mapetang, Papa na Roma. Diad saray manuuley, say lider na satan a heresiya et say kabat ed kaugsan a si Constantine, say Cavalin—say iconoclast; tan ed satan a panag-ere, nankalbo met iray arum a Papa na Roma, pati saray amin a Obispo tan Pari na Latin, tan dakel met a layko, ya abalang so kanonotan da, tan akabagsak ed ontan a ketay, a mandederal ed kaabigan na sarili dan lupa—say imahen a pinalsay Dios para ed sikara, a pinangidayew na Dios ed too, diad dili Ton imahen tan paka-alig. Anggad dia so Libro na Liturhiya.

Dia, ondengel tan nengnengen na amin no say heresiya na saray antropomorfita (saray mangibabangat na itsuran-too ed Dios) et ag-onlareg ya bukor to; sikara ran mansasalita nipaakar ed Dios a singa too, tan mangibabaga ya Pinalsá to so lupa na too ed dili ton itsura, ya ibabaga ran say itsura na Dios et walad laman, tan aliwan diad kaluluwa na too.

Ta saray probisyon ed saray libro min Ruso nipaakar ed panagbawal na balbas et aliwan tuan ganggan; lapud ag-ira mitunosan ed katuaan, noagta tutumboken da ray antropomorfista, tan anggapoy kakanaan ya ipepetek na saray Kristiano min Ruso iyan panagbawal, tan anggapoy kakanaan ya manduaruwa so siopaman ed kaligtasan da, lapud inekal so balbas da panamegley na ganggan.

Makapakelaw met ya saray Rusian mi, ya ibabase da so agda panag-ahit ed sakey a ganggan na Daan a Tipan—ya ipapasen to so panag-ahit bilang graben kasalanan—et anggapoy panduaruwa ra ed panag-gupit na buek ed ulo da; balet say ganggan na Dios ed Daan a Tipan et inter a pareho tan anggapoy pandumaan: ag man-ahit na balbas, tan ag man-gupit na buek ed ulo. Onia so akasulat ed Libro na Levitico, kapitulo 19: 'Ag yo gupitan so gilid na ulo yo, tan ag yo gupitan so balbas yo.' Balet, saray agagi tayo a Ruso et istrikton uunoren da labat so sakey ed saray ganggan na Dios—ya agda nepeg a gamporan so balbas da; balet babaliwalaen da so ganggan ya ag manputot na buek, ta putot da so buek na ulo da, tan diad saya et ipapanengneng da so inkasikara bilang managlabas ed saraman a ganggan na Dios ed Daan a Tipan ya pinanbasean na pananisia ra; ta uunoren da so sakey legan dan lalabagen so sakey; tan siopaman so makasalanan ed sakey et makasalanan met ed samay sakey. Aliwa ta say saksakey a Dios so angiter ed sarayan duaran ganggan? Mas atagey kasi so sakey nen say samay sakey, odino mas abeba so sakey nen say samay sakey? Aliwa ta nanlapud saksakey a sangi na Dios irayan duaran ganggan? No sika, O saray Ruso, et unoren yo so ganggan na Dios diad agyo pan-ahit na balbas yo, akin et puteren yo balet so buek yo ya kontra ed ganggan na Dios? Aliwa ta diad ontan et lalabanan yo so sakey a Dios ya uunoren yo? Ta no say pan-ahit na balbas et baleg a kasalanan, lapud ingganggan na Dios, sirin seguradon say pan-gupit na buek et baleg met a kasalanan; ta ingganggan na Dios so duara a mankaiba tan parehas. Balet no say pan-gupit na buek et aliwan kasalanan, sirin seguradon say pan-ahit na balbas (para ed saray ordinaryon totoo) et aliwa met a kasalanan.

Kuan mo: kuan na Apostol Pablo: 'No say sakey a laki et paburen toy buok to ya onbayag, sakey ya kababaingan ed sikato' ([375] ). Balet itepet ko ed sika: saray salita nen Pablo, ya agto ipapaseseg so pama-bayag na buok, et unong kasi ed ganggan na Dios ed Daan a Tipan, ya mangiganggan ya ag man-gupit noag ingen paburen ya ombayag so buok, odino andi? Agmo nibaga ya mankakasakey ira; ta diad sakey a panaon ingganggan na Dios so sakey a bengatla, tan diad sananey a panaon ingganggan nen Pablo so sananey. Ingganggan na Dios: 'Agmo gupitan'; balet ingganggan nen Pablo: 'Gupitan mo'. Kanian, no say ganggan nen Pablo et ag mitunosan ed ingganggan na Dios, siopa so nepeg yon unoren: si Pablo, odino say Dios? No ontutumbok ka ed Dios, akin et gugupiten mo so buek mo ya kontra ed ganggan na Dios? Tan no, lapud ganggan nen Pablo, agka manduaruwa ya manlapastangan ed ganggan na Dios, akin et baleg so panduaruwa mo nipaakar ed balbas, tan manduduaruwa ka ed kilalaban lapud panag-ahit na balbas mo? Kanian, talosan yo, ya saray salitan abitla et insulat nen San Pablo aliwan parad saramay Kristiano ya nanlapud lahi na Judio tan Levita ya pinaandukey day buek da, noagta parad saramay nanlapud panagdayew ed dios-diosan na Griego ya nambaling ed si Kristo: ed saray taga-Corinto, ya datin managdayew ed dios-diosan (singa saray kabaleyan tayon Ruso ya datin managdayew met ed dios-diosan), ed limog da, ugali so agpabayag na buek; diad katuaan, say pambayag na buek et ipapasen ya sakey ya gawa na kababaingan. Si San Pablo, ya agto binaliw so daan dan ugali ya Hellenic tan ag met angiyakar na saray ugali na Judio ed limog da, et pinaliktar to ray totoo na saray nasyon manlapud saray rito (seremonya) na Judio na Daan a Tipan, unong ya abitla tayo la nensaman [376] , insulat to ed sikara, ya inakop to so daan dan kaugalian ya Hellenic: 'Para ed sikayo,' kuan to ed saray taga-Corinto, 'ya tinawag manlapud Hellenismo paonlad Kristianismo, sakey a kababaingan so paandukey na buek yo.' Tan say salita nen Pablo et aliwan kontra ed ganggan na Dios ed Daan a Tipan; ta say ganggan na Daan a Tipan et aliwan para unoren na saray Judio, noag ingen na saray Griego, ya naliwawan na pananisia tan aliwan akagapos ed saray ugali tan ritual (seremonya) na Judio ed Daan a Tipan. Ta say Dios so angiter na satan a ganggan—ya paandaren so buek—aliwan ed saray paganon a totoo, noag ingen ed saray Judion totoo labat. Saray paganon a totoo, balet, ya manlilingkor ed saray dios-diosan, et walay ugali tan ganggan da ya agda paandaren so buek da, noag ingen so panag-gupit tan panag-ahit na ulo tan balbas da para ed panagdayew ed dios-diosan; tan lalo la ed saramay mandadayew ed apoy bilang dios—singa saray totoo na Kyiv tan Veliky Novgorod, ya mandadayew ed si Perun, ya pinangaranan unong ed makapoy ya kirmat—et obligadon onla pian mandayew ed sikato ya akalbo, ya anggapoy buek, singa apoolan na makapoy ya apoy. Para ed saray Judio, sakey ya galang so pambaybayag na buek da, balet para ed saray Hentil et sakey ya kababaingan. Tan lapud saya, si San Pablo, legan ton isusulat ed saray taga-Corinto, ya Hentil, et inkuan to: 'No say sakey a laki et pambayag toy buek to, kababaingan to itan.' Tan no si Pablo, legan ton isusulat ed saray Griego na Corinto, et ag-inmaga ya mansulat na kontra ed ganggan na Dios ed Daan a Tipan nipaakar ed buek, lapud daan a kaugalian na saray pagano: akin sirin et saray Ruso, ya singa met aliwan nanlapud lahi na Judio noagta nanlapud paganon totoo ya nambabali ed saray dios-diosan tan agda papatuboen so buek da, ya atawag ed si Cristo tan ag-ira akabedber ed saray ugali na Judio ed Daan a Tipan, et man-aalangan nipaakar ed saray balbas da, ya nadidismaya ed kilalaban da? Aliwa ta pamaakaran na saray doktrina na pananisia so pagmaliw ya malinis so lupa? Aliwa ta imposible ya nasalba so sakey a too ya magulo so balbas to?

Ibabaga ko ya aliwan pian pabaingen iray daan tan marangal a balbas, noag ingen pian ekalen (singa say imbaga tayo la) so heretikon kanonotan ya say balbas et larawan na Dios, tan pian ekalen iray panduaruwa nipaakar ed kaligtasan na saramay manpapagupit na balbas da unong ed ganggan.

KOMADUAN PAKAKATAN

Siopa so unaan ya ang-ahit na balbas to?

Saray libro tayon Ruso (unong ed nadngel tayo la) so mangibabaga ya say panag-ahit na balbas et ginmapo ed Constantinople diad panamegley na iconoclastic ya Emperador Constantine Kavalin odino Kopronymus, tan diad daan a Roma diad panamegley nen Peter the Fiery, Papa na Roma; balet, kairapan tayo ya usisaen so kaso nen Kavalin, pian naamtaan no say panag-ahit na balbas et ginmapo ed sikato.

Diad Bilay na Kagalang-galang a Esteban a Balon, diad Baleg a Menaion, nisulat ya ingganggan nen Tsar Constantine Copronymus iray maharlika to ya ag manpatubo na balbas [377] ; tan sirin, saray aripen to et akabat lapud panag-gupit da na balbas da.

Balet, kabat a maong ya anggan antis ni nen Copronymus, diad saray sankadaanan a ari, tan anggan antis ni na Inkianak nen Kristo, wala la so gawa na panag-ahit na balbas.

Insulat nen Plutarch nipaakar ed si Alexander a Baleg, Ari na Macedonia, ya diad sakey a pankanawnawa, nen inparis to ray sundalo to para ed bakal, nen tinepetan no anto ni so arum ya bilin to, inmebat: 'Anggapo lay kaukolan ni, noag ingen ya gamporan na saray Macedonian so balbas da.' Nen say kaaro ton si Parmenion et nikelaw ed sarayan salita, imbaga nen Alexander: 'Ag mo ta amta ya say balbas et baleg so pakasabagal to ed bakal? Ta no say saray armada et manasingger la tan manbakalan ya mankakapet, say lakin walay balbas et mainomay ya nakapet na kalaban ed balbas to.' Anggad ditan la nipaakar ed si Alexander. Manlapud saya, malinew ya nanlapu la nen saman nin unona, anggan antis ni nen panaon nen Copronymus, saray mandirigma et gugupiten da ray balbas da antis iran onlaban. Anto sirin so nepeg tayon isipen nipaakar ed saray sagradon Baleg a Martir a si San Jorge tan San Demetrio, ya kaslakan ya ipepinta ed saray icon ya anggapoy balbas, singa ra kalangweran ya agni umabot ed duwampulon taon? Agta ra komandoan iray tropa legan ya walad kasagsagan na inkakasarag da bilang lalaki? On, ontan so ginawa ra; ta saray ugugaw ya agni baleg et ag-ira papayagan ya mangidaulo na saray sundalo ed bakal. Akin sirin, et ipipinta ra iran anggapoy balbas? Lapud ed saraman ya apalabas a panaon, unong ed kaugalian na militar, et gugupiten da so balbas da. Tan antoy amta tayo nipaakar ed saray Emperador a Romano, ya nan-ari ed sagur tan bukig? Pinatubon da kasi so balbas da, odino ginilitan da? Si Dion, say manag-rekord na saray daan a bengatlan pagano, et inistorya to ya si Emperador Hadrian na Roma so unaan ya nampabalbas, lapud saray aliwan marakep a sugat ed lupa to, ya asakloban na balbas to. No sirin, si Hadrian so unaan ed saray ari ya nampabaleg na balbas, saya et lapud amin ya ari ya inmona ed sikato et agda pinaleg so balbas da, noagta ginilitan da. Tan sanen sinmabi si Julian, say ari ya apostata—ya, datin Kristiano, nagmaliw a lingkor na saray demonyo—ed Antioch, ya awit toy andukey a balbas: Saray totoo na Antioch, ya saray matuan Kristiano, nen anengneng da imay lakin walay balbas, ininsultoan da so balbas to, tan, legan dan elek-elekan ed sarili da, tinawag da so ari ya 'say kanding-balbas'. Saya so nononoten nen San Gregorio theologo ( ) diad komaduan orasyon to kontra ed si Julian, ya inkuan to: 'Talaga kasin maong a bengatla so nengnengen iray pisngi na emperador a Romano, ya anggapoy porma tan sengegan na baleg a elek'[378] ? Tan lamet ed onsublay: 'Natan balet, say balbas et sengegan na panag-uyaw tan panag-insulto, tan iiyawawen a kaiba iray managkimey.' Anggad dia so imbaga na Teologo. Manlapud saya, nayarin isipen tayo so onggendan: no say balbas na emperador et inyalimukor na saray totoo na Antioch, mas lalo ni komon so ag-inkakabatan na saray balbas na ordinaryon lalaki ed limog da—saray mamapabalbas antis ya onlakay, tan agda ituring a say balbas et baleg a kabanalan odino dalan na kaligtasan. Ta malinew ya say ugali na panagbalbas et aliwan nanlapud si Cavalin, noagta wala la antis nin sikatoy linma; imbes, pinaolì labat nen Cavalin ed Constantinople iman ya daan ya ugali na panagbalbas, ya sankakomunan ed saray sundalo ya onlaban.

Nipaakar ed si Pedro a Heretiko, say Papa na Roma, no kasin say ugali na panagbalbas et ginmapo ed sikato diad daan a Roma ed limog na saray klero, agmi nibaga; ta antoy kinalaman mi ed saray taga-Roma? Ta sayan pantotongtong et aliwan para ed sikara, noag ingen para ed saray mismon schismatiko tayon Ruso; anggaman tandaan tayo ya, unong ya kabat tayo, si Pedro ya Mapetang et ag naromog ed limog na saray papa diad saray Katalogo na saray Papa na Roma.

Diad sampot na libro ya *The Compass* walay apendise nipaakar ed iskisma na Romano. Diad satan ya apendise, saray papa ya tinmaynan ed Ortodoksan pananisia et akalista unong ed onggendan: 1. Formosus, ya sikatoy lider na heresiya; 2. Boniface; 3. Romanus; 4. Stephen; 5. Theodore; 6. John; 7. Benedikto, 8. Leo, 9. Kristoporo; kayari nen Kristoporo et onsublay si Pedro a Huguenot, singa imbilin to ed saray Romanon pari to ya nawalaan na pitoran asawa tan kapiganman karakel a kerida so labay da, tan gupitan so balbas, bigis tan arum niran kapara to na balang laki [379] .

Balet, diad saray Roman tan arum niran dayon katalogo, kayari nen Christopher et sinmublay si Sergius, kayari nen Sergius et sinmublay si Anastasius, insan si Landon, tan saray arum ya unong ed pagkakasunod da, legan ya si Pedro ya Maruksa et mapatnag ya anggapo. Siopaman ya anggapoy pananisia to et komon usisaen to so saray katalogo na saray Papa na Roma para ed sarili to; naromog da kasi? Aliwa ta si Pedro ya Masigasig et sakey a Papa kayari nen Christopher, balet diad mas naudi lan panaon? Anggaman ontan, anggan diad limog na saray Papa ya sinmublay, anggapoy naromog ya Pedro, no ag labat binaliw na saray Romano so ngaran na satan a Papa. Ali met so katuaan ya walay anggan siopan Papa ya angibilin ed saray pari to ya nawalaan na pitoran asawa tan anggan pigaran kerida ya labay da: ta amta na amin ya saray Romanon pari et ag-ira napapalooban ya nawalaan na anggan saksakey ya asawa, no ag labat manbibilay ed kasalanan. Tan iner so anggapoy kasalanan?

Nipaakar ed gawi na panagbalbas na saray laiko ed Roma, kabat na amin ya ontan met so ginawa anggan saray emperador na Roma anggad si Emperador Hadrian, tan ontan met ed saray mandirigma nanlapud apalabas lan panaon. Tan aliwa ta si Papa Pedro ya Mapasirayew so angiletneg na gawi na panagbalbas para ed saray klero ed Roma?

Diad taon 7152 na mundo, legan na panari na matoor a Tsar tan Grand Prince Michael Feodorovich, tan legan na panag-patriarka nen Kasantosan Joseph, walay libro ya imprenta diad Moscow diad ngaran nen Santo Cirilio na Jerusalem; pigaran salita to, a singa in-esplika, so inyan ed gapo na libro; say arum balet, aliwan sikatoy nansulat, noagta inyarum la. Diad satan a libro et walay debate ed baetan nen sakey a Panagiotis, ya ibabaga ran sakey a pilosopo, tan si Azimith; ya ditan et imbaga nen Panagiotis ed folio 235 ya say gawa na panag-ahit na balbas ed saray klero na Roma et nanlapud Papa; balet agto tinukoy so ngaran na satan a Papa, odino say panaon no kapigan itan ginmapo; insalaysay to labat so agawa a sengegan no akin ya inukisan na Papa so balbas to. Say agawa et makapabaing ya dengelen na saray matunong a too; balet no panon ya say satan a debate et aliwan unong ed espiritu na kakabatan, ontan met so salaysay to ya ag mapagmatalkan. Balang makabat a managbasa so manghusga para ed sarili da.

Komatlon Pakanonot

Kasalanan kasi ed Dios so panag-ahit?

No iner so walay ingganggan na Dios, diman so nideklara so kasalanan; ta say panlabas ed ingganggan na Dios et kasalanan: balet no iner so anggapoy ingganggan na Dios, diman et anggapoy kasalanan. Ta no iner so anggapoy ingganggan, anggapoy panlabas tan anggapoy kasalanan.

Tan lapud anggapoy ingganggan ed saray Kristiano a nanlapud Kristo a Dios tayo nipaakar ed balbas—anggapoy ganggan a man-gupit o ag man-gupit—say pan-gupit et aliwan kasalanan kontra ed Dios.

Tan lapud anggapoy ganggan a nanlapud si Kristo a Dios tayo ed saray Kristiano nipaakar ed balbas—anggapoy ganggan a man-gupit o ag man-gupit—ta say pan-gupit na balbas et aliwan kasalanan kontra ed Dios.

Tan siopaman so manmamatalek ed saray totontonen na saray sagradon Apostol tan saray konsilyo na saray sagradon Ama, a singa angiter ira na ganggan nipaakar ed balbas, ipanengneng to ed sikami anggan sakey labat ya alimbawa na sakey a totontonen na konsilyo na Apostoliko o patristiko nipaakar ed sayan bengatla. Nipaakar ed say * *, no iner ya si Nikita a monghe a Studite tan si Panagiotis, say tinawag a pilosopo, et nansalita nipaakar ed balbas, sarayan salita et aliwan totontonen; ag met iratan balot tinalakay ed limog na Saray Santo a Ama ed saray konsilyo, ag met man-uugir ed sarili dan imbaga, tan ag met nepeg ya unoren tayo.

Nipaakar ed saray dili tayon daan ya imprentan libro ya Ruso, kaukolan da so mas maingat ya pan-usisa, diskusyon, tan koreksyon.

Malinew ya impanengneng ed tagey, nipaakar ed saray ganggan na Dios ed Daan a Tipan, ya saray ganggan na Dios nipaakar ed saray agagi ed Daan a Tipan et aliwan espiritual o makadios so naturalesa da, aliwa met ya saray ganggan ya nipaakar ed pananisia tan panagdayew ed Dios, tan aliwa met ya sibil a ganggan ya ginawa pian itanduro so inkahusto, ya nepeg met ya unoren tayo ran Kristiano; noag ingen manlapud saray utos ya para ed laman nipaakar ed saray rito tan seremonya, ya inekal nen Kristo diad isabi To; manlapud saraya et pinalaya itayo na saray sagradon Apostol—sikatayon Kristiano a nanlapud saray Hentil—unong ya impanengneng tayo la ed [380] . Sikayo met so mangiter na testimonya nen San Juan Crisostomo, ya, legan ton kokomentuan so Epistola ed saray Hebreo, Kapitulo 7, insulat to tan inkuan to: 'Urasan so laman, linisan so laman, gilitan so laman, gapoan so laman'[381] , tan arum ni: saraya, ibaga yo, aliwa ta nanlapud laman? Anggad dia so inkuan nen Crisostomo. Diad saraman a mismon salita – 'gupitan so laman' – malinew ton tinukoy so gawa na ag-panggupit na balbas tan say gawa na panggupit na balbas, a datin kabiangan na saray laman-laman a ceremonial a ganggan, balet inekal lapud isabi nen Kristo; ta anggapoy ganggan para ed saray Kristiano nipaakar ed balbas, noag ingen sakey a bengatlan pilien, tan ag nepeg a manduaruwa so sakey ed kaligtasan to lapud panggupit na balbas.

Nipaakar ed saramay mangibibilin ya ag man-gupit na balbas ed limog na saray Kristiano, legan dan ituturing so panag-gupit na balbas bilang baleg tan sankagrabean a kasalanan, usisaen tayo ed matunong a paraan no kasin makatunongan so rason da.

Diad Stoglavnik, ya abitla ed tagey, diad Kabanata 40, nadngel tayo ya say panag-ahit na balbas et ituring ya sakey a graben kasalanan. Say Ganggan na Saray Banal ya Apostoles et onia so kuan to: 'No walay siopaman ya mangag-ahit na balbas to tan ontan so itsura to, ag manepeg ya sikatoy asikasoen, odino kansionen na apataplo ya agew a memorial service para ed sikato, odino mangawit na prosphora odino kandila para ed sikato diad simbaan; ipila la ed saray ag-mananisia; ta inala da iyan ugali manlapud saray heretiko.' Iyay a totontonen et ipapangato to so balbas nen say kaluluwa na too. Ta unong ed rason na satan a totontonen, anggano say sakey a laki et matunong, matalona, tan masanto, balet no ipa-gupit to so balbas to, ag-onkaliktar, tan say kaluluwa to, no ompatey la, et ag-mankana ed Kristianon pananemdem.

Sayan totontonen, ya palson inikdan na ngaran ed saray sagradon Apostoles, ya ag naromog ed saray totontonen na Apostoliko, et andi-katunongan, pals, tan aliwan manlapud duga ya panagnonot; kaukolan nin unonan kontraten, tan kaukolan ya ebatan iray onggendan a tepet:

Anto so balbas?

Tan anto so kamarerwa na too?

Tan si Kristo et linma ed dalin para ed balbas, odino para ed kaluluwan na too?

Anto so balbas? Say balbas et buek ya anggapoy liknaan, sobrad ya parte na laman na too, sakey a nanenengneng tan natebek a bengatla, ya ag kaukulan ed bilay na too, ta agto mangiter na bilay ed sakey a too tan agto met mamapatey; tampol a bengatla, ya kaiba na laman, et iekal ed panteyon tan nabubulok; inatey tan anggapoy gawa anggan antis ni na ipatey, aliwan makagunggona o makaderal, ombabaleg ed saray mabase-basay parte na laman. Ta singa met ed dalin, no iner so walay mapitek tan mabase-base a pasen, diman et ombaleg so alabas a dika, sedge tan saray kiew: ontan met ed laman na too, ed saray mabase-base a pasen, ombaleg so buek.

Anto sirin so kamarerwa? Say kamarerwa na too et say agnanengneng, agnatey ya imahen na Dios, ya manbayag ya anggad angga; say kamarerwa et sakey ya ag-nagkalaman, rasyonal ya naturalesa ya mangiiter na bilay ed laman tayo. Tan say kamarerwa et talagan importante ed bilay na too ya no anggapo iya et ag makapanbilay so sakey a too anggan ed sakey a pitik na mata.

Para siopa so sinmabi si Kristo ed mundo: para ed balbas na too, pian ag tayo man-ahit, odino para ed kamarerwa na too, pian isalba itan manlapud andi-anggaan a patey? No si Kristo et sinmabi para ed saray balbas, sirin, talagan say sakey a laki ya man-aahit na balbas to et ag manepeg ya napanemdeman ed simbaan kayari na ipatey to; balet no si Kristo et sinmabi ed dalin para ed kaluluwa na too, antoy balang ya iter na inahitan balbas ed kaluluwan ya inmalis la? Tan diad katuaan, si Kristo et sinmabi para ed kaluluwa, tan aliwan para ed balbas. Tan si Kristo, say Katawan tayo, et tatawagen a Manangiliktar na saray kaluluwa tayo: lapud Sikatoy nanirap para ed saray kaluluwa tayo, inagasan toy sankasantosan a dala to, tan inatey ed krus, pian itonton to itayo ed andi-anggaan tan ag-natey a bilay.

Ta say balbas et anggapoy kuenta to no ikumpara ed kamarerwa; tan satan a totontonen, ya palson isisisi ed saray Apostoles, et pals—satan ya mangibawal ed kamarerwan Kristiano, diad ipatey to, ya ag-ikdan na komemorasyon ed saray serbisyo na simbaan, tan ag-mangiyopresi na prosphora o kandila para ed sikato, lapud kinatay a balbas.

Tan nipaakar ed ibabaga na satan a palson totontonen—a saray Kristiano et inala da so gawa na panag-ahit na balbas da manlapud saray eretiko—say onsublay a tepet so ompatnag bilang ebat: inahitan kasi na balbas da so totoo na Rus', a datin nankikimey ed panagdayew ed dios-diosan antis na binyag da, odino andi? No walay mangibaga ya ag ira nan-ahit, mantitila ra; ta say Rus' et ag nanunot ed Judion Daan a Tipan, tan saray totoo diman et ag da ni nadngel nen saman so ganggan na Dios kontra ed pan-ahit, tan ag da met kabat so Dios, noagta sinamba ray dios-diosan tan nanserbi ed demonyo: tan ugali la na saray managsamba na dios-diosan so man-ahit na balbas da, unong ya abitla la nensaman. Balet, nen sinmabong la so sagradon pananisia ed Rus', nampapabaleg la ray lalaki na balbas, lalo la ray maedad, ya bagay ed sikara; legan a say arum et nantuloy ya nan-ahit a singa dati, lapud say panag-ukom na saray Apostol et iliktar to ray taga-Hentil ya onasingger ed si Kristo manlapud saray laman a ganggan na Daan a Tipan, unong ya impaliwawa mi ed tagey. Ta aliwan nanlapud saray eretiko, noag ingen nanlapud dili ran daan a kaugalian, a wala la antis na binyag tan ag impawal ed saray Apostoles, a rason no akin a mang-aahit iramay Kristiano; legan a saramay akasanay lan ag mang-aahit et ag mang-aahit, aliwan lapud antokaman a ganggan ya impataw ed saray Kristiano, noag ingen lapud dili ran boluntaryon pililikna.

Diad samay abitlan daan ya imprenta na Service Book, diad seksyon nipaakar ed panagbawal na balbas, ya akadugtong ed sampot diad pahina 626 tan 627, akasulat so onia: Niarum ni, gawaen tayoy pansagpot ya ipanengneng ed panamegley na salita so panagbawal ed sayan heresiya; nipaakar ed saya, say Dios a Mismo so angideklara ed si Moises diad Daan a Tipan: 'Ag yo gugutguten iray balbas yo' ([382] ). Anto sirin so ibaga tayo nipaakar ed saraya? Balet malinew ya ipapawal itan tan makapasinagem ed Dios. Balet, aliwa ta aya so sengegan na mas baleg nin kababaingan tan takot para ed saray andiay takot? Ta, unong ed duga ya imbaga nen Banal a Chrysostom: saya so armada na Simbaan; tan duga met, unong ed imbaga to nipaakar ed sakey a too, a say dala na impamatey to bilang martir et ag makabawi ed sayan kasalanan. Anggad ditan iman a teksto.

Ag tayo amta no siopa so nansulat na saraman a tila; balet malinew ya sikatoy sakey a managtila tan baliw.

Matalus; ta ibabatikos to si Santo Crisostomo, singa say unor et nansulat nipaakar ed balbas, tan singa tinawag to so panagbalbas a 'hukbo na simbaan'. Balet no iner so insulat nen Chrysostom ed saya, diad anton libro, diad anton parte, odino diskurso, odino diad anton moral a bangat, ag impaamta na autor na satan a tila: ta malinew a mantitila.

Satan ya nansulat et sakey ya maati; ta ibabaga to ya say dala na saray martir et ag makabawi ed kasalanan na panag-ahit.

O sankatanga-tangan ed saray tanga! Mas baleg ta so balbas nen say Kristo? Amta tayo ya diad saray Kristiano et anggapoy mas baleg a kasalanan nen saya, no say sakey a too et itakwil to si Kristo; balet no say ontan a too et manbabawi tan manirap para ed Kristo, say dala na impamatey ed pananisia et manbayar ed kasalanan to, tan sikatoy nibilang a manepeg ed korona na impamatey ed pananisia diad tawen. Say sakey ya alimbawa na saya et say masanto ya martir a si Santiago ya taga-Persia, ya idadayew ed ika-27 ya agew na Nobyembre, ya inmunan inmakera ed si Kristo, insan nanbabawi, inamin to lamet si Kristo, tan nampasakit para ed Sikato, ya ineral to so dala to; tan satan a dala so anlinis ed kasalanan to tan angiter ed sikato na gloriay tawen. Tan wala ni arum a ontan a sagradon martir, ya anganko nin unona si Kristo, et inamin da lamet, nanirap para ed Sikato, tan diad dala na inkamartir da et pinankasakey da so datin kasalanan dan impan-nega. Balet say nansulat na satan a lingo a parte, ya akasulat ed daan a Service Book, et ibabaga to ya say dala na saray martir et ag makapangiter na kasil ed kasalanan na panag-ahit; ta, unong ed makulaw a panagnonot to, say balbas et mas atagey nen say Kristo; lapud say dala na saray martir et manlilinis ed kasalanan na saramay tinanggian so Kristo, balet agto nalinisan so kasalanan na panag-ahit. Iner la kasi nadngel so ontan a kaburyanan? Tan iner la kasi naromog so ontan a mauges a panangako?

Lamet, saman a parehon ag-nampanngaran ya autor, diad treatise to, legan ton babalawen so panag-ahit na balbas tan ipupulong to so ag-panag-ahit na balbas, mansasalita—odino mas maong ni, mantitila—a singa idedekreto na Saray Banal ya Apostoles, say pitoran Ecumenical Councils, tan say siamiran Local Councils ya ag nepeg ya i-ahit na saray Kristiano so balbas da. Balet, kayari min maong ya inusisa so amin ya kanon na Apostoliko tan Patristiko, nibaga mi la ya anggapo so naromog nipaakar ed balbas, diad kanon na Apostoliko man o Patristiko, maliban labat ed saray palson imbento. Kanian itetepet mi ed samay nansulat na sayan obra, ya manbabatikos ed saray totontonen na Apostoliko tan Patristiko: dinan so mas baleg a kasalanan—say pan-ahit na balbas, odino say pan-tila nipaakar ed Masanto? Say pan-ahit na balbas et gawa na too, legan a say pan-tila et nanlapud demonyo. Siopa sirin so mas grabe so kasalanan to: samay makasalanan ed paraan na too, odino samay makasalanan ed paraan na demonyo?

Kayari na saya, ipaamta mi ya, unong ya nipanengneng ed sampot a parte na sayan treatise tan ed unor a kapitulo, walay kasalanan ya ag napirdona na dala na saray martir, tan saya so imbalikas na sagradon managbangat.

Balet, diad saya et iyarum tayo ya: balang kasalanan et mangitdan na sakey a klase na liket, balanglan diad laman—say labay ton ibaga, diad laman—odino diad kamarerwa. Ta diad saray panamdam na laman et walay pilalek, balet diad kamarerwa et walay pasnok. Ta say pasnok et naliketan ed panagbales, balet say pilalek et naliketan ed laman a panamdam. Balet ed saray buwek ya anggapoy liknaan ya gugupiten, iner so nalmoan a liket? Anggapo balot. Ta anggapoy anapen a kasalanan ed saratan, tan anggapoy kakanaan ya manduaruwa so siopaman ed kilalaban da lapud panag-gupit na balbas da.

Ibabaga na arum a say pan-ahit na balbas et panag-usar na lima ed sarili. Balet ibaga mi ed sikara: ta agyo nepeg ya anggan salatan so balbas yo na brush o suklay; ta diad panagsuklay na balbas ya ahit la, nabubutot iray buek, tan nademanda kayo bilang man-uusar na lima ed sarili yo. Balet, O sikayo ran ag makabat, talagan pareho kasi so panag-ahit na balbas ed panagsaksak na dilin lima ed sarili? Say pangekal na inatey tan anggapoy liknaan a buek et walay makapairap kasi ed mabilay a laman? Say panagsaksak na dilin lima ed sarili et say sinasadyan pangiputot na sakey a parte na mabilay a laman, odino say panagpatey ed sarili ed antokaman a paraan: singa si Judas ya pinmatey ed panag-erel; tan si Saul, say kalaban nen David, pinatey toy sarili to ed panamegley na espada, ya sinaksak to ed sarili to [383] . Saray iskismatikus et papateyen da so sarili da, arum ed panamegley na apoy, arum ed panamegley na eras: saya la mismo so panaksak ed sarili, odino, say pangitonton ed sarili ya kadederalan ed antokaman a klase na ipatey. Tan no panon kabaleg itan a kasalanan et nipanengneng ed komatlon parte na sayan traheto.

Kapat a Pakanonot

Wala tay kaligtasan ed inkamapalsa?

Singa met ed insulat na sagradon Apostol Pablo ed saray taga-Galacia nipaakar ed panagpater na Daan a Tipan: 'Anggapo'y kakanaan na panagpater man odino ag-panagpater'[384] , kanian nayari tayon ibaga nipaakar ed balbas: 'Anggapo'y kakanaan na panag-ahit man odino ag-panag-ahit'.

Ta singa say circumcision ed Daan a Tipan, a ginawa na saramay nanbaling manlapud panagdayew ed dios-diosan paonlad Kristo tan nanlapu la'd gapo et atawag ya manpabinyag, et ag to ira initeran na kaligtasan, noag ingen say pananisia ed si Kristo a Dios kaiba so maong a gawa [385] : ed parehon paraan, say ag-panpabinyag ed istilon Daan a Tipan et ag mangiter na kaligtasan ed anggan siopa ed saray Kristiano, noag ingen say tuan pananisia tan maong a gawa.

Saray managpatubon balbas et ituturo da ray sagradon martir na Vilnius: si Anthony, John tan Eustathius, singa inirapan da so balbas da [386] . Balet, tandaan yo ya: aliwan para ed balbas da so inirapan da, noag ingen para ed si Kristo ya Katawan. Balet, say balbas da et diad saman a panaon sakey a tanda na Kristianismo ed limog na saray pagano, ya inikdan day apoy na pagka-diyos da tan sinamba da, ya gugupiten day ulo tan balbas da bilang galang ed diyos-apoy da. Natan balet, dia ed Russia, lapud grasya na Dios, anggapoy idolatriya, tan agmi sasalamben so apoy; amin tayo et mananisia ed si Kristo a Dios tayo, tan say pagka-malinis et ag nayarin magmaliw a tanda na Kristianismo ed sikatayo, singa met ed say paka-balbas et ag nayarin magmaliw a tanda na panagdayew ed dios-diosan; ta anggapoy pandumaan ed saray ortodokso, noag ingen amin et pare-pareho so pananisia ra, maliban la natan, ed panaon na panagsisian, ya say pagka-malinis et magmaliw a tanda. Nipaakar ed kaligtasan ya naromog ed ag-panagbalbas, onia so rason mi:

No say makasalanan a pilalek et ag nalikna, anggapoy pansubok a makasalanan, tan anggapoy laban kontra ed satan. Tan no iner ya anggapoy tukso, odino antokaman ya laban, anggapoy korona, odino antokaman ya kaligtasan: tan lapud anggapoy liket ya nalilikna ed bago, balang no wala o anggapo; ta no panon ya anggapoy kasalanan ed pan-gupit ed saya, ontan met anggapoy kaligtasan ed ag-pan-gupit ed saya.

Balet no say kaligtasan et naromog ed saray balbas ya ag-inahit tan ag-inayos, sirin saray walaan na makapal a balbas labat so makaligtas. Tan no mas baleg so balbas na sakey a laki, mas baleg met so kaligtasan to; balet say laki a maimpis so balbas to et daiset labat so kaligtasan to, tan saramay anggapoy balbas da et anggapo met so ilalo dan makaligtas. Anto sirin so nepeg ya ibaga nipaakar ed saray ompapatey ya ugugaw? Tan nipaakar ed saray bibii? Sikara et talagan anggapoy pibabali ed kaligtasan, lapud anggapoy balbas da.

Amin ya saya et imbaga ya aliwan pian makapasakit na linawa ed saray maedad tan marangal a lalaki, ya say Dios tan say kalikasan et ngalngali da la dinampagan na balbas tan uban; ta agmi ibabangat ed saray karaniwan a totoo ya gilingen so balbas da, nitan agmi idadayew o babastosen iramay ag mangigigilid; lapud parehon anggapoy epekto ra ed kaligtasan, ag makakatulong nitan makasbel ed saya; tan anggapo met so ingganggan nen Kristo a Katawan tayo ya ipangaral so balbas, noag ingen ya ibangat iray totoo ed dalan na kilalaban: Itatalaga da so panag-ahit bilang sakey a graben kasalanan, bilang kaandian na kabaliksan na kaligtasan, tan bilang sigpot a kadederal, tan itatagey da so balbas da ed tapew na mismon kamarerwa da: ta agda tanto iisipen so kaligtasan na kamarerwa da noag ingen say integridad na saray balbas da. Itatalaga da ray makapatey a kasalanan, a mandederal na kamarerwa , bilang anggapo, legan a manilalo iran makaligtas lapud mismon gawa na agpanag-ahit. Say pangandi na kamarerwa lapud inkamalesa et anggapoy balet; balet say pangandi na balbas et baleg a kasalanan. Akaparaan iran manbayar na dakel a roubles para ed balbas da, balet ilako so kamarerwa da ed impierno ed melag a presyo; kanian say balbas da so nagmaliw a mas importante ed sikara nen say kamarerwa da. Ipapabaleg da so balbas da nen say si Kristo a mismo. Ta inagew-agew et ililinis da si Kristo ed saray puso da panamegley na saray marutak a kanonotan tan gawa da, tan anggapoy nalilikna dan ermen ed saya; balet maingat iran maong ed saray balbas da, pian mansiansian intero iraya. Iiwasan da so Banal a Komyunyon na Laman tan Dala nen Kristo, ya ituturing da itan bilang sakey a klase na impiedad; balet ituturing da so balbas da bilang baleg ya gawa na kabanalan, tan sirin, say balbas da so nagmaliw ya mas importante ed sikara nen say si Kristo. Diad katuaan, sarayan totoo et nepeg ya tawagen ya 'saray mababalbas' imbes ya 'Kristiano'; ta say kaluluwa tan si Kristo et agda pinabpabli a singa ed pambibilay da ed saray balbas da. Say sakey a matakew et ompapaway pian manakew, man-anop, man-holdap, ya alingwanan to la si Kristo tan say dili ton kaluluwa, tan anggapoy pibabalang to ed saya; balet maasikaso to a maong so balbas to. Say panag-apekto ed kapwa, say panaglupig, say panag-kidnap, say panggawa na aliwan duga, say panagsakit, say panagpaagus na lua na saray andi-kasalanan tan say panagpaagus na dala, ya alingwanan so Kristo tan say dili ton kamarerwa—amin ya saya et singa anggapo labat: say saksakey ya kaukolan para ed kaligtasan et say paka-awit na andi-gupit ya balbas. Say panagbilay na maringot tan singa-baboy, ya manlilibang ed panagpista tan panagbuanges, ed karumal na laman, ed panag-asawa ed sananey, ed sodomya, tan arum niran makapasinagem; kanian ipapaalis so Kristo ed puso tan ipeparaan so kamarerwa para ed andi-anggaan a kapirdian—amin ya saya et anggapoy kakanaan, amin ya saya et andi-kakanaan: say saksakey a bengatlan marangal tan sagrado et say agpanggegesges na balbas. Satan so mangisalba ed sika, satan so mangitonton ed sika ed Panarian na Tawen, satan so mangipatunong ed sika ed arapan na Dios; tan no anggapo itan, imposible so kaligtasan. Ay, say graben ka-angasan na saray angangas! Say balbas na sakey a matatken et marangal, balet anggapoy kinasagrado to no say dili ton too et napno na dakel a kasalanan. Marangal so uban, balet anggapoy kilalaban ya iter to no agga aalagaren na sakey so dilin kilalaban to. Marangal iramay hues na Israel lapud saray balbas tan uban da, ya diad Babilonia et pinilit dan ganggayapen si Susanna, ya malinis so laman tan kamarerwa to, anggaman marakep so itsura to [387] : balet antoy nagawaan na saray balbas tan uban da ed sikara? Ontan met, diad agew na makapataktakot a panangukom tan makapakebbiew a panubok na Dios, say balbas et ag makatulong ed siopaman no ag ira nambilay na matunong. Aliwan makasbel so pang-ahit na balbas, basta say bilay et matunong. Ta aliwan say balbas so uusilan diman, noag ingen saray gawa; tan say galang et ag iter parad balbas, noag ingen parad panliliket ed Dios. Aliwan samay ag naahit na labaha so balbas to so abindisyonan diman, noag ingen samay malinis so puso to.

Kanian, ag komon manilalo so siopaman a walaan na balbas ya makasalbar so balbas to; tan ag met komon manduaruwa ed kinasalbar to lapud panag-ahit.

Kabanata 20. Nipaakar ed Bigis

Dia met, kaukolan ya ibaga so pigaran salita nipaakar ed bigis, lapud sarayan rason ya ontumbok:

Nadngel ko ray arum a totoo ya manbabatikos tan tatawagen da so sakey a santo a laki, sakey ya Orthodox a obispo, say inatey ya Most Reverend Peter, Metropolitan na Kyiv, ya kabat met bilang Mogila, lapud insulat to ed baleg ya Kyiv Trebnik to, ya impapaseseg to ed saray pari ya makapal so bigis da ya guntingan da na daiset so sobra ya buek ed tapew na bibil da, pian ag onselek na masalpak ed Dala nen Kristo. Kanian, diad satan a Service Book, diad Part 1, diad folio 249, akasulat so:

No say sakey a pari, a walaan na makapal a bigis, et lapud kapabayaan et naidip to iya ed Diosnong Dala, makasalanan: balet nepeg nin unonan punasan ton maong so bibil to, insan to punasan ya inekal ed panamegley na abel. Kanian, O pari, pian naiwasan so ontan a kasalanan, nayarin guntingen mon maong so sarili mo, odino ipagupit antis na serbisyo. Dya so anggaan na Libro na Serbisyo.

Lapud saya, saray arum a taga-diman et ibabatikos tan babastosen da iman a obispo, tatawagen dan heretiko, tan say Dios so mangukom ed sikara. Nipaakar ed siak, ed saramay mambabatikos, imbes ya ebatan ko ra, iyopresi ko so onggendan:

Diad Rostov, diad abung na obispo, walay nanayam ya sakey a matatken a pari a akasulot na andeket a kawes a si Varlaam so ngaran to, a kabat a maong na amin a totoo na Rostov, tan sikatoy inatey la natan. Sikatoy walay, singa, balbas to ya aliwan melag, tan baleg a bigis, a sobra-sobra so inkarukey to ed leksab na bibil to. Diad sakey a pankanawnawa, legan kon gagawaen so Banal a Liturgiya, saman a pari et mibibiang a kaibak; tan sanen inawat to so Komunyon manlapud kalis na Banal a Dala, kayari ton inyalem so interon bigis to ed dala, anengneng ko ya pinunasan to so mas dakel a parte na dala nen Kristo manlapud kalis gamit so bigis to, ya agto nin unona pinunasan a maong so bigis to, noag ingen intuloy to ya onla ed antidoron tan ed lavabo. Aburido ak ed ontan a kapabayaan tan panag-insulto ed Dala nen Kristo, tan ingganggan ko iman a pari ya agla manlingkor a kaibak, noag ingen sikatoy man-Liturhiya ya bukor to, pian agko la nasaksian so ontan a panag-insulto ya nagagawa legan na Banal a Komunyon.

Dia et itepet ko: dinan so mas marangal tan mas sagrado—say sobran buek na bigis ed tapew na bibil, odino say Dala nen Kristo? Tan dinan so mas baleg a kasalanan—say pan-gupit na daiset a sobran buek ed tapew na bibil, odino say pan-awit ed balingit na Dala nen Kristo manlapud Sagradon Kopas panamegley na baleg a bigis, ya anggapoy takot odino panangasikaso?

Anta ko ya saray managtamor et mangibaga ra na saray daan ya imprentan libro ed Moscow, say abitlan Trebnik tan say Service Book, ya akasulat diman so onia: say demonyo so manag-udyok ed sikara ya man-ahit na balbas da tan man-gupit na bigis da panamegley na gunting tan labaha. Lalon grabe so gagawaen da, ta kakaten da ray bago na balbas tan bigis da ed dili ran ngipen, a singa ra kanibal.

Diad saya et ebatan ko na pigaran antikey a salita.

Siopaman so nansulat ed sarayan salita et singa ka-kakabatan to so buek: say sakey a too a mangaanap na kasalanan ed anggapoy kasalanan et singa samay mangisesela na insekto balet lalakmon to so kamelyo. Tan no walay mangsisibit ed balbas tan bigis to na suklay odino brush, tan naekal iray buek, antoy kasalanan so nibilang ed saya? Ta no maminsan, legan a mangan, say buek ed bigis et nayarin nalikot ed kakanen tan onloob ed baetan na ngipen kaiba so kakanen: sirin, unong ed satan a panaghusga, anggapoy kaligtasan para ed ontan a too.

Kabanata 21. Nipaakar ed salaysay na Ebanghelyo tan saray parabola

Pablin met ya nipanengneng iyan kabalang na saray iskismatiko, ya manepeg ya elekan; ta naamtaan ko ni labat ya agda ituturing ya katuaan so salaysay na Ebanghelyo, bilang sakey ya agawaan ya talagan nansumpal, noag ingen ituturing da ya sakey a parabola, tan ipapasal da ni ingen ya suportaan so andi-kakanaan ya panagnonot da panamegley na saray interpretasyon ya nanlapud saray Ebanghelyo. Alimbawa:

Pinakan nen Kristo so limaran libon totoo diad sakey a maer-er a lugar panamegley na limaran tinapay tan duaran sira; saya, kuan da, et ag talagan agawa, noag ingen sakey a parabula [388] . Say 'maer-er a lugar', kuan da, et ontutukoy ed saray nasyon, ya pinasyan nen Kristo kayari ton taynanan iray Judio; say limaran tinapay et irerepresenta to ray limaran panamdam; say duaran sira, say duaran libro: say Ebanghelyo tan saray Epistola; 12 a basket, 12 ya Apostoles; onia so akasulat ed komentaryo na Ebanghelyo.

Niarum ni:

Say salaysay ed Ebanghelyo nipaakar ed Maong a Samaritano et aliwan literal ya agawa, noagta sakey a parabola [389] . Say biin Samaritano et irerepresenta to so kamarerwa na too; say bubon et isisimbolo to so binyag; say mabilay a danum et say Espiritu Santo; say limaran lalaki et irerepresenta da so limaran libro nen Moises.

Lamet:

Say inkioli nen Lazaro et aliwan literal ya agawa, noagta sakey a parabola [390] . Si Lazaro, ya mansasakit, et ipapaliwawa bilang say kanunotan tayo, ya tinalo na kainan na too; say ipatey nen Lazaro – saray kasalanan; saray agi nen Lazaro – say laman tan say kamarerwa; say laman – si Marta, say kamarerwa – si Maria; say lubok – saray pansasikep ed mundo; say bato ed lubok – sakey a puso ya nagmaliw a bato; si Lazaro ya abalkot ed abel na panteponan – say kanonotan ya abalkot na saray kadena na kasalanan; say inkioli nen Lazaro – panbabawi ed saray kasalanan.

Niarum ni:

Say isesek ed Jerusalem nen Kristo ya akalugan ed ogaw a mula et aliwan literal ya agawa, noag ingen sakey a parabola. Say mula et irerepresenta to ray Judio, ya awit-awit day yoke na Ganggan nen Moises; say ogaw a mula et irerepresenta to ray nasyon; tan si Kristo, kayari ton tinaynan iray Judio, et linma ed saray nasyon; saray disipulo ya akauna et irerepresenta da so Daan a Tipan; saramay tinmumbok et irerepresenta da so balon grasya; saray kawes ya imbantak ed dalan et mankabaliksan na panamatey na laman; saray sanga na palma manlapud dat-palm et mankabaliksan na impanalo ed patey; saray kalangweran ya man-iiyaw et saray totoon anggapoy mauges a linawa.

Sarayaya tan arum niran makapakelaw a gawa nen Kristo, unong ed impangideskribe ed salaysay na Ebanghelyo tan impangipalinew na saray sankamaungan a Banal a Ama diad panamegley na saray alegorikal tan moral a panangipaliwawa, et ituturing na saraman a loko, skismatikon 'maong a totoo' bilang simplin alimbawa labat imbes a say mismon Gawa, lapud saray panangipaliwawa ya naromog ed *Gospel Herald* nen Theophylact, agda natatalusan iray piguratibon porma tan imahe, tan agda nadidistinguha so pandumaan na istorya tan parabola, tan talagan agda nayarian so pandumaan na interpretasyon na istorya tan say para ed saray parabola, singa ra anggapoy matunong ya kanonotan tan ag-inliwawan na liwawa na rason; tan lapud katangaan da, singa say kabilungetan na Ehipto, natebek ira [391] ; tan ibubuyak da so saray dagsen da ed saray simplin totoo, tan manpapairap ed saray kamarerwa na saray ag-amakabat, ya manbabatikos ed salaysay na Ebanghelyo. Nipaakar ed makulangkulang a panagnonot da, lapud ag-itan mankanepegan ya ebatan, labay ko komon ya ibaliwala labat; balet tinmakot ak, no kasin diad kakakerew ko et onlobo so kaugsan ed saray totoo, tan nitanem so bini na mas baleg a heresiya—sikato so pananisia ya say Inkarne na Kristo, say Irap To, tan amin a marangal a gawa tan milagro To et ag bilang katuaan noag ingen bilang sakey a parabola; tan say panangibilang ed impangala nen Kristo na laman tan say irap To bilang sakey labat ya alimukaw imbes ya katuaan, unong ed imbangat na mauges ya heresya na Manichaean nen saman ya panaon; komon ta say tuan Dios tan Too, si Kristo, et iliktar To so sagradon Simbaan To manlapud saray ontan ya makaderal ya heresya. Apakiwas ak met ed saya lapud saray tepet na pigaran marangal a totoo ya, nen nadngel da iman a schismatic a panagmura, et intepet da ed siak nipaakar ed limaran tinapay tan duaran sira, tan nipaakar ed Samaryano, tan nipaakar ed inkioli nen Lazaro, tan nipaakar ed inloob nen Kristo ed Jerusalem ya akalugan ed ugaw a mula; no kasin saraya et talagan agawa, odino saraya et saray parabula? Diad tulong na Dios, ginapoan kon kontraten itan a makapangisiyan, makulaw tan makapatey-na-kaluluwa a panagnonot diad anggaay nayarian ko diad pangipresenta na saray onsublay:

1) Anto ran parte ed Banal a Ebanghelyo so nayarin aliwan duga so pakatalos?

2) Kailangan kasi ya interpretasyon so amin ya pasahes ed Ebanghelyo?

3) Panon ya i-interpretar iramay bersikulo ya mankaukolan na interpretasyon?

4) Anto so interpretasyon ya inter ed *Gospel Commentary* nen Theophylact nipaakar ed limaran tinapay, say Maong a Samaritano, si Lazaro ya apatey la na apatiran agew, tan say isesebat nen Kristo ed Jerusalem?

5) Panon ya nibiig so mismon agawa manlapud sakey a parabola ed Ebanghelyo?

UNAN PALIWAT

Anto so kabaliksan na Banal a Ebanghelyo?

Say Ebanghelyo et walay karga ton duaran ontan a bengatla:

Say salaysay na bilay nen Kristo

Tan saray salita na saray bangat To.

Say salaysay et ibabalita to so amin a gawa tan milagro nen Kristo, ya ginawa na Dios tayo, nen nagmaliw a too, legan a walad dalin tan manbibilay ed limog na katooan, manlapud pinakamasimoon a inkianak To manlapud pinakamasimoon a masegsegang na Birhen, anggad ed impatey To ed krus, say inkioli To, tan say inkalukso To ed tawen; Kaiba na saray gawa nen Kristo, saray bilay tan gawa na arum et isasalaysay met ed kaparte: saray gawa nen Juan a Mambabinyag, Herodes, saray Apostoles, saray manunan pari na Judio, Pilato, tan arum ni.

Saray Ebanghelyo, diad dapag da, et ipapresenta da so amin a salita na saray sermon tan bangat nen Kristo, ya imbaga To ed saray pinakalinis a bibil To ed saramay tinmulok tan dinmengel ed Sikato, tan saraya natan et ipupulong ed sikatayo diad panamegley na saray basa na Ebanghelyo para ed pankaabigan na saray kamarerwa tayo.

IKADWAN PALIWAT

Kailangan kasi ya interpretasyon so amin ya parte ed Ebanghelyo?

Aliwan amin ya nisulat ed Ebanghelyo so mankaukolan na interpretasyon, noag ingen samay ag natalosan na amin; balet samay malinew tan natalosan na amin et ag la i-interpret, noag ingen ipasakbay labat. Ta siopa kasi so ag makatalos ed saray gawa tan milagro nen Kristo ya ipupulong? Sikatoy nianak ed Birhen diad Bethlehem, binalot ed lampin tan inyan ed sabungan; nankansion iray anghel, sinamba ra sikatoy saray pastol, walay bitewen ya tinmunda ed tapew to, tan sinmabi iray Magi ya awit day regalo; Pinakutian met, inyakar ed templo, impasen ed taklay na matunong a Simeon, tinmakas ed Ehipto, tan pinmawil manlapud diman kayari na impatey nen Herodes; nen labindua años To, diad templo ed Jerusalem, pinakigtel To ray maedad ya managbangat a Judio ed diad banal a kakabatan To; Diad edad ya talumplo, sikatoy binyagan nen Juan diad Ilog na Jordan; sikatoy nan-ayuno na apataplon agew diad kalawakan tan pinabaingan to so managtukso, say demonyo; tan nen tinipon to ray sagradon disipulo tan Apostoles to, ginawa to so unonan milagro to diad impanguman to na danum a nagmaliw a alak diad Cana ed Galilea; tan nanbiahe ed saray baley tan baryo na Palestina, ya idedeklarar so Ebanghelyo na Panarian tan papaabigen to so amin a mansasakit: Inikdan to na pakanengneng iray bulag, nilinis to ray ketay, pinaolì to ray inaatey, tan pinagpagto to ray demonyo manlapud totoo; diad sakey a maer-er a lugar, pinaakan to so limaran libon totoo panamegley na limaran tinapay tan duaran sira; akitongtong ed samarin bii ed bubon nen Jacob; nansinag so lupa to diad Palandey Tabor; kayari to man, pinaolì to si Lazaro manlapud pantyon kayari na apatiran agew; linmoob ed Jerusalem a walaan na gloria diad pan-lugan ed kalakian a kelaw, a tinamlayan na saray ugugaw tan o-oosen, nanirap, inmolin mabilay, tan inmabagey ed tawen. Amin ya sarayan gawa nen Kristo, ya talagan agawa (tan aliwan singa saray parabola), tan deskribido ed salaysay na Ebanghelyo, et malinew a maong tan agla mankaukolan na dilin interpretasyon, noag ingen pian ipatnag iray arapen ya nagawa ya isisimbolo da. Ta ontan so naturalesa na saray gawa nen Kristo, ya mangisusimbolo ed arapen, sakey a bengatla ya pantongtongan tayo ed leksab.

Nipaakar ed saray salita tan imbaga nen Kristo, ya imbaga To manlapud diad banal a kakabatan To para ed panangibangat ed saray totoo tan saray disipulo To, aliwan amin ed saratan so natatalosan na balang sakey; ta saray totoo et walaan na nanduruman lebel na pakatalos:

Saray arum et malinew,

say arum et akalukob,

arum et saray parabola tan alimbawa,

say arum et saray ganggan,

say arum et saray simbawa,

Sarayaya et saray sipan tan ligliwa,

Sarayaya so panagsibeg tan dusa,

Saraya so saray propesiya.

Tan dakel ni ray arum a salita nipaakar ed sankasantosan a naturalesa To nipaakar ed nanduruman bengatla.

Diad saraya, say arum et mankaukolan na interpretasyon, legan a say arum et andi; nonoten tayo so pigara ed saraya dia.

Kaiba ed saray malinew a salita tan imbaga nen Kristo et saraya:

Nipaakar ed panbabawi: 'Manbabawi kayo, ta say panarian na tawen et asingger la' ([392] ). Nipaakar ed marakep a panagbilay: 'Kanian, say liwawa yo et mankirlap ed arapan na totoo, pian nanengneng da ray maong a gawa yo tan dayewen da so Ama yo ya walad tawen' ([393] ). Nipaakar ed panag-alay na regalo ed Dios: 'No mangitdan ka na sakripisyo mo ed altar, tan nanonotan mo ya walay reklamo na agim ed sika, itilak moy sakripisyo mo diman ed arapan na altar, tan onla ka nin unona tan mikarep ka ed agim, insan ka ompawil tan iyalay moy sakripisyo mo'[394] . Nipaakar ed pikakasi: no manpikasi ka, agka mangusar na paulit-ulit ya anggapoy kakanaan; manpikasi ka ed onian paraan: Ama mi [395] tan arum ni. Nipaakar ed panag-ayuno: no man-ayuno ka, agka manpasalming a singa saray hipokrito; ta papaliguasen da ray lupa ra, pian nanengneng na totoo ya man-aayuno ira [396] . Nipaakar ed panamerdona: 'No perdonaen yo so arum ed saray kasalanan da, perdonaen met kayo na Ama yo ed tawen'[397] ; tan arum niran kaparehas tan malinew a salita nen Kristo ya naromog ed Ebanghelyo, ya agla mankaukolan na interpretasyon.

Kaiba ed saray akasalimukok a salita nen Kristo so saray onggendan:

Say bato ya impan-isip na saray managgawa et nagmaliw ya manunan bato; siopaman so onbagsak ed sayan bato et nabuas-buas; balet siopaman ya napelag ed saya et napelpel tan[398] . Tan lamet: 'No say limam so mangitaktaktak ed sika, puteren mo; no say salim so mangitaktaktak ed sika, puteren mo; no say matam so mangitaktaktak ed sika, ekalen mo.' Tan lamet: 'Amin a bengatla et asinan na apoy, tan balang isakripisyo et asinan na asin.' Maong so asin; balet no say asin et naandi lay kinasalat to, panon la'y pansalat ed sikato? Manasin kayo ed saray sarili yo [399] . Tan lamet: 'Siopaman so walay pitaka to, alaen to, ontan met so bolsa; tan siopaman so anggapoy pitaka to, ilako toy kapa to tan manaliw na espada (kutsilyo)[400] .

Tan lamet: 'No iner so bangkay yo, diman so mantitipon iray agila'[401] ; tan arum niran ontan a misteryoson salita nen Kristo, a mankaukolan na interpretasyon, singa samay impangibaga To ed saray Apostoles nipaakar ed panirap To: 'Onla tayo ed Jerusalem', tan arum ni: balet anggapoy aninonot da ed sarayan bengatla, tan sayan salita et akaamot ed sikara, tan agda atalosan so ibabaga[402] ; Kailangan da so paliwawa.

Kaiba ed saray parabula tan alimbawa ya imbaga nen Kristo, saraya so:

Nipaakar ed saray bini ya akabuyak ed gilig na dalan, ed mabato a dalin, ed pegley na saray makasulok, tan ed maong a dalin. Nipaakar ed saray makasulok ya intanem na kalaban ed pegley na trigo [403] . Nipaakar ed ari ya pinerdonaan toy utang na lingkor to na sanlasus a talento, balet ag pinerdonaan na lingkor so kapara ton lingkor na sanlasus a denario [404] . Nipaakar ed laki ya atumba ed pegley na saray matatakew tan nipaakar ed maasikason Samaritano [405] . Nipaakar ed mayaman a laki ya alumbasan so uma to [406] . Nipaakar ed sananey a mayaman a laki ya ag nampanengneng na panangasi ed manlilimos a si Lazaro [407] ; nipaakar ed Pariseo tan say managsingsing ya linmoob ed simbaan pian manpikasi [408] . Nipaakar ed ubasan tan nipaakar ed mananaon ya pinatey na saray manag-obra [409] . Nipaakar ed samay laki ya angiparaan na kasal para ed anak to; tan nipaakar ed samay laki ya anggapoy kawes na kasal [410] . Nipaakar ed samay laki ya angiparaan na baleg a ponsia tan angimbita na dakel, ya ag-inmoli [411] . Nipaakar ed saray talento ya inter ed saray aripen [412] . Nipaakar ed samay maligoy ya anak [413] .

Tan ontan met:

Say panarian na tawen et singa sakey a bukel na mustasa.

Say panarian na tawen et singa lebadura.

Say panarian na tawen et singa sakey a kayamanan ya inyamot ed uma.

Say Panarian na Tawen et singa sakey a komersyante a manaanap na mararakep a perlas.

Say panarian na tawen et singa lambat ya imbantak ed dayat[414] .

Say Panarian na Tawen et singa samploran birhen[415] .

Sarayaya tan arum niran parabola tan alimbawa, ya imbelyaw na sangi nen Kristo, lapud akalukob, et mankaukolan na interpretasyon.

Kaiba ed saray ganggan nen Kristo so saraya:

'Saya so ibilin ko ed sikayo: man-inaro kayo ed balang sakey'[416] . 'Aroen yo ray kalaban yo, bendisyonan yo ray manmumura ed sikayo, gawaen yo so maong ed saray manbusol ed sikayo, tan manpikasi kayo para ed saray man-uusig ed sikayo.' Tan lamet: 'Ibagak ed sikayo, agkayo man-anap ed anggan anto, aliwan diad tawen, aliwan diad dalin'[417] . 'Agkayo man-usga, pian agkayo usgaan'[418] . 'Agkayo mangiter na sagrado ed saray aso'[419] . Tan saray arum a ganggan nen Kristo diad Ebanghelyo. Saraya, lapud malinew la, agla mankaukolan na interpretasyon.

Kaiba ed saray simbawa nen Kristo et saraya:

No walay mangibuntok ed sika ed kawanan a pakel, iyarap mo met so sakey. No walay labay ton alaen so kapa mo, abuloyan mo met ya alaen to so kamiseta mo. Tan no walay mangipilit ed sika ya onla na sakey a milya, mila ka ed sikato na duara. Iter mo ed siopaman ya onkekerew ed sika; tan agmo itatabi so siopaman ya labay toy onutang ed sika [420] . Agkayo man-ipon na kayamanan ed dalin para ed sikayo [421] . Agkayo manpaga ed bilay yo, no antoy kanen o iinumen yo, o no antoy isulong yo [422] . Tan lamet: siopaman ya labay toy ontumbok ed siak et nepeg ton ikdan so inkasikato tan awiten toy krus to. Siopaman so malabay a mangisalba ed kamarerwa to et nabalang to itan [423] . No labay yon magmaliw a perpekto, onla kayo, ilako yo ray kayarian yo, iter yo ed saray mairap-bilay, tan tumboken yo ak [424] . Siopaman so malabay a magmaliw a sankatageyan ed sikayo et nepeg a magmaliw a lingkor yo. Siopaman so malabay a magmaliw a manuna ed sikayo et nepeg a magmaliw a lingkor yo[425] . Sarayai a salita nen Kristo et malinew tan agla mankaukolan na interpretasyon; maliban labat ed say krus a tutukoyen et ag nepeg a natalosan a pisikal, noag ingen espiritual; tan say inkapérdi na kamarerwa et nepeg a natalosan bilang martir para ed Kristo, odino say panamatey ed sarili iran pilalek.

Kaiba ed saray sipan tan konsolasyon nen Kristo so saray onggendan:

No duara ed sikayo so mankasakey ed dalin nipaakar ed antokaman a bengatla, antoy man so ikerew yo et iter na Amak ed tawen[426] . Siopaman so ontaynan na abung, odino agagi, odino antokaman a bengatla, et makaawat na sanlasus a beses tan tawir to so bilay ya andi-anggaan [427] . Wala ak lawas ed sikayo, anggad kasumpalan na panaon [428] . Sarayayan tanda so manumpay ed saray mananisia: diad ngaran ko mangipaway ira na demonyo; mansalita ira na saray balon lenguahe; mangala ira na saray uleg; tan no oninum ira na antokaman a makapatey, ag ira napirdiy; iyapay da ray lima ra ed saray mansasakit, tan onabig ira [429] . Antokaman so kerewen yo ed pikakasi, manisia kayo ya inawat yo la, tan magmaliw ya kien yo[430] . Siopaman ya mangakuen ed siak ed arapan na totoo, akakuen ko met ed arapan na Aman ko ya walad tawen [431] . Anapen yo nin unona so panarian na Dios tan say inkahusto to, tan sarayan amin a bengatla et iyarum ni ed sikayo [432] . Siopaman ya manisia ed siak et gawaen to ray gawa ya gagawaen ko, tan manggawa ni na mas baleg iran gawa nen saraya [433] . No siopaman so mangaro ed siak, et unoren to so salita ko, tan aroen ira na Ama ko, tan onsabi ak ed sikara tan manayam ak a kaiba ra[434] . Kerewen ko ed Ama, tan iteran to kayo na sananey a Manangibaki, pian kaiba yo ya anggad angga, say Espiritu na katuaan [435] . Agta kayo taynanan a singa ulila; onsabi ak ed sikayo[436] . Manparaan ak na lugar para ed sikayo [437] . Tan lamet: Ompan ak tan alaen ko kayo ed sarilik, pian no iner ak, diman met kayo[438] . Imbagak irayan bengatla ed sikayo pian say liket ko et mansiansia ed sikayo, tan say liket yo et magmaliw a kumpleto [439] . Sikayo so kakaarok: ed arum et tatawagen ko kayon aripen [440] . Say mundo et manliket; balet sikayo et manermen, balet say ermen yo et magmaliw a liket[441] . Nengnengen ko kayo lamet, tan say puso yo et manliket, tan anggapo so mangala ed sikayo na liket yo[442] ; tan arum niran ontan a sipan tan konsolasyon nen Kristo, a ginamit To pian pakalmaen so inad-aro To, a malinew la, et agla mankaukolan na paliwawa.

Saray panagsaway tan panagbabala ya imbaga nen Kristo ed saray makasalanan et onia so unla:

Kasalakay ed sikayo, sikayo ran eskriba tan Pariseo, sikayo ran hipokrito, ta iseseray yo so panarian na tawen ed arapan na totoo; ta agkayo onloob, anggan agyo met papayagan iramay labay ya onloob. Kasalakay ed sikayo, ta lalamonan yo ray abung na saray balo. Kasalakay ed sikayo, sikayo ran manngednged a giya, ya sasalain yo so lango balet lalamonay yo so kamelyo. Kasi ed sikayo, ta lilinisan yo so paway na saray kopa tan pinggan, balet say loob da et napno na kasakguran tan ag-inkahustisya. Kasi ed sikayo, hipokrito, ta singa kayo apalsan panteon, ya marakep so paway da, balet say loob da et napno na pukel na inatey a totoo tan amin a klase na karutakan. Sikayo ran uleg, sikayo ran uring na saray mapeligron uleg, panon yon takasan so panangukom na apoy na Gehenna?[443] ? Tan lamet, legan ton susumpaen iray syudad, inkuan to: 'Kasi ed sika, Chorazin! Kasi ed sika, Bethsaida!'[444] , tan arum ni. Tan sika, Capernaum, ya inyatagey anggad tawen, et ipababa ka ed Hades: say dalin na Sodom et mas mainomay ni so panangukom nen say sika.[445] . Kasi ed mundo lapud saray pakasabakan! Kasi ed samay too ya panlalapuan na pakasabakan [446] . Kasi ed sikayo ran mayaman, ta naekalan kayo ed ligliwa yo. Kasi ed sikayo ran nabubusog natan, ta narasan kayo. Kasi ed sikayo ran ele-elek natan, ta onaakis tan onlumo kayo[447] . No agkayo manbabawi, maneral kayo met ya amin [448] . Tan sarayan salita nen Kristo et aliwan malabo, odino agda kaukolan so dakel ya interpretasyon, noag ingen say pakatalos ya say sakey ya insekto et mankabaliksan na mas melag a kasalanan, legan a say kamelyo et mankabaliksan na mas baleg a kasalanan; tan say sakey a malinis ya itsura ed paway balet napno na karutakan ed loob et mankabaliksan na sakey a hipokrito.

Kaiba ed saray propesiya nen Kristo so saray onsublay:

Onla tayo ed Jerusalem, tan say Anak na Too et itepel ed saray manunan pari tan saray eskriba; tan kondenan da ya pateyen, tan itepel da ya pasibaan, latigan, tan ipapakas; tan ed komatlon agew et mabilay lamet [449] . Tan lamet, impa-propesiya To ed saray Apostoles: 'Iyawat kayo ed saray karaklan, tan diad saray sinagoga da et bugbugan da kayo; tan iyarap kayo ed arapan na saray gobernador tan a ari[450] . Nampropesiya met nipaakar ed panag-persekuto na Simbaan: 'Say agi et itepel to so agi to anggad patey, tan say ama so anak to; tan saray anak et onlaban ed saray atateng da tan pateyen da ra'[451] . Nampropesiya nipaakar ed panagderal na Jerusalem: 'Wala ray agew ya onsabi ed sikayo ya saray kalaban yo et manpaalagey na padir laban ed sikayo, likuban da kayo tan kulongen da kayo ed amin a dapag; deralen da kayo tan saray ananak yo ed loob yo, tan anggapoy anggan sakey a bato ya niterter ed sakey a bato ed loob yo'[452] ; tan lamet nipaakar ed Simbaan na Jerusalem et impropesiya to: 'Anggapoy anggan sakey a bato ya niterter dia ya ag nabantak'[453] . Nipaakar ed Antikristo tan saray manunaan ed sikato, impa-propesiya to: 'Dakerakel so onla ed ngaran ko, ya ibabaga ra, "Siak so Kristo," tan mangililiwa ra na dakel'[454] : 'Ta saray palson Kristo tan palson propeta so ombangon tan manggawa na saray baleg a tanda tan milagrong'[455] . Tan nipaakar ed gulo na interon mundo, impaamta to: 'Bansan onlaban ed bansan, tan panarian ed panarian; tan walay eras tan saray makapagonigon, tan yegyeg ed nanduruman lugar'[456] ; 'Insan walay baleg a kairapan, a anggapo ni nanlapud gapo na mundo'[457] . Diad unor, inistorya to na andukey so nipaakar ed makapataktakot a panangukom, ya impaamta to ed propesiya so arapen. Balet, amin a salita ton propesiya et ag la kaukolan na interpretasyon, ta malinew tan natalosan na amin.

Tan anggano ag amin a salita nen Kristo so mankaukolan na interpretasyon, lapud malinew la ed sarili da; saray gawa To, a sikatoy mismon katuaan tan aliwan parabola, tan anggapoy kabalbaleg, et ag mankaukolan na interpretasyon, noag ingen ipasabi labat; saray bengatlan ipapanengneng da ed arapen labat so mankaukolan na paliwawa. Ta (singa ed inbagak la nensaman) saray arum a gawa nen Kristo, a diad sarili da et ipapanengneng da so arapen—say nagawa la, tan say ni arapen nin nagawa—et nipaliwawa ed Ebanghelyo, unong a nanengneng tayo ed leksab.

KATLON PALIWAT

Panon ya i-interpretar iramay pasage ya mankaukolan na interpretasyon?

Saray Banal a Kasulatan, a laman na saray Banal a Biblia, say Daan tan Balon Tipan, et walay duaran kabaliksan:

sikato so, say Espiritual tan say Literal;

say nisulat, salanti, say mistikal.

Say makasulat a kabaliksan et historikal tan naratibo; balet say espiritual a kabaliksan et mistikal tan misteryoso. Say letra et isasalaysay to so agawa, legan a say espiritu et ipapaliwawa to so misteryo: say letra et isasalaysay to so historya na saray daan a gawa, legan a say espiritu et ipapaliwawa to so akalarawan ed saratan a daan a gawa.

Ta say isip a nisulat—a sikato met so makasaysayan ya isip na Diosnon Kasulatan—et asingger, ipapaliwawa toy sarili to diad mismon salaysay na saray agawa ya ibabaga to, tan gagawaen ton natalosan.

Say espiritual a kabaliksan na Banal a Kasulatan, balet, et mistikal, misteryoso tan arawi; ag-itan nipatnag ed asingger panamegley na saray salita na salaysay, noag ingen itan ituturo manlapud arawi panamegley na saray agawa ya insalaysay. Ta saray salita na salaysay et mangipapatnag na bengatlan talagan agawa; balet say bengatlan ipapatnag na saray salita na salaysay et misteryoson mangibabaga na sananey nin bengatla.

Say malinew a panangipatnag ed sayan duaran katuaan et nanenengneng ed saray salita na sagradon Apostol Pablo; diad Epistola ed saray taga-Corinto, no iner to kuan: 'Saray atateng tayo et amin walad silong na lurem, tan amin et linmabas ed dayat; tan amin et binyagan ed si Moises diad lurem tan diad dayat; tan amin et nangan na parehon espiritual a tina, tan amin et inminom na parehon espiritual a iinumen.' Diad sarayan salita tan saray onsublay ya salita na Apostol et walay duaran kabaliksan: say sakey et literal, ya asingger, ya mangibabalita na saray agawa ya talagan nansumpal: para ed saray ananak na Israel, ya linma ra manlapud Ehipto, tinaboy da so Dayat ya Ambalanga tan nandaraloy ira ed silong na lurem. Aninap ira na manna ed kalawakan tan inminom ira na danum manlapud bato. Say komaduan kabaliksan et espiritual, aliwan nipalapag ed saray salita na salaysay, noag ingen tinukoy ed saray bengatlan insalaysay; ta say exodus na saray ananak na Israel, ya indalan nen Moises manlapud Ehipto, et angan-anunsyo na dilin exodus tayo manlapud panag-aripen na orihinal a kasalanan, ya gawaen nen Kristo a Katawan tayo. Say Dayat a Balanga so angan-anunsyo na sagradon binyag. Say manna so angan-anunsyo na Laman nen Kristo diad Sagradon Misa. Say danum a pinmaway ed bato, diad sananey a dapag, so angan-anunsyo na dala nen Kristo; tan say bato so angan-anunsyo nen Kristo a Mismo , unong ed kuan na Apostol: 'ta naninum ira ed espiritual a bato a tinmuloy ed sikara'; tan say bato et si Kristo[458] . Panonoten tayo irayan salita: 'naninum ira ed espiritual a bato ya tinumbok ed sikara'; diad tua, naninum ira ed pisikal a bato; balet ibabaga ya naninum ira ed espiritual a bato, lapud saman a pisikal a bato et tanda na espiritual a Bato, si Kristo, tan diad panamegley na pakayari na espiritual a Bato, say pisikal a bato et angiter na danum para ed saray Israelita. Ta unong ed literal a kabaliksan, say bato et pisikal a bato; balet unong ed espiritual a kabaliksan, si Kristo so bato: tan sayan duaran kabaliksan, a naromog ed Sagradon Kasulatan, et malinew a nipanengneng ed saray salita na saray Apostoles.

Niarum ni: say espiritual, mistikal tan misteryoson kabaliksan et biningay na saray teologo ed nanduruman paraan na interpretasyon, a talo, a diad Griego et tatawagen a:

Allegorya,

Anagoge,

Tropology.

No panon a walay taloran sankamaungan a teolohikal a birtud—Pananisia, Ilalo, tan Aro—ontan met a walay taloran porma na espiritual a interpretasyon.

Say Alegorya et katumbas na Pananisia,

say anagogue et katumbas na Ilalo,

say tropology et para ed Panangaro.

Anto sirin so Alegorya, Anagoga tan Tropolohiya? Dengelen yo a maong: no labay yon naaralan, O sikayo ran makulangkulang a taga-Galacia, sikayo ran mapangisian, andi-kanaan a managbangat tan managliwa, tan natalosan, no sarag yon natalosan.

Say 'Allegory' et terminon Griego; diad salitan Slavonic, diad Epistola ed saray taga-Galacia, kapitulo 4, diad gapo na bersikulo 210, diad bersikulo 24, tatawagen itan ya 'figurative interpretation'. Wala, sirin, so sakey a paraan na panangipaliwawa ya, diad Sagradon Kasulatan, mankabaliksan, maliban ed literal a kabaliksan, na arum nin bengatla ya angkop ed pananisia odino ed Simbaan ya milalaban diad dalin; alimbawa: si Abraham et walay duaran anak a lalaki: say sakey et nanlapud aripen a bii, tan say sakey et nanlapud malayang bii [459] ; ta onia so kipapasen unong ed literal a salaysay. Balet, diad alegorikal a paraan—odino, diad pigura—itutukoy to so Dios, a walaan na duaran anak, odino, duaran bansa, tan duaran tipan a inter To: say tipan na Judio, manlapud lahi nen Abraham, tan say tipan na Kristiano, manlapud saray Hentil; say tipan na Judio et walad silong na ganggan nen Moises, legan a say tipan na Kristiano et walad kawayangan na grasya nen Kristo. Say Ganggan na Judio et laman, say Ganggan na Kristiano et espiritual; tan singa ed saramay agew ya say nianak unong ed laman (say anak nen Abraham) et pinersigato to may nianak unong ed sipan, ontan met natan say karaklan na Judio, ya akapalingo manlapud si Cristo, et papersigatoen to so Simbaan nen Cristo panamegley na mauges ya panagbusol da.

Say 'Anagoge' et sakey a terminon Griego; anggano mairap ya isalin ed salitan Slavonic, nayari met ya isalin ed Slavonic bilang 'atagey a pakatalos'. Wala sirin, sakey a pigura na interpretasyon ed Banal a Kasulatan a mankabaliksan, maliban ed literal a kabaliksan, na arum nin bengatla a manepeg ed bilay ya andi-anggaan—a panalaran tayo—odino say Simbaan, a mananalo ed tawen, a labay tayon laen tan panilaloan tayo; singa ibabaga na Dios ed saray Salmo: 'Anmaliw ak ed pasnok ko, "Ag ira onloob ed panag-inana ko"' ([460] ). Unong ed literal a kabaliksan, saya et ontutukoy ed Insipan a Dalin ed Palestina, ya ag-anlooban na saray mismon Israelita, kayari ran linmabas ed Ehipto, noag ingen saray ananak da labat so pinayagan ya onloob; diad anagogical a kabaliksan, odino, diad panamegley na mas atagey a pakatalos, itutukoy to so bilay ya andi-anggaan ed tawen, ya insipan na Dios ed saray mangaaro ed Sikato, no iner so mananalo ya Iglesia so makaala na tuan pan-inawa, ya ag napasoblayan na saray makasalanan ya ompaway ed sayan bilay ya andi-panbabawi.

Say salitan 'tropology' et nanlapud Griego tan mankabaliksan na duga ya panangibangat na moralidad na too. Wala met, singa bilang, say alegorya tan panagsalitan patanir, ya mansasalita na sakey a bengatla balet say kabaliksan to et sananey; say pandumaan da et aya: legan a say alegorya et mansasalita na saray bengatlan nipaakar ed pananisia tan say panagsalak ed Simbaan, say tropology et mansasalita na moralidad. Sayan panagsalita ed Sagradon Kasulatan et mankabaliksan, maliban ed literal a kabaliksan, na arum nin bengatla ya angkop parad paka-abig na too tan marakep a bilay, unong ya nisulat ed Kasulatan: 'Ag mo sakbongan so sangi na baka legan ton mangigigiling na bukel' ([461] ). Ta diad literal ya kabaliksan, ontutukoy iya ed saray mismon baka; balet diad pigural ya kabaliksan, ya moralista, ontutukoy iya ed saray klero ya mantratrabaho ed panangibangat na Salita, pian ag-ira napigil ya makaawat na sustansya manlapud limos na totoo. Tan lamet, kuan na Manunaan: 'Balang kiew ya ag mamubunga na maong et puteren tan ibantak ed apoy[462] .' Literal, saya et ontutukoy ed kiew ya ag mamubunga; balet diad tropolohikal ya kabaliksan, ontutukoy iya ed too ya andiay maong a ugali.

Say Banal a Kasulatan et natatalosan diad panamegley na apatiran pananalita:

1) literal,

2) alegorikal,

3) anagogikamente,

4) tropologically

Balet, amin irayan paraan et nipatnag ed sayan saksakey a ngaran:

Jerusalem

Unong ed sulat, atan et, diad makasaysayan o makapanaysaysay a paraan, say Jerusalem et deskribien bilang sakey a syudad ya walad Palestina.

Diad alegorikal a paraan, odino diad pigural a paraan, say Jerusalem et mankabaliksan na Simbaan a walad labanan.

Anagogically, odino diad panamegley na atagey a rason, say Jerusalem et mankabaliksan na Simbaan a mananalo ed tawen.

Tropologically, odino bilang moral a leksion, say Jerusalem et mankabaliksan na kamarerwa na too ed sayan bilay. Tan lamet, sarayan apatiran paraan na panag-awat, ya pangawat tan panangipaliwawa ed Banal a Kasulatan, et naromog ed Epistola na Apostol ed saray taga-Galacia, diad gapo na kabanata 210, no iner so nisulat nipaakar ed si Abraham tan say duaran anak to.

Say literal odino historikal a kabaliksan et nanenengneng ed sarayan salita: 'Si Abraham et walay duaran anak a lalaki: say sakey et nanlapud aripen a bii, tan say sakey balet et nanlapud malaya a bii' ([463] ).

Say kabaliksan ya alegorikal odino piguratibo et naromog ed sarayan salita: 'Saraya so duaran tipan'.

Say anagogical odino mas atagey a kabaliksan et naromog ed sarayan salita: 'Balet say Jerusalem ed tagey et malaya, tan sikato so ina tayo'.

Say tropological odino moral a kabaliksan ed sarayan salita et onia: singa ed saramay agew a say nianak ed laman et pinersekuto to may nianak ed Espiritu, ontan met natan.

Kanian, saray pasage ya naromog ed Banal a Ebanghelyo ya agla mankaukolan na interpretasyon et isasalaysay tan ipupulong unong ed literal a kabaliksan, salanti, diad makasaysayan tan naratibo a paraan.

Balet saramay mankaukolan na interpretasyon et i-interpretar:

Allegorical, odino, figurative:

O anagogiko, a manaya, diad panamegley na mas atagey a rason:

O tropologically, atan et, bilang moral ya instruksyon.

Wala met so sankamaiket tan malinew ya areglo na sarayan Banal a Kasulatan ed limog na saray teologo, ya impaliwawa panamegley na alimbawa na sakey a ponsia, ya ipaliwawa natan dia.

Say ponsia (kabaliksan da) na Banal a Kasulatan et ibabaga ran walaan na taloran kurso:

Say una et say historikal, naratibon pakatalos, unong ya impaliwawa ed teksto tan impangaral.

Say komaduan kurso et say mistikal, a mankabaliksan, say misteryoso tan espiritual a pakatalos.

Say komatlon kurso et say moral tan makapangibangat ya aspekto. Say unonan kurso et para ed saray andi-aral, para ed saray simpli so kanonotan.

Say komaduan kakanen et para ed saray makabat, para ed saray managbangat.

Say komatlon kurso et para ed amin, parehon saray marunong tan saray andi-kabat.

Diad unonan kurso, say kakanen so sankasaraman.

Diad komaduan kurso, say kakanen so sankapinoan.

Diad komatlon kakanen, say kakanen so sankatamisan.

Say unonan pakan et isisimbolo to so taway na saray gawa na apalabas.

Say komaduan panag-kan et isisimbolo to so kabaliksan na saray sakramento.

Say komatlon panag-kan et mangiiter na samit na birtud.

Say unonan panag-kan et papasesegen to ray kakatka-an na saray apalabas a panaon.

Say komaduan panag-kan et papasesegen to so kanonotan panamegley na panag-aral.

Say komatlon panag-kan et papasesegen to so kamarerwa ed saray salita ya makapaseseg.

Diad sayan teolohikal a Kasulatan na saray sagradon kanonotan, say ayos to et onia, diad unonan kurso na makasaysayan a kanonotan—atan so, say naratibon kanonotan— diad komaduan kurso na misteryoso tan espiritual a kanonotan—kailangan ya natalosan so alegorya tan anagoge ya akapaloob diman, ta diad panamegley na sarayan interpretasyon et napalinew so espiritual a kanonotan; legan a diad komatlon kurso na moral a kanonotan, wala, siyempre, so tropology.

IKA-APAT A PALIWAT

Nipaakar ed limaran tinapay, say Maong a Samaritano, si Lazaro ya pinaolyan manlapud inatey kayari apatiran agew, tan say isesebat nen Kristo ed Jerusalem: anto so interpretasyon ya inter ed saraya diad Ebanghelyo?

Nibaga tayo la nensaman ya diad bilay nen Kristo, unong ya adeskribe ed Saray Banal a Ebanghelyo, saray arum a gawa nen Kristo so angipatnag ed saray bengatlan onsabi. Saray gawa nen Kristo, lapud tua tan agawa ed peteg imbes ya singa saray parabola, et isasalaysay tan ipupulong ed akasulat a paraan—say labay ton ibaga, diad makasaysayan tan salaysayan a paraan; balet saray onsabin agawa, ya impasimbalo na saray gawa nen Kristo, et iiteran na interpretasyon ed paraan ya angkop ed sikara.

Say impamakan nen Kristo ed limaran libo panamegley na limaran tinapay et peteg ya agawa, aliwan parabola, unong ya malinew ya ipapanengneng na salaysay ed Ebanghelyo. Aya et agawa ed komaduan panaon na tiagew na ministeryo nen Kristo, kayari na impatey nen San Juan a Manangibangat; nen nadngel na Katawan tayo so nipaakar ed impangikepol nen Herodes ed ulo to, Sikatoy tinmaynan manlapud diman ya linma ed baloto, paonla ed dilin bansa to, ya walad rehiyon na Galilea, tan niliber to so Dayat na Galilea paonla ed sakey a maamot a lugar, ya man-aarawi ed teritoryo nen Herodes. Tan sanen nadngel na saray totoo iya, tinumbok da ed saray baley da. Tan sanen anengneng nen Jesus so dakel a karaklan, nankasiwa ed sikara; tan diman ed kalawakan pinakan to ra na limaran tinapay [464] . Sayan milagron gawa nen Kristo et sinagisag ed arapen: say alibungawan a pasen et sinagisag na saray nasyon, ya ditan onsabi so Ebanghelyo nen Kristo manlapud saray Judio; say limaran tinapay et simbolo na limaran panamdam, odino imbes et inpanengneng to la so limaran baleg a sugat na sankasantoan a laman nen Kristo, ya iter a panangan ed saray matoor; say duaran sira et inpanengneng to la so duaran libro, say Ebanghelyo tan saray Epistola; say labinduan basket et inpanengneng to la so labinduan Apostoles. Say kabaliksan na sarayan bengatla, diad satan a makapakelaw a milagro na impamakan nen Kristo ed karaklan, et in-interpretar ed *Blagovestnik* nen Theophylact tan ed arum niran iskolar a gawa a walaan na espiritual, mistikal—odino misteryoso—a kanonotan, diad paraan na alegorikal ya interpretasyon. Anggapo met ed saray teolohikal a sinulat so mangibabaga ya sayan milagron gawa nen Kristo et sakey a parabola, noag ingen say gawa mismo, aliwan parabola; sakey a gawa ya angan-anunsyo ed arapen, ya diad saginonor et nagawa.

Ontan met, nipaakar ed biin taga-Samaria, ya akitongtong nen Kristo ed bubon nen Jacob, say salaysay ed Ebanghelyo et katuaan, ya talagan agawa, tan aliwan parabola. Diad sayan salaysay, diad panamegley na espiritual tan alegorikal ya pakatalos, misteryoson ipapatnag na Ebanghelyo so biin taga-Samaria bilang representasyon na kamarerwa na too; say bubon et sakey a panangipaimano ed binyag; bilay a danum – say proklamasyon na Espiritu Santo; legan a say limaran lalakin abitla na biin taga-Samaria et nansilbi bilang ebidensya na saya, ta diad Daan a Tipan et ag-inmakar na limaran libro nen Moises so kamarerwa na too ed sigpot a kaligtasan. Diad panangipaliwawa ed saya, ag binago na Ebanghelista so salaysay na Ebanghelyo, ya talagan agawa, noag ingen impabitar to so misteryo ya akasalimukok ed satan ya agawa.

Ontan met, say inkioli nen Lazaro et aliwan parabola, noag ingen sakey a peteg a nagawa: sakey a nagawa ya, diad dili to, so amorma ed moralidad na too. Balet, say interpretasyon na Ebanghelista et aliwan historikal ya nibase ed teksto; ta say malinew ya istorya et agla mankaukolan na interpretasyon, noag ingen sakey ya trope ya ginawa pian ibangat so totoo ed maong ya ugali—samay aporma ed sarayan agawa tan nipatnag ed ugali na too: ta singa si Lazaro ya mansasakit, ontan met so kanunotan tayo, ya atatalo na kainan na too, sakey ya mansasakit a kamarerwa; tan say arum ni et intalos diman ed paraan ya manbabangat na moralidad.

Tan say isabi nen Kristo ed Jerusalem ya akalukso ed malangwer a mula et peteg ya agawa, aliwan parabola. Diad sayan agawa, saray simbolikon elemento et interpretadon alegorikal; tan sayan agawa et parehon propesiya na saray bengatlan onsabi tan say katuparan na samay impropesiya; ta si Kristo, ya akalukog ed inora tan ed kordero, et tinupad to ray propesiya nen Isaias tan Zacarias, ya anagpropesi nipaakar ed sayan [465] ; tan diad impantupad to ed saray propesiya da, et ginmapo lamet so dili ton propesiya nipaakar ed saray bengatlan onsabi. Kanian si San Crisostomo, diad Homilia 66 nipaakar ed Mateo, so nansalita: 'Sikatoy mismo so yinmurong (diad asno) tan, kayari ton tinumbok iya (so propesiya nen Zacarias), angiter na balon gapoan ed saray propesiya, a diad panamegley na saraya et impatarima to ray nagawa ed arapen.' Anggad dia so sinabi nen Crisostomo [466] . Ontan met, si Santo Teofilacto, diad panangipaliwawa to ed Ebanghelyo nen Juan, et nansalita nipaakar ed impanlugan na Katawan ed kalakian a malati, ya inkuan to: 'Asumpal so propesiya nen Zacarias, ya mangibabaga na: "Agka natatakot, , O anak a bii na Sion; nian, say Ari mo et onsasabi ed sika, ya akayurong ed kalakian a malati":[467] ta saya et sakey met a panangipaimano ed saray bengatlan onsabi. Sakey met ya panangipatnag, para ed saray maringot ed limog na saray nasyon, ya say Salita na Ama et manayam ed sikara, ya dadampaten to ray rebelde a singa kalakian a kabayo. Manlapud sarayan salita, malinew ya nipanengneng ya say Katawan, diad maglorian isesebek To ed Jerusalem, ya mangitutumpal ed saray propesiya na saray sagradon Propeta ya anag-anunsyo nipaakar ed Sikato, et ginapoan To so dilin propesiya To, ya mangipapanengneng ed saray nagawa ed arapen, ya diad saginonor et nagawa; tan sarayan panangipanengneng et i-interpreta panamegley na espiritual ya pakatalos.

Onia so interpretasyon na saray gawa nen Kristo ya naromog ed Ebanghelyo tan ed arum niran makapangibangat a sinulat: saraya et tuan agawa, aliwan saray parabola.

Ta no say panagpakan ed saray totoo na tinapay et sakey a parabula tan aliwan say peteg ya agawa, panon to la sirin ya nibaga nen Kristo ed saray disipulo to: 'Ag yo ta natatandaan nen pinagpiga ko ray limaran tinapay para ed limaran libo, pigaran basket so apnok yod saray nateba?'[468] . Tan lamet Inkuanto ed saray totoo: 'Anapen yo ak, aliwan lapud anengneng kayoy tanda, noag ingen lapud akakana kayoy tinapay tan asabuyan kayo'[469] . Kaskasian kasi irayan salita nen Kristo?

No say biin taga-Samaria et sakey labat a parabola tan aliwan peteg ya agawa, akin et nansiansia ed arawi iray disipulo nen sinmabi ra, lapud mitotongtong si Kristo ed sakey a bii? Tan akin et kinerew na saray taga-Samaria nen sinmabi ra ya mansiansia si Kristo ed sikara, tan nansiansia Siya diman na duaran agew? Balet inkuan na saray Samaritano ed bii, 'Aliwan lapud ed samay inkuan mo ya manisia kami believe [470] '.

No say panagpaolì nen Lazaro et sakey labat a parabola tan aliwan peteg ya agawa, panon ya dakel ed saray Judio ya linma ed si Maria, nen anengneng da so ginawa nen Jesus, et anisia ra ed sikato[471] ? Tan akin ya nampikabat met iray manunaan a saserdote ya pateyen si Lazaro[472] ? Ta say parabola et wala labat ed salita tan aliwan diad katuaan; panon sirin ya napatey?

Tan no say isesebek nen Kristo ed Jerusalem ya akalugan ed malangwer ya asno et sakey a parabola, tan aliwan say peteg ya agawa, sirin ontan met so panirap tan impakabitin nen Kristo. Tan say inkikebkel tan say inkioli to et nayari met ya tawagen ya alimbawa: tan say daan ya heresya na Manichaean et mabilay lamet, ya angibangat ya si Kristo et nanirap bilang sakey ya anino, tan aliwan diad katuaan. Nipaakar ed graben kabalang na saray schismatic ya palson managbangat tan saray aliwan duga so panangawat da, ya abulag so kanonotan da.

IKALIMAN DIPATAR

Panon ya nabirbir so peteg ya agawa ed Ebanghelyo, tan panon ya nabirbir so parabola?

Diad Banal a Ebanghelyo, no say sakey a gawa nen Kristo so nepeg ya ipasabi legan na Banal a Misa, say panagbasa na Ebanghelyo et onia so gapo to: 'Diad saman a panaon'; balet no say sakey a parabola, a sinalita na sangi nen Kristo, so nepeg ya ipasabi, say panagbasa na Ebanghelyo et onia so gapo to: 'Inkuan na Katawan iyan parabola'.

Nengneng yo, O saray managliwa, no panon so panag-umpisa na saray salaysay na Ebanghelyo nipaakar ed saray tinapay, say Maong a Samaritano, si Lazaro, tan say isesebat na Katawan ed Jerusalem.

Say Ebanghelyo nipaakar ed saray tinapay et onia so gapo to: 'Diad saman a panaon, anengneng nen Jesus so dakel a totoo, tan nankasiwaan to ra[473] .'

Say Ebanghelyo nipaakar ed Samaryano et onia so gapo to: 'Diad saman a panaon, sinmabi si Jesus ed sakey a baley ed Samaria a tatawagen a Sychar'[474] .

Say Ebanghelyo nipaakar ed si Lazaro et onia so gapo to: Diad saman a panaon, walay sakey a laki a si Lazaro a taga-Betania a mansasakit[475] .

Say Ebanghelyo et onggapo ed onia nipaakar ed isesebat na Katawan ed Jerusalem: 'Anemiran agew antis na Paskua, sinmabi si Jesus ed Bethany, no iner so pinatey ya si Lazaro'[476] .

Sarayaya et aliwan alimbawa, noag ingen saray mismon gawa nen Kristo; ta ag-ira onggapo a singa alimbawa, tan ag met nibaga ya: 'Nansalita so Katawan na sayan alimbawa'; noag ingen, 'Diad saman a panaon, anengneng nen Jesus…', 'Sinmabi si Jesus…', tan arum ni. Ta say arum et alimbawa ya insalita nen Kristo a Katawan tayo, legan a say arum et saray makapakelaw a gawa To. Ta saray gawa, bilang gawa, et ipapahayag diad panamegley na saray makasaysayan ya insulat; balet saray parabola, bilang parabola, et ibabaga diad akaliktar a salita tan ipapaliwawa; tan saramay aspeto na saray gawa nen Kristo ya mangipapanengneng ed saray nagawa ed arapen et nipapabitar, bilang misteryo, diad panamegley na espiritual a pakatalos.

Kanian, magmaliw kayon naliwawaan nipaakar ed sarayan bengatla, tan saray bulag et makanengneng ira na liwawa na katuaan na Ebanghelyo; saray nalingo et nipasen ira ed duga a dalan; tan amtaen yo no anto so karga na Ebanghelyo nipaakar ed historya na saray gawa nen Kristo, no anto iray alimbawa, tan no anto iray interpretasyon da.

Kabanata 22. Nipaakar ed Sekreton Panangiter na Limus

Tan dia met, nepeg ya itepel so aliwan duga ya interpretasyon tan bangat na saray sankasimplian tan andi-amta nipaakar ed panag-iter na limos.

Diad Banal a Ebanghelyo, kuan na Katawan: 'Man-ingat kayo ya agyo gawaen so panagkawmoan yo ed arapan na totoo, pian nanengneng da kayo'; tan ontan ni; tan lamet: 'Balet no mankawmo ka, agmo paamtaen ed kawigi mon lima no antoy gagawaen na kawanan mon lima, pian say panagkawmoan mo et diad sekreto'[477] .

Lapud agda natalusan so tuan kabaliksan na sarayan salita nen Kristo, saray simpli tan ag-makabat et ibabangat da ya ag nepeg ya mangiter na limos diad arapan na arum a totoo, noag ingen diad sekreto, ya anggapoy maka-nengneng. Ibabaga da ya kasalanan so man-iter na limos ed pasen ya nanenengnengan na totoo; ibabaga da ya ag itayo ingganggan nen Kristo ya man-iter na limos ed arapan na arum, pian ag nalansi so demonyo ed gagawaen na kawanan a lima. Kanian, lapud aliwan duga ya interpretasyon da ed salita nen Kristo, sikara met et ag man-iiter na limos ed saray mankaukolan ed arapan na saray manbabantay, tan babalawen tan isesebel da ray manggagawa na ontan. Tan mangiiter ira na duaran kapahamakan ed saray mairap-bilay tan ed sarili da: mangiiter ira na kapahamakan ed saray mairap-bilay lapud agda ira paabuloyan ya makaawat na limos manlapud arum, tan mangiiter ira na kapahamakan ed sarili da lapud agda aawaten so gungguna na Dios. Tan pian nipanengneng so agda pikakabat, saya et kontraten tan ituloy dia, tan itepel—aliwan diad siak, sakey ya mapaabeban too, noag ingen diad panamegley na baleg ya Ama na Simbaan, si San Juan Crisostomo, tan diad samay nampaliwawa ed saray interpretasyon to, si Teofilacto, Arsobispo na Bulgaria.

Say masanto a Chrysostom, diad homilía to nipaakar ed Mateo kapitulo labinsiam, et in-interpreta to iray abitlan salita nen Kristo a singa onia: 'Inkuan to (Kristo), "Agkayo man-iter na limos ed arapan na totoo," a say kabaliksan to et, pian nanengneng da kayo; ta wala ray mangiiter na limos ed arapan na totoo, aliwan pian nanengneng iran mangiiter, tan saramay ag mangiiter ed arapan na totoo, balet gagawaen da met itan pian nanengneng iran mangiiter. Kanian, aliwa labat so ginawa so importante, noagta say intension so papremyuan tan kokoronan (a). Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Si San Theophylact, Arsobispo na Bulgaria, et lalon impalinew to so salita to, ya inkuan to: anggano mangiter ka na limos ed arapan na totoo, basta agmo gagawaen pian nanengneng tan makalayday, agka nadusa, tan agmo met nabalang so gunggona mo: balet no walay isip mo na kayabangan, anggano man-iter ka manlapud kayamanan mo, nademanda ka, tan nabalang so gungguna mo: ta say Katawan et dusaen to odino gunggonaan to ray kanonotan na puso. Tan lamet, nipaakar ed kawanan a lima tan kawigi a lima, kuan nen Theophylact: say kawigi a lima et say kaugsan, legan a say kawanan a lima et say limos; lapud saya, ingganggan to tayo ya magmaliw a mapagmatyag, pian ag nasamsam na kaugsan tan takawen to so limos yo. Anggad dia so inkuan nen Theophylact.

Manlapud sarayan salita na saray managbangat na Simbaan, malinew ya aliwan diad arapan na totoo so nepeg a pangiter na limos, noag ingen diad arapan na totoo et nepeg a gawaen iya lapud panagpasirayew tan panangidayew, singa gagawaen na saray eskriba tan Pariseo na saray Judio. Tan aliwan say lima ya pangiteran mo so problema, noagta say maangin a kanonotan ya manpipirawat na dayew na too. Ta anggano say sakey et mangiter na limos ed sekreto, balet walay maangin a kanonotan to, ag-ira manggagawa ed sekreto noagta ed linawa; ta say maangin a kanonotan da et malinew a nanenengneng. Onia so inkuan nen Theophylact: 'No mangi-ipon ka na kanonotan na panagpasirayew, anggano mangiter ka na limos manlapud kayamanan mo, nademanda ka, ta naandi so gungguna mo'; tan baliktad: 'anggano mangiter ka na limos ed arapan na totoo, agmo gagawaen para ed panagpasirayew, noag ingen singa gagawaen mo ed lihim'. Onia so inkuan nen Chrysostom: 'Wala met so panagkawil ya gagawaen ed arapan na totoo, aliwan pian nanengneng ya gagawaen itan.' Tan diad sananey a pasen, kuan to met: 'Aliwan makapasinagem ed Dios so panagkawil ya nanengneng na totoo, noag ingen samay gagawaen pian labat nanengneng.' Aliwan (kwan to) say panagkalamor ya nanengneng na totoo so makapasinag ed Dios; noag ingen samay ginagawa na sakey a too a sinadya lapud kayangasan, pian sikatoy nanengneng tan napuri na totoo.

Balet, ibaga tayo: maong so manggawa na panagkasi ed paraan ya ag nanengneng na mata na too. Ontan so ginawa nen San Nicolas na Kristo, ya imbato to so taloran melag a pakete na balitok diad bintana para ed sakey a manlelemos ed labi, legan ton iikopen so inkasikato. Ontan met so ginawa na dakel a matunong a totoo, a mangiiter na sekreto ed anggan iner a nayarian da; balet no ag nayarin isalemek ed pakanengneng na totoo, tan makanengneng ka na sakey a manlilimos a mairap-irap tan baleg so pankaukolan to ed limos mo, tan agmo la nayarin nanengneng lamet pian iteran ed arapen, sirin agka manduaruwa ya iter mo so walad sika. Ta anggano nepeg mon mangiter ed arapan na arum a totoo, agka onlingaw; tan agmo nepeg ya ipawalay gungguna mo lapud pakanengneng na totoo, ta agka mangiiter lapud panagpasirayew, noag ingen lapud pankaukolan na samay onkekerew. Balet no, anggano labay mon man-iter tan walay niiter mo, inlabasan mo so mairap-bilay lapud pakanengneng na totoo, nankasalanan ka kontra ed panangaro ed kapwa mo: ta say perpekton panangaro et ag manaanap na para ed sarili to, n , tan ag met manaanap na sarili ton gunggona. Ag met manpapasirayew ed totoo, noag ingen say pansiansiaen to labat so liknaan na mairap-bilay a kapwa to ed kairapan to [478] .

Ta saramay mangibabangat ya ag nepeg ya manggawa na panagkasi antis ya gawaen na arum, agda duga ya atalosan iray salita nen Kristo, tan aliwa so interpretasyon da ed saraya, ya kontra ed bangat nen Kristo tan say duga ya interpretasyon diad kinen Chrysostom tan Theophylact.

Tan dakel ni so arum a singa sikara; agmi nayarin iladawan dia so amin a bersikulo manlapud Banal a Kasulatan tan saray bangat na saray Ama na Simbaan ya aliwan duga so impangipaliwawa na saray schismatiko, tan anggapo met so panaon mi ya kontraten iray aliwan duga ya interpretasyon da tan linawen iratan ed panamegley na duga ya paliwawa. Sapat la ya say interpretasyon da et apaneknekan ya aliwan duga tan say bangat da et palsiwa.

Tan lapud say bangat da et palsiwa, ta ag makagunggona ed kamarerwa noag ingen makaderal ed satan.

Artikulo Dos

Kabanata 23. Nipaakar ed makapandian a bangat ed Brynyany

Ali ta heretikal so bangat da?

Malinew ya impanengneng iya ed unonan parte na Panagsisiyasat, nipaakar ed Pananisia, ed komaduan artikulo, a saray skismatikon Brynyan, ya ontutumbok ed saray bakat na sankasiliban dan managbangat ya si Avvakum, et grabe so heretisismo da.

Bibingayen da so Dios a Trinidad, a saksakey so diwa, ed talo.

Bibingayen da so saksakey ya Anak na Dios ed duaran anak.

Gagawaen da so Trinidad ya magmaliw ya kuaternidad.

Agda ikokumpisal so Inkarnasyon na Anak na Dios, ya talagan agawa.

Ipapayurong da si Kristo ed sakey a trono ya bukor ed samay na Banal a Trinidad.

Tan saray arum nin heresiya ra, ya kontra ed saray doktrina na pananisia tan kontra ed saray tradisyon na simbaan, et asumpal lan deskribien tan impaliwawa diman.

Tan lapud say bangat da et napno na heresiya; ta ag makagunggona ed kamarerwa, noag ingen makaderal ed saya.

Artikulo a Talo

Kapitulo 24. Say blasfemya na saray iskismatikon kontra ed krus a kuadrado, tan saray tepet nipaakar ed krus

Anggapoy panagmura ed saray sagradon bengatla ed saray bangat da?

Mabirbirat so nansumpalan na saray ontan a makapanyarin erehesiya manlapud apalabas a panaon a singa saramay manbablasphemya ed saray kabanalan na Simbaan, singa saray erehesiya na Bryn ed natan a panaon, a saray akalukas a panteon da et mangipapaway na asewek na blasfemya: ta aliwa labat ya babalawen da so amin a sagrado, kaiba la ray sagradon gamit na Banal a Simbaan, noagta babalawen da met iraya bilang sakey a klase na karuksan, legan dan itatagey so sarili da ed tapew na amin a sagrado. Kanian, kaukolan ya ipresenta dia so arum ed saray panagmura ra ed Dios pian nipanengneng so kaugsan, kaingaran, panagmatgas, tan panagkamali ra, tan pian kontraten iraya diad panamegley na impangipresenta na katuaan.

Unona

Babastosen da so marangal a krus a apat so sanga to, ya tatawagen dan 'Romanon Krus', sakey a maerel a krus, sakey a sirom na krus a waloy sanga ya walad Daan a Tipan, sakey a karuksan na panagderal, sakey ya dios-diosan na Antikristo, tan say selyo na Antikristo. Nia so pangipanonot ed sarayan panamabastos da tan saray insulat da.

Si Abacum, sakey a pari, so nansulat:

No panon ya aderal na demonyo iray mairap a totoon Ruso: malinew ya paonla ra ed kadederalan; Inaro da la so Babilonian a patutey – say krus a apat so sanga to, imbes ya say tuan krus, a ginawa manlapud taloran kiew: say sipres, say pino, tan say sedro; tan diad sayan mismon krus a apat so sanga to et ipapinta da so impamako ed krus nen Kristo. Kanian sikatoy nagmaliw a krus na Polandia, sakey a bastardo na Simbaan a Romano.

Si Erufe, balet, sakey a disipulo nen Avvakum, et mansasalita na makapasinagem onia:

Nengneng yo so krus ya duaray sanga, say krus na Romano tan aliwan say krus nen Kristo; tan diad amin a serbisyo ed simbaan et uusaren so krus nen Kristo ya taluran sanga, tan aliwan say krus ya duaray sanga, sakey ya andi-karga ya payong, tan aliwan say krus nen Kristo; ta si Kristo et ag nipa-krusipisyon ed satan: saray krus ed dalin et mandumaan, pian say krus a manangiter na bilay nen Kristo et napagalangan, tan aliwan saramay naromog ed dalin. No tawagen yo yan apat-a-sanga a krus a kien nen Kristo, sirin anggapoy duwa-duwa a tawagen ko yan say patut na Roma. No tawagen yo may krus a kien na Manangiliktar, sirin, paksilen ko. Mansasaklang kami na duaran krus ed laman mi: say sakey et say krus nen Kristo, tan say sakey balet et anggapoy karga to; ilayo yo so krus ya taloy bislak ed laman yo, pian agto napidpid. Anggad dia, Erofey.

Legan kon isusulat iya, walay sakey ya daan a scroll na saray schismatic ya sinmabi ed saray limak, napno na tila, heresy tan mauges a panagmura kontra ed Simbaan na Dios; Diad satan a scroll et akasulat so panagmura kontra ed apat-a-sungay a krus nen Kristo, tatawagen dan idolo odino idolo na Antikristo, tan sakey a karuksan na panagderal ya akaalagey ed masanto a pasen, tan sakey a pinabaingan a kiew.

Saman met a mauges a scroll et tatawagen to met so krus a apat-sungay a 'selyo na Antikristo'. Say ontan a panagmura kontra ed sagradon krus a apat-sungay et narerengel ed amin a pasen, a manlalapu ed saray mapagmuran bibil na saray iskismatik; para ed sagradon Krismasyon, no iner so mananisia, kayari na binyag, et pinahiran na selyo na regalo na Espiritu Santo diad porma na krus a walay apatiran sanga: sarayan iskismatik et agda itan tatawagen a selyo na Espiritu Santo, noag ingen selyo na Antikristo. Sayan makapanday a panagmura et nanlapu la nen abayag ed sakey a Germanon Luteroanon a makapanday, a si Bullinger so ngaran to, a nanmura kontra ed Kumpirmasyon; balet, agko amta no panon itan ya akasabi ed saray dalin na Russia diad limog na saray makapansisiyan. Balet ag itan makapakelaw; ta say parehon mauges ya espiritu a nankimey ed saray dayon makapanday et nankikimey met ed saray Rusyano a makapanday.

Sayan impanmura ya andi-Dios tan heretikal ya kontra ed krus ya apat-sungay nen Kristo so amapakiwas ed siak ya mas man-zeloso para ed saya, tan amakiwas ed siak ya onebat kontra ed saray managmura, tan pian nipanengneng ya malinew ya say interon pakayari na Banal a Krus et walad apatiran sungay to. Ta no walay titulo ed Krus na Katawan, tan no walay patungan na sali, akin et nansulat tan ginawa dan waloran-sanga so krus? Balet, say titulo tan say patungan na sali, lapud antikey iran kiew, aliwan kabiangan na kalapar na krus, noag ingen na karukey to. Balet, say krus mismo et apat-sook, aliwan waloran-sook, ta say itsura to et singa too a akayayat iray taklay to, a mangawit ed Manangiliktar ed sikatayo, a say sankalinisan a lima to et akayayat ed tapew to; tan aliwan singa gagawaen da natan ed satan a ag-kaukolan a waloran-sook ya itsura. Agmi babalawen so waloran-sanga a krus, nitan agmi met itan ibabaliwala, noag ingen aawaten mi itan a walaan na panangaro, rerespetoen mi a walaan na debosyon, tan sasambayen mi a matoor, legan min nononoten so impakapako nen Kristo ed krus.

Balet, kontra kami ed panagmura ed krus a walaan na apatiran sanga, a diad panamegley to—bilang tanda nen Kristo tan selyo na regalo na Espiritu Santo—et markaan itayo diad binyag tayo diad panamegley na panag-oror na krisma, tan diad panamegley to et amin a sakramento na Simbaan so bebendisyonan, sesantifican, tan kokompletoan; a panamegley na saya so amin a Kristiano et mangagawa na tanda na krus, aliwan say waloran-suldong a krus, noag ingen say apatiran-suldong a krus, a singa ipapasal tayo ed sarili tayo; ta say Katawan tayon si Kristo et aliwan nipasak ed krus a waloran-suldong, noag ingen ed krus a apatiran-suldong.

Pian napanketep iray mapanginsulto a sangi na saray eretiko, nepeg tayon usisaen natan iray onsublay a punto nipaakar ed krus a apat-sanga:

1) Kasin say apat-a-sanga a krus ed Daan a Tipan et sakey a klase na wal-a-sanga a krus?

2) Diad anton krus so impakapako nen Kristo: say krus na Romano o say krus na Bryn?

3) Kasin say krus a apat-sanga et say Krus a Romano?

4) Say krus ya apat-so-sanga et dios-diosan o imahen na Antikristo, tan sakey ya kasuklam-suklam na panagderal ya akaalagey ed masanto a lugar?

5) Kasin say krus a apat-sanga so marka na Antikristo, odino magmaliw ya ontan?

Balet antis ya onggapo itayon usisaen iray argumento nipaakar ed say krus a walay apatiran sanga, unona, mangipresenta tayo nin unona dia na pigaran impormasyon nipaakar ed kiew ya inusar para ed saray krus.

Say pibabangat na krus na kiew et iisipen ya ompaway ed duaran lugar ed Daan a Tipan: diad propeta Isaias, kapitulo 60, tan diad Jesus Sirach, kapitulo 24; sirin, usisaen tayo so duaran pasahen a saya base ed interpretasyon da.

Imbaga nen Isaias: 'Say gloria na Libano et onla ed sika, say kiew a cypress, say kiew a pine tan say kiew a cedar' ([479] ). Say interpretasyon na sarayan salita et duara: historikal tan espiritual.

Say historikal ya interpretasyon et aliwan nipaakar ed krus, noag ingen ed Simbaan na Jerusalem, ya apasimbalo kayari na inkadakep ed Babilonia. Ta inmunan impropesiya to nipaakar ed inkaderal na dalin na Juda: 'Saray syudad et magmaliw ya deral lapud kaandian na manaayam,' kuan to, 'tan saray abung lapud kaandian na totoo, tan say dalin et mansiansian deral'[480] . Sayan propesiya et asumpal nen inlusob nen Nebucadnezzar, Ari na Babilonia, so Judea; insan say Jerusalem, say syudad na panarian na saray Judio, et aderal, say Templo nen Solomon et apoolan tan aderal, tan say nakelem na dalin et atilak ya maer-er. Impropesiya to met so panagpaoli na Jerusalem, ya nagawa kayari na panagpawil na saray totoo manlapud inkadakep da ed Babilonia. 'Bangon ka, bangon ka, O Jerusalem,' kuan to, 'ta sinmabi la so liwawa mo, tan say gloria na Katawan et sinmabi ed sika. Itagey moy mata mo ed kaliber-liber tan nengneng mo ray ananak mo ya nantitipon (kayari na inkadakep): nengneng mo, amin ya ananak mo ran lalaki et manlalapu ed arawi, anggan manlapud Babilonia' ([481] ). Nipaakar ed panagpasimbalo na Templo ed Jerusalem, kuan to: 'Say gloria na Libano so onla ed sika—say kiew a cypress, say kiew a pine tan say kiew a cedar'—ya an-labay ton ibaga, a singa si Solomon, nen impaalagey to so Templo, pinarakep to iya na saray kiew a nanlapud Libano: cypress, pine tan cedar; ontan met si Zerubbabel, say prinsipe na abung nen David, say apu nen Kristo, nen nanlapud inkadakep ed Babilonia, et pinaalagey to lamet so aderal a simbaan tan pinarakep to na saraman met a kiew—say sipres, pino tan sedro. Aya so historikal ya interpretasyon unong ed mismon teksto.

Say espiritual ya interpretasyon na sarayan propetikon salita, balet, et nipaakar ed sagradon Simbaan nen Kristo, ya tatawagen ya Balon Jerusalem, ya tinipon na Katawan tayo diad panamegley na inkipaway To ed dalin; ya inliwawan To tan ituloy Ton liwawan na gloria na grasya To; tan say idedekorasyonan To na saray regalo na Espiritu Santo. Diad sikato, saray matunong, a singa saray sedro na Libano tan arum niran maangob a kiew, so ontutubo, ondarakel, tan napapabiskeg pian magmaliw a espiritual a simbaan tan templo na Espiritu Santo, unong ed kuan na Apostol: 'Sikayo so mabilay a templo na Dios' ([482] ). Tan lamet: 'Saray laman yo et templo na Espiritu Santo a manaayam ed sikayo' ([483] ). Diad sayan Balon Jerusalem, say sagradon Simbaan, sinmabi so gloria na krus, say kiew na Lebanon, ya anggan si Kristo ya Katawan tayo et nankonsinto ya manirap para ed sikatayo; tan saray salitan propetiko nipaakar ed sarayan kiew et in-aplika ed Krus nen Kristo diad Octoechos na Simbaan, ya ibabaga ton ginawa iya manlapud cypress, juniper, tan cedar. Kanian, diad Tono 2, diad Miyerkules ed Matins, diad Ode 9, bersikulo 2, nabasa so: 'Anengneng Ka, O Katawan, ya inyalagey ed tapew na sipres, say mankakansion a manok tan say sedro, lapud kaabigan Mo.' Diad Tono 3, kada Miyerkules tan Biernes ed Matins, say sedalen et onia so basa to: 'Diad tapew na sipres, phebe tan sedro Ka inmatagey, O Kordero na Dios'; tan diad arum a pasen ed Octoechos, ontan met ed arum nin libro na simbaan, naromog met iya.

Diad sarayan kiew, kabat tayo so sedro tan say sipres; balet nipaakar ed 'pevka', agtayo amta no antoy klase na kiew itan. Ibabaga na arum ya sakey ya pino: saya so opinyon nen Hieromonk Epiphanius na Kiev, say nansulat na 'Six-Day Commentary' nipaakar ed si St. Basil the Great, ya angisalin manlapud Griego paonlad diyalekton Slavonic, tan diad Diskurso 5, diad pahina 16 verso, diad abay na salitan 'pevka', insulat to so 'pine' diad gilig. Balet singa aliwan ontan so kipapasen; ta parehon si Solomon tan si Zerubbabel so nampasanto ed templo na kiew ya ag nabubuluk, odino, ya ag maples a nabubuluk; ta say kiew a cedar tan cypress et nayarin ag nabulok anggad sanlibon taon, legan a say kiew a pine et mairap la no manbayag ya ag nabulok anggad sanlasus a taon.

Si Jesus Sirach, diad panangideskribe to ed dayew na kakabatan na Dios, et nansalita para ed satan: 'Inmato ak a singa sedro ed Lebanon, tan singa sipres ed saray palandey na Hermon, tan singa dat-palm (odino kiew na dat) ak inyatagey, a akaalagey ed gilig na dayat'[484] : Saray komentarista ed saray salita nen Sirach et in-interpret da ya saya et ontutukoy ed Krus nen Kristo, ya ibabaga dan sikato et sakey a sedro, sakey a sipres, tan sakey a datte. Balet, para ed sikatayo, makapadismaya iya, ta diad saya et sakey a datte so abitla imbes ya sakey a sipres; agta nayarin pareho—say sipres tan say datte—et saksakey labat, a sikato may palma? Nipaakar ed kiew na datte ya walad krus, si San Cipriano ya Marangal a Martir, Obispo na Carthage, say sankadaanan ya managbangat na Simbaan, so nansaksi, ya inkuan to ed si Kristo ya Katawan: 'Linma Ka ed tagey, O Katawan, ed kiew na datte, ta say kiew na krus Mo so nansimbolo na impanalo ed demonyo'[485] . Anggad dia so inkuan nen Cipriano. Tan say saray salita to et aliwan andi-katuaan, ta nen saman ya panaon, say datiles et naynay ya senyas na pananalo tan tagumpay kontra ed kalaban; tan nen si Kristo ya Katawan et nanggawa na malimgas ya iseseb to ed Jerusalem, sinabat da Sya na saray sanga na datiles bilang mananalo ed patey, tan bilang panangipanengneng ya say datiles et isalat ed Krus. Niarum ni, walay sananey nin makapadinayew a testimonya manlapud Sagradon Kasulatan, no iner so kuan ed persona nen Kristo: 'Onkalab ak ed kiew na palma tan ekalen ko so toktok to' ([486] ); ya in-interpreta nen Cassiodorus tan San Cipriano bilang panutukoy ed kiew na krus nen Kristo, lapud si Kristo, nen sinmalek ed krus, so amayep tan tinalo to so balang prinsipalidad (na saray manuuley na kabilungetan na sayan panaon), tan balang autoridad tan pakayari. Say datte-palma et talagan sakey ed saray kiew ya ag nabubulok, singa met ed sedro tan say sipres. Balet no kasin sayan datte-palma tan say 'managkansion' et saksakey, odino andi, ag la kaukolan ya pagpiliten tayo ni so isip ed saya. Ta aliwa yan dogma na pananisia, lapud say pananisiaan tayo et aliwan saray kiew na Krus, noag ingen ed si Kristo ya Katawan ya nipa-krus.

Niarum ni, walay ditan so datin salaysay nipaakar ed say krus a walay apatiran punta, pian nipanengneng so istorya na krus a maniter na bilay—sakey ya istorya ya, anggano nikadkaduma, et ag met makapoy so pananisia ed saya.

Sakey a tongtong nipaakar ed krus, a tinipon manlapud nanduruman libro.

Manlapud libro ya apanaganan na *Say Yabe na Paka-awat*, ya imprenta ed Lviv, diad sermon nipaakar ed Panangitaas na Banal a Krus, folio 335.

Manlapud si Juan na Carphaeus, Libro 10, Homilia 19 nipaakar ed Krus nen Kristo.

Manlapud si Nicholas Liran, diad komentaryo to nipaakar ed Ebanghelyo nen Juan, kapitulo 5.

Manlapud Krónika nen Jacob Vergomita, folio 59.

Manlapud kronika nen Juan, a kabat bilang Navklir, folio 163.

Tan manlapud arum a managsalaysay, ya nalmo ed dayon diyalekto.

Ontan met; anggano duma so panangibaga, naromog met ed Rusianon manuskrito ya kabat bilang *Say Pinili*.

Nen nansakit si Adan anggad patey, imbaki to so anak ton si Seth ed Hardin na Eden, ed Anghel ya manbabantay ed Hardin, pian onkerew na tambal ed Anghel, pian nipreserba so bunigas to tan napabayag so bilay to ed dalin. Balet, sayan pakaabig et nanlapud larak na panangasi, ya insipan na Dios ya ipawit ed sikato, tan lapud saya et pinaway To ed Paraiso. (Say larak ya insipan na Dios ed si Adan et mankabaliksan na Anak na Dios, ya ipawit na Dios ed dalin pian buyawen so katooan manlapud andi-anggaan ya ipatey. Si Adan, balet, lapud impan-isip to ed say langis ya pampaabig na laman, ingganggan to ya kerewen itan. Ag komon magmaliw ya pakakigtel na siopaman, ta sayan laki, si Seth, et imbaon ed Anghel. Ta aliwan unonan beses ya akila si Seth ed Anghel; ta anggan nen kalangweran to, nen samploy taon to, sikatoy inawit na sakey ya Anghel ed saray katageyan unong ed ganggan na Dios, tan tinuroan na kakabatan nipaakar ed dakel a misteryo na Dios, tan say ayos na saray bengatlan manlalapud tawen: say galaw na tawen, say dalan na agew, say bulan tan saray bitewen, tan say ayos na saray planetan manlalapud tawen tan say kimey da. Si George Kedrin na Constantinople so manatestigo ed saya diad historikal ya gawa to. Ta agta makapakelaw ya say ontan a too et imbaon nen Ama Adan ed Anghel ya manbabantay ed Paraiso? Ta say Anghel, unong ed ganggan na Dios, et angala na taloran bukel manlapud isabeg a kiew—a nanlapuan na kasalanan nen Adan nen tinamisan to—tan inter to ed sikato, pian unong ed impan-umpisa na kasalanan na too manlapud satan a kiew, ontan met et naisagana so kilalaban para ed sankatooan. Si Sif, kayari ton inawat irayan bini manlapud Anghel, et pinmawil ed ama ton si Adan, balet agto la sikatoy aromog a mabilay; inatey la tan nibilib. Kanian intanem to iraman a bini ed dalin diad abay na lubok na ama to. Manlapud saraman a bini et tinmuboy taloran usbong: sakey a sedro, sakey a sipres, tan sakey a palmera, odino datte (odino, unong ed saray salita na managkansion ed Isaias); tan saramay sungsong et binmaleg a nankasakey bilang sakey a baleg a kiew, ta manlapud lamot anggad toktok et sakey a kiew, balet diad toktok et saray sanga na balang kiew et nanseparan a maong. Tan satan a kiew et nansiansia anggad saray agew nen Ari Solomon. Nen ipapaalagey nen Solomon so Pinakasagradon Lugar na simbaan ed Jerusalem, tan dakel a mararakep a kiew so iyapay manlapud nanduruman pasen, satan a kiew et pinutot met bilang sakey a marakep a klase tan inyakar ed Jerusalem para ed panagpaalagey; balet lapud panangasikaso na Dios et ag-itan inusar ed panagpaalagey na simbaan; nansiansia ed sakey a lugar na abayag, tan ed sananey a lugar na antikey a panaon. Lapud saya, say kiew et impaulyan ed saray beranda na simbaan ed abay na padir, pian magmaliw a yurongan na saramay onsasabi, tan na saramay labay day man-inawa manlapud saray kimey da. Natan, sanen si Reyna na Sheba, a si Nicavla so ngaran to, sakey ed saray daan a propetesa, a kabat bilang saray Sibyls, et linma ed Jerusalem pian dengelen so kakabatan nen Solomon: Legan ton tinitinguan so makapakelaw a bilding na simbaan tan anengneng to may kiew diman, sikatoy napno na panamabli tan, lapud inudyok na propetikon espiritu, inyanunsyo to ya diad satan a kiew so Dios, ya akasulot na inkatao, so ompatey. Say Russian Book, a kabat met bilang *Say Pinili*, et ibabaga to met ya ed saman a panaon et nansalita irayan salitan propetiko diman: 'O mamitlon bendisyonan a kiew, a ditan ipapako si Kristo a Katawan!'

Lapud saya, satan a kiew et inkolbon a maong ed dalin diad ganggan nen Ari Solomon, asingger ed panagdanuman na karnero, pian ag balot napasabian na too. Balet kayari na dakel a taon, diad panangasikaso na Dios, linma itan manlapud dalin tan linmaboy ed danum na panagdanuman na karnero. Lapud satan a kiew, say Anghel na Katawan et onloob ed satan a paliguan kada panaon na tiagew tan kiwaren to so danum [487] , ya aalisen to may kiew; tan say pakaabig et inter ed saray mansasakit, ya sikara so unonan onloob ed paliguan kayari na panagkiwar ed danum. Balet nen inala nen Kristo a Katawan tayo so laman a too, linma ed dalin, tan nanayam ed limog na saray totoo, inerel na saray Judio tan inter da ed si Pilato pian ipapaku ed krus; ananap ira na sankabelat a kiew para ed krus, pian paganoan so pasen nen Kristo. Tan nen anengneng da may abitlan kiew ed danum na panbatekan na karnero , ya abasan na danum tan sobran belat, inegat da manlapud ditan tan inter da pian gawaen ya krus; tan sobran belat to kanian kinaukolan ya walay ontulong ed si Kristo ya mangawit ed satan; tan ingganggan da si Simon a taga-Cirene ya awiten so Krus To. Agmi papanisiaan iyan istorya, lapud para ed arum et apokrifa (aliwan tua), balet agmi met itan interon ibabaliwala, ta walay sarili ton testigo, tan amin a bengatla et posible diad panamegley na pakayari na amin a bengatla na Dios.

Manlapud sayan salaysay, ompatnag ya say krus na Katawan et ginawa manlapud sakey a kiew ya diman et nansabong so taloran kiew—cedro, ciprés, tan datte o peuk—ya nagmaliw a saksakey a kiew.

Balet antis nin isipen so krus a walay apatiran punta, itunda tayo nin magano pian usisaen iya: wala kasi footboard ed krus? Ta say titulo ya inyan ed krus et abitla ed Ebanghelyo, balet say footboard et anggapoy anggan iner ya abitla.

Nayarin ibaga na arum: nansalita iray Propeta nipaakar ed sakey a patungan na sali. Ta inkuan nen David: 'Itagey yo so Katawan a Dios tayo, tan mandayew kayo ed patungan na sali To, ta sagrado itan' ([488] ). Tan si Isaias, a mansasalita para ed si Cristo, inkuan to: 'Pagalangen ko so lugar na saray sali ko' ([489] ). Natan et usisaen tayo so interpretasyon na sayan duaran propesiya pian naamtaan no anton patungan na sali so tutukoyen da. Balet unona, usisaen tayo so pandumaan na saray panayaman na sali na Dios: walay panayaman na sali ya ingganggan itayon onduko, tan walay panayaman na sali ya ag itayo ingganggan ya onduko. Inkuan na Dios ed propesiya nen Isaias: 'Say tawen so trono ko, tan say dalin so salagan na saray sali ko'[490] : anggapoy onlukob ed satan a salagan na Dios, say dalin, maliban labat ed Manamalsa to, say Dios. Niarum ni, nisulat ed saray Salmo: 'Inkuan na Katawan ed Katawan ko: "Yurong ka ed nikawanan ko, anggad gawaen ko ray kalaban mo a panayaman na sali mo"'[491] . Tan siopa so malabay a onduko ed satan a panayaman na sali na Dios—ed saray kalaban na Dios? Kanian, ed anton panayaman na sali so ingangan nen David ed sikatayo ya onduko?

Say interpretasyon na sarayan salita nen David et duara: unong ed letra na Kasulatan tan unong ed misteryo.

[492]Unong ed letra, say interpretasyon et onia: diad Daan a Tipan et walay Kaban na Dios, a kawalaan na baston nen Aaron a nansibsib, saray tabla na tipan, tan say balitok a banga a karga na mana; Satan a Kaban et tinawag a salagan na sali na Dios, unong a nanenengneng ed Libro na 1 Cronica, kapitulo 28, no iner inkuan nen Ari David ed saray totoo: 'Nandesidi ak ed pusok ya mangipaalagey na abung ya panayaman na Kaban na Tipan na Katawan, tan say salagan para ed sali na Katawan a Dios tayo' (1 Cronica 28:2). Akin, sirin, ya tinawag so Kaban ya salagan na Dios? Lapud diad tapew na Kaban, diad pegley na duaran kerubin, diad saray payak da ya akalukay ed tapew na Kaban, walay sakey a plaka na puron balitok, ya isusuporta na saray payak, a singa sakey a takop para ed Kaban. Singa itsura na yurongan odino trono, ya pinanisiaan na saray Israelita a yurongan na agnanengneng a Dios, unong ya akasulat ed unonan bersikulo na satan met a salmo: 'Sikatoy manyurong ed saray kerubin'. Sarayai a salita, unong ed saray komentarista, et aliwan saray agnanengneng a cherubim ed tawen so tinukoy na saray Israelita, noag ingen say nanengneng, balitok a cherubim nen Moises, ya inyan ed tapew na Kaban na Tipan. Balet say Dios a Mismo so nansalita ed si Moises: 'Manpabidbir ak ed sika manlapud man, tan mitongtong ak ed sika manlapud tapew na takurongan na panangasi, diad pegley na duaran kerubin ya walad tapew na Kaban na Tistimonya' ([493] ). Ta say Dios et akayurong ed balitok a trono ed pegley na saray kerubin, a sinusuportaan na saray payak da, tan say Kaban et walad dalem na saray sali na Dios; tan lapud saya, say Kaban et tinawag a salian na Dios, a diad arapan to et ingganggan itayo nen David a onduko: 'Tan onduko kayo,' kuan to, 'diad arapan na salian To, ta sagrado itan'[494] . Saya so interpretasyon unong ed teksto.

Balet, diad misteryoson interpretasyon, si Santo Atanasyo a Baleg tan saray arum a santo nin Ama et natalosan da so patungan na sali na Dios bilang say inkatao diad persona nen Kristo. Onia so kuan nen Athanasius: say mabilay a Dios ed katageyan, a say amin a pinalsa et walad silong na saray sali to, et nagmaliw a too ya anggapoy pananguman, a nankasakey ed naturalesa tayo, a sikato so salian to. Ontan met, diad Baleg ya Imprentan Salterio na Kyiv, a walaan na saray komentaryo ed gilig, et nisulat: "Say salagan na sali na Dios et say dalin, say sankasantoan a laman nen Kristo, ya inala manlapud dalin—say laman na sankasantoan a Birhen—a ditan so nanyayaman nen Kristo, say tuan Dios, a nikasakey ed Kadiusan diad saksakey a hypostasis; sirin, sikatoy sagrado tan sankasagradoan."

Kanian, malinew manlapud duaran komentaryo—parad teksto tan parad sakramento—ya say teksto et aliwan ontutukoy ed say patungan na sali ya ginawa odino impinta ed krus. Imbes, saya et ontutukoy ed Banal a Simbaan tan diad mismon Krus nen Kristo, ta say prokimen ya kinansion para ed Krus et saya: 'Itagey yo so Katawan a Dios tayo, tan onduko kayo ed salianan na saray sali To , ta banal itan[495] .' Balet saya et ontutukoy ed interon Krus nen Kristo, tan aliwan diad melag labat a parte to, ya singa say salianan et nanenengneng a melag.

Niarum ni, saray salita nen Isaias, ya imbaga ed ngaran nen Kristo: 'Pabunagen ko so pasen na saray sali ko'; saraya et ag naromog ed saray Biblia na Ruso, noag ingen diad Triodion, ed saray parabola ya babasaen ed Baleg ya Sabado; Sarayai a salita, balet, et naromog ed saray Romanon Biblia, ed patalos nen Jerome; say interpretasyon na sarayai a salita unong ed letra et pareho ed samay inter ed tagey nipaakar ed Kaban na Tipan, legan a unong ed misteryo, et ontutukoy iraya ed Banal a Simbaan: Ta say Dios, a manyurong ed tawen a trono To, et say sagradon Simbaan To, a mantratrabaho ed dalin, so panangayan na sali To.

No walay pedestal ed silong na krus odino andi, ag itan impaamta na Banal a Kasulatan odino saray manag-interpreta na Banal a Kasulatan. Balet, diad saray gamit nen Kagalang-galang Antonio a Romano, diad Banal a Kopas, say Krus nen Kristo et nipanengneng ya anggapoy sali to, apat-sanga, tan awit to so titulo nen Kristo ya nisulat ed pergamino imbes ya diad kiew a tabla: '[496] '. Agmi kokontraan no antoy nipinta tan nisulat ed salian na krus; ipapanengneng mi labat ya anggapoy abitla nipaakar ed saya ed saray daan a sagradon libro, tan anggapo met so antokaman ya awtentikon rekord nipaakar ed satan.

Mas lalo nin maong ya sakey a pabula so aromog kon akasulat a onia ed sakey a schismatic a manuskrito:

Nipaakar ed sali na krus, nengnengen so tepet ed saray Alphabets: 'Akin ya nisulat ya diad sali na krus nen Kristo, say kawanan a dapag, ya onatagey paonla ed saray palandey, so nipanengneng, legan a say kawigi a dapag et nipanengneng ya onleksab paonla ed dalin?' Paliwawa: Ta sanen si Kristo et aka-akar ed krus, Inyuko To so Ulo To ed kawanan, pian saray nasyon et manisia tan mandayew ed Sikato; tan lapud satan ya rason et inyatagey To so kawanan a sali To, pian say kasalanan na saramay mananisia ed Sikato et napagaan, tan diad Komaduan Ipawil To et naatagey ira pian salubongen da Sikat; balet lapud satan met ya rason et pinabebelat To so kawigi a sali, say sali ya onleksab ed dalin, pian saramay ag mananisia ed Sikato et napabelatan tan onleksab ed impierno. Anggad dia so sayan panagrason.

Ibagak ya sayan panagnonot et aliwan kontra ed Simbaan nen Kristo, nitan kontra met ed Banal a Pananisia; balet lapud nadngel ko ray simplin totoo ya manisia ed satan a tsismis a singa sikatoy mismon katuaan na Ebanghelyo; tan lapud say Simbaan et andi-mantsa, bilang Nobya nen Kristo, ag nepeg ya awaten so antokaman ya gaway-gaway ya isip-isip labat odino saray mismon imbento ran interpretasyon, noag ingen nepeg ya akasentro ed mismon Banal a Kasulatan, tan imanoen so tuan interpretasyon na saray angkakabaleg ya managbangat na uniberso (tan aliwan saray simpli tan mansasalitan totoo). Lapud saya, lapud maseseg ak ed katuaan na Simbaan tan susuportaan ko so opisina na sakey a obispo, agko papansinen iray ontan a palson spekulasyon.

Huhumoken ko so sali na krus, balang no akasandig o andi, tan agko kokontraen so ugali na saray managgawa tan managpinta na krus, ta aliwa yan kontra ed Simbaan, noag ingen et papayagan ko; Balet, agko aawaten so interpretasyon nipaakar ed pagkiling na pundasyon, unong ya insulat ed schismatic a treatise, lapud ag-itan naromog ed saray daan a Banal a Ama odino ed saray komentaryo.

Natan et ituloy tayon usisaen iray abitlan proposisyon ya imbatik kontra ed saray eretikon panagmura, ya ibabaga ran say apat-a-sanga a krus ed Daan a Tipan et say tolda na sakey ya waloy-sanga a krus. Balet si Kristo et nipa-krusipisyon ed sakey ya waloy-sanga a krus; say tolda tan say itsura na krus et simplin apat-sanga labat, tan satan a mismon apat-sanga a krus et nagmaliw ya ituring bilang Romanon krus tan sakey ya kasuklam-suklam na panagderal, sakey ya dios-diosan na Antikristo tan say selyo na Antikristo.

Kanian, anapen tayo so katuaan nipaakar ed saya.

DIAD Daan

Say apat-a-sanga a krus ed Daan a Tipan, sakey ya anino na say wal-a-sanga a krus?

No, unong ed pananaw na saray schismatic, say krus a apat-sanga ed Daan a Tipan et say tolda na krus a waloy-sanga, sirin, manepeg ed amin a paraan ya say krus a apat-sanga ed Daan a Tipan et talagan ginawa manlapud antokaman a materyal tan nitarok ed sakey a lugar. Ipangasi da sirin ed sikatayo, saray iskismatiko, no iner ed Daan a Tipan so pakaromogan na krus a apat so sanga to? O no andi man, iner ed Daan a Tipan ed saray Rusyan a Biblia so akasulat so ngaran a 'krus'? Niarum ni, ipresenta da ed sikatayo so testimonya manlapud saray Banal a Ama (tan aliwan manlapud saray sarili dan palson managbangat a Bryn) a mangibabaga a diad Daan a Tipan et say krus a apat-sanga et sakey a representasyon na krus a waloy-sanga. Ta say pananisia et ag iyan ed saray makapanduaruwa a bengatla no anggapoy napanmatalkan a testimonya. Kanian, gagawaen mi so sayan imbestigasyon ed arapan yo, ya susurién mi ray Kasulatan na Daan a Tipan pian nengnengen no walay apat-a-sanga a krus ya anengneng diman; odino, anggan labat, no say ngaran a 'krus' et naromog ed Daan a Tipan ed saray Rusyan a Biblia, maliban ed saray sekreton inskripsyon na krus—' '—ya ag-eksplisitan ibabaga, balet sekreton irerepresenta, so krus nen Kristo? Tan no ag naromog so krus odino say ngaran ya 'krus' ed Daan a Tipan, akin ya ag naromog?

Sakey a Panagsukimat ed saray Simbolo tan Prototipo na Krus

Ipabidbir la manlapud gapo ya say ngaran ya 'krus' et ag naromog ed Daan a Tipan diad saray Bibliyan Ruso (Agko tutukoyen dia so saray dayon Biblia, ya naromog ed arum a lenguahe, noag ingen saray Ruso; ta saray kapara tayon Ruso so tutukoyen ko). Siopa ed saray managbasa na saray Biblia ya Ruso so maalam? Siopa so akabasa na interon Daan a Tipan ya maong? Wala tay akanengneng ed satan na krus ya apat so sanga to? O anggan labat so mismon salitan 'krus'? Manlilimog la komon iray Rusian a schismatiko manlapud amin a pasen, tan basaen da komon a maasikaso, agew tan labi, so Interon Daan a Tipan diad saray Rusian a Biblia anggad diad balon grasya, anggad diad Ebanghelyo (ibagak) a proklamasyon; makalmo ra kasi na anggan anton kabat na krus ed anggan iner a pasen? Andi balot.

Ta anggano dakel so saray alimbawa tan patanir na krus na Katawan diad Daan a Tipan, say mismon krus et anggapoy naromog ed anggan iner; tan saramay alimbawa et ag-inmaponan na ngaran a 'krus', tan saramay insulat nipaakar ed krus et ag-akabat na saray totoo ed saman a panaon, maliban labat ed pigaran Propeta ya impaamta na Dios ed sikara. Sarayaya et abirbir ed balon grasya na saray Kristiano ya inusisa da so Daan a Tipan tan adiskubre da ya saraya et tanda na Krus na Katawan. Manlapud saraya, antikey labat ya abitla tayo dia so sakey ed saray sankamanunaan.

Walan taloran saray alimbawa tan anino na Krus na Katawan diad Daan a Tipan:

Sarayaya et aromog ed saray ag-naparas ya balet makapakelaw a penomenon, odino ed saray partikular a milagron pakayari ya inter na Dios ed sikara.

Sarayaya et naromog ed saray gawa na totoo, ya propetikon angipatnag ed arapen.

Tan saraya et walad saray bisyon tan rebelasyon ya naawat na saray sagradon apu tan propeta.

Say una, sirin, et simplin angipatnag labat ed pakayari na Krus na Katawan.

Say komadua et lihim ya impanengneng to so pakayari tan say itsura na Krus.

Say komatlo balet, impanengneng to so pakayari tan say itsura, kaiba so mismon irap na Katawan.

Say una et impatarima to so krus na Katawan tan say anino to diad saray bengatlan ag-nareprep, balet marangal tan makapakelaw.

Diad gapo, say kiew na bilay, ya akaalagey ed pegley na Paraiso, et sakey a panag-alimbawa tan anino na Krus na Katawan, ya naikabil ed pegley na dalin. Onia so kuan nen San Juan na Damascus: 'Sayan marangal a Krus et inyalimbawa na kiew na bilay, ya intanem ed Paraiso na Dios'[497] . Anggad dia, kuan nen Damascus.

Ta singa say bunga na satan a kiew ed paraiso et manangiter na bilay, ya mangiiter na ag-mapatay a bilay ed saramay nangan ed satan, ontan met so bunga na Krus—si Kristo—et mangiiter na andi-anggaan a bilay ed saramay mangan ed Sikato, unong ed kuan To: 'Siopaman so mangan na laman ko tan oninum na dala ko et walaan na andi-anggaan a bilay'[498] . Lapud saya, say Krus na Katawan et tatawagen na Simbaan ya kiew na bilay ed saray kanta, ya kantaen ya onia: 'Say Krus ya maniter na bilay et intanem ed dalin'[499] .

Dia et itetepet ko ed saray schismatiko, ya ibabaga ra ya diad Daan a Tipan et say krus et apat-sook so itsura to tan walay wal-sook ya atep to, ya ibaga da ed sikami: say satan a kiew na bilay diad Paraiso, ya angan-anunsyo ed Krus na Katawan, et apat-sook met kasi, a singa met ed apat-sook a krus?

Say Arka nen Noah, a ginawa manlapud kiew ya ag nabubulok, a panamegley na saya et aligtas so katooan manlapud unibersal a delap: a (unong ed rason na libro nipaakar ed pananisia ya insulat na sakey ya ag-nampanngaran ya autor, ya imprenta ed Moscow legan na panag-patriarka nen Joseph, nen taon 7156, ed beneg na folio 67) et sakey ya alimbawa tan simbolo na krus na Katawan, ya panangisalba ed lahi na Kristiano manlapud delap na kasalanan. Balet, itetepet ko: samay daong, ya angan-anengneng na Krus na Katawan, et sikato met kasi et akakrus, singa sakey a krus ya apat so sanga to?

Say kiew ya inawit nen Isaac, ya indalan na ama to pian isakripisyo ed Dios, ed abagato, et sakey a panangipanengneng na Krus na Katawan. Kanian, nononoten na Kagalang-galang ya Ephrem so nipaakar ed saya: si Isaac, ya awit toy kiew, so linma ed palandey pian pateyen a singa andi-kasalanan a kordero; tan say Manangiliktar, ya awit toy krus, so linma ed pasen na panagpateyan pian pateyen a singa kordero para ed sikatayo. No nanenengneng mo so kutsilyo, talosan mon singa sakey a pika. No nonoten mo so altar, nengnengen mo so pasen na panagpateyan. Tan no nanenengneng mo ray tabla (na kiew), talosan mo ran singa say krus [500] . Anggad dia so inkuan nen Ephrem. Itetepet ko: saramay tabla, ya amorma ed Krus na Katawan, apat-sanga met kasi, a singa met ed krus ya apat-sanga?

Say baston odino sceptre nen Jose, ya nan-ari ed Ehipto, ya diad sampot to et dinmuko si Jacob [501] , et sakey ya alimbawa tan say tabing na Krus na Katawan. Kanian nabasa ed Canon para ed Eksaltasyon, diad Ode 7: Say baston so manlikob ed dalin nen Jose, no iner so Israel et sakey ya agew a makanengneng ed mabiskeg a panarian: ta itagey to so marangal a Krus, a mangipapanengneng ed saya. Satan kasi a baston nen Jose, a nansimbolo ed Krus na Katawan, et apat-sarang, a singa met ed Krus a apat-sarang?

Lamet: say milagruson baston nen Moises, ya nagmaliw a serpiente, tan inkan to ray mahikon serpiente, pinaliguas to ray danum na Ehipto, tan angiter na arum niran salot ed saray Ehipsio: a nansian ed Dayat a Balanga tan nanggawa na amagan dalan pian makalabas so Israel: saya et sakey a panangipaimano tan anino na Krus na Katawan, a ginawa pian deralen iray uleg na impierno, pian paliguan so Simbaan—a nanlapud saray nasyon—ed dala nen Kristo, pian dusaen so makasalanan a mundo, tan pian manggawa na amagan dalan paonlad tawen para ed balon Israel. Satan kasi so baston nen Moises, ya angan-anunsyo ed Krus na Katawan, ya apat-sarang, singa say apat-sarang a krus?

Ontan met, say baston nen Aaron, ya tinmuboy tan nambungay, et sakey a panag-alimbawa tan simbolo na Krus na Katawan, unong ya kantaen na Simbaan: 'Say baston et inala bilang simbolo na misteryo, ta diad panagtubo to et ipapanengneng to so pari; tan say kiew na Krus, ya datin ag-nambunga, natan et manlelesa'[502] . Satan kasi ya baston nen Aaron, ya angan-anengneng ed Krus na Katawan, et sakey a krus a walay apatiran punta, a singa met ed krus a walay apatiran punta?

Say kiew, ya inyan ed mapait ya danum na Merreh tan pinaamis to so kapait da [503] , et sakey ya alimbawa tan anino na Krus na Katawan. Kanian, diad Canon para ed Eksaltasyon, diad Ode 4, nisulat so: 'Si Moises, nensaman, binaliw to so mapait ya subol ed kalawakan panamegley na kiew, ya impanengneng to so pananguman panamegley na Krus para ed kabanalan na saray bansa.' Ontan met, si Jose, say nansulat na Canon para ed Pre-Feast, so nansalita ed Ode 5: 'Si Moises, kayari ton inmunan pinamasamit so danum na Marah, so angipatnag ed sikayo na marangal a Krus panamegley na kiew, ya diad saya et inwarag yo so makapangiliktar a samit ed katooan'[504] . Satan ya kiew, ya amamis ed Marah tan namporma ed Krus na Katawan, apat-sangay, singa say apat-sangay a krus?

Say kiew a palma, ya akayurongan na propetesa a si Deborah legan ton huhusgaan so Israel [505] , et sakey a panangipanengneng tan alilingay krus na Katawan, ya ditan inpasak na Katawan so hustisya ed prinsipi na sayan mundo, say demonyo, pian sikatoy nibantak: 'Natan,' kuan to, 'sinmabi la so hustisya ed sayan mundo; natan so prinsipi na sayan mundo et nibantak la'[506] . Satan kasi so kiew a palma nen Deborah, ya anganko ed itsura na Krus na Katawan, ya apat-sangay, singa apat-sangay a krus?

Say pukel na asno, ya inusar nen Samson a pinatey to so sanlibon Filisteo; balet nen nampanas tan nankawes ed Dios, nilukasan na Dios so pukel na danum, tan linmuwa so danum manlapud satan, tan inminom to [507] . Saman a pangpang et sakey a panag-alimbawa tan simbolo na Krus na Katawan, a panamegley na satan et pinatey na espiritual a Samson—si Kristo—iray Filisteo na impierno; Inlukasan To so sugat ed sankasantoan a gilig To, pinmaway so subol na dala tan danum, tan diad panamegley na satan et apiger To so kau na inkatao parad kaligtasan. Satan kasi a pangil na asno, a tipan na Krus na Katawan, et apat-sokor, singa met ed Krus a apat-sokor?

Say lira nen David, a kabat met bilang si David a mismo, et masamit so tugtog to, a amapaarawi ed si Saul ed samay maringot ya ispiritu a mamapasakit ed sikato tan say e [508] : samay lira et sakey a panangipaimano ed krus na Katawan, a ditan et inunat so laman nen Kristo a singa kuerdas ed soundboard na lira. Tan nen say maaron Katawan et nankansion na masamit a pikakasi para ed saramay mamapatey ed sikato, ya inkuan to, 'Ama! Pirdonaen mo ra,' saray mauges ya ispiritu et tinmakas ya arawi, ya tinalo tan pinaalis na panangasi na maaron Katawan. Say lira nen David, ya sikato met so namporma na krus na Katawan, et apat-sosor, singa met ya say krus et apat-sosor?

Say baston nen David, a kaiba so limaran maong a bato ya pinili manlapud ilog, a ginamit nen David a linma kontra ed si Goliath, unong ed imbaga na saman a higante ed si David: 'Aso ak kasi, ya onla ka kontra ed siak a say awit mo labat et baston tan bato?'[509] ? Saman a baston et sakey a panag-alimbawa tan simbolo na krus na Katawan, legan a say limaran maong a bato et panag-alimbawa na limaran sugat na Katawan tayo, ya naawat to ed krus. Kasin say baston nen David, a nan-alimbawa ed krus na Katawan, et apat-a-sungdo, singa sakey ya apat-a-sungdon krus?

Say kiew nen Eliseo, ya imbantak to ed danum, ya sengegan na impan-alsa na balatyang ya linmekseb ed danum paonlad tapew na danum [510] , et sakey ya alimbawa ya manunuro ed Krus nen Kristo. Kanian, kuan nen Santo Teodoro a Studite diad Canon para ed Semana na Panangigalang ed Krus, diad Ode 8: 'Ula ka, O Propeta Eliseo, tan ibagam ed sikami a malinew: anto may satan a kiew ya imbantak mo ed danum? Satan so Krus nen Kristo, ya anangibangon ed sikatayo manlapud kaaraleman na panag-aani.' Satan ya kiew nen Eliseo, ya angan-anunsyo ed Krus nen Kristo, apat-sangay kasi, a singa met ed Krus ya apat-sangay?

Tan dakel ni ray arum a kaparan a nagawa so naromog ed saray Kasulatan na Daan a Tipan nipaakar ed Krus na Katawan diad porma na saray unonan panangipatar ed anino; anggapo lay panaon tayo ya ilista iran amin, balet saya et magenap la ed natan pian lalon nipalinew so pamaakaran a babaliksan. Tandaan tayo ni so sakey a bengatla: say kiew ya binelag ed saray lima tan sali to nen Achior, say komander na Ammon, nen Holofernes diad arapan na syudad na Bethulia, lapud impan-testigo to ed katuaan [511] , unong ya akasulat a maong ed Libro nen Judith; siopaman so malabay et nengnengen to diman: saman a kiew et sakey a panangipaimano tan simbolo na Krus na Katawan, a pinakabitan ed saray lima tan sali na Katawan tayo antis na syudad na Jerusalem. Kasin saman a kiew nen Achior, a nanangipaimano ed Krus na Katawan, et apat-sangay, a singa met ed Krus a apat-sangay?

Diad Daan a Tipan labat ya naromog iray ontan a panag-alimbawa tan anino na Krus na Katawan diad saray aliwan materyal a porma, tan arum ed saraya et apat-sook, a singa met ed apat-sook a krus. Ta panon ya say sakey a krus ya apat so sanga to ed Daan a Tipan et magmaliw a patanir na sakey a krus ya waloy sanga to, no say krus ya apat so sanga to et ag-anengneng ed saray natebek a patanir tan alimbawa?

O ompan ibaga na saray iskismatiko ya say kiew ya angibangatan nen Moises na serpiente ed kalawakan [512] et sakey ya krus ya apat-so-sungdo? Ta saray managpinta na imahe et ipipinta da so serpiente ya ibabangat ed kiew ya singa krus ya apat-so-sungdo. Balet aliwan onia so akasulat ed Masanton Kasulatan; ta akasulat diman a onia: 'Nanggawa si Moises na bronse a serpiente tan inyan to ed sakey a poste.' Diad anton bandera? Agta nayarin ibaga na sakey a too, 'diad bandera ya akurusan'? Nia, nengnengen to pa iman a parte ed Griegon Biblia, tan diman to basaen tan natalosan ya say bandera et aliwan krus, noagta sakey a bandera na militar, a say labay ton ibaga: sakey a bandila o bandera. Ta diad saray armada na Israel, ya nanliber ed kalawakan ed loob na apataplon taon—lapud walay labinduan tribu (no ag-ibali so tribu nen Levi) tan labinduan prinsipe—walay met labinduan bandera o estandarte (tan aliwan krus) ya inawit; singa nanenengneng ed Libro na Bilang, kapitulo 2: no iner inbilin na Dios si Moises no panon ya i-organisa iray armada na Israel diad dugan ayos, unong ed saray bandera ra, tan unong ed saray abung na saray apu ra [513] , a say labay ton ibaga, unong ed saray tribu ra: ta saray totoo na balang tribu et sinmumpa ed dili ran armada tan bandera [514] . Ta inyalagey nen Moises so serpiente ed sakey a poste diad kalawakan bilang bandila; onia so basa ed Griegon teksto: ἐπὶ σημείου, a say kabaliksan to et, diad sakey a bandila [515] . Say masanto a martir a si Justin a Pilosopo, ya sinmumpal ed sarayan kasulatan diad Apology to—ya insulat to ed si Antoninus, Emperador na Roma—et impaisalaysay to ya inyalagey nen Moises iman a serpiente ed sakey a pika (ed sakey a bandera) tan inyan to ed tapew na masanto a tabernakulo, ya nanserbi bilang simbaan para ed saray Judio diad kalawakan [516] . Satan a bandera et talagan sakey a panangipanengneng tan aliling na Krus na Katawan, unong ed saray salita na Katawan a Mismo, a nansalita ed si Nicodemus diad Ebanghelyo: 'No panon ya inyatagey nen Moises so uleg diad kalawakan, ontan met so nepeg ya iyatagey so Anak na Too'[517] ; balet, unong ed saray kasulatan na Biblia, say kiew ya pinangiyateyan nen Moises na uleg et singa aliwan representasyon na krus ya apat so sanga to. No ag labat im-depict so krus a walay apatiran sanga bilang uleg, a kontra ed samay impasen ed bandera o estandarte: para ed si Jose, say Canon, ya onaan ed Exaltation, imbaga na autor ed ikawalon ode: 'Itagey mo ya maong ed kiew, diad arapan na serpiente, unong ya akasulat, " ", ya tinukoy nen Moises iman a sankagalangan a kiew [518] '; ta lapud say serpiente et walad arapan na bandera, nanengneng so krus a apat-sanga. Balet say mismon kiew et aliwan apat-sanga, a singa say apat-sangang krus. Ta no say kiew et talagan apat-sanga, aliwan waloy-sanga so nagawaan to, noag ingen sakey ya apat-sanga. Tan singa met ed panagpinta na saray managpinta na icon so serpiente ed kiew a singa krus, ontan met so panagpinta da unong ed labay da, unong ed dilin panaghusga da. Sikara met, no ipipinta da so Inkianak nen Kristo, ipipinta da so Pinakalinis a Birhen a makadukol ed abay na pasen na panagpakan, singa sikatoy mansasakit kayari na inkianak nen Kristo, anggaman nianak ya anggapoy sakit tan ag-ira makadukol: Ontan met, ilaladawan da si Kristo ya sasalapen tan uugasan na sakey a bii, singa lapud karutakan, anggaman sikatoy nianak ya anggapoy karutakan, tan ag nakaukolan so tulong na bii ed inkianak to, unong ya malinew ya impaliwawa ed libro mi, diad ika-25 ya agew na Disyembre, diad sermon nipaakar ed Inkianak nen Kristo. Sikato met so ibagak nipaakar ed saray andi-kakabatan a managpinta na icon: diad sakey a marangal a monasteryo, diad pasen na simbaan, anengneng ko so sakey a mural; a mangipapanengneng ed panamalsa na sayan nanenengneng a mundo na Dios, a ditan et ipapanengneng so pan-inawa na Dios nen ikapiton agew a singa onia: walay akatalindeg a kama, tan diad kama et akaladlad iray ulnan, tan diad tapew na saray ulnan et akadukol si Dios Ama, tan diad tapew to et akasulat: 'Nan-inawa so Dios manlapud amin a gawa to.' Ay ka-bobohan! Kuma-kuma ta so Dios et on-akmon ed saray ulunan tan kama? Tan dakel ni ray arum ya andi-kakanaan a bengatla ya kaslakan dan ilaladawan: singa say masanto a martir a si Christopher a walaan na mankakansion a ulo, tan saray masanto a martir a si Flora tan Laurus a kaiba ray kabayo da. Sarayaya et puro imbento labat. Ontan met, ipepinta da so sakey a halas ed kiew a singa krus; balet, aliwa yan kontra ed Simbaan, noag ingen linma ra ed lingo lapud saray iskismatiko, ta saman a kiew et aliwan krus a apat so sanga to, noag ingen sakey a bandila na rehimento, o militar. Impalinew iya pian agda ipilit so pananaw da, a singa sakey ya krus ya apat so sangay to, say canopy na krus ya waloy sangay to, odino simplin simbolo na krus ya apat so sangay to. Ta say canopy (tan ibagak iya ya kontra ed rason da) et nepeg ya unong ed itsura na bengatlan sasalimbengan to; singa met ed nanenengneng na saray mata tayo, no say sakey a laki et manakar ed liwawa na agew ya manliliwawa so agew, ya say anino to et ompapaway ya pareho ed amin a paraan ed itsura na too: ta say sakey a laki ya walay sakey a ulo, say anino to et ag mangipapanengneng na duaran ulo; ontan met, say sakey a laki ya walay duaran lima, say anino to et ag mangipapanengneng na apatiran lima. Ontan met so nibaga ed samay instrumento ya inusar nen Moises ya impangipangato to ed serpiente diad kalawakan: ta, unong ed pananisia na saray eretiko (tan aliwan unong ed Sagradon Kasulatan), samay instrumento et apat-sook, lapud satan et representasyon na apat-sook a krus, tan aliwan samay waloran-sook.

Wala ni arum ya saramay panangipatar ed arapen tan anino na Krus na Katawan diad saray gawa na too, ya propetikon impatar ed arapen so manasabi.

Si Jacob, say matunong a laki na Daan a Tipan, a napno na regalo na propesiya, antis na ipatey to, legan ton babendisyonan so duaran anak nen Jose, si Ephraim tan Manasseh, et sinalatan to ray lima to, ya inyan to so kawanan a lima to ed mas ugaw ya anak, si Ephraim, tan say kawigi a lima to ed mas matatken ya anak, si Manasseh [519] ; saya et sakey a panag-alimbawa na krus. Kanian, diad piesta na Panangitagey na Banal a Krus, say Simbaan tayon Orthodox et mankakansion ed stichera na Litanya: 'Say panagkrus na saray lima nen Patriarka Jacob legan ton babendisyonan iray ananak to—et ipatnag to so tanda na kadayewan na Krus Mo'[520] . Dia et ibabaga na saray schismatiko: 'Saya et sakey a krus a apat-so-sungay, say tolda na sakey a wal-so-sungay'; bale, say ebat mi: Saray lima nen Santiago, ya inurnos ed itsuran krus, et aliwan say mismon krus ya apat-sanga, tan say ngaran ya 'krus' et ag met naromog diman, noag ingen sakey labat ya sekreton representasyon na krus; tan say krus et aliwan waloy-sanga, noag ingen apat-sanga. No balet, labay na saray makasiklo ya say impangiparaan nen Jacob ed saray lima to ya singa krus et magmaliw ya litrato na krus ya walay walo ya sanga to, sirin nepeg dan mangarum na masulok nen duaran lima ed si Jacob, pian mas dakel so sanga to.

Say dala na kordero ed Ehipto, ya ingganggan na Dios ed saray Judio ya ipahid da ed tapew na puerta na saray abung da tan ed duaran poste na puerta [521] , satan a dala (unong ed bangat nen San Cipriano) et sakey a panag-alimbawa na Banal a Krus; ta inmunan pinahiran da so tapew na puerta ed tagey na saray puerta, insan say leksab, insan say duaran poste na puerta. Balet, sayan apat-a-parte a pamahid et aliwan say krus mismo, noag ingen sakey a sekreto a representasyon na krus; ta anggapo met so ngaran a 'krus' ya naromog diman, tan saramay nampahid et agda met amta ya satan et sakey a representasyon na krus. Balet sikatayo, a mabilay ed balon grasya tan uusisaen so Daan a Tipan, et kabat tayo ya saya et sakey a tanda na krus—aliwan krus a waloy-sanga, noag ingen sakey a krus a apat-sanga. No, balet, labay na saray iskismatiko ya sayan pan-pahid na saray lintel tan postes na puerta na dala na Kordero et mankabaliksan na krus a waloy-sanga; sirin, paikdan da komon so unonan lintel tan poste na puerta ed saray Biblia ra na duara nin lintel tan duara nin poste na puerta, pian magmaliw ya apat a lintel tan apat a poste na puerta ed balang puerta na saray abung na Judio ed Ehipto, pian magmaliw ya sakey a panag-alimbawa na waloy-sanga a krus.

Say panagbuka na Dayat a Pula panamegley na baston nen Moises [522] et naging itsuran krus. Ta sanen say baston nen Moises et inyan ed abang na dayat, namporma na krus; lapud saya, say Simbaan et mankakansion na: 'Si Moises, sanen tinmarkaan toy krus panamegley na baston to, binuka toy Dayat a Pula, pian makalabas so Israel ya akakar'[523] . Balet, say impankabagi na dayat et aliwan say krus mismo, noag ingen sakey a sekreto a representasyon na krus; ta say ngaran a 'krus' et ag naromog ed saray Kasulatan, tan ag met amta na saray totoo ed saman a panaon a saya et sakey a representasyon na krus. Balet sikatayo, a mabilay ed balon grasya tan uusisaen so Daan a Tipan, et nabibigbig tayo ya saya et sakey a panangiladawan na krus—aliwan waloran-sanga, noag ingen apatiran-sanga. Balet, no labay na saray iskismatikon say panagbuka na Dayat a Balanga panamegley na baston nen Moises et magmaliw ya representasyon na krus a waloy-sanga, akin ya agda nampikasi ed Santo Moises ya itepel to so dayat aliwa labat na maminsan ed baston to, noag ingen mamitlo, pian say krus a waloy-sanga et nipanengneng unong ed pilalek da?

Anengneng ko met, niran, ed sakey a petisyon a nanlapud Solovetsky a niparala ed bendisyonan a pananemdem ed matoor a Tsar Alexei Mikhailovich, so onsublay a nisulat: Si Juan Crisostomo, say managbangat na uniberso, diad homilía to ed Simba nipaakar ed Ebanghelyo para ed komatlon Simba na Kuaresma, et agto ituring so Krus a Latin bilang say tuan Krus nen Kristo, noagta deskribien to itan bilang sakey ya imahen tan simbolo to, tan arum ni. Balet, inala ko so libro, binasak itan a parte, tan adiskobrek ya anggapo diman so Krus a Latin, odino say apat-a-sanga, odino say wal-a-sanga, noag ingen say sakey a panagbanggit labat ed krus na Katawan, a sinimboloan na baston nen Moises; nipaakar ed no anton krus—no apat-so-sanga o wal-so-sanga—anggapoy abitla to diman; noag ingen ipapaliwawa to labat ya, singa say baston nen Moises, tinmayak ed Dayat a Dama, pinamasamit to so amargasan danum na Meribah ed kalawakan, angiter na danum manlapud amagan bato, pinagmaliw ton danum a dala pian dusaen so Ehipto, tan nanggawa na arum niran milagro, et sakey a tipo tan panangipaimano ed makadios tan manangiter-bilay a Krus nen Kristo. Balet, say kimey tayo et nonoten no akin ya say baston nen Moises et sakey ya alimbawa tan simbolo na Krus nen Kristo: kasin lapud saray sampot to? Balet say baston nen Moises et aliwan apat-sampot, noag ingen duwaran-sampot, a singa saray baston, tan saray sampot to et aliwan porma na krus. Akin sirin, say baston nen Moises et simbolo tan anino na Krus nen Kristo? Lapud makapakelaw a pakayari ya inter na Dios ed satan, ya ag nanggawa na anggan anton partikular ya itsuran-krus odino bilang na saray puntan-krus, noag ingen say satan mismo et walaan na makapakelaw a pakayari na Krus. Ta say petisyon na Solovetsky, ya ontutukoy ed tatawagen ya 'sermon nen Chrysostom', et mantitila, singa si Chrysostom et mansusulat nipaakar ed krus ya Latin tan pipigil to so panagdayew ed saya. Niarum ni, satan ya sermon et singa aliwan nen Chrysostom, noag ingen say sakey ya arum ya autor. Napatunayan iya ed duaran argumento: unona, satan a sermon et sakey a komentaryo ed Ebanghelyo nen Marcos, balet anggapoy naromogan a komentaryo nen San Crisostomo nipaakar ed si Marcos, noag ingen diad si Mateo tan Juan. Say komaduan argumento et say akasulat ed satan a sermon et ag mitunosan ed historya na Sagradon Kasulatan, unong ed impansulat nen Moises. Ta nisulat diman a singa inamis nen Moises so mapait a danum na Merrehia panamegley na baston to; balet aliwa yan tua. Ta si Moises et agto pinasamyam so danum na Meribah ed panamegley na baston to, noag ingen ed panamegley na sakey a kiew ya impanengneng na Dios ed sikato, unong ya malinew a nisulat ed Libro na Exodo, kapitulo 15, no iner so akasulat: 'Impanengneng na Katawan ed sikato so sakey a kiew, tan imbantak to ed danum, tan say danum et nansamyam' ([524] ). Sayan sananey a kiew, ya impanengneng na Katawan, so amamasamit ed maalsim a danum, aliwan say baston nen Moises. Tan ibabaga met na saray rabbi na pananisia ya Judio ya sayan kiew, ya impanengneng na Dios ed si Moises pian pamasamiten so danum na Marah, et tatawagen ya 'adelpha', ya diad mismon naturalesa to et sobran maalsim tan makapatey. Balet say Dios, a labay ton manggawa na mas baleg a milagro tan ipanengneng so makapanyarin pakayari To ed saray totoo diad panamegley na sayan maangol tan makapatey a kiew, et pinasamyam to so maangol tan makapatey a danum tan ginawa ton makapabiskeg, a pinag-agwan to so kontra ed panamegley na kontra. Kanian, ibaga tayo ya diad saya et nipanengneng ya una ni say ermen na boluntaryon irap tan ipatey nen Kristo ed krus, ya diad panamegley to et inter to so samit na kaligtasan tan ag-maten a bilay ed katooan, ya apairap na kasalanan tan manpapatey la. Kanian, say ermen na impangipako ed krus na Katawan so amamasyaw ed saray irap tan kimey ya inako na saray Apostol ed panangibangat na Maong a Balita, saray gawa na panag-irap na saray martir, tan saray disiplina na panagkalkalna na saray santo. Tan anggan natan, papamasyaw to so balang mapait ya irap para ed saramay mangawit ed Kristo ya nipako ed krus diad isip da. Ta satan et say kiew, aliwan say baston nen Moises, so amamis ed kapait na danum ed kalawakan. Manlapud sarayan duaran argumento, malinew ya sayan salita et aliwan nen Chrysostom, noag ingen say sakey ya arum, ya aliwan masyadon marunong, a too. Natan et ompawil itayo lamet ed saray prefigurasyon na Krus, unong ya naromog ed saray gawa na too.

Taloran masanto a lalaki—si Moises, si Josue, tan say propetan Jonas—a say saray lima ra ya inyunat ed tagey, ya manpipikasi ed Dios, so amorma na krus na Katawan.

Nipaakar ed si Moises, diad saray stichera para ed Pangaatagey na Banal a Krus, onyaya so kanta ra: 'Si Moises so angan-anunsyo ed sika, diad impangiyunat to na saray lima to ed tagey; tan tinalo to si Amalek a managparusa, O sanka-galangan a Krus, say dayew na saray matoor.'

Nipaakar ed si Josue ya Anak nen Nun, diad sedalnia para ed satan a piesta, onyaya so kanta ra: 'Diad misteryoson paraan, nen saray unaan a panaon, si Josue ya Anak nen Nun et impanengneng to la so alilingan na Krus, nen inyunat to ray lima to a singa itsura na krus, O Manangiliktar ko! tan pinatunda to so agew na sanlasus ya agew, anggad saray kalaban et atalo.'

Nipaakar ed si Jonas, diad komanem a himno: Diad eges na balyena, inyunat nen Jonas so saray lima to a singa itsuran krus, a malinew a mangipapanengneng ed makapangiliktar a Pasyon.

Balet, say impan-unat na saray lima ra et aliwan say krus mismo, noag ingen sakey a sekreto a panag-alimbawa na krus: ta say ngaran na krus et ag abitla nipaakar ed impan-unat na saray lima ra; noag ingen, diad panamegley na propetikon pakatalos et anengneng da la so irap na Katawan ed krus, tan sirin, diad panamegley na inunat a saray lima ra, nampikasi ra ed Sikato, ya amorma na itsuran krus diad panamegley na saray laman da; Balet, say krus et aliwan waloran-sanga, noag ingen apatiran-sanga. Balet, no labay na saray iskismatikon ipasen ya say inyatir ya taklay na saraman a masanto a laki et singa larawan na waloran-sanga a krus, sirin, manepeg ya mangarum ira na duaran pares ni na taklay ed balang sakey, pian balang sakey et magmaliw ya anem so taklay to, tan sirin, unong ed pilalek da, say waloran-sanga a krus et nipanengneng.

Niarum ni, nisalita nipaakar ed si Daniel, ya diad kulongan na saray leon, inyunat to ray taklay to ya singa itsuran krus tan, diad panamegley na pikakasi to, pinatikey to ray ayayep; unong ya ibabaga na kanta na simbaan, ya mangakansion na: Inyayarag nen Daniel so saray lima to, tan saray akanganga a sangi na saray leon ed abot et asaraan [525] . Balet anggan ed sayan pankanawnawa, say panag-yarag na saray lima to et diad itsura tan anino na krus a walay apatiran sanga, aliwan samay waloran sanga.

Say impangiparakel na saray tribu na Israel diad kalawakan ed apatiran parte [526] et sakey a panangipaimano ed apat-sanga a krus na Katawan, a singa onia:

Diad pegley et say Tabernakulo a kaiba so Kaban na Tipan, tan say tribo na Levi, a sikara so saray pari.

Diad arapan, diad bandad bukig, et wala ray taloran dibisyon: Juda, Isacar tan Zabulon.

Diad beneg da, diad sagur, et wala so taloran dibisyon: Efraim, Manase, tan Benjamin.

Diad kawanan a dapag, a akatutok ed abagatan, et wala so taloran batalyon: Reuben, Simeon tan Gad.

Diad kawigi, ya akatutok ed norte, et wala ray taloran dibisyon: Dan, Asher tan Naphtali.

Tan ontan so impangiparaan na kampo na saray Israelita ed kalawakan a singa itsuran krus.

Naitan met ya abitla ed Vezhsky Canon, ed Kansion 4, bersikulo 3, onia: 'Saray totoo, ya pinankapat, et aka-areglo ed sagradon paraan, unong ed alimbawa na Tabernakulo, ya pinagalangan lapud saray porma dan krus.'

Balet, say porma dan singa krus et aliwan say mismon krus, noag ingen sakey labat ya sekreto ya panangipaimano ed krus. Ta say ngaran ya 'krus' et ag-amention ed satan ya porma diad Kasulatan, tan ag met naawatan na saray totoo ed saman ya panaon ya satan et sakey ya alimbawa na krus. Balet sikatayo, a mabilay ed balon grasya tan uusisaen so Daan a Tipan, et kabat tayo ya saya et sakey a panag-alimbawa na krus; aliwan, balet, na waloran-sanga a krus, noag ingen na apatiran-sanga a krus. No sirin, labay na saray iskismatiko ya say porma na krus na saray Israelita et magmaliw a panag-alimbawa na waloran-sanga a krus, insan nepeg dan kinumbinsi si Moises, pian, imbes ya ondengel ed Dios, ya ingganggan to ya say tropa et i-areglo ed apatiran dibisyon, et dinengel to ra komon tan in-areglo to komon so tropa ed waloran dibisyon, pian say waloy-sanga ya krus et nagawa komon unong ed pilalek da.

Saray duaran kiew ya tinipon na balo ed Zarephath na Sidon pian manluto na melag ya ag-napatisen a keyk [527] et (unong ed saray komentarista) sakey a panangipanengneng ed Krus na Katawan. Kanian so akasulat ed komentaryo: lapud saya, say balo et nantipon na duaran troso, lapud inawat to si Kristo diad itsuran si Elias; labay ton nantipon na duaran troso, lapud labay ton naamtaan so misteryo na krus. Ta saramay duaran troso et aliwan say mismon krus, noag ingen sakey a sekreto ya panangipaimano ed krus; tan say krus et aliwan waloran-sanga, noag ingen apatiran-sanga. Balet, no labay na saray iskismatikon ipasimbalo na saraman a troso so tolda na sakey a waloran-sanga a krus, sirin dapat komon ya inkuan da ed saman a balo ya mangala aliwan duaran troso, noag ingen apatira, pian say waloran-sanga a krus ya labay da et nipanengneng.

Say komatlon representasyon tan imahen na Krus na Katawan, unong ed saray anengneng ed saray bisyon tan rebelasyon ya inter ed saray sagradon apu tan propeta.

Say eran nen Jacob, ya anengneng to ed tagtaginep to, ya akatalindeg ya maong ed dalin, tan say toktok to et onkaarap ed tawen, et, singa say Sankasantoan ya Birhen Inan na Dios, sakey ya alimbawa na Krus na Katawan, unong ed testimonya nen San Cirilio na Alexandria tan San Herman, Patriyarka na Constantinople [528] : Say Katawan, diad impan-alagey To ed saya, et impasimbalo To ya, lapud inala To so laman a too manlapud eges na Sankasantoan a Birhen, sikatoy ipapako ed Krus, tan say Krus et magmaliw a balitang paonlad tawen. Ta sikatoy mismo so inmabante diad balitang na Krus, unong ed kuan To: 'Aliwa ta kasin manepeg ed si Cristo so manirap ed sarayan bengatla tan onloob ed gloria To?'[529] . Tan ingganggan To ray sumusunor ed Sikato ya onkalab ed tawen diad panamegley na krus—say labay ton ibaga, diad panamegley na irap—ya inkuan To: 'No siopay labay ton ontumbok ed Siak, awiten to so krus to'[530] . Kanian, say masanto a martir a si Perpetua, a idadayew ed unan agew na Pebrero, et anengneng to antis na irap to so sakey a baleg a balitok a balitang, a onsasabi ed tawen; balet diad sananey a dapag na satan a balitang, et aka-ayayam so amayamay a matdem ya armas a balatyang: saray espada, kutsilyo, labaha, pika, pako, kawit a pan-ames tan arum niran ontan a bengatla [531] ; amin na saraya et sinmimbolo ed impamatey ed sikato lapud pananisia tan say maglorian isasaka to ed tawen. Ontan met, si Santo Sadof, Obispo na Persia, a dadayewen ed Pebrero 20, anengneng to, antis na impamartir to, so sakey ya agdan a man-aabot ed tawen, tan si Santo Simeon a Obispo, a naunang nampamartir ed sikato, a akaalagey ed tapew to ed baleg a gloria, tan man-aawag ed sikato legan a sikatoy akaalagey ed dalin: 'Onla ka ed siak, Sadof'[532] !

Say Griyegon letra ya 'tau', ya say panagbasa tan panagsulat to et pareho ed baleg ya 'T' tayo, ya angimarka na Anghel na Katawan ed saray totoo na Dios diad no-no ra diad Jerusalem, pian makaliktar ira ed makapatey ya salot; unong ya nanenengneng ed rebelasyon na masanto ya propeta Ezequiel [533] . Saman a tanda et sakey a panangipanengneng ed Krus na Katawan, a panamegley na satan et tatamgaan tayo diad Kumpirma; tan lapud impakatamga ed satan, nailiktar tayo ed amin a kaugsan diad pakayari na Katawan tayo, a nansakit ed Krus.

Say baston tan say tungkod, ya pinansalitaan na makapalikna na ligliwa na Salmista, ya inkuan to: 'Say baston tan say tungkod Mo so manlilikna ed siak na ligliwa'[534] , et sakey a panangipaimano ed Krus na Katawan. Kanian inkuan nen San Atanasius ya Arsobispo: 'Say baston tan say tungkod et say Krus para ed saray matoor, ta diad panamegley na saraya et napapabiskeg tan nasasalba ira.' Ontan met, kuan nen Euthymius a Manangipaliwawa: 'Tandaan yo ya say baston tan say tungkod et say krus, ta ginawa iya ed duaran parte; say parte ya tatawagen a tungkod et akatalindeg, ya panamegley to et sikami ran akalner ed lingo et apabangon, legan a say pa-abay a parte et tatawagen a baston, ya panamegley to et itatapik tan pipigeran na Katawan iray demonyo.' Ta ugali la ed saray labay dan manbato ed sakey a Kristiano so mangi-angat na baston tan, legan dan ipepetek, so manbato, pian makapangiter na sankasakitian a bato. Anggad dia si Euthymius. Balet, walaan itayo na seguradon kakabatan ya say tungkod tan say baston, diad propetikon rebelasyon, et mamoporma na itsuran krus—sakey a krus a walaan na apatiran punta, aliwan sampluran punta.

Say pakayari ed abaga nen Emmanuel, ya impropesiya nen Isaias, ya inkuan to: 'Say pakayari et walad abaga To' ([535] ), et mankabaliksan (unong ed saray komentarista) na krus, ya say Kristo so mangawit ed dili ran abaga.

Tan wala ni dakel ya arum a rebelasyon manlapud saray propeta na Dios nipaakar ed krus na Katawan: singa nen si David, ya nansalita para ed si Kristo, inkuan to: 'Tinusok da ray lima tan sali ko'[536] . Tan si Isaias, ya inkuan to: 'Inawit to so kasalanan na dakel diad sakey a kiew'[537] . Tan si Jeremias, ya nansalita para ed saramay anmumuas ed si Cristo: 'Ula, mangikana tayo na patit ed sikato'[538] , a say labay ton ibaga, ikana tayo so krus ed laman nen Cristo, a tatawagen a tinapay na tawen. Wala met iray arum a propesiya nipaakar ed sayan bengatla, ya imbaga na nanduruman Propeta, ya anggapo lay panaon tayo ya tiponen ya amin dia; balet saray abitla la et magenap la pian palinewen so bengatlan iimbestigaan tayo.

Kanian, impaliwawa mi la iray saray panag-alimbawa tan simbolo na Krus na Katawan: arum et nanlapud saray ag-nama-an a bengatla, arum et nanlapud saray gawa na too ya propetikon angipatnag ed arapen, tan arum et nanlapud saray rebelasyon ya inter na Dios ed saray masanto ya Propeta na ; tan anggapo so anengneng mi ya mismon sustansya na krus ya apat-so-sungay, ya magmaliw ya alimbawa na samay walay waloran-sungay; nitan agmi met nadngel so ngaran ya 'krus' ed anggan iner ed Daan a Tipan. Say anengneng mi labat et wala ray pigaran representasyon na krus ya apat-so-sungay, balet aliwan samay walay waloran-sungay, tan saraya et walad saray pakanengneng tan panag-divina, aliwan diad katuaan.

Ta saray iskismatiko et heretiko, mansasalita na mauges ed apat-a-sungay a krus na Katawan, tatawagen da itan ya andi-karga a krus, say anino na wal-a-sungay a krus, tan babalawen da itan na arum niran panagmura.

Agmi ibuburi so waloy-sanga a krus, nitan met imay dakel so sanga to: igagalang mi ran amin a pare-pareho (singa say inbagak la), pian nonoten so irap na Katawan; balet babalawen tan ibuburi mi so makulangkulang, makapagsisiyan a panagnonot a manlalapastangan ed apat-sanga a krus na Katawan.

Akin et anggapoy abitla nipaakar ed krus, odino say ngaran a 'krus', diad Daan a Tipan?

Say panpako ed krus et aliwan paraan na panagpatey na saray Judio, noagta sakey a pagano—ya gagawaen na saray Romano, Griego, tan arum niran paganon totoo. Balet, diad saray Judio, diad Daan a Tipan et anggapoy ontan a kaugalian a panagpatey na siopaman panamegley na panakurusal; manlapud panaon na Eksodo manlapud Ehipto anggad panarian na saray ari, say taloran kaugalian a porma na dusa na patey et: panagbato, panagpool a mabilay, tan panagbitin ed kiew—aliwan diad krus; ta no walay pinatey da ed krus, seguradon abitla so krus ed Kasulatan da; balet diad simplin kiew labat, salanti, diad bitayan, odino diad kiew ya akasaklang ed sarili ton lamot ya walay sanga to. Tan nisulat nipaakar ed saray binitay: 'Sinasumpa so balang sakey a binitay ed kiew' ([539] ). Nen niletneg so panarian da, inyarum so komapat a paraan na panagpatey: say panagpatey ed makasalanan panamegley na espada; kanian pinatey nen Solomon si Adonijah tan si Joab panamegley na espada ([540] ), tan pinatey nen Herodes si San Juan a Mananguna panamegley na espada. Anggapo so anggan sakey a krus ed sikara, tan agbalot inusar so krus ed lahi da, tan agda met kabat iraya, anggad panaon ya say Romanon gobernador a si Pompey, ya sinmabi ed Palestina a kaiba so pwersa militar, et sinakop to so syudad na Jerusalem, inpasakop to so interon Judea ed Empiryon Romano, tan ginawa to iran manbabayar na buis; Aya so agawa masulok ya limamplo a taon antis na Inkianak nen Kristo. Diman da unonan anengneng tan akabat na saray Hudyo so krus; ta ginapoan la na saray Romano so panagpatey ed sikara panamegley na panagpako ed krus, ya impako da ray rebelden Hudyo ed saray krus na Romano, singa ed impakapako da ed krus si Antigonus, say ari na Hudyo ya nanari antis nen Herodes. Tan anggad sinakop ira na Roma, anggapoy amta ra nipaakar ed saray krus. Lapud saya, anggapo so naromog a krus ed anggan iner a parte na daan a kasulatan da, tan ag met abitla so salitan 'krus'.

Manlapud saya, malinew ya nanengneng ya diad Daan a Tipan et anggapoy krus ya apat so taklay to odino krus ya waloy-sanga.

Balet, wala ray saray alimbawa tan simbolo na apat-sanga a krus, balet aliwan say waloran-sanga.

Balet no saray schismatiko, diad inkamatalker na ulo da, et labay dan ipasabid so palson panagmura da kontra ed krus a apat so sangi to bilang katuaan; ipakita da natan ed sikami so anggan sakey a ebidensya manlapud Sagradon Kasulatan, odino manlapud saray Santo (aliwan manlapud saray balon-imbento, tila tan mapanirang a sinulat da, noagta manlapud saray daan ya eskolastiko), a mangikondena ed krus a apat-so-sanga tan mangikomando ya say krus a waloy-sanga labat so dapat a galangen. Say krus a walay walo a sanga to et marangal, balet say krus a walay apat a sanga to et aliwa met a makapabaing; ta, unong ya imbaga tayo la, amin a tipo ed Daan a Tipan et nipanengneng ed sikato, tan amin a bengatla et binindisyonan tan inpasanto lapud imahen na apatiran sanga to. Sikara, diad pangisuporta ed pananisia da nipaakar ed waloy-sanga a krus, et babangaten da ray salitan datin insulat ed Octoechos, ya ibabaga to: 'Si Kristo et impakabitin ed sakey a cypress, sakey a pine tan sakey a cedar' ([541] ): ta say krus nen Kristo et aliwan ginawa manlapud duaran kiew, noagta manlapud talora, lapud aliwan apat-sanga; bale, ibaga mi ya aliwan waloy-sanga so krus, no ag ingen sakey ya anem-sanga. Ta say sakey a waloy-sanga a krus et ag nayarin gawaen manlapud taloran kiew, no ag ingen iyarum so komapat a kiew, pian say krus et magmaliw a waloy-sanga.

Kuan da: 'Say inskripsyon ed krus, ya inyan nen Pilato diman, so angitupad ed waloy-sanga a krus.' Ibaga da pa ed sikami, saramay mangibabaga na saya, ed anto so insulat na satan ya inskripsyon? Wala ta ed pergamino, singa say nanenengneng tayon impinta na saray managpinta na icon (tan singa say Krus nen Kristo ya impinta ed limog na saray gamit nen Kagalang-galang Antonion Romano diad Banal a Kopas, ya awit to so titulo nen Kristo ya nisulat ed pergamino), odino ibabaga ra ya say titulo nen Kristo et walad lata, odino ed tanso, odino ed kiew? Diad saray mismon libro mi ya Ruso, anggapoy naromog ya awtentikon salaysay no antoy materyal ya pinansulatan na Titulo nen Kristo. Wala met iray panangibaga nipaakar ed saya diad arum a pasen, balet aliwan diad saray libro mi ya Ruso, noag ingen diad saray libro na dayo, unong ya tatalakayen ed leksab. Balet, diad saya et ibaga mi ya anggano say Titulo et insulat ed pergamino, odino diad lata, odino diad tanso; no sakey a komapat a kiew so iyarum ed samay talo, samay sarilin salita na simbaan ya abitla nensaman ed Octoechos—ya mangibabaga ya say impakakrus nen Kristo et agawa labat ed taloran kiew—et ag la magmaliw a katuaan (tan ibagak ya) No nairagdag la iyan komapat a kiew ed saramay talo, saray salitan pang-iglesia ya akasulat ed Octoechos—ya ibabaga ran say impakabitin nen Kristo et diad taloy kiew labat—et ag la magmaliw a katuaan (anggaman ibabaga ko ya kontra ed panagnonot na saray skismatik); ta say komapat a kiew et walad dalem la natan na krus. Balet, ag malinew no anto so pilien ya itanduro na saray iskismatik: say waloy-sanga ya krus o say krus ya taloy-sanga. Ta no ibaga ra ya say krus nen Kristo et taloy-sanga labat, sirin unong ed panagnonot da et say krus et aliwan waloy-sanga, noag ingen anem-sanga. Balet no ibaga ran itandoro so krus ya walay walo a sanga, sirin say krus nen Kristo et aliwan taloy-sanga, noag ingen apatiray-sanga. Kanian say pananisia ra—balang no diad krus ya taloy-sanga o diad krus ya walay walo a sanga—anggano ibabaga ran manisia ra ed Dios, et anggapoy seguradon pundasyon to. Sikami, diad saksakey ya Manangiliktar min si Kristo, ya impasak ed krus a walaan na apatiran sampot (aliwan walo), ya ipapasen mi so pananisia tan ilalo mi ed Sikato, tan aliwan diad krus a taloran-baras o waloran-baras; bibirbiren mi iya tan ipapahayag mi a kaiba so Imbabangat a Simbaan ya say krus nen Kristo et talagan taloran-baras, tan say insulat ed krus et: balet sayan taloran-bar tan waloran-sanga a porma et agto babawien so apat-sanga a krus nen Kristo, nitan agto met babalewen ya magmaliw a dios-diosan na Antikristo, a makapabuyaw a karuksan, odino a tanda na Antikristo. Diad anton Kasulatan so apat-sanga a krus nen Kristo et ontan a binabastos? Siopa ran Apostoles tan managbangat na uniberso so mangiburi ed apat-a-sanga a krus nen Kristo? Anggapo; saray iskismatiko labat, ed panamegley na makulaw iran panagnonot da, so nampan-isip na saya—mas manisia ra ed waloy-sanga a krus nen say ed si Kristo Mismo, tan ipapasen da so amin ya pansagpot na kanonotan tan interon pananisia da ed waloy-sanga a krus.

Balet, ibaga mi ya say sobran pan-usisa ed saya et sobra tan ag nakaukolan, ta mas nanlapud kuryosidad nen say debosyon. Lalo la ya karuksa tan panlaban ed si Kristo ya Manangiliktar ed dili To so panamegley na panagbanga-banga nipaakar ed sayan bengatla diad loob na Simbaan nen Kristo tan say panag-ekal ed saray simplin totoo manlapud pankakasakey na Simbaan. Ta say pananisia tan kaligtasan tayo et aliwan akasandig ed bilang na saray bislak na krus, odino ed bilang na saray taklay na krus, noag ingen diad si Kristo labat a Katawan tayo, a pinakabitin ed krus. Sapat la so manisia tan mangakuen a say Katawan tayo et pinakabitin ed krus para ed sikatayo. Balet, sarag na balang sakey ya ukomen so sarili to no say pangiyan na pananisia tan ilalo na kilalaban ed bilang na saray sanga na krus et aliwan kontra ed si Kristo a Mismo. Say kiew o saray sungay na krus kasi so angatubos ed sikatayo? Aliwa ta si Kristo so angatubos ed sikatayo, ya ineral to so Dala to para ed sikatayo diad krus? Tan aliwan diad bilang na kiew, o diad bilang na saray sungay, ya idadayew tayo so Krus nen Kristo, noag ingen diad panamegley nen Kristo a Mismo, ya say sankasantosan a Dala to so angitinta ed saya. Tan antokaman a krus a manggagawa na saray milagro tan pankelaw et ag onkikimey ed dili ton pakayari, noag ingen diad pakayari nen Kristo ya impasak ed satan, tan diad panawag ed sankasantosan a ngaran To. Say waloran-sanga a krus et marangal, ontan met so apatiran-sanga a krus; parehon marangal, tan parehon walaan na parehon pakayari; ta balang sakey et tatawagen a Makapangiter-bilay a Krus nen Kristo: balet anggapo ed sikara so dios tayo, pian manisia kami ed sikara, noag ingen saraya et tanda na irap nen Kristo a Dios tayo, a sikatoy saksakey a panisiaan tayo, tan lapud sikato et igagalang tayo so anggan anton krus. Akin sirin, nepeg ya nabuyak so Simbaan nipaakar ed say apat-suldong a krus? Kasin say apat-suldong a krus et heresiya tan panagmura? Ontan met, kasin say waloy-suldong a krus et doktrina na pananisia?

Niarum ni, pian napaerel iray mapanginsulto a sangi na saray heretiko, ipresenta dia iray testimonya nipaakar ed say krus a mamapat.

Saray testimonya nipaakar ed say krus a mamapatpat:

Diad koma-14 ya agew na Setyembre, diad Matins, kayari na Baleg a Doxology, diad stichera para ed panangigalang ed Krus, say onsublay so kakansionan: 'Natan et nasantosan so mundo a apat-sulok, O Kristo a Dios, diad panamegley na apat-a-parte a Krus Mo ya inyatagey.' Diad Canon na Moscow para ed Banal a Krus, sakey a komposisyon nen Santo Gregorio a taga-Sinaite, say unonan ode na satan a Canon et onia so basa to: 'Sankagalangan a Krus, pakayari a apat-sungay, kagalangan na saray Apostoles.'

Diad parehon canon, diad komapat ya ode, nisulat ya onia: 'Say katagey Mo, Mabilay-a-iter a Krus, so manpatey ed prinsipi na dagem, tan say kalareman na interon abismo so manpatey ed uleg; lamet, lilikuben Mo so kalapar, ya ibabagsak Mo so prinsipi na sayan mundo diad biskeg Mo.' Sikato ya so Krus a mamipat a sulok, a walaan na katagey, kalareman, tan kalapar.

Lamet, diad parehon canon, diad Ode 8, nisulat so onggendan: Impaalagey Mo so aderal a naturalesa mi diad panamegley nen Kristo ya impasak, tan sanen asubli Mo la, O Diosnong a Katagey, O agnasalitan Kaaralem, sika so tanda nen Kristo, O pinabpablin Krus, tan agnasukat a Kalapar, tan tanda na agnatalosan a Trinidad, O Manangiter na Bilay.

Say apat-a-sungdo, aliwan say waloran-sungdo, a naturalesa na Krus nen Kristo so napapagalangan: katagey, kalarem tan kalapar. Kanian say Krus et tatawagen a taloran-parte, taloran-maaro, tan makatlon-bendisyonan a larawan na Dios a Trinidad. Ta say katagey to et mankabaliksan na Ama, ya manaayam ed katageyan; say kaaralem to, say Anak, ya linma anggad Hades; tan say kalapar to , kaiba so karukey to, et mankabaliksan na Espiritu Santo, ya walad amin a pasen tan manseser ed amin a bengatla. Lapud saya, no manggawa tayo na senyas na krus, ibaga tayo: 'Diad ngaran na Ama, tan na Anak, tan na Espiritu Santo.'

Imbaga nen Santo Atanasius a Baleg diad Tepet 41: 'Sinasamba mi so litrato na Krus, a gawa ed duaran kiew, a pinankapat[542] .'

Si Santo Juan na Damasco, diad Libro 4 nipaakar ed Ortodoksan Pananisia, Kabanata 12, so insulat to a onia: 'No panon a say apatiran sampot na krus et akapansiansia tan mantitipon ed sakey a sentral a punto, ontan met so katagey tan kalarem, karukey tan kalapar, a pinapansiansia na pakayari na Dios.'

Diad libro ya kabat bilang Sunday Gospel of Instruction, ya imprenta ed Moscow, diad sermon nipaakar ed Panangitaas na Banal a Krus, diad beneg na folio 347, akasulat so onggendan: Say litrato na Krus, ya apit-apat so parte to, et ipapanengneng ed panamegley na pegley a tanda to ya amin a bengatla et süsustentuan na pakayari na Dios; ta say tagey a parte et süsustentuan na tagey a taklay, say leksab et na leksab a taklay, tan say pegley et na duaran gilid, odino, na duaran sampot na sankagalangan a Krus.

Tan lamet, diad parehon lugar, nisulat so: ya mankabaliksan ed saya, imbaga nen bendisyonan Pablo ed saray taga-Efeso: 'pian natalosan yo, kaiba so amin a santo, no anto so kalapar, tan kaaralem, tan karukey, tan katagey'[543] . Diad panamegley na 'katagey' et itutukoy to so tawen, diad panamegley na 'kalarem' et say dalem na dalin, tan diad panamegley na 'kalapar' tan 'karukey' et saray pegley a pasen, ya amin et susuportaan na makapanyarin pakayari.

Si Santo Crisostomo, legan ton iinterpreta irayan mismon salita nen Pablo, so kuan to: 'Mansasalita nipaakar ed kalapar tan karukey, tan kalarem tan katagey: salanti, pian naamtaan so kadayewan na panangaro na Dios, no panon itan ya akalapad ed amin a pasen'[544] .

Para ed arum nin testimonya nipaakar ed krus a mamipat a sulok, nengnengen so libro a tatawagen a *Say Lawas* tan say libro a kabat bilang *Uvet*.

Balet pinalsa met na Dios iyan natan-aw a mundo diad alilingan na krus a walay apatiran sanga. Ta pinalsa To iya a apatiran parte: bokig, sagur, abagatan tan amianan.

Tan pinalsa na Dios so too diad alilingan na krus a walay apatiran sanga; ta no iyawat na too so taklay to, sikatoy magmaliw a singa krus a walay apatiran sanga.

Onia so testimonya na saray Banal a Ama tan saray libro na simbaan nipaakar ed krus a mamipat a sulok! Balet saray iskismatiko, diad saray panagmura da, et agda iilaloan so manmura ed saya ed amin a paraan.

IKADWAN IMBIESTIGASYON NIPAakar ED KRUS

Diad anton krus so pinakrusipikaan nen Kristo: say Romano, odino say Bryn?

Anggano peteg ya anapen na sakey a too no diad anton krus so pinakrusipikaan nen Kristo, itepet ko: siopa so amakrusipika ed si Kristo? Ibaga yo: saray Hudyo so amakrusipika ed Sikato. Say ebat ko: aliwan saray Hudyo. Ta anggano inter na saray Hudyo si Kristo pian ipapatey ed krus—odino, pian mas duga, sinaliw da so ipapatey nen Kristo ed krus manlapud si Pilato panamegley na suhol—tan nankasalanan ira ed impamapatey ed si Kristo ed krus, unong ed kasabian: 'Gawaen mo ed arum so labay mon gawaen da ed sika'; balet, agda sikato inkrusipika ed saray mismon lima ra, nitan agda met sikato kinondena ed patey panamegley na inkursipika unong ed mismon ley na saray Judio (ya anggapoy probisyon para ed inkursipika). Tan sanen inkuan nen Pilato ed sikara, 'Ala yo tan ukomen yo unong ed sarili yon ganggan,' inmebat iray Judio ed sikato, 'Aliwan para ed sikami so mamatey na siopaman'[545] . Inkuan da ya lapud, ed saman a panaon, anggapo la ed saray Judio so datin kawayangan da, ta walad silong na pananguley na Roma; tan aliwan walad pakayari da so mangukom na siopaman o mamatey na siopaman. Balet si Pilato, say gobernador, say representante nen Cesar ed Jerusalem, so nansuperbisa ed amin ya panaglitis ed saray Judio tan pinatey to ray akasalanan. Lapud saya, saray Judio, nen inter da si Kristo ed si Pilato, so nandeklara: 'Aliwan kimey mi so mamatey na siopaman'; ta aliwan saray lima na Judio so amamatey ed si Kristo.

Siopa sirin so angipapatey ed si Kristo? Si Pilato tan saray sundalo to; ta inikdan da si Kristo ed sikato bilang sakey a rebelde, kalaban nen Cesar, ya inkuan da: 'Akalmo mi iyan too ya manbubuwag ed lenguahe mi tan isesebel to ed sikami so panagbayar na buis ed si Cesar, ya ibabaga ton sikatoy Ari na saray Judio'[546] . Lapud saya, nankimot iray Judio ed si Pilato ya ipapaku to unong ed ganggan tan ugali na Romano, ta ugali da so mamapaku ed saray rebelde. Ginawa da ya lapud duaran rason: unona, pian napan-depensa so sarili da ed arapan na saray totoon inaro si Kristo; singa agda sikato inter ed patey aliwan lapud sarili dan mauges a linawa, noagta lapud pangibabali ed si Cesar, singa sikatoy onkokontra ed si Cesar; tan pian met deralen sikato diad sankababaingan a patey, diad paraan na pagano imbes ya Judio, tan mas lalo ni, diad sankapaitan a klase na krusipisyon.

Diad saya et itepet ko lamet: si Pilato tan saray sundalo to, ya angipakrus ed si Kristo, et Judio kasi ira ed inkianak tan pananisia? Ali, noagta saray Romano; ya imbaon na Romanon Cesar pian bantayan so syudad na Jerusalem, lapud saray Judio ed saman a panaon et walad silong na pananguley tan panag-aripen na Romano; tan say armada nen Pilato et puro Romano: lapud ag nayari ed saray Judio so nawalaan na sarili dan armada, ta sikara et aripen tan uleyan na saray Romano; ta saray Romano so nampasak ed Kristo. Tan imposible ya ibagan arum, noag ingen saya labat: ya saray Romano so pinatey ed Katawan tayo diad panamegley na impamasak, diad panipilit na saray Judio. Ontan met, say masanto ya Apostol Pedro (diad Gawa na saray Apostoles) so nansalita ed saray Judio: 'Kikayo ran lalaki na Israel, dengelen yo irayan salita: Si Jesus a taga-Nazareth, sakey a laki ya pinaneknekan ed sikayo na Dios diad panamegley na saray pakayari, makapakelaw a gawa, tan tanda ya ginawa na Dios diad panamegley to ed limog yo, unong ya amta yo met lanlamang: sayan laki so impako yo ed krus tan pinatey yo diad lima na saray totoon andi-ukom; balet pinaolì na Dios manlapud dead [547] . Anggad dia so imbaga na Apostol. Imanoen yo irayan salita na Apostol: 'Sikayo so angipapaku tan pinatey ed sikato diad lima na saray totoon andi-ukom.' Aliwan diad saray limam yo (kwan to) ya angipapaku tan pinatey yo ed sikato, noag ingen diad lima na saray totoon andi-ukom. Siopa sirin so tatawagen na Apostol dia ya andi-ukom? Aliwan saray Judio, ta walad sikara so Ganggan nen Moises, noag ingen saray Romano, ya anggapoy Ganggan nen Moises da. Tan no ibaga na Apostol ya si Jesu-Cristo et pinakabannat ed krus na saray kamay na saray andi-ganggan, malinew ton ibabaga ya saray Romano, ya inudyok na saray Judio, so nampakabannat ed si Cristo.

Tepeten ko lamet: no saray Romano so nampasak ed Kristo, diad krus na siopa, tan antoy klase na krus, so impampasak da ed sikato? Anggapoy krus ed Judaismo, ta (singa say inbagak la) say ganggan da et ag mangibibigay parad pampapakasak na siopaman, tan ag met ira mangusar na krus. Anggapoy waloy-sanga a krus (a panisiaan na saray schismatics a singa sikatoy Dios) so imbaon ed Russia, diad saray hermitage na Bryn; ta diad saman a panaon, say Russia et akalelembong ni ed panagdayew ed dios-diosan, ya agda kabat si Kristo odino say krus, tan saray kakiewan na Bryn et anggapoy anggan sakey a hermitage a singa saray wala natan; tan ag met komon namparaan iray nampapako—saray Romano—ya manalagar anggad isabi na sakey a krus a waloy-sanga manlapud dalin na Russia, manlapud saray hermitage na Bryn.

Ta pinaripar na saray Romano si Kristo ed dili ran krus, say klase ya kaslakan dan pangipapariparan ed amin ya managgawa na mauges.

Balet no si Kristo et impasak ed krus na Romano na saray Romano—ta say krus ya apat so sanga to (ya tatawagen na saray schismatics ya 'Romanon krus') et nepeg ya igalang bilang say tuan krus nen Kristo.

Sikami, saray matoor, et rerespetoen mi so waloy-sanga a krus a singa met ed rerespetoen mi so apat-sanga; balet ag kami mitunosan ed Octoechos na Simbaan, ya ibabaga to ya si Kristo et inkrusipika ed sakey a cypress, pine, odino cedar; balet ituloy mi iyan parehon pakatalos. Niarum ni, nipaakar ed inskripsyon, nadngelan mi ray arum a komentarista ya ibabaga dan insulat iya ed sanga na oliba, ya ibabagan napreserba anggad natan ed Roma, diad Simbaan na Banal a Krus, ya tatawagen na saray Romano ya Simbaan na Jerusalem; (singa met ed dia ed Rostov et walay simbaan, a kabat bilang 'Jerusalem', a walad silong na saray kampana); sarayan komentarista et ibabase da so salaysay da ed saray salita na kakabatan na Dios diad Libro nen Sirach, a singa impa-unaan ton imbaga so nipaakar ed saray kiew na Krus, tan diad satan et idadayew tan ipapahayag: 'Singa sedro ak ya impasdek ed Libano, singa sipres ed saray palandey na Hermon, tan singa palmera na datte ya inyatagey ed dayat, tan singa marangal ya kiew na oliba ed saray uma [548] .' Sayan apatiran kiew; a no iner so karunongan na Dios et impara; ibabaga ra ya say krus mismo et ginawa manlapud sedro, say sipres, say palmera (o, unong ed propesiya nen Isaias, say managkansion), legan a say balitang to et ginawa manlapud sanga na kiew ya oliba. Anggano ontan, ibabaga ran say itsura to et singa krus ya apat so sanga to, aliwan samay waloy-sanga; ta say balitang tan say salian (no walay salian) et antikey iran kiew, aliwan diad kalapar na krus noag ingen diad karukey to. Say krus mismo et singa itsura na too, ya akayayat iray dakulap to, ya awit to si Kristo ed tapew to, ya saray sankalinisan a lima to et akayayat ed tapew to; Lapud saya, say Krus nen Kristo et papanbendisyonan mi bilang apat-sook, ta si Kristo et nipa-krus ed satan ed apat a parte (aliwan walora): Say sankasantosan a ulo To ed toktok, say laman tan sali To ed karukey to, tan saray lima To ed kalapar to.

KATALOOR YA IMbestigasyon NIPAakar ed KRUS

Say krus ya apat so punta to, kasin sikato so krus na Romano?

Dia, pian mapatnag so makulimlim a panagnonot na karaklan, mangiter tayo na simplin tepet: sika, O Brynyan! ya tatawagen mo so krus a apat-suldong ya aliwan krus noagta 'kryzh', ibagam ed sikami: Say krus ya inawit nen Kristo ya Manangiliktar ed sikatayo—ya kinondena nen Pilato ed patey ed krus tan indalan ed panagpako, ya inawit To ed dili Ton abaga manlapud palasyo na praetor anggad Golgota—et sakey a krus, odino sakey a 'kryzh'? Tan anto so pinapawit ed si Simon a taga-Cirene : say krus nen Kristo, odino sakey a 'kryzh'? No ibagam ya say krus, sirin et malinew ya kokontraen mo so dilin rason mo; ta agyo tatawagen so krus ya apat so sulok to ya Krus nen Kristo, noag ingen say Romano ya krus. Tan sanen inawit nen Kristo ya Katawan so krus ed saray abagay to, satan a krus et aliwa ni waloran-sanga, noag ingen apat-sanga ni labat; ta anggapo ni so titulon-plaka odino say patungan na sali ed satan. Anggapoy titulon-plaka, ta ingganggan nen Pilato ya ikabit itan ed krus kayari labat ya nipa-krus si Kristo ed Golgota. Anggapoy pan-isaran na sali, ta si Kristo et agni ni inyalagey ed krus, tan ag amta na saray sundalo no panon karukey so sali nen Kristo, tan agda met ginawa so pan-isaran na sali—maliban labat no ginawa da la itan diman ed Golgota. Say krus ya inawit na saray taklay nen Kristo et aliwan waloran-suldong, noag ingen apatiran-suldong; tan imposible ya ibagan arum, maliban labat ed say krus ya inawit na taloran taklay nen Kristo et apatiran-suldong. Tan nepeg ed sikayo, o saray skismatiko, ya agyo tawagen itan a krus nen Kristo ya 'krus' unong ed panagnonot yo, noag ingen 'kryzh'; lapud apat-sanga itan, aliwan walo-sanga. Balet no tawagen yo itan a 'kryzh', malinew ya onlaban kayo ed apatiran Ebanghelista, ya no isalin ed salitan Ruso, aliwan 'kryzh' so panawag da ed satan noagta 'cross', lapud apat-sanga itan. Basaen yo ed saray Ebanghelyo: aliwa ta akasulat ya onia: 'Inala to so krus to, sikatoy linma out [549] '. Tan legan iran ompapaway, akalmo ra so sakey a laki a taga-Cirene a si Simon; tan pinilit da ya awiten so cross[550] to. Saray sagradon Evangelista, diad diyalekton Ruso, et tatawagen da so krus nen Kristo ya apat-so-sungay—ya inawit ed abaga nen Kristo—ya 'cross' tan aliwan 'kryzh'; balet sikayo ran makasalanan et agyo ni nadngel so siopaman ya tatawag ed ontan a krus ya 'cross', noag ingen et tatawagen yo yan 'kryzh'. Tan siopa so mas maong: saray sagradon Ebanghelista, ya naliwawan na Espiritu Santo, odino sikayo ran simpli tan makulangkulang a totoo? Tan ed siopa ko nepeg ya iyawat so pananisiak: ed Sagradon Ebanghelyo, odino ed makulangkulang a panagnonot yo?

Sakey nin tepet:

Saray mangaawag ed krus a apat-sanga na 'kryzh' ed Roman, unona da nin ibaga ed sikami ya: kabat da kasi so salitan Roman? Niarum ni,

Ibagada: panon so tawag ed krus ed salitan Romano? Insan ibagada, ed anton salita so uusaren so salitan 'kryzh'? Agda ta labay ya amin a totoo tan nasyon ed silong na tawen so manawag ed Banal a Krus na 'kryzh' ed salitan Ruso? Tan agda kasi naiisip ya, anggan diad panaon na Pasyon na Katawan, say salitan Ruso so uusaren ed Jerusalem tan diad Golgota, tan say Krus na Katawan et tinawag ya 'krus a Ruso'? Naiisip da ya si Kristo a Katawan, saray sagradon Apostoles, tan amin a sagradon Ama et nansalitaan ya amin ed salitan Ruso. Balet, O sikayo ran ignorante! Agyo ta nadngel so nipaakar ed pankalibuan na saray lenguahe diad Torre na Babel? Tan agyo ta amta ya balang bansa tan balang lugar et tatawagen da so balang bengatla diad dili dan lenguahe? Saray Judio et mansalita na Hebreo, saray Griego na Griego, saray Romano na Latin, tan sikami ran Ruso et mansalita kami diad dili min lenguahe, say Ruso. Tan diad katuaan, balang lenguahe et walay dili ton salita para ed krus: tatawagen na saray Judio ya 'gets', na saray Griego ya 'stauros', na saray Romano ya 'crux'—aliwan 'kryzh'—legan a say itatagar mi et 'krest'. Balet, say salitan 'kryzh' et aliwan salita na Romano, noag ingen salita na Polaco; lapud saya met lan rason, saray Polaco, diad dili dan lenguahe, et tatawagen da so krus ya 'kryzh'; ta agda ibabaga so salitan Ruso, noag ingen say dili dan salitan Polish, ya inter na Dios ed sikara. Ta balang salita et ag nagmaliw ya bukor to, noag ingen inter na Dios ed balang bansa tan nasyon. Balang no Turko, Tatar, Aleman, Hudyo, Griego, Romano, odino arum ni, amin et inter tan pinili na Dios; ta say salitan Polish et inter na Dios ed saray taga-Poland, singa met ed impangiter na Dios ed sikami ran taga-Russia na salitan Ruso. Para ed saray taga-Poland, diad dili ran salita, say krus et tatawagen dan 'kryż'; tan aliwa met ya saya et panag-insulto ed sagradon krus; ta no tatawagen na saray taga-Poland ya 'kryż' diad dili ran salita, singa met ed itatawag mi ran taga-Russia ya 'krest'.

Ta malinew la ya say krus ya apat so sanga to et aliwan say 'kryzh' na Roma, noag ingen say kien na Polandia; tan say salitan 'kryzh' et aliwan mapanginsulto, noag ingen marangal, singa met say 'cross' ya marangal ed sikatayo. Saray schismatiko, balet, ya mapanginsulto ya tatawagen day krus ya 'kryzh', et sasarili da so insusultoan; ta ipapanengneng da so inkasilib tan inka-ignorante da, ya agda amta iray salitan uusaren ed arum ya lenguahe.

Say komapat a tepet nipaakar ed krus

Say krus ya apat so sanga to et imahen o dios-diosan na Antikristo, tan sakey ya kasuklam-suklam na panagderal ya akaalagey ed sagradon lugar?

Saman a binabasol a schismatic a sulat, a manbablasphemya ed marangal a krus a apat-a-sungay nen Kristo tan tatawagen ton idolo na Antikristo tan say karuksan na panagderal, et mangibabaga—singa mangibebekta ed sarili ton kabalaw—ed saray salita nen Kristo tan saray salita nen Chrysostom.

Saray salita nen Kristo:

Say Ebanghelyo unong ed Mateo, kapitulo 99: 'No nanengneng yo so karuksan na panagderal, ya imbalita na propeta Daniel, ya akaalagey ed sagradon lugar—no iner ya ag nepeg ya wala—tawagan na manbabasa ya natalusan: insan saray walad Judea et ombatik la ed saray palandey[551] .'

Say schismatic ya interpretasyon ed saray salita nen Kristo:

Say sagradon lugar et nepeg ya natalosan bilang antokaman a lugar ya walaan na altar tan trono iray Kristianon simbaan – sakey a sagradon lugar ya ditan et mangi-aalay iray pari na sakripisyo ed Dios, ya kokonsagran da so tinapay tan alak bilang laman tan dala nen Kristo; ta diad altar na saray Kristianon simbaan et walay duaran sagradon lugar – say lamisaan na sakripisyo tan say altar: say sakey et para ed sakripisyo, tan say sakey balet et para ed konsagrasyon; Nipaakar ed saya et nansalita si San Crisostomo, ya inkuan to ya say Antikristo, antis ya isabi to, et mangipaalagey na sarili ton altar ed amin a pasen: pian deralen so tuan sakripisyo tan iyarum so sarili ton dios-diosan ed masanto a pasen, salanti, say Latin a krus.

Saray parehon tila ton salita, a kabat la na amin, et niparang ed onia:

Komento ed 1 Corinto, gapoan 150.

Ta kuan nen Chrysostom nipaakar ed saya: ya say Antikristo, antis ya isabi to, et mangipaalagey na saray altar to ed amin a pasen, deralen to so tuan sakripisyo—say Kuros nen Kristo—tan ipaalagey to so dios-diosan to ed masanto a pasen, say pinabasura a Latin a kurus.

Balet pian nabuyagyag so palson panagsisisi na saray iskismatik, unona tayon anapen so tuan kabaliksan na saray salita nen Kristo, ya susurihen iraya:

Si Kristo a Manangiliktar so nansalita na sarayan salita To: 'No nanengneng yo so makapabain a panagderal,' tan arum ni:

Nipaakar ed anton panaon so impropesiya To ya?

Nipaakar ed anton sagradon lugar? Tan

Nipaakar ed anton karuksan?

Say Katawan et agto tutukoyen so panaon tayo natan, no iner saray makakabuyak et ibabaga ran agawa la so isabi na Antikristo; noag ingen say panaon ya onsabi kayari apataplo taon manlapud impan-saka na Katawan ed tawen, sanen saray pwersa na Romano, ya indaulo nen Heneral Vespasian tan say anak ton si Titus, et onlusob ed Judea tan Jerusalem. Si San Juan Crisóstomo et manatestigo ed saya diad koma-15 ya Homilía to nipaakar ed si Mateo, diad folio 511, ya inkuan to: 'Insan onsabi so anggaan, aliwan say anggaan (na mundo), noag ingen say anggaan na Jerusalem.' Ontan met, si Santo Teofilacto, diad folio 155, so kuan to: 'Insan onsabi so sampot, aliwan na interon mundo, kuan to, noag ingen na Jerusalem.' Lamet, si Crisostomo, diad Homilia 76, diad beneg na folio 320, so kuan to: Pian ipanengneng so kalaknab na kalamidad, Inkuan To: 'Manpikasi kayo ya say itaynan yo et ag nagawa no panaon na ambetel, odino diad Sabado'[552] . Naynengneng yo ta ya sarayan salita et para ed saray Judio, tan nipaakar ed saramay kaugsan ya sinmabi ed sikara? Ta saray Apostoles et aliwan wadtan pian unoren so Sabado, nitan aliwa ran wadtan (diad Judea) nen ginawa iya nen Vespasian; ta say karaklan ed sikara et akaalis la nensaman: tan saray atilak, manaayam ira ed arum a pasen na mundo ed saman a panaon. Tan lamet, diad beneg na pahina 321, nisulat so: 'No ag inyamot iramay agew, anggapoy laman a nilaban' ([553] ). No intuloy na armada na Romano so panlikob da ed syudad (Jerusalen) na mas abayag ni, amin ya Hudyo et naderal; ta diad saya et ipapasalita to so amin ya Hudyo. Anggad dia so inkuan nen Chrysostom.

Manlapud sayan interpretasyon, malinew ya nanengneng ya ag inpropesiya na Katawan iraman a salita nipaakar ed saray panaon tayo, noag ingen nipaakar ed saman a panaon na panagderal ed saray Judio tan Jerusalem na saray Romano. Ta say makasumpa ya scroll na saray iskismatikon palson i-aaplika to so impropesiya nen Kristo ya Katawan nipaakar ed kadederal na saray Judio tan Jerusalem ed saray panaon tayo natan.

Nipaakar ed anton sagradon lugar so ibabaga na Katawan? Nipaakar ed saksakey ya sinagoga na saray Hudyo ed Jerusalem, ya walad sikara ed saman ya panaon, tan aliwan nipaakar ed saray Kristyanon simbaan tayo, ya naromog ed interon mundo. Ta ag inkuan na Katawan: 'Nian so karuksan ya akaalagey ed saray sagradon lugar', noag ingen diad sagradon lugar, samay walad Jerusalem, tan aliwan diad saray sagradon lugar na saray Kristiano ed intiron mundo. No panon ya inkuan na Katawan ya datin-datin so saksakey ya panagderal na Jerusalem ed saman ya panaon, ontan met so inkuan To nipaakar ed saksakey ya Simbaan na Jerusalem.

Ta say makapangisiyan tan mansasabian a sulat na Salita nen Kristo, ya mansasalita nipaakar ed saksakey ya Simbaan na saray Hudyo ed Jerusalem, et tila, no iyaplika ed amin a Kristyanon simbaan.

Anto so karuksan ya akaalagey ed sagradon lugar so imbalita na Katawan? Imbalita to so dios-diosan na Romanon Cesar, ya plano na saray Romano, nen asakop da so syudad, ya iyakar ed simbaan tan ipaalagey ed sagradon lugar. Kanian si San Juan Crisostomo et tinestigoan to ya diad koma-15 ya homily to nipaakar ed Mateo, diad folio 512: 'Say karuksan, kuan to, et say dios-diosan na samay ananalo ed syudad—samay mismon amapirdiy syudad tan angipasen na dios-diosan ed loob na templo; kanyan tinawag to yan "kaderalan".' Ontan met, si Santo Teofilacto, ed pahina 155 ed beneg, so nankuan: 'Say karuksan na kaderalan et ontutukoy ed sayan dios-diosan. Ta say nansakop ed Jerusalem et impasdek toy dios-diosan to diad sankasulokan na templo; mansasalita nipaakar ed panagderal lapud aderal so syudad; tan nipaakar ed karuksan lapud saray dios-diosan tan larawan na too et tinawag na saray Judio ya 'karuksan'." Anggad dia so inkuan nen Theophylact. Ta saya et sakey a makasikla, mamblasphemon a sulat, a mangibabalang ed saray salita nen Kristo nipaakar ed dios-diosan na Romanon Cesar, a mangitonton ed krus a walaan na apatiran sanga nen Kristo.

Niarum ni, satan a makapandayew a sulat et anggapoy bain ya mangibabaga, ya uusaren to ray abitlan salita nen San Crisostomo bilang paneknek tan testimonya ed makulaw a panagnonot to, saray salita ya ag balot naromog ed saray insulat nen Crisostomo. Diad komentaryo to ed Unonan Epistola ed saray taga-Corinto, diad gapo na kapitulo 150, imbaga nen Chrysostom: a say Antikristo, kayari ton mangipaalagey na sarili ton altar ed amin a pasen, et deralen to so tuan sakripisyo—say krus nen Kristo (say waloy-sungay)—tan ipaalagey to so sarili ton dios-diosan ed masanto a pasen—say binasbasan a Latin a krus [554] .

No walay siopaman a labay ton naamtaan so katuaan nipaakar ed sayan aliwan makadios tan makapangisian a tila, alaen da komon ed lima ra so saray homilia nen Chrysostom nipaakar ed saray epistola nen Pablo, tan anapen da so gapo na kapitulo 150 ed Unonan Epistola ed saray taga-Corinto, ya tutukoyen da, tan basaen da so interon pasahes, manlapud pahina 877 anggad pahina 893; Nalmo to kasi anggan say sankamelagan ya abitla nipaakar ed Antikristo, na sakripisyo, na krus, odino na impamako ed krus? Andi balot. Sarayayan makapasin-asin a totoo et mantitila parad dilin kapahamakan da, tan diad panamegley na saray tila ra et babalawen da si Santo Crisostomo! Tan ontan met ed arum a Santo, a manpipirawat ya anggan saray Santo et mangiter na pananisia ed saray tila ra.

Ontan so kabaleg a karuksa na saray totoon Rus' ya aawaten da ray tila na saray iskismatik bilang mismon katuaan; balet ituring da met a tila so sankasantosan a katuaan, ya impangaral na saray managbangat ya Orthodox!

Aliwa labat ya nipanengneng so malinlinew ya kabalaw da ed saraman ya mapanlinlang a salita, ya palson insasabian ya nanlapud si Chrysostom, noagta say baleg a kaeng-engan da—ya manepeg ya elekan—et nipanengneng met ed panamegley na makulangkulang a panagnonot da: ta tinawag da so Krus a peteg a sakripisyo. O sikayo ran talagan makulangkulang! Kasin say krus a mismo so nansakripisyo para ed sikatayo? Kasin say krus a mismo so angibuga na dilin dala to (a anggapo met ed kiew) para ed sikatayo? Kasin say krus a mismo so inatey para ed sikatayo, tan aliwan say Kordero na Dios—si Kristo? Panon a magmaliw a sakripisyo so sakey a kiew a anggapoy liknaan para ed intiron mundo? Aliwa ta say Anak na Dios so sinunog ed krus para ed sikatayo (tan aliwan say krus a mismo), tan saya ta sakey a sakripisyo ya akapres na Dios Ama? Niarum ni, tatawagen da met ya dios-diosan so krus ya apat so sanga to (ya tatawagen dan 'kryzh'; tan diad saya et malinew so ka-anggaan da. Ta say sakey ya diosdiosan et nepeg ya aligen to so too ya irerepresenta to, ya walaan na ulo, lupa, lima, sali, tan say alilingo na interon laman na too: ta si Antikristo et sakey a laki ya walaan na ulo, lima, sali tan amin ya parte na laman na too. Balet say krus ya apat so sanga to, singa ta kasi itsura na too? Wala ta'y ulo, lupa, mata, layag, sangi, lima, sali tan arum niran parte na laman na too? Ta panon a magmaliw a dios-diosan odino imahe na Antikristo so krus a apat-so-sungay, a sakey a laki ya ag mangipapanengneng na itsuran too? Niarum ni: say krus a apat-so-sungay, a tatawagen dan 'kryzh', et tatawagen a pinabaingan, a kuan da: 'say pinabaingan a Latin a krus'. Tan diad sananey a parte na gulis da et nisulat: 'Say kiew a pinag-ukitan na dios-diosan—say labay ton ibaga, say Latin a "kryzh"—tan say babalawen da bilang kasalat na Dios, et apabain, ontan met ed samay angukit ed satan.'

Diad sarayan mapanirang a salita ra, sikara et parehon matila tan sobran mapangta. Matila ira, mansasalitan tila, singa walay siopaman a mandadayew ed krus a apat so anguro to bilang kasalat na Dios. Siopa so manlilingkor ed krus bilang Dios? Aliwan saray Romano nitan sikami; ta say krus et aliwan Dios, noag ingen no sarayan iskismatiko et ituring da so waloran-suldong a krus bilang Dios da. Balet ipapasal da nin tawagen ya atiris so apatiran-suldong a krus; ipanengneng da sirin, no iner da inala so sumpa ed apatiran-suldong a krus? Manlapud anton konsilyo? Ta no anggapoy anathema na konsilyo manlapud Simbaan, ag nayarin tawagen ya atiris so siopaman odino antokaman. Anton konsilyo sirin so angibelyaw na anathema ed krus ya apat so sukat to: sakey ya Ekumenikal a Konsilyo, odino lokal a konsilyo? Seguradon say panagtipon dan eretiko, ya tinipon ed kakiewan na Bryn, so angikondena ed sagradon krus a kuadrado na Katawan ed anathema, legan a sikara met so apabbasol. Ay, kaugsan ya andi-Dios!

Say dios-diosan na Antikristo et deskribido ed Apocalipsis ya walay pakayari ton mansalita, singa sakey a mabilay a too; kanian nisulat: 'Niteran na pakayari so imahe na ayep pian mansalita, ya ibaga to, "[555] ."' Balet say krus ya apat so punta to, ya tatawagen na saray schismatics ya dios-diosan na Antikristo, wala ta'y boses o salita to ya singa too? Mansasalita ta'y krus ed siopaman? Aliwa labat ya ag-mansasalita, noag ingen anggapo ni ingen so sangi to. Panon sirin, ya say krus ya apat so sanga to et magmaliw ya dios-diosan odino imahen na Antikristo, ya anggapoy ibabaga tan anggapoy ngiwat to? Ta mantitila iray iskismatikon diad panamegley na mapanirang a pergamino da, ya tatawagen da so sagradon krus ya apat so sanga nen Kristo ya dios-diosan na Antikristo tan sakey a karuksan na panagderal ya akaalagey ed sagradon lugar. Balet diad amin ya spekulasyon tan makapanduruma ya bangat da et mapanlinlang ira, tan, singa akalilingo, agda natatalosan ya manbabatikaw la ra. Saray simpli tan ignorante, balet, et manisia ed sikara tan ontutumbok ed bakat da paonla ed lingo tan kadederal.

SA KALIMAN A TEPET NIPAakar ed KRUS

Say krus a walay apatiran sanga kasi so tanda na Antikristo, odino magmaliw kasi?

Manlapud libro nen San Juan a Teologo, a kabat bilang Apocalipsis, malinew ya impanengneng ya diad saray unor ya agew, diad isabi na Antikristo, duaran grupo na totoo so ombangon: say sakey et manisia ed Kristo, say sakey balet et diad Antikristo. Sayan duaran grupo na totoo et mangawit na selyo ed no-no ra: saramay mananisia ed si Kristo et mangawit na selyo nen Kristo, legan a saramay mananisia ed Antikristo et mangawit na selyo nen Antikristo.

Nipaakar ed saray totoon mananisia ed si Cristo, nisulat so onggendan: 'Anengneng ko so sakey ya anghel ya onleletlet manlapud kawalaan na agew, ya awit to so selyo na mabilay a Dios; tan inyeyag to ed maksil a boses ed apatiran anghel ya pinagkaloan a maneral ed dalin tan dayat, ya inkuan to: 'Ag yo dederalen so dalin, say dayat, odino saray kiew, anggad ag mi naselyoan iray aripen na Dios tayo ed no-no ra'[556] .

Nipaakar ed saray nasyon ya aturo ya manisia ed Antikristo, onia so akasulat: sikato (say Antikristo) et mangikabil na tanda ed kawanan ya lima ra odino ed no-no ra, pian anggapoy makasaliw odino makalako no agda wala so tanda, odino say ngaran na ayep, odino say bilang na ngaran to [557] .

Ta pateyen na Antikristo iramay ag mananisia ed sikato; onia so akasulat: 'Siopaman so ag mandayew ed imahen na ayep et pateyen'[558] .

Balet saramay anggapoy selyo na Dios ed no-no-ol da et nadusa ed pasnok na Dios, unong ya akasulat: 'Walay asewek ya linma manlapud bubon a singa asewek na baleg a pugon, tan say agew tan say dagem et adim-lem ed asewek ya nanlapud bubon.' Tan nanlapud asewek et linma ray tipak ed dalin, tan interan ira na autoridad, a singa say autoridad na saray alakdan ed dalin. Tan imbaga ed sikara ya agda dapat pasakitan so dika na dalin, odino antokaman a berden tanaman, odino antokaman a kiew, noag ingen saramay totoo ya anggapoy selyo na Dios ed no-no da [559] .

Kanian, imbestigaan tayo: anton say selyo na Dios, tan anton say kien na Antikristo?

Anto so selyo na Dios so walad no-no na saray totoo na Dios diad saray agew na Antikristo? Si San Andres, Arsobispo na Caesarea ed Cappadocia, say manag-esplikar na Apocalipsis, et malinew ya imbaga to ya say selyo et say Banal a Krus. Onia so panangipaliwawa na sayan manag-esplikar ed saray salita ed Apocalipsis: 'Anengneng ko so sananey ya anghel, a walaan na selyo na mabilay a Dios[560] , tan say nansulat ed saya et ibabaga to: a nampanengneng la nensaman ed si Ezequiel nipaakar ed samay akasulot na wadding—sikato so, andukey a kawes a linen—tan manmamarka ed saray noonoo, pian saray matunong et ag naderal a kaiba ray ag matunong, lapud ag-amta tan akasalimukok a birtud na saray santo, tan diad Anghel [561] . Saya met so impanengneng dia ed samay abendisyonan (Juan a Teologo): say sankatageyan a sagradon pakayari, a mangikokomandad sagradon Anghel bilang managpatey, ya agto gawaen so antokaman ed saray makasalanan anggad saray ministro na katuaan, a nitalaga na selyo, so unaan a makabat ed sikara. Sayan bengatla, anggano datin nagawa la ed saramay ananisia ed si Kristo nen saman a panaon—saraman so akaliktar ed panagderal na Jerusalem a ginawa na saray Romano—et natan et nagagawa la ed karaklan na saray manaakar ed kabilungetan (salanti, lapud dinmakel la ed libo-libo), unong ya impanengneng nen Santiago a baleg so karakel da ed bendito a si Pablo. Balet, unong ya abitla, diad panaon na isabi nen Antikristo et magmaliw ya mas malinew iya—say pan-dakel na saray matoor—say selyo na Krus a maniter na bilay, a mangibibibiig ed saray matoor manlapud saray aliwan matoor, a mangawit na tanda nen Kristo ya anggapoy bain tan makpel ed arapan na saray aliwan matoor [562] . Kanian inkuan na Anghel: 'Ag yo dederalen so dalin, odino say dayat, odino saray kiew, anggad ag mi ni tatakayen iray aripen na Dios tayo ed no-no da'[563] .

Si San Andres na Caesarea et inkuan to met ed sananey a pasen: 'Diad sampot na saray mauges a gawa et walay akamot a patey na kamarerwa, a sakop to ray ag-inmarkaan ed no-no da na sagradon selyo tan say liwawa na krus a maniter na bilay'[564] . Anggad dia so inkuan nen Andres. Mankakasakey si Santo Hipolito ed sikato, diad sermon to para ed Meatfare Sunday, diad folio 127 tan diad beneg na folio 133, ya ibabaga ton say Krus nen Kristo so magmaliw a selyo na saray matoor. Pinatunayan met iya ed libro nipaakar ed pananisia na sakey ya ag-nampabidbir ya autor, ya imprenta ed Moscow nen taon 7156, legan na panag-patriarka nen Jose; diman, ed Kabanata 9, nipaakar ed Krus, ed beneg na folio 69, akasulat so onia: Diad panaon na Kaduwan Ipaslep nen Kristo, amin a santo et markaan na tanda na krus. Ontan so pansumpal na libro. Tan anto ni so mas malinew nen sayan testimonya tan ebidensya?

Aliwa ta kuan na saray iskismatiko ya say waloy-sanga a krus so magmaliw a selyo ed saray noo na saray matoor? Balet, ondengel ira komon ed saray unonan salita nen San Andres, ya, legan ton nononoten so bision nen Ezekiel, impa-arap to met so bision nen Juan, ya inkuan to: 'Unong ya impa-awat ed si Ezekiel nensaman, tan arum ni: ontan met so diad sayan bendisyon.' Anto sirin so anengneng nen Ezequiel? Nansalita tayo la nipaakar ed saya ed tagey diad saray prefigurasyon na Krus ya nalmo ed saray bision tan revelasyon na Propeta, tan uliten tayo met iya dia: Anengneng nen Ezekiel so sakey ya Anghel ya mamamarka ed saray totoo na Dios diad saray noo da; say komanem ya marka et say Griyegon letra ya 'ταυ', ya insulat ya singa say baleg ya 'T' tayo. Satan a letra et sakey a panangipaimano ed krus a mamipat, aliwan samay mamitlo; ta sanen inyan so titulo nen Kristo ed toktok na satan a letra, onia:

nanengneng yo so apat-a-sanga a krus nen Kristo. No panon, sirin, ed satan a pakanengneng et anengneng nen Ezequiel so sakey a panangipaimano ed apat-a-sanga a krus, ontan met ed Apocalipsis et anengneng nen Juan a Teologo so mismon apat-a-sanga a krus, a satan so uusaren na Anghel a pan-selyo ed saray aripen na mabilay a Dios; samay impa-anengneng ed si Ezequiel et impa-anengneng met dia ed samay Banal. Onia so ibabaga to, tan anggapo lay arum; a say labay ton ibaga, aliwan waloy-sanga a krus noag ingen sakey a krus a apat-sanga so impanengneng ed si San Juan. Niarum ni, manlapud saya et naamtaan a say selyo nen Kristo et sakey a krus a apat-sanga, aliwan samay waloy-sanga. Insulat nen Santo Hipolito ed sermon to para ed Meatfare Week, ed beneg na folio 131: Akin et ikarga na Antikristo so marka to ed kawanan a lima tan ed no-no na saray man-dayew ed sikato? Ta anggapo lay mangawa na sagradon krus a maniter na bilay ed kawanan a lima to ed no-no to, noag ingen say lima to et akabedber, kanian anggapo lay pakayari ton markaan so dili ton parte na laman. Anggad dia so insulat nen San Hipolito. Ontan met, kuan nen San Efren: 'Say Antikristo et mangikabil ed kawanan a lima na too, tan ontan met ed noop to, na sakey a makapasubaw a litrato, pian say too et ag la makapangimarka ed sarili to na tanda nen Kristo a Manangiliktar tayo ed kawanan a lima to'[565] . Anggad dia so kuan nen Efren. Niawan balet ya malinew ya tatamgaan tayo so kanayon tayo tan arum ya parte na laman tayo na krus ya apat so sanga to, tan aliwan say krus ya waloy sanga to, legan tayon mangagawa na tanda na krus ed kawanan ya lima tayo.

Ta say krus a walay apatiran sanga, say selyo nen Kristo, no antoy itsura to natan, ontan met so itsura to ed noor na saray matoor ed saray agew na Antikristo.

Anto sirin so selyo na Antikristo? Say abitlan San Hipolito et malinew ya indeklara ya aliwan krus itan, noag ingen arum ya bengatla ya talagan sananey. Kanian, diad abitlan gawa to, diad pahina 121, inkuan to: 'Say Katawan et angiter na tanda ed saray mananisia ed Sikato—say marangal a krus; tan sikato (say Antikristo) et mangiter met na dili ton tanda. Tan lamet, diad beneg na pahina 133, inkuan to: 'Amin so tinmaynan ed Dios tan anisia ed managlinlang (say Antikristo), lapud inawat da so marka na mauges a kalaban na Dios imbes ya say makapabilay a Krus na Manangiliktar.'

Aya so testimonya nen San Hipólito—saman ya daan tan marangal a laki ed limog na saray obispo tan martir—a mas malinew ni nen say agew, a say selyo na Antikristo et aliwan say krus. Anto sirin, aya? Inyarum na saray iskismatik so Latin a krus ed saray salita nen Hipólito diad palson makulid da; singa ibabaga nen Santo Hipolito ya saramay manisia ed Antikristo et awaten da so tanda to—say Krus a Latin—imbes ya say Krus a maniter na bilay na Manangiliktar. Balet, say salitan 'Krus a Latin' et anggapo ed teksto nen Hipolito. Sarayai a managtila, kaiba so ama na saray tila, say demonyo, so nandagdag na sarayan salita ed teksto na santo lapud dilin inkamapait da; nandagdag ira na pitek ed balitok, kabilungetan ed liwawa, tan tila ed katuaan, a say gagala da et paniribaken so krus a mamitla'y punta. Nipaakar ed no anto so marka na Antikristo, malinew ya imbaga nen San Juan a Teologo diad Apocalipsis: sikato so inskripsyon, odino say ngaran na ayep, odino say bilang na ngaran to—[566] ; satan so marka na Antikristo. Ontan met, si San Andres na Caesarea et mangitestigo, ya ibabaga to: 'Say Antikristo et manparaan a mamatey, tan piliten ton ipasen ed amin ya mandadayew ed sikato so marka na apababan ngaran na apostata.' Anggad dia so imbaga nen Andres. Tan siopa so makpel ya man-isip ni na mas aralem nen saya? Maliban la no, ompan, walay sakey a labay ton itepet so nipaakar ed ngaran na Antikristo, no anto itan a ngaran. Balet anggapoy makapikabat ed saya; ta inyamot na Dios iya ed kuryosidad na too, unong ed kuan nen San Andres: 'No kaukolan (unong ed ibabaga na arum a managbangat) ya seguradon naamtaan no anto so ngaran (na Antikristo), impaamtam to la komon; balet ag inlabay na grasya na Dios ya isulat so ngaran na kaderalan ed Diosan a Libro.' Anggad dia so imbaga nen San Andres. Balet no ag inlabay na Dios ya ipatnag itan, siopa sirin so makadiskubre ed samay inyamot na Dios? Wala ray nananap ed ngaran na Antikristo ed limog na saray daan a santo, tan wala ray arum a akananap na saray bakas tan kapara na ngaran to, balet impaliwawa da itan bilang haka-haka labat, aliwan seguradon. Kanian si Santo Hipolito, diad samay abitlan a sinulat to, diad beneg na folio 131, so inkuan to: 'Say bilang to et 666; agko amta, ta delikado ya usisaen iyan sinulat.' Pansinen tayo irayan salita to: 'Agko amta'—say labay ton ibaga, isususpetsak, balet agko isiseguro—ta delikado ya ipaliwawa ya intero iyan insulat; tan inkuan to: 'Ta dakel a ngaran so naromog ed sayan numero, tan nipaakar ed arum a ngaran a walaan na numero na Antikristo, a nisulat diman, basaen na siopaman a labay to.' Ontan met ed komentaryo nen Andres nipaakar ed Apocalipsis, diad kapitulo 13, diad folio 62 [567] . Tan diad libretto nen Kagalang-galang Stephen, Obispo na Ryazan, diad Kabanata 8. Balet, ibaga mi: no sayan misteryo et ag impaamta ed saray daan a santo, pian tuan naamtaan da so ngaran na Antikristo, sirin siopa ed saray totoo natan so makapikabat ed satan a misteryo, ya ag impaamta na Dios ed siopaman? Tan ag met kaukolan odino makagunggona ya imbestigaan iyan bengatla. Maong so imbaga nen San Andres: 'Say amta nipaakar ed bilang, ontan met ed arum a bengatlan nisulat nipaakar ed sikato (say Antikristo), et nipatnag ed dugan panaon'[568] .

Nipaakar ed sikatayo, a manaanap na katuaan nipaakar ed apat-a-sungay a krus na Katawan, magenap la so impan-diskubre tayo ed tuan testimonya na saray sagradon ama, a say apat-a-sungay a krus nen Kristo et aliwan selyo na Antikristo. Ta saray schismatiko et mantitila, tan heretikon ibabatikos da so krus a kuatro-rango nen Kristo, ya aliwan makatunongan ya tatawagen dan selyo na Antikristo.

Balet no labay dan paneknekan ya katuaan so tila ra, ipanengneng da pa ed sikami anggan sakey labat a testimonya manlapud Banal a Kasulatan, odino manlapud saray daan a Banal a Ama—siopaman so nansulat odino nansalita ed satan— no kasin walay sakey ya Apostol, Propeta, managbangat, konfesor, martir, marangal, odino saray libro na simbaan so angibelyaw ya say krus a apat so sanga to et selyo na Antikristo? Siopa sirin so manisia ed saramay ag mangipapresenta na napanmatalkan a paneknek, noag ingen et mansasalita labat na sarayan bengatla base ed sarili dan palsified tan heretical a gawa-gawa? Ta singa say abung a ginawa ed tapew na buer, ya anggapoy pundasyon, et ag makatalindeg, ontan met so balang salita tan bangat ya anggapoy tuan tan malinew a paneknek et ag nayarin panisiaan o manepeg. Kanian, mangibangat ira manlapud saray daan tan apaneknekan a libro na saray santo, tan aliwan manlapud saray dili ran balo tan palson libro. Balet anggapo so nayari dan ipanengneng a testimonya, no agda ituro so ama na tila, say dili ran maestro tan giya, say demonyo, ya manbusol ed si Kristo tan say armas nen Kristo—say Santo Krus, ya ananaloan to—tan natatakot tan nankekepkep ed anino na Krus, tan diad panamegley na sangi na saray disipulo to, ya panayaman to, et mangibabalikas na saray panagmura kontra ed sagradon krus ya apat-suroy.

Balet anggano, diad panamegley na makapangisiyan a panagmura da tan say krus a walay apatiran sanga, markaan na Antikristo iray sumusunor to, nepeg ta kasi sirin a pagmaliw-an so sagradon krus a walay apatiran sanga? Arawi kami ed ontan a kanonotan. Say Antikristo et tatawagen met a Kristo: ta ag-iya tatawagen ya Antikristo, noag ingen Kristo. Ta anggan saray Judio, diad sarili dan pakatalos, et agda aalagaren so Antikristo, noag ingen say Kristo; balet sikatayo, saray ortodokson Kristiano, et agtayo kakabusolen so ngaran na Kristo ya Manangiliktar tayo, anggan no ibaga na Antikristo ya sikatoy mangawit ed satan a ngaran. Tan lapud say Antikristo et tawagen a Kristo, si San Andres et mangititestigo ed Diskurso 10, Kabanata 11, diad folio 49: 'Ipasiag to so inkasikato a Kristo.' Tan si San Hipolito, diad folio 121, et inkuan to: 'Lapud ed amin a paraan et labay na manlilimbok a manalig ed Anak na Dios.' 'Diad amin a paraan': ta tatawagen to ni ingen so sarili to ed ngaran nen Kristo. Balet say Katawan a Mismo so nansalita ed Ebanghelyo: 'Dakel so onsabi ed ngaran ko, a mangibabaga, "Siak so Kristo"' ([569] ). 'Dakel'—say labay ton ibaga, saray manunaan na Antikristo. Tan no saraya et mangala na ngaran nen Kristo ed sarili da, lalo la sirin ya say mismon Antikristo et mangala na ngaran nen Kristo ed sarili to.

Ta no panon ya agtayo babaliwalaen si Kristo, say Anak na Dios, anggano ibaga na Antikristo ya sikatoy si Kristo, say Anak na Dios, ontan met et agtayo babaliwalaen so krus ya apat so punta to, anggano satan so selyo na Antikristo. Balet no panon ya inar-aro tayo si Kristo, say Anak na Dios, tan ikokumpisal tan papanisiaan tayo, ontan met et idadayew tan uunguban tayo so sagradon krus ya apat so sampot to bilang say tuan krus, tan diad panamegley to et mangagawa tayo na senyas na krus tan tatatakan tayo diad Kumpil, bilang say tuan tatak nen Kristo ya Dios tayo, tan aliwan say tatak na Antikristo. Kanian, sumpalen tayo so amin a sakramento, bendisyonan tayo ray matuan mananisia tan say kakanen da, tan proprotektaan tayo so sarili tayo ed amin a pasen panamegley na krus a mamapatpat.

Balet no kasin-kasian so panagbusol na saray iskismatik ed krus ya apat so sampot to lapud, unong ed panaglinlang da ed sarili da, saya so selyo na Antikristo, sirin, manepeg met ya busolen da so Kristo a mismo, say Anak na Dios; ta say Antikristo et tatawagen a Kristo, say Anak na Dios. Balet antoy ka-angasan, heresiya, tan kaugsan ya gawa ra! Ta diad panagmumura ra ed Krus nen Kristo, mumumura ra met si Kristo a mismo, ya impasak ed satan.

Niarum ni, makapaelek ira met ed sayan paraan: babalawen da so krus a kuatro-rango nen Kristo, ya ibabaga dan marka na Antikristo, balet say gagawaen dan tanda na krus et diad panamegley na krus a kuatro-rango; ta gagawaen da so tanda na krus ed panamegley na samay (unong ed mapanbalaw a salita ra) marka na Antikristo, tan aliwa iran Kristiano, noag ingen anti-Kristiano. Manepeg ed sikayo, O saray makasikla! ya mansasal-at ed apat-a-sanga a krus balet inaro yo so wal-a-sanga, ya gawaen so tanda na krus aliwan ed apat-a-sanga a krus noag ingen ed wal-a-sanga, unonan igulis so tanda ed no-no yo, insan iyunat ya paonla ed eges yo, tan say kalapar na krus ed saray abagay yo, insan markaan so leksab to ya diagonal ed eges yo: tan diad onian paraan, unong ed pananisia yo, magmaliw kayon tuan Kristiano.

Kanian, diad panamegley na masimpek a pan-imbestiga, inusisa tayo la, O inad-aro, so sagradon apat-a-sanga a krus nen Kristo, tan aya so aromog tayo:

ya say krus ya apat so punta to et aliwan, diad Daan a Tipan, say anino na krus ya waloy punta to;

ta diad apat-a-sungay a krus na Romano, tan aliwan diad wal-a-sungay a krus na Bryn. Si Kristo et impasak ed krus;

ta say krus a mamapat a sulok et aliwan say krus

Krus na Romano;

ta say krus a walay apatiran punta et aliwan imahe odino dios-diosan na Antikristo, nitan aliwan say karuksan na panagderal;

tan lapud say krus a mamipat a sulok et aliwan, tan agbalot magmaliw, say selyo na Antikristo, noag ingen et sikatoy tan magmaliw ya anggad angga so selyo nen Kristo, say mabilay a Dios.

Kapitulo 25. Nipaakar ed Tanda na Krus

Naamtaan mi met ya saray arum a grupo na iskismatikon, ya tatawagen da so krus a apat-sanga nen Kristo bilang selyo na Antikristo, et sinmabi la ed ontan a kaburyongan ya ginmapo la ran manduaruwa ed tanda na krus—ya apat-sanga tan iguguhit ed laman panamegley na kawanan a lima— ta natatakot iran ompan tatak-an da so sarili da na tatak na Antikristo; tan diad katuaan, arum ed sikara et agla man-gagawa na tanda na krus, anggano no maminsan et makaloob ira ed simbaan. Itetepet da: siopa so angibilin ed saray Kristiano ya manggawa na tanda na krus—sakey a krus a apat so sanga to—ed sarili da, tan kapigan la ginmapo iyan gawa, tan siopa so nanlapuan? Tan itetepet da lamet: agta nayari so manpikasi ed Dios ya anggapoy tanda na krus, tan onyuko ya ag manggagawa na tanda na krus ed sarili?

Bilang ebat ed sayan kalokuan da, magenap la so mangibaga na antikey iran salita nen San Juan Crisóstomo, ya abitla nen unaan, manlapud komapat ya homilía to nipaakar ed Komaduan Epístola ed saray Tesalonicenses: 'Wala so tradisyon; ag la mananap na arum [570] . Saray salita nen San Basilio Maginoo, Arsobispo na Caesarea ed Cappadocia, ya adukit ed libro ya atawag ya 'Uvet', ed folio 128, et magenap met la pian ebatan iya, ya ibabaga to ya: ''Say panggawa na tanda na krus ed lupa tan pagew et sakey ya daan ya Apostolikon tradisyon, ya impasa ed sikatayo diad panamegley na panagbangat imbes ya diad panamegley na panagsulat.' Anggad dia so imbaga nen Basil. Balet ta saray bulag et manaanap na giya tan saray makapuy so pananisia et manaanap na tuan panangigiya, ipanengneng tayo met ed sikara, manlapud saray salaysay na simbaan, no panon la kabayag ya ginmapo so tanda na krus ed limog na saray Kristiano.

Say tanda na krus et ginmapo ed inmunan Simbaan manlapud panaon na saray Apostoles, manlapud saramay sankasantosan ya Apostoles a mismo, ya imbangat na Kristo ya Katawan, nen saman ya panaon sanen, kayari na Inkioli To, inyakar To ra ed paway diad Betania tan, legan ya itatagey To ray lima To, binindisyonan To ra: '[571] '. Manlapud saman a panaon, saray masanto ya Apostoles, lapud sikara met so binindisyonan nen Kristo, et ginmapo met ya manbindisyon na arum tan manggawa na saray milagro diad panamegley na tanda na krus, a magmaliw a malinew diad agano.

Diad bilay nen San Juan a Manangibangat, say Teologo, nisulat so onggendan: aminsan et akaromog si (San Juan) na sakey a mansasakit a laki a makadukol ed gilig na dalan, a pinapairap na maksil a petang, tan pinapaabig to panamegley na tanda na krus [572] ; tan say bilay nen Juan et insulat nen Prochorus, say disipulo to.

Say parehon istorya et isasalaysay to met so onggendan: Wala'y sakey a Kristiyano ya akalner ed graben kairapan kanian, lapud anggapoy pambayar to ed saray utang to, nandesisyon ya pateyen so sarili to lapud aralem a panermen. Tan kinerew to ed sakey a Hudyón a mamasalamangka ya iteran to na makapatey a samal ya iinumen to. Sayan salamangkero, lapud kalaban to ray Kristiano balet kaaro to ray demonyo, et ginawa to so kinerew to tan interan to na samay makapatey ya iinumen. Insan inala na Kristiano so makapatey ya samal manlapud sikato tan pinmawil ed dilin abung to: legan ton iisipen tan natatakot, ya agto amta no antoy gawaen to. Tan nen ginawa toy tanda na krus ed tapew na baso, ininum to itan, tan anggapoy anggan melag ya aderal ed sikato manlapud satan; ta say tanda na krus so angekal ed amin a samal manlapud kopa. Sikatoy baleg so pankelaw to ed loob to ta sikatoy maong tan agto alikna so anggan melag a kadederalan. Lapud agto la naanos so kairapan ya inter na saray nampautang ed sikato, sikatoy linma ed Hudio pian kerewen ed sikato ya iteran to na sankapateyan a samal. Balet, say Hudyo et abigla ta mabilay ni so laki, tan interan to na sankasiketan a samal, ya ininum na laki; insan, nen unla ed dilin abung to, legan ton iisipen a maong no inumen to la, nanggawa met na tanda na Banal a Krus ed satan ya inumen, tan ininum to, balet anggapoy angan antoy aderal ed sikato. Tan pinmawil ed Hudio, ya itsuran maksil so laman to; tan ininsulto to so Hudio, ya inkuan ton ag-maong ed sarili ton panagdaya. Balet, say Hudio et kinmalkal, ya tinepetan to: 'Antoy gagawaen mo no oninum ka?' Inmebat: 'Anggapo, mangigagalang ak labat na Krus ed baso.' Natan et naimano na Hudio ya say pakayari na Banal a Krus et itataboy to so patey. Tan pian suboken so katuaan, angiter na satan a samal ed aso; tan tampol ya say aso, nen atilmonan to ed arapan to, et inatey. Nen anengneng iya, say Hudio et binmatik ya linma ed Apostol a kaiba to may Kristiano, tan imbaga to ed sikato so agawa. Insan binoñgan na Santo so Hudio ya manisia ed si Kristo tan binyagan to; tan ingganggan to may mairap a Kristiano ya mangala na sakey a karga na dayami, ya pinalit na Apostol ya balitok diad panamegley na tanda na krus tan pikakasi; tan ingganggan to ya usaren to may balitok pian bayaran iray utang to ed saray nampautang ed sikato, tan usaren to may atilak pian pangasikaso ed pamilya to [573] .

Diad Biyag nen San Mateo ya Ebanghelista et nisulat: Sakey a prinsipi, a labay ton erelen so Apostol, biglan abulag tan ananap toy giya to. Ginapoan ton onkerew ed Apostol ya perdonaen so kasalanan to tan ipawil so pakanengneng na saray abulag a mata to. Say Apostol, kayari ton ginawa so tanda na krus ed saray mata na prinsipi, et interan to na pakanengneng [574] .

Diad bilay nen San Felipe ya Apostol, sakey ed Saray Labinduan Apostol, nisulat ya ingganggan na Apostol so sakey a laki a si Ira, a naliwawa ed sagradon binyag, ya igulis to ed sarilin lima to so tanda na krus ed mansasakit ya si Aristarchus, legan ton babendisyonan iray mansasakit a parte na laman to. Tan sanen agawa la iya nen Iru, say apot a lima nen Aristarchus et tampol a napaabig, say mata to et akabirbir lamet, saray layag to et ginmapon nadngel, tan sikatoy nagmaliw ya whole [575] .

Diad Bilay nen Santo Dionysius a Areopagite, nisulat ya: Nen say sagradon Apostol Pablo et ompapaway la ed syudad na Athens, sakey a tuleng a laki—ya amta na amin a totoo ya sikatoy tuleng la nanlapud inkianak—et nankimot ed Apostol ya ipagamoran to na pakanengneng. Insan to ginawa so tanda na krus ed saray mata na laki tan inkuan to: 'Ginapo tan Managbangat ko, si Jesu-Cristo, ya amalsa ed mundo, pinahiran to na lana so mata na lakin inyanak ya bulag tan interan to na pakanengneng—komon ta liwawan to ka met diad panamegley na pakayari to.' Tan tampol ya anengneng na lakin inyanak ya bulag [576] .

Si Santa Tecla, say unonan martir tan disipulo nen Apostol Pablo, nen atipon so dakel a kiew tan sanga para ed panagpool ed sikato, nanggawa na tanda na krus ed tapew na amin ya satan, linma ed tapew, tan tinmalindeg ed toktok; tan ag sikatoy tinapil na apoy [577] .

Si Santa Basilissa a Martir na Nicomedia, kayari ton ginawa so tanda na krus, linmoob ed manliliyab a pugon diad pegley na saray apoy, tan, legan a manaalagey na dakel ya oras diad manliliyab a apoy, aliklikan ya anggapoy asugatan [578] .

Saray masanto a martir ya si Avdon tan Sennis, a prinsipe na Persia, et inyakar ed Roma na Romanon emperador a si Decius tan imbantak ed saray ayayep lapud si Kristo; balet, lapud proteksyon na tanda na krus, ag-ira aderal na saray ayayep [579] .

Saray Banal a Martir Zinon, Alexander tan Theodore, kaiba so arum, ya, legan na impamartir nen Banal a Martir Terentius, ikokomemora ed ika-10 ya agew na Abril: kayari ran pinatey na gobernador Fortunatianus diad abay na sakey ya templo na panagdayew ed dios-diosan, ginawa ra so tanda na Krus nen Kristo ed saray noo ra, tan binangitan da so templo; kanian saray dios-diosan ed loob to et tampol ya atumba a walaan na maksil ya ingal tan naderal ya nagmaliw ya dabok [580] .

Say Banal a Baleg a Martir Procopius, kayari ton niyebat ed kulongan lapud dakel a makapasyan sugat ya inawat to para ed Kristo, et binisita ed pegley na labi na duaran sankasileng a anghel a singa itsura na mararakep a kalangweran a lalaki, ya angibaga ed sikato: 'Nengneng mo kami tan nengneng mo.' Tinmingin ed sikara tan inkuan to, 'Siopa kayo?' Inmebat ira, 'Sikami so anghel, ya imbaot na Katawan ed sika.' Insan inkuan na martir ed sikara, 'No sikayo so anghel na Katawan, sirin onduko kayo ed arap na Katawan diad arapan ko, tan gawa kayoy tanda na krus pian protektaan yo so sarili yo, pian manisia ak ed sikayo.' Ag-insan ginawa na saray anghel so ingangan, ya inkuan da: 'Natan et manisia ka la, ta imbaon itayo na Katawan ed sika [581] .'

Legan ya manbibiahe si San Gregorio, Obispo na Neocaesarea, manlapud desierto paonla ed obispado to, sikatoy akasabat na sakey a paganon templo ed dalan; ta labi la, tan ginmapo lay maksil a uran, kanian say santo tan saray kaiba to et napilitan ya onloob ed satan a paganon templo tan man-anop diman. Dakerakel so dios-diosan diman, ya panayaman na saray demonyo; linma ra ed pari da tan akitongtong ira ed sikato. Legan ya manbibii si San Gregorio diman, ginawa to ray dati ton kanta tan pikakasi ed pegley na labi tan kabuasan, tan nanggawa na tanda na krus ed dagem, ya adutakan na saray sakripisyo na saray demonyo. Lapud takot da ed tanda na krus tan saray pikakasi nen San Gregorio, tinaynan na saray demonyo so templo tan saray dios-diosan da, tan tinmakas la ra [582] .

Diad bilay na saray masanto a martir a si Cyprian tan Justina et nisulat: a sakey ed saray prinsipe na saray demonyo, et imbaon nen Cyprian a salamangkero ed dalaga a si Justina; kayari ton binaliw so itsura to ya singa bii, sikatoy linma tan tinikitan to na dakel a salita pian mikasal ed maruksa tan malisya a kalangweran a si Aglaides, ya inusar to ray salita na saray Apostoles manlapud Banal a Kasulatan: 'Say panangasawa et marangal tan say kama na panangasawa et ag nadudutakan'[583] . Nen nadngel to irayan salita, akabat nen Justina so demonyo, samay mapanlinlang a managtukso, tan, mas maong ni nen si Eva, tinalo to: ta, ya ag la nankatunongan na andukey ed sikato, nandaragup ya linma ed pasen na Krus nen Kristo, inyan to so sagradon tanda ed lupa to, tan inyatagey to so puso to ed Dios, say Nobyo to; tan tampol ya abalang so demonyo ed baleg a kababaingan, mas lalo ni nen say dati. Insan, samay mapangtawan a prinsipi na saray demonyo et linma ed si Cyprian, ya magulo so buek to, tan si Cyprian, nen naamtaan ton anggapo met so agawaan to, et inkuan to ed demonyo: 'Anggan sika, ya sakey a makapanyarin prinsipi tan mas marunong nen say arum ed sarayan bengatla, et agmo met tinalo imay dalaga? kanian siopa ed sikayo so makagawa na antokaman kontra ed ag natalon puso na satan a dalaga? 'Ibagam ed siak sirin,' kuan to, 'panon a armas so makapigil ed sika? Tan anto so mamapakeppes ed makapanyarin pakayari mo?' Say demonyo, lapud apilit na pakayari na Dios, et ag-boluntaryon inkuan to: 'Agmi nayari,' kuan to, 'a nengnengen so tanda na Krus, noag ingen ombatik kami ed satan, ta papoolan to kami a singa apoy tan itataboy to kami a arawi [584] .'

Nakasulat met diman: Nen naamtaan a maong nen Cyprian ya anggapo so makatalo ed tanda na Krus tan say ngaran nen Kristo, sikatoy inmisip a maong tan inkuan to ed demonyo: 'O managsira tan managlinlang na amin, kayamanan na amin a karutakan tan karibok, natan et naamtaan ko la so inkakapoy mo; ta no natatakot ka ed anino na Krus tan mankikigtel ka ed ngaran nen Kristo, anto sirin so gawaen mo no si Kristo a mismo so onsabi ed sika? No agmo natalona iramay manggagawa na tanda na krus, siopa ni sirin so naagaw mo manlapud lima nen Kristo? Natan et atalosan ko la ya anggapoy kanepegan mo, tan anggapoy nagawaan mo, tan anggapoy pakayari mon manbales. Siak, makapasinag a too, et nalansi ed impan-dengel ko ed sika tan impanisia ed saray panamaplik mo; taynanan mo ak, sika a pinaba-ba, taynanan mo ak! Dapat labat ya manpikasi ak ed saray Kristiano pian kaasian da ak; dapat labat ya man-anap ak na pasen ed saray matunong, pian iliktar da ak tan asikasoen so kaligtasan ko. 'Paalis ka, paalis ka, sika ya andi-ganggan tan makapasuklam!' Nen nadngel to ya, say demonyo et sinmugod ed si Cyprian pian pateyen to; tan, nen abagsak to, ginapoan ton bekelan. Si Cyprian, balet, et anggapoy akatulong ed sikato, tan agto amta no panon ya iliktar so sarili to odino makatakas ed maksil iran lima na saray demonyo; tan, ya ngalngali la ompatey, tinanidan to so tanda na Santo Krus, ya pinanlabanan nen Justin so amin a pakayari na saray demonyo, tan inkuan to: 'O Dios nen Justin, tulongan mo ak.' Inyatagey toy lima to tan nanggawa na tanda na krus; tan tampol ya say demonyo, a singa sakey a matalindeg ya pana, et tinmaynan ed sikato. Nen akabawi la tan akalmo na kasil na linawa, tinawag toy ngaran nen Kristo, nanggawa na tanda na krus, tan maseseg ya sinumpa so demonyo, ya ibabatikos tan babalawen to. Balet, say demonyo et tinmalindeg ya arawi ed sikato, tan, lapud agto inkakpel ya onasingger ed sikato lapud tanda na krus tan say ngaran nen Kristo, et pinasyan sikatoy binantaan, ya inkuan to, 'Agka iliktar nen Kristo ed limak.' Tan sikatoy pinmaway na baleg a pasnok ed sikato, ya angungal a singa leon, tan tinmaynan [585] .

Diad Bilay na saray Kagalang-galang ya Ama Barlaam tan Joasaph na India, nisulat ya saray demonyo, ya imbaon na salamangkero ya si Feuda, et nanggugunaet ya ipasibayag ed kalangweran ya prinsipe Joasaph so pilalek parad makasalanan ya laman; balet nen anggapoy agawaan da tan pinmawil iran andi-awit, sinibaan ira nen Feuda, ya inkuan to: 'Kasin makapoy kayon maong ya agyo ni abalo so sakey ya ugaw?' Balet sikara, lapud apilit na pakayari na Dios tan agda labay, inkuan da so katuaan, ya inbagada: 'Agmi nasungdoan so pakayari nen Kristo, tan agmi ni ingen natanaw so tanda na Krus, ya pangipeprotekta na kalangweran'[586] .

Diad Biyay na Kagalang-galang a Hilarion a Baleg et nisulat: sakey a demonyo so angitagar na dakel a kaiba to tan nankawlo na maksil a boses kanian si Hilarion, lapud takot ed mismon tanol na boses da, tinaynan to may desierto tan tinmakas. Balet, sanen abidbir to ya saraya et takot na saray demonyo, nanggawa si Hilarion na tanda na krus, inarmaan toy inkasikato na kalasag na pananisia, dinmuko, tan mapmapeket ya nampikasi ed Dios ya mangiter ed sikato na tulong manlapud tawen. Tan legan ton akadukol ya manpipikasi, pinataktak to so kalaban ya akaalagey ed tapew to [587] .

Say Kagalang-galang ya si Anthony a Baleg, legan a milalaban ed saray demonyo ya onaal-ataki ed sikato, inkuan to: 'No walay pakayari yo, inter na Katawan so autoridad ed sikayo ya kontra ed siak; nia ak, kanen yo so insagana para ed sikayo; balet no agyo nayarian, akin et mansisikap kayo nin anggapoy kakanaan? Ta say tanda na krus tan say pananisia ed Dios et sakey a padir ya agnalampasan'[588] .

Saman met a Kagalang-galang ya si Anthony, legan ton babangatan iray agagi, inkuan to: 'No anggapoy nagawaan na saray demonyo ed sikatayo diad kanonotan tayo, satan so panaon ya tatapewen da tayo panamegley na saray pakanengneng tan tatakutan da tayo, no maminsan et singa bii so itsura da, no maminsan et singa alakdan, tan no maminsan et singa baleg a laman a pinalsa, ya anggad itagey na simbaan so isasaklang na ulo to; tan ed ag-nabibilang a porma tan saray makibakal a grupo, ya amin et nababalang ed unonan pakanengneng ed say cross [589] .

Say parehon Kagalang-galang Antonion say Baleg, legan na manbibiahe ed desierto paonla ed si Kagalang-galang Pablo na Thebes, et anengneng to so sakey a laki a singa kabayo, a tatawagen na saray poeta a Hippocentaur. Nen anengneng to, inarmaan toy inkasikato ed tanda na krus tan matpel ya intepet to: 'Anta mo no iner so panaayaman na aripen na Dios?' Balet, say ayep et dinmuko ed arapan na salita na santo; tan, lapud agto makapansalita, tinuro to ed lima to so pasen ya nepeg ya laen pian naromog so aripen na God [590] .

Si Santo Epifanio na Cyprus, legan ya agni nabunyagan nen ugaw ni, et abantak manlapud masebeg ya asno; tan say ugaw et atumba manlapud asno, naderal, tan nan-akis ya ag makabangon; lapud say ulpo to et aderal ed dalin. Sakey a Kristiano a walad man, a si Cleopius so ngaran to, so linma tan tinapik to so balangbang to; tan kayari ton ginawa so senyas na krus na mamitlo, pinaabig to [591] .

Saman met a Santo Epifanio, legan a walad dalin na Ehipto, et mitotongtong nipaakar ed saray libro ed sakey a Griyegon pilosopo a si Eudemus so ngaran to; nen anengneng to ya say anak na pilosopo et bulag ed sakey a mata, ginawa to so tanda na krus na mamitlo ed tapew na bulag a mata to, tan tampol ya nilukasan so mata, tan malinew a nanengneng na ugaw[592] .

Si Kagalang-galang a Macrina, agi nen Santo Basilio a Baleg, et walay graben sakit ya linma ed pagew to, tan agto labay ya ipaamta ed doktor pian paabig, kanyan nampikasi ed ina to ya ipetek toy kawanan a lima to ed apektadon pasen tan manggawa na tanda na krus diman. Tan nen inyan na ina to so lima to ed pagew to, tan nanggawa na tanda na krus ed apektadon pasen, anggapo lay anengneng ton bakat na sakit: ta diad pakayari na Dios, naabig la so sakit, tan naandi la so sakit, ya angitilak labat na melag a marka na datin sakit bilang panonot ed milagro na Dios [593] .

Nen anengneng nen Kagalang-galang Zosima si Santa Maria na Ehipto ed desierto, sikatoy ataktakot ed gapo, ya iisipen ton nayarin sakey ya panagpakit na demonyo. Legan ya mankikigtel, nanggawa na senyas na krus, tan naandi so takot to [594] .

Nen anengneng nen Kagalang-galang Zosima si Santa Maria ya manpipikasi ed Dios ed dagem, ya akaalagey na sakey a kubito ed tapew na dalin, sikatoy alilingo, ya iisipen ton nayarin sakey ya anino: Si Santa Maria, nen naamtaan ton sikatoy laman tan aliwan espiritu o anino, nanggawa na tanda na krus ed noan to, saray mata to, saray bibil to, tan say pagew to [595] .

Saman met a Banal a Maria, kayari ton gawaen so tanda na krus ed tapew na Ilog Jordan, linmugan ed danum, tan, diad panakar to ed tapew na danum, tinaboy to so ilog [596] .

Diad *Limonar* nen Kasantosan Sophronius, Patriarka na Jerusalem, walay abitla nipaakar ed sakey a presbiterio a si Conon, sakey a monghe ed monasteryo na Penfokli, a pinagkatiwalaan na kimey a manbunyag ed saray lalaki tan bibii a nan-convert ed sagradon pananisia manlapud saray Griyego. Balet, legan ton babawtisan iray bibii, sikatoy tinukso na marutak a kanonotan, ta alikna toy marutak a pilalek ed loob to; tan, lapud takot to ed sayan tukso, labay to lay taynanan itan a lugar. Sakey ya agew, walay sakey ya marikit a taga-Persia ya linma pian manpabinyag—si —ya marakep a maong so lupa to; tan si presbiter Konon, pian agto nanengneng so inkakalkalbo na marikit legan na binyag tan krisma to, inala toy kawes to tan tinmaynan manlapud diman, ya inkuan to: 'Agak makapansiansia ed sayan lugar para ed sayan rason.' Tan legan ton taynanan imay lugar tan onkalab ed palandey, sinabat nen San Juan a Maminbunyag tan inkuan to ed sikato ed malumanay a boses: 'Ompawil ka ed monasteryo mo, tan pagaanen ko so pakilaban na laman mo.' Balet inkuan nen Abba Conon ed sikato ya mansasalit: 'Manisia ka ed siak, ag ak ompawil; ta aminpiga ka lan nansipan ya gawaen iya para siak, balet agmo ginawa.' Insan inala nen San Juan so presbiterio, pinayurong to, tan, kayari ton inlukas so kawes to, nanggawa na tanda na krus na mamitlo ed leksab na eges to, tan inkuan to ed sikato: 'Manisia ka ed siak, Presbiterio Conon, ta labay ko komon ya naawat mo so gungguna mo para ed sayan pibakal; balet lapud agmo labay, sayan bakal et inala la ed sika natan, tan agka makaawat na premyo para ed saya.' Tan say presbiter et pinmawil ed monasteryo; ed sinmublay ya kabuasan et binyagan to may dalaga tan pinahiran to na myrrh, tan anggapoy alikna ton pilalek ed loob to nen anengneng toy inkabakal to, singa binyagan to may sakey ya aliwan bii [597] .

Diad satan met a *Limonar* et walay salaysay nipaakar ed sakey a Santo Julian, Obispo na Vostretum, ya inmuksa na arum a kabkabat tan mayaman a mamamayan, tan pinanplanuan dan pateyen na samal. Tan pinan-suhol da so sakey a kalangweran a lingkor ya mantratrabaho ed sikato, ya insipan day dakel a regalo, tan interan day ugaw na makapatey a samal, pian no iyawat to so kopa ed obispado, isalin to so makapatey a samal ed satan: tan ginawa na ugaw so ingganggan ed sikato. Balet si banal a Julian, lapud naamtaan to so plano da panamegley na diwinan a rebelasyon, inala to so kopa tan inyan to ed arapan to; tan agto nin balot kinimkiman so kalangweran, tinawag to so amin a lider na syudad, kaiba la ray namplanon mamatey ed sikato. Balet, say masanto a obispo, lapud agto labay ya ipaarap iramay nampaplanoy saya, nansalita ed amin ed malumanay a boses: 'No isipen yo ya pateyen so mapaabeban Julian panamegley na samal, dia ed arapan yo ran amin, iinomen ko so samal ya inparaan yo para ed siak'; tan, binindisyonan toy baso na mamitlo ed kawanan a lima to, legan ton gagawaen so tanda na krus ed tapew to, inkuan to: 'Diad ngaran na Ama, tan na Anak, tan na Espiritu Santo, iinumen ko iyan kopa ed arapan yo ya amin, tan no naisempet ko lan amin, ag ak naperdian.' Saray nanggawa na samay samal et tinmakot iran maong; tan nan-akmew ira ed sika to, inkuenta ra so kasalanan da tan nankerew ira na forgiveness [598] .

Ontan met, say Kagalang-galang a Benedict, say abbot, et interan na sakey a baso a walay makapatey a samal a laok ed inumen to nen ugtoan na pigaran agagi a manbusol ed sikato. Balet nen ginawa toy tanda na krus ed tapew na baso, say baso et tampol ya abuyak tan aderal ed silong na pakayari na Banal a Krus, singa binugaan na bato [599] .

[600]Diad Bilay na Kagalang-galang a Simeon a Stylite et nisulat: Say demonyo, lapud imon to ed maong, et binaliw toy inkasikato a singa maliwawa ya anghel, tan pinmaway ed santo diad abay na poste, a walaan na karwahe na apoy tan kabayon apoy, singa manlalapu ed tawen, tan inkuan to: 'Dengel ka, Simeon, Say Dios na tawen tan dalin so angibaki ed siak ed sika, unong ya nanenengneng mo, a kaiba so karwahe tan kabayo, pian, unong ya si Elias so inawit ed tawen, sika met so naawit, ta sika et kanepegan na ontan a galang, lapud kasantosan na bilay mo: ta sinmabi la natan so oras mo, pian anien mo ray bunga na saray sagpot mo tan awaten mo so korona na kaabigan manlapud lima na Katawan. Kanian, la ka la, ya agla manbayag, O aripen na Katawan, pian nanengneng mo so Amamalsa ed sika tan mandayew ka ed Sikato ya amorma ed sika unong ed dili Nin Inanlong; tan komon ta saray Anghel tan Arkanghel, kaiba ray Propeta, Apostol tan Martir, ya manaanap a maong a makanengneng ed sika, makanengneng da ka met. Legan ton ibabaga iya ed demonyo, ag abirbir na santo so panag-ilili na kalaban, noag ingen inkuan to: 'Katawan! Aawiten mo ak kasi, a sakey a makasalanan, paonlad tawen?' Inmalagey toy kawanan a sali to a singa onkalab ed manlalangoy a karwahe, balet inyunat to met so kawanan a lima to, a nanggawa na senyas na krus, tan tampol ya si demonyo, kaiba so karwahe tan saray kabayo, so abalang a singa tapok ya inawit na dagem. Tan sanen naamtaan nen Simeon a satan et panaglinlang na demonyo, sikatoy nampasalamat tan nankimey ed Dios.

Ontan so karakel na testimonya nipaakar ed tanda na Krus tan say makapakelaw a pakayari na tanda na Krus; tan makalmo ka na ag-nabibilang a testimonya nipaakar ed saya diad interon Banal a Kasulatan, ya amin ya ag nayarin tiponen diad melag a libro, noag ingen no diad baleg a tomo.

Niarum ni met tayo so anggan pigaran bengatla nipaakar ed sayan tema manlapud saray Ama na Simbaan:

Si San Hipólito, legan ton mansasalita nipaakar ed Antikristo tan saramay manisia ed sikato, inkuan to: 'Mangiter na tanda ed kawanan a lima tan ed no-o da; pian anggapo'y makapanggawa na sagradon tanda na krus ed no-o da panamegley na kawanan a lima da, noag ingen say lima da et akabedber: tan manlapud saman et anggapo la'y pakayari dan manggawa na tanda ed saray parte na laman da'[601] . Anggad dia so inkuan nen Hipólito. Balet, tandaan tayo: Si Santo Hipolito et nansalita nipaakar ed tanda na krus, ya inkuan to: 'Amta na amin, ta diad panaon to et ugali la na saray Kristiano so manmarka ed sarili da na tanda na krus, tan ontan met so nagawa ed sampot na panaon, singa met ed natan ed saray Ortodokso.'

Si San Juan Crisostomo, diad saray Homilía to nipaakar ed Ebanghelyo nen Mateo, diad Homilía 54, so nansalita: 'Kanian, awit tayo so krus nen Kristo a singa korona; ta amin a bengatlan para ed sikatayo et nagagawa panamegley to. No kaukolan tayon nianak lamet, onsabi so krus; no man-akop tayo ed satan a misteryoson pakan; no ika-ordina tayo; odino antokaman so arum nin gawaen tayo, ed amin a pasen say marka na tagumpay tayo (ed saray kalaban tayo) et asingger la: lapud saya, ed saray simbaan, ed saray padir, ed saray puerta, ed saray no-no tayo, tan ed saray kanonotan tayo, isusulat tayo itan a maingat a maong. Tan ontan met: Ta manepeg ya igulis itan na gamet; balet unona et diad panamegley na linawa, a walaan na baleg a pananisia. Tan no nanenengneng mo itan ed isip mo, anggapoy maringot a espiritu so makapasingger ed sika, ta nanenengneng to so espada a mangiteter na sugat ed sikara; nanenengneng to so espada a mangiteter na kairapan ed sikara. Ta no nanenengneng tayo iray pasen ya pangibantakan ed saray nida-da, napno tayo na makapataktakot a takot; isipen yo no antoy nagamuran na demonyo tan saray demonyo no nanengneng da so armas ya inusar nen Kristo ya aneral ed amin a pakayari da tan pinutot to so ulo na dragon (say uleg)[602] . Anggad dia so inkuan nen Chrysostom.

Imbaga nen Santo Efren ed Homilia 103: 'Iyan tayo so tanda na makapangiter-bilay a Krus ed saray puerta, tan ed saray noo tayo, tan ed saray pagew tayo, tan ed saray bibil tayo, tan ed amin a parte na laman tayo: tandaan tayo so sarili tayo ed saya, tan armasan tayo so sarili tayo ed saya.' Ta saya so armas na saray Kristiano, say tagumpay kontra ed patey, say ilalo na saray matoor, say liwawa na kasumpalan, say manlukas na paraiso, say panagderal na heresiya, say baleg a pankompirma na pananisia, say panangiyagel tan dayew na saray Kristiano; a sayan Kristiano et itatalaga da ya anggapoy patunda kada agew tan labi, ed amin a panaon tan oras, ed amin a pasen. Ta no anggapo iya, agkayo mangigapo na antokaman, odino mangitonton na antokaman ed kasumpalan; noag ingen no man-idlip kayo, ombangon, man-trabaho, odino manbiabiahe ed dalan yo—no manlayag kayo ed dayat odino manbaliw kayo na ilog— pabiskegen so amin a parte na laman yo ed panamegley na Krus a maniter na bilay, tan saray makakontra a pwersa, no nanengneng da ya, et agda kayo laasinggeran; ta, kayari dan man-amot, et ombatik ira [603] .

Si San Cirilo na Jerusalem, diad Moscow Catechism ya imprenta nen taon 7204, unong ya abitla ed pahina 43, et mangibabangat, ya ibabaga to: Gawaen so tanda na Banal a Krus legan ya mangan, oninum, akayurong, akatalindeg, mitotongtong, odino manakar. Tan agka mangigapo na anggan sakey a gawa mo no agmo gawaen so tanda na Banal a Krus, balang walad abung, diad dalan, diad agew man o diad labi, o diad anggan dinan a lugar.

Onia so saray bangat nipaakar ed tanda na Krus! Anto sirin so nibagam kontra ed saraya, O skisma, ya manduaruwa ed tanda na Krus, ibabaliwala da, tan itatakot da a singa itatakot nen demonyo so krus ya apat so sanga to? Saray sagradon Apostoles, kayari dan naawat so alimbawa na bendisyon manlapud si Kristo, nampisa iran nanggawa na pakayari tan panagpaabig ed saray totoo diad panamegley na tanda na Krus; saray sagradon Martir et nansarmas la ed tanda na Krus; saray Anghel na Katawan, nen impanengneng da so sarili da ed sagradon Martir Procopius, nanggawa ra na tanda na Krus ed sarili da; Si San Juan a Mananguna, dakel a taon kayari na impatey to, et pinmaway ed presbiteron si Conon tan, diad panamegley na tanda na krus, pinatey to so pasyon na laman ed loob to. Saray santo na Dios et inuyaw da so pakayari na saray demonyo tan amin a klase na takot diad panamegley na tanda na krus. Say interon Simbaan nen Kristo, manlapud gapo to anggad natan, so sinuportaan to itan a matoor a Kristianon ugali na panggawa na tanda na krus tan panamaseseg na amin a bengatla panamegley na satan. Balet sika, O kalaban na krus, natatakot ka ed tanda na krus, tan mankalkalgal ka a singa demonyo, no bilang say apat-a-sungdo a krus et mangibantak na anino to ed sika.

No tatawagen mo so apat-sanga a krus nen Kristo ya 'selyo na Antikristo', anto balet so itawag mo ed selyo nen Kristo? Sakey ya waloy-sanga a krus? Balet siopa kasi so angan-angan ya angigana na waloy-sanga a krus ed sarili to, odino gagawaen to natan? Siopa so manpapaseguro na siopaman odino antokaman panamegley na waloy-sanga a krus? Aliwa ta usaren tayo so krus a apat so sanga to pian mangawa na tanda na krus ed sarili tayo, pian konsagraen iray totoo tan saray sakramento, tan pian bendisyonan so panangan? Ta saya so tuan tanda tan selyo na tuan Kristo a Dios tayo, unong ed panangtistigo nen Damascene, a kuan to: 'Sayan tanda et inter ed sikatayo ed saray noo tayo, unong ed paraan na panagpepelag na Israel; ta lapud saya et nikaduma tayo ed saray andi-pananisia tan nabibigbig bilang mananisia; saya et sakey a kalasag, armas tan pananalo kontra ed demonyo; saya so selyo, pian say maneral-amin et ag to nasagid us [604] .'

Anggad dia so imbaga nen Damascene. Sayan Ama na Simbaan, a mitunosan ed samay abitlan managbangat, et tatawagen to so krus a kuadrado—unong ed imahinasyon—a selyo nen Kristo, tan aliwan selyo na Antikristo. Nabaingan tan napabaingan ira, saramay tatawagen da so marangal a krus a kuatro-punto nen Kristo bilang selyo na Antikristo, tan saramay natatakot ed krus a kuatro-punto a singa met ed saray demonyo.

Kapitulo 26. Nipaakar ed blasfemya na saray iskismatikon nipaakar ed komposisyon ya mankikigtel

Niarum ni, walay sakey nin makulaw a kanonotan nipaakar ed selyo na Antikristo ya nadngel ed Brynyany: tatawagen da so tanda na krus ya ginawa na taloran game-gamey bilang selyo na Antikristo. Onia so akasulat ed mapan-eretik tan mapan-blasphemon Makulon da: 'No walay siopaman a manggawa na tanda na krus ed lupa to panamegley na taloran game-game, salanti, panamegley na taloran game-game, tinanggi da la si Kristo tan inter da la so sarili da ed si Satanas; ta satan so marka na Antikristo.' Dia so kasumpalan na say Rotulo. Kanian, tinuring da la so duaran marka bilang marka na Antikristo: say sakey a marka na Antikristo et say krus a walaan na apatiran punta, tan say sakey nin marka na Antikristo et say panagkibit-kibit na lima. Talagan ag malinew no anton sakey ed saray argumento da so nepeg ya paniwalaan—say una o say komadua; ta ag ira mankakasakey ed sarili da, tan ag da met ituturo so tuan selyo na Antikristo. Ituturo da si San Hipolito, singa sikatoy tinawag ed 'manterterter ya kilos' bilang selyo na Antikristo; balet diad saya et malinew ya mantitila ra. Tan panon ya ag ira main-ap ya mantila ed arapan na Dios tan ed arapan na amin a totoo? Ta si San Hipolito et anggapo ni ingen so abitla to nipaakar ed antokaman ya kilos na gamet, balang duwa, say 'manterterter' ya kilos odino say 'duaran-gamet' ya kilos; tan agto met insulat ya say krus ya apat so sanga to et say selyo na Antikristo; ta no panon ya say krus ya apat so sanga to et aliwan tan ag magmaliw a tanda na Antikristo, ontan met so panagkibit-kibit na gamet et aliwan tan ag magmaliw a tanda na Antikristo. Ta satan a tistigo—si San Hipolito, ya pananisiaan na saray iskismatik—et ag manitestigo ed saray panag-insulto da ed Dios. Basaen na amin so salita nen Hippolytus—ya tutukoyen na saray Brynians—a walaan na maingat ya atensyon tan panagnonot, tan usisaen iratan letra-por-letra tan salita-por-salita: makalmo kayo ta diman na anggan anton pibabaga nipaakar ed ayos na saray game-game? Andi balot. Akin sirin, sarayan managtila et mankukpel iran mantila nipaakar ed si San Hipólito ontan met ed sarili da? Aliwa ta pian malinew dan ipanengneng so inkasikara bilang ananak na ama na tila—say demonyo?

Anengneng ko met, diad saray listaan manlapud saray sulat nen Avvakum, ya sayan palson managbangat, ya mambabangat na duaran-gamegamet (estilon Armenian) a tanda na krus legan ton ibabaliwala so taluran-gamegamet, et ibabalikas to irayan onsublay a panaminsal:

Insan say sekta na Nikonian et onakis, lapud agda inikumpisal so puro ya Saksakey ya Anak, say duaran naturalesa na kadi-diosan tan katooan ya nankasakey para ed kaligtasan tayo, noag ingen et ituturok da so taloran gamet para ed taloran marutak ya espiritu, a sikara so espiritu na saray demonyo, a singa saray patang. Nankayat ira ed interon uniberso: bendito so siopaman ya manbabantay tan man-iinget ed saray kawes to, pian ag-napatnagan ya akalubas. Nengneng yo, ama tan agagi ko, sayayan makapakepkep ya heresiya et say inkakalubas na kamarerwa tan laman; ingeten tayo so sarili tayo kontra ed saya ed amin a paraan. Oniay kasumpalan na blasfemya nen Avvakum.

Diad sarayan mismon salita, impanengneng nen Avvakum so inkasikato bilang managtila, heretiko, managliwa na kabaliksan tan managtila ed Dios, a nabuyagyag na antokaman a matalinon panagnonot.

Mankakabalaw si Avvakum nen tinawag to itayo, saray ortodokson Kristiano, ya taga-eskwelan Nikoniano. Talaga kasin nanlapud si Nikon so nanlapuan na Kristianismo ed Russia? Talaga kasin naliwawaan itayo ed sagradon binyag diad panamegley to? Nadngelan mi ya si Kabanalan Nikon et sakey a baleg ya obispo na Dios, Patriarka na Moscow, sakey a too ya maalam ed Banal a Kasulatan, matoor, tan banal ed bilay to; balet aliwa ya sikato so apoko mi, diad laman man o diad espiritu, ta aliwa kami ya inyanak to, tan aliwa met ya nanlapud sikato so pananisia mi. Balet sikatayo et nanlapu, diad panamegley na inkianak na laman, ed tribo nen Japheth, ya anak nen Noah; tan diad espiritual ya inkianak et nanlapu ed masanto ya Prinsipe Vladimir, Kapara na saray Apostol, ta manlapud sikato so interon Russia et inawat to so pananisia tan binyag; tan si Vladimir et inawat to itan manlapud saray Griyego, tan saray Griyego et inawat da itan manlapud saray daan ya masanto ya obispo tan managbangat na uniberso; Saray daan a obispo tan managbangat et inawat da itan manlapud saray sagradon Apostoles; Saray Apostoles et inawat da itan manlapud si Kristo a Mismo: ta sikatayo et Kristiano, tan aliwan Nikanio, unong ed saray salita na sagradon Apostol Pedro, 'pinilin lahi, sakey a panarian a panag-alagad, sakey a sagradon bansa, sakey a totoo para ed sikato a mismo' ([605] ). Balet si Habakkuk, kaiba iray disipulo to, lapud impansian da ed Simbaan nen Kristo tan say Ortodoksyon a pananisia, diad anton lahi ka la? Seguradon diad lahi na kalaban nen Kristo – say demonyo.

Mankatila lamet si Habakkuk, manbabansag na mauges ed sikami, singa agmi ikokumpisal ed Saksakey ya Anak na Dios, si Kristo ya Katawan tayo, so duaran naturalesa—say inkadios tan say inkatao—ya nankasakey para ed kaligtasan tayo. Sikato mismo so manggagawa na saya, unong ya impanengneng nen una ed unonan parte, ed komaduan treatise, no iner ya impalima so heretikon panagnonot to, ya ibabaga ton walay sananey ya Anak na Dios ed tawen a kaiba so Ama, tan sananey ya Anak ed eges na Sankasantoan a Birhen.

Si Avvakum et heretiko, mansasalita na makapasinagem ed marespeton panaggawa tayo na tanda na krus, tan tatawagen to itan ya heresiya, a panamegley na satan et marespeto tan duga ya ipapanengneng tayo so taloran Persona na Sankasantosan a Trinidad; tan, legan tayon mangagawa na tanda na krus ed sarili tayo na marespeto, ibabaga tayo: 'Diad ngaran na Ama, tan na Anak, tan na Espiritu Santo'. Diad panagtanggi to ed sayan tanda na krus, itatanggi to so pananisia ed Trinidad.

Impanengneng nen Avvakum so inkasikato bilang managbaluktot na katuaan tan baleg a managtamor, ya aliwan duga so impangawat to ed saray salitan akasulat ed Libro na Apocalipsis, kapitulo 16: 'Anengneng ko manlapud sangi na dragon, tan manlapud saray sangi na saray ayayep, tan manlapud sangi na palson propeta , taloran maringding a espiritu a singa patang a linmabuas[606] , tan arum ni.' Sikato balet, uusaren to so baluktot ya interpretasyon to ed sarayan salita pian ilansi so makapoy ya kanonotan tayo, singa say pan-gawa tayo na tanda na krus ed taloran game-gamez et pan-awag tayo ed taloran maringding a espiritu tan taloran tukak ya ompapaway ed uniberso. Lapud panggagawa to ya, mansasalita na makapasinagem ed Sankasantosan a Trinidad, ya diad ngaran to et manggagawa tayo na tanda na krus ed taloran game-gamez, ya ibabaga to: diad ngaran na Ama, tan na Anak, tan na Espiritu Santo. Balet tatawagen to so Ama, tan so Anak, tan so Espiritu Santo—say Dios ya aawagan tayo—a taloran maringding a espiritu tan taloran tukak. Ay, makapasinagem a panagmura! Ay, panagmura ya makapasukal ed Dios! Ay, inkamapangasin ya anggapoy Dios! Siopa kasi so nan-dengel la manlapu ni nen saman ya panaon na ontan a panagmura kontra ed Sankasantosan a Trinidad? Anggapo ni a heresiya, odino antokaman a kaugsan, so akapagmura la ed Sankasantosan a Trinidad a singa ginawa na mamumurang ya si Avvakum. Ontan so maestro na saray iskismatiko; ontan so tutumboken da; ontan so ortodoksiya da.

Niarum ni, sayan makasarisarin sulat na saray makasarisari et walay makapandir-it a kilos to kontra ed tanda na Krus: walay gulis na sakey a lima a taloran game-gamey so akasugpon; ed sakey a game-et so akasulat ya 'sa', ed sakey 'ta', tan ed komatlo et 'na'—sikato ya si Satanas; tan apirmaan, ta satan a ngaran et kien na mauges a kalaban na Dios, say Antikristo, a iyepag to ed kawanan na saramay manisia ed sikato. Tan mansasalita na makapasinagem kontra ed sikatayo, saray ortodokso, singa man papanisiaan tayo so Antikristo imbes ya si Kristo, tan singa awit tayo so ngaran na Antikristo ed taloran game-game tayo, tan singa gagawa tayo so tanda na krus ya say ngaran et say Antikristo. Saray ontan a panagmura so ipupulok na samay binusol a Scroll ed sikatayo, a mananisia ed si Kristo (aliwan ed si Antikristo), tan ag mangagawa na tanda na krus a kaiba so ngaran na Antikristo, noag ingen diad ngaran na Sankasantosan a Trinidad: say Ama, say Anak, tan say Espiritu Santo. Kabalang to ya tinukoy si San Efren tan si San Hipolito bilang tistigo, ta tinawag da iyan tanda na taloy gamet bilang tanda na Antikristo; balet diad saraman a santo (unong ya abitla tayo la) et ag-itan balot naromog. Saya et sakey a imbension na demonyo tan say engas na sangi na impierno.

Mas manepeg ed sikara, bilang saray makasikla, ya isulat so ngaran na sakey a demonyo panamegley na pan-gesto dan duaran-gamegamet ya Armenian: 'de' ed sakey a gamegamet, 'mon' ed samay sakey; tan sirin, sakey a demonyo so manayam ed duaran gamegamet da—samay mismon abayag dan in-alima ed saray puso da, ya uunoren da, tan diad espiritu to et ibabangat ira, ya manggagawa na saray mapanirang tan palson bangat kontra ed Simbaan nen Kristo. Balet say Dios na panagbales, say Katawan, Dios na panagbales, so mangibales ed sikara unong ed saray gawa ra, tan deralen to ra lapud panaglinlang da.

Diad satan met a schismatic a Scroll, a mangibabangat na duaran-gamegamet ya Armenian a paraan na panggawa na tanda na krus, akasulat ya onia:

Diad baleg ya imprentan Libro na Liturhiya, pahina 659: 'No walay siopaman ya ag mangawa na tanda na krus ed panamegley na duaran game-game, singa ginawa nen Kristo, sumpaan komon.'

Balet, inala ko iman a baleg a naka-imprentan Libro na Liturhiya tan, kayari kon usisaen iray parte to, aromog kon nai-imprenta ya nai-iba a singa onia: 'No siopaman ag mangawa na tanda na krus ed panamegley na duaran game-game, a singa ginawa nen Kristo.' Tan saya et tampol ya nanengneng a sakey a schismatic a tila, ta say akasulat ed teksto et: 'no siopaman et ag manggawa na tanda na krus'; balet inyarum da so 'iya' tan 'atan', kanian say kabaliksan to et: 'no siopaman et ag manggawa na tanda na krus'. Kanian, tatakien da ray totoon simpli ed saray tila ra, ya iyarum da ed akasulat so ag-akasulat, singa ed impangyarum da na 'iya' tan 'atan' dia: ta sakey a bengatla so manggawa na tanda na krus para ed arum, tan sananey a bengatla so manggawa para ed sarili.

Nonoten yo ya maong: si Kristo a Katawan et binyagan kasi ed tanda na krus legan a manbibilay ed dalin a kaiba ray totoo? Inurnos to kasi so saray game-gamet to a singa tanda na krus ed laman to? Kasin ginawa so tanda na krus antis na Pasion nen Kristo na saray sagradon Apostoles ya tinmuloy ed si Kristo, odino na saray Propeta tan saray atateng ya inmona ed sikara?

Tan ontan met: angibunyag kasi si Kristo a Katawan na siopaman gamit so duaran game-game? Iner so akasulat? Diad anton Ebanghelyo odino diad anton Apostol? Nakasulat ed Ebanghelyo nen Lucas, diad unor a kapitulo, no panon ya si Kristo a Katawan, legan na itatagey To ed tawen, et binindisyonan To ray sagradon Apostoles: Inyatagey To ray lima To tan binindisyonan To ra; balet anggapoy abitla diman nipaakar ed panag-ayos na saray game-game. Binindisyonan to ra ed interon lima to, ed amin a game-games to. Say gawa na panagkumpas na saray game-games et nagmaliw a nakaugalian ed saray matoor, tan maong a kaugalian itan; balet aliwan doktrina na pananisia.

Balet agko la ituloy so panagsalita nipaakar ed ayos na saray game-game; ta dakel la so asulat tan ni-esplika nipaakar ed sayan tema diad libro ya *The Rod*, tan diad libro ya *Uvet*, a singa ontan so tawag da ed satan, tan diad saray nirebisan Salmo; saramay labay da et basaen da la diman.

Kabanata 27. Nipaakar ed panagmura ra kontra ed Saray Misteryo na Dios

Niarum ni, saray iskismatiko et babalawen da so sankalinisan a diwinin misteryo: say Laman tan Dala nen Kristo, a seselebra ed porma na tinapay tan alak.

Bablasphemien tan babalawen da irayan sankatageyan a sagradon bengatla a singa ra sakey a karuksan, tatawagen da so panangawat ed saray diosan misteryo a karutakan, say sankabebaan ed amin a karutakan. O andi-Dios a panagmura, tan makapakebbiew a panag-insulto kontra ed si Kristo a Katawan tayo, a rerespetoen tan aawaten tayo ed saray sankasantoan a misteryo To! O makapasakit a kairapan ed Katawan tayo manlapud saramay andi-baetan tan aloklokoy a aso, a nankabukay na saray sangi ran man-tawil kontra ed Sikato, a say arum ed sikara et nankiyaw: 'Alaen Yo, alaen Yo, tan ipapaku Yo ed krus!'

Mamblasphemiya tan mansasansakitan da ray taloran sagradon misteryo (unong ed impaamta ed sikatayo) lapud:

Unona, lapud say krus a walay apatiran sanga ya adrowing ed sagradon prosphora;

Saya et lapud saray balon imprenta ya libro na liturhiya:

Tan saya, lapud saray pari ya mangigagawa na saray sagradon seremonya.

Tatawagen da so krus a mamipat a sanga bilang tanda na Antikristo:

Saray balon imprenta ya libro na Liturgy et tatawagen ya 'balo a pananisia';

Tan saray klerigon manlilingkor et kritikaen ed duaran rason: lapud say nitalaga ya bayar para ed panag-appoint da, ya tatawagen na saray iskismatikon suhol, tan lapud say marutak ya panagbilay da,

Tan ibabaga ra ya, lapud sarayan bengatla, saray pari et aliwan pari; say Liturhiya et aliwan Liturhiya; say sakripisyo et aliwan sakripisyo.

Balet, usisaen tayo so taloran punto:

1) Kasin say krus a walay apatiran punta ya adrowing ed sagradon prosphora et sakey ya makasbel ed panag-alay na Sagradon Sakripisyo, kanian nayarin aliwa la itan so Laman nen Kristo?

2) Kasin saray balon imprenta ya Libro na Liturhiya et sakey ya makasbel ed Banal a Liturhiya, kanian ag la magmaliw ya tuan Liturhiya?

3) Kasin say bayar ya ingganggan para ed ordinasyon tan say maruksa ya panagbilay na pari so manamper ed isabi na Espiritu Santo tan say panagselebra ed saray misteryo na Dios no say pari et manlelebrasyon na Liturhiya?

UNAN EKSAYMINASYON

Nipaakar ed say krus ya apat so sanga to ed prosphora; kasin satan et sakey ya makasbel ed Banal ya Sakripisyo?

Itetepet ko:

Diad sagradon selebrasyon na saray misteryon divino, ya iyapay ed Dios Ama para ed intiron mundo diad porma na tinapay: kasin say krus, ya impinta bilang selyo ed prosphora, odino si Kristo a mismo, ya impasak ed krus diad porma na krus?

No say krus so iyapay a sakripisyo, sirin aliwa si Kristo; ta ontan so kabaliksan to ya aliwan say laman nen Kristo so walad satan, noag ingen say sustansya na kiew na krus a walad porma na tinapay, a baleg a kabalawan tan andi-kakanaan.

Balet no si Kristo a mismo so iyapay a sakripisyo, sirin aliwan say krus; ta aliwan say krus so isasakripisyo para ed bilay tan kaligtasan na mundo, noag ingen say Kordero na Dios, a mangekal na saray kasalanan na mundo, so isasakripisyo ed porma na krus.

Tan lapud aliwan say krus noag ingen si Kristo so iyalay bilang sakripisyo, antoy makasbel ya say sakripisyo et irepresenta na apat-a-sanga a krus, ya impinta bilang selyo ed prosphora?

Tepetan ko lamet:

Nen si Kristo ya Manangiliktar et impasak ed krus para ed sikatayo, ya inyunat to ray sankasantoan ya lima to, si Kristo kasi nen saman et waloy-sanga, odino apat-sanga?

Agmo nibaga ya sikatoy waloran-suldong, O Brynyan! Noag ingen, sikatoy apatiran-suldong: say sankasantosan a ulo to ed toktok na krus, say inyatagey a laman to ed karukey na satan, saray sali to ed leksab na krus, tan saray lima to ed kalapar na satan; tan ontan so impangigana to ed prosphora bilang sakey ya apatiran-suldong a krus.

Anto sirin so kontra ed krus ya apat-suldong diad prosphora, ya panaglarawan yo ed laman nen Kristo, ya impasak ed krus ed apatiran parte?

Lamet:

No say Kordero na Dios, ya inyalay ed sagradon disk, et tinusok na kampit, inyalay kasi ed porma na waloran-sanga ya krus, odino apat-sanga? Diad katuaan, diad porma na apat-sanga ya krus, ya pinutot ya paandukey tan paatras ed apatiran sampot tan parte, tan aliwan diad waloran sampot tan parte.

Tan no say Kordero, sano gergeran ed apatiran parte, et ag nadudutakan na apat-sanga a krus; antoy dutak o makasbel ed sagradon sakripisyo manlapud satan ya apat-sanga a krus, ya akatatak ed tapew na Kordero?

Niarum ni:

No say pari, legan ton iseselebra so Banal a Misa, kayari ton ibalikas iray salita nen Kristo tan ipikasi so Espiritu Santo, ya ibabaga to: 'Tan magmaliw komon…' tan arum ni, et manggawa na tanda na krus ed tapew na saray banal a sakripisyo; antoy krus so panggagawaan to na tanda: say waloy-sanga, odino say apat-sanga? Diad katuaan, sakey a apat-sanga.

Tan no saray sagradon regalo, no bendisyonan na apat-sanga a krus, et ag nadudutakan noag ingen nasasagradoan, antoy pandudutak o makasbel ed saray sakripisyo manlapud satan ya apat-sanga a krus, ya nipanengneng bilang selyo ed Kordero?

IKADWAN PAKAKATAN

Nipaakar ed saray balon imprenta ya Libron Serbisyo; kasin satan et sakey ya makasbel ed Banal ya Liturhiya?

Itetepet ko:

Diad saray balon imprenta ya Service Books, nansalat kasi so kadaanan ya ayos na Banal ya Liturhiya? Nansalat kasi so saray pikakasi tan saray salita nen Kristo, tan say panawagan na Espiritu Santo? Andi balot: noag ingen, singa met ed saray daan, imprenta ra met ya anggapoy kulang ed saray balo.

No sirin, diad saray balon imprenta ya Service Books et ag-inuman so ayos na Banal a Liturhiya, odino saray pikakasi, odino saray salita nen Kristo, odino say panawagan ed Espiritu Santo; noag ingen, singa met ed saray daan, ontan met ed saray balo et imprenta iran amin ya anggapoy kulang: anto sirin so makasbel ed Banal a Liturhiya ya ginawa na saray balon imprenta ya Service Books?

Tepeten ko lamet:

Siopa so mangigagaway na Liturgiya? Siopa so manpipikasi ed Dios legan na selebrasyon? Siopa so man-iimbita ed Espiritu Santo ed tapew na Saray Banal a Regalo tan mangiiter na sakripisyo? Say libro kasi—say daan odino balon Service Book—odino say too ya pinili para ed sayan gagala, salanti, say pari?

No say libro—kadawian man ya daan o balon Service Book—et balido ya maong; ta ag nakaukolan so pari, noag ingen say libro mismo so nepeg ya ikarga ed altar.

Balet no sakey a pari, imbes ya libro, so mangigagaway na Liturhiya, antoy kontra ed say kapapaimprenta nin Libro na Serbisyo, ya ditan et babasaen na pari iray parehon dasal a singa ed daan a Libro na Serbisyo, ibabalikas to ray mismon salita, tan gagawaen to ray mismon ritos, unong ed impangibilin ed daan a libro?

Kapitulo 28. Nipaakar ed Bayar na Pari

Komatlon PAKAKATAN

Nipaakar ed bayar ya singiren na saray pari para ed panagselebra na Banal a Liturhiya, ya tatawagen na saray ismastiko ya 'sueldo', tan nipaakar ed marutak a panagbilay da; saraya kasi so makasbel ed Banal a Espiritu ya onggawa panamegley na saray Banal a Misteryo?

Nipaakar ed bayar.

Itetepet ko: say duara—bayar tan suhol—et saksakey tan pareho? No saksakey tan pareho ira, sirin et ag nayari ya saray pari ya manlilingkor ed altar et suportaan manlapud altar; ta ugali la ed sikara so mangawat na bayar manlapud saray matoor para ed balang serbisyo ya eklesiastikal: para ed binyag, para ed kasal, para ed kumpisal, para ed saray serbisyo na pikakasi, para ed ponpon, para ed komemorasyon, para ed panag-awit na Saray Banal a Regalo, tan arum ni; tan amin iraya, bilang regalo manlapud Dios, et ag nepeg ya ilako, noag ingen itdan na libre. Tan unong ed ingganggan na Apostol ya saray manlilingkor ed sankasantuan et nepeg ya mangan manlapud sankasantuan, tan saray manlilingkor ed altar et nepeg ya makaawat na sustenido da manlapud altar [607] ?

Kanyan, ipaamta ed amin, ya walay pandumaan na ikapulo tan sueldo. Say ikapulo et ingangan na Simbaan para ed pambilay na saramay manlilingkor ed altar; balet say sueldo et isesebel, lapud saya et panaglako na saray sagradon bengatla, ya tatawagen ya simony, ya ingaran ed si Simon a salamangkero, ya ginmapon saliwén so grasya na Espiritu Santo manlapud saray Apostoles panamegley na pilak [608] . Say ikapulo et amta na amin, balet say suhol et iteter ed sekreto; lapud saya, tatawagen itan ya sacrilege. Say ikapulo et andi-kasalanan, lapud inabuloyan na Simbaan; balet say suhol et kasalanan, ya isesebel na Simbaan. Say ikapulo et melag a kantidad, balet say suhol et baleg. Say ikapulo et manumpal na katungkulan ed Simbaan, legan a say suhol et sekreto ya sasalien to so pabor na Simbaan. Ta say buis et nibilang a limos, unong a nanengneng ed saray salita na matunong a Griyegon Emperador a si Justinian, diad libro a *Kormchiya*, diad folio 323, no iner so akasulat a onia: 'Aliwa labat ya agmi iya babawalen, noag ingen itetepet mi ya gawaen da ray ontan a bengatla para ed kaligtasan na saray kamarerwa da.' Ta ipapawal mi labat so iter na sakey a pribadon too imbes ya ed saray sagradon simbaan. Anggad dia so asabi na salita nen Justinian. Tan diad katuaan, say ikapulo et para ed kaligtasan na kamarerwa; ta say iter ed saray klero et para ed pambilay da, legan a say iter ed obispo et tampol ya ipapamigay bilang limos ed saray mairap-bilay . Nipaakar ed bayar, itan et ituring ya kasakim tan aliwan duga ya ganansia, tan panag-extorsyon, tan ituring ya graben kasalanan; tan dusaen itan na ekskomunikasyon tan anatema; unong ya nanengneng ed libro ya kabat bilang 'Kormchiya', ed Kabanata 1, ed saray Apostolikon Canon, ed pahina 7, verso.

Tuntunan 29 na Saray Banal ya Apostoles.

Siopaman ya obispo, pari, o diakono ya angawat na opisina to bilang kasalat na kayarian et nepeg ya ekalen ed pwesto, ontan met so angikonsagra ed sikato.

Para ed arum ya ontan a kaso, nengnengen so parehon *Kormchiya*, folio 184 ed beneg, tan folio 211 ed beneg, tan saray folio 283, 284, 289 ed beneg, tan 290 ed beneg.

Nipaakar ed saray bayaran ya legal ya babayaran ed ordinasyon, nengnengen ed parehon libro, ya kabat bilang *Kormchiya*, Kabanata 42; tan diad saray dekreto nen Emperador Justinian, entrada numero 32 ed folio 319: diman et espisipikon nisulat no anto so bayaran ed ordinasyon. Si Emperador Justinian so linma ed trono na Imperyo na Griyego nen taon 527 AD.

Si Theodore, Patriarka na Antioch, a kabat met bilang Balsamon, diad saray komentaryo to nipaakar ed saray Apostolikon Canon tan saray Konsilyo na Saray Banal ya Ama, diad silong na kapitulo 54 [609] , et nononoten to so matoor a Griegon Emperador Isaac Komnenos, a, diad panamegley na imperyal a dekreto to, et kinompirma a pitoran zlatics so nepeg ya iter na presbiteryo ya i-ordena ed obispo, ya ipapartey ed onggendan a paraan: sakey a zlatic manlapud saray klero, taloran zlatics manlapud saray diakono, tan talora manlapud saray pari. Ginmapo so panari nen Isaac Komnenos ed Greece nen taon 1057 AD; Si Theodore Balsamon, diad dapag to, et nansulat na komentaryo nipaakar ed saray canon nen taon 1202.

Nengnengen na amin no panon ya, manlapud apalabas ya panaon, ya impaalagey na saray matoor ya emperador ed Simbaan na Griyego so andi-kasalanan ya tributo manlapud saramay i-ordina; manlapud diman tayo inawat so pananisia tayo tan saray totontonen tan ganggan na Simbaan.

Amta met no akin ya impaalagey iyan ugali para ed saray i-ordina: say balon in-ordina ya pari odino diakono et, kayari na ordinasyon to, nepeg ton mangiter na panangan ed obispo tan saray klerigo to. Balet, lapud aliwan amin et makapangiter ed obispo tan saray klerigo to unong ed kanepegan, ta limitado so pibabali da, kanian indekreto ya say bayar na pakan et nepeg ya itakda ed pitoran zlatics. Balet no antoy itsura na sarayan zlatics ed Gresya ed saman a panaon—no atagey o abeba so balor da—et agtayo amta. Diad saray dalin tayo, balet, say buis et ag nababayar na balitok a sinsilyo, tan aliwa met ya baleg so balor to: ta diad lugar na balitok a sinsilyo, saray datin obispo na Russia et impaalagey da so hryvnia. Nipaakar ed saya et akasulat so onggendan: Diad panaon nen Kabanalan Ciril (say komatlo ya angawit na satan a ngaran), Metropolitan na Kyiv tan Interon Russia, nen si Serapion et nitalaga bilang Obispo na Vladimir (diad taon 6782 na panamalsa na mundo, tan diad taon 1274 na Inkarnasyon na Salita na Dios), saray onsublay ya obispon aya et wadtan ed satan a panagtalaga: Si Santo Ignacio, Obispo na Rostov; si Teodoato na Pereyaslav; tan si Simeon na Polotsk; sarayan obispon an-kumpirma ed saray balon inordinan, ya impasakop da ya say balon inordinan a pari et mangiter na pitoran hryvnia ed saray membro na koro.

Diad libro ya *The Correct Old Manuscript*, diad saray canon na Komanem ya Ecumenical Council, diad Canon 22, tan diad komentaryo nipaakar ed satan, say onsublay so akasulat:[610] : Saray onseet ed sakramento na Santo Orden para ed ordinasyon et iyarap ed lokal ya obispo. Saray ontan a totoo so manbayar ed amin ya gastos tan kakailanganen: para ed kandila, para ed alak (pang-simbaan), para ed insenso tan prosphora, para ed serbisyo na saray pari tan arum niran gastos, tan para ed panangan na obispo. Saray ontan a totoo et ag nepeg ya isusumlang odino akusaan, ta anggapoy kaugsan a nagagawa ed sarayan bengatla, tan say ordinasyon et nagagawa ya tampol, unong ed imbaga nen Kristo: 'Tampol kayon inawat; tampol kayon mangiter.' Ta sananey a bengatla so mangala na bayar para ed ordinasyon, odino, say panaglako tan panaliw na saray sagradon rangko; balet saraya et simplin sakripisyo tan donasyon. Ta anggapoy panaliw o panaglako dia, tan sayan gawa et naromog ed amin a pasen; tan saray totoon matua so kanonotan da et anggapoy kontra ra ed saya, unong met ed kuan na Apostol: 'Siopa kasi so manserbi bilang sundalo ya man-gastos ed dili to? Balet, say sustansya to et nanenengneng to manlapud saramay seserbien to.' O siopa so manmula na kaubasan tan ag mangan na bunga to? O siopa so man-aalaga na kawan tan ag oninum na gatas na kawan? Nipaakar kasi ed kakanen na too so ibabaga ko? Andi, aliwa ta saya so ibabaga na mismo a Ganggan? Ta nisulat ed Ganggan nen Moises: 'Ag mo sakbongan so sangi na baka legan ton mangal-alig' (say labay ton ibaga, ag mo pipigilan so ayep ya mantratrabaho para ed sika ya mangan; pakanen mo). Nipaakar ed naakan na saray baka kasi so ibabaga na Dios? O nipaakar ed amin a bengatla kasi para ed sikatayo so ibabaga To? Ta nisulat para ed sikatayo: '[611] '. Tan lamet: 'No nitanem kami na espiritual a bengatla ed sikayo, baleg kasi no man-ani kami na materyal a bengatla manlapud sikayo?'[612] ?

Nonoten tayo pa so onggendan:

Nen saray apalabas a taon, legan na panaon na saray nansian a prinsipalidad na Russia, legan a walad pananguley na Horde, sakey a grupo na saray heretiko, a kabat bilang Strigolniki, so tinmakder ed syudad na Pskov, (singa saray Kapitons Brynyans ed natan), ya, diad impansalita ra na pigaran panagmura kontra ed Simbaan na Dios, so sinmian ira ed satan tan inyarap da so dakel ed panagmakulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkulangkul tan lapud saya et inliklik da ray pari tan say Simbaan. Nen naamtaan to ya, Say Kasantosan a Philotheus, Patriarka na Constantinople (ya diad saman a panaon et walay kolkolan da nen Santo Alexius, say Metropolitan, tan si Roman, say Obispo, nipaakar ed Sede na Kyiv), nansulat so Patriarka na sakey a sulat a panamaseseg ed saray totoo na Pskov; sayan sulat et naromog ed saray daan a sinulatan a kanon, ya insingit ed baetan na saray kanon na Komanem ya Ekumenikal a Konseho, ed baetan na koma-22 tan koma-23 a kanon, tan ipapalima mi ya dia.

Sakey a sulat manlapud Kabanalan a Patriarka Philotheus na Constantinople.

Saray marangal tan maong a boyar, lalaki na Pskov, say anak kon posadnik, saray libon-lalaki, saray lasus-lalaki, tan amin ya ananak ko, saray totoon manngaran ed si Kristo, ya sakop na Banal a Metropolis na Amin a Russia, diad syudad na Pskov ed Russia, tan diad dalem na saray ketegan to, saray ananak a inad-aro na Katawan na inkainmapet mi, ta tatawagen ta kayon amin a lalaki tan ananak! Niarum ni, saramay anseparad manlapud Simbaan a Katoliko tan atumba manlapud Kristianon komunyon lapud gawa na mauges a demonyo. Lapud amta yo so inkainkumbaba mi, tan say inkainkumbaba na saray baleg a Banal a Hierarkya a kaiba mi, say Dios a Konseho, tan arum ed sikayo ya, diad panamegley na panagkunwari ya matoor—ya ibabaga yon itatandoro yo so Banal a Kasulatan tan saray sagradon kanon—et sinian kayo ed Ekumenikal ya Apostolikon Simbaan, Nipaakar ed siak, saray sagradon obispo tan pari, tan amin a klero, tan say nakebelan a Kristianon totoo—parehon saray mangi-ordina tan saray in-ordina—bilang heretiko, legan a sikara labat so ibibilang dan ortodokso. Nen nadngelan mi ya, alalon so liknaan mi tan nansakit kami ed loob ed impangisiyan ed saray miyembro nen Kristo. Ta anto ran sakit tan ermen so ag tayo naromog, no nadngelan tayon saray membro tayo et sesegsegen na kalaban na katuaan, say managpatey manlapud gapo, say kalaban na mismon inkatoo tayo? Ta ontan so naynay ya ugali to: no agto nayarian ya atakien ed linawa, manplaplano ed sekreto, ya lilinoken to ray walad kawanan. Kanian inpasen to so amin ya heresiya ed Simbaan nen Kristo; ta kayari na isabi nen Kristo ed laman, tinmunda so amin a panagdayew ed dios-diosan ya anggapoy akapansin, tan say demonyo et anggapo lay lugar ya nansumpalan to pian pasakopen iray totoo ed panagdayew ed dios-diosan: ginapoan to lay man-obra manlapud kawanan, ta agto ra nayarin iloko ed linawa pian mandayew ira ed dakel a dios; diad katuaan, angibangat na arum pian tawagen so Anak na Dios a pinalsa: ed parehon paraan, sikatoy angiyakar na arum niran heresiya manlapud kawanan. Natan balet, nanenengneng tayo ya nagagawa met iya ed sikayo: ya saray totoo et kalkalna ya onlilingo manlapud Kristianismo tan manlapud ministeryo na sakramento ya iiter na saray obispo tan pari, ya no anggapo iya et anggapo so siopaman ya makapan-ilalo na kilalaban, anggano manbilay ira ed dalin a singa saray anghel: balet sayan palson panag-insulto et itatanem ed limog yo, pian papanisiaen kayo ya say Simbaan na Dios et impaalagey para ed panka-ganansia. Tan siopan mauges a demonyo so anlinlang ed sikara pian awaten da so ontan a bengatla? Ta say Simbaan na Dios, a kien nen Kristo, Katoliko tan Apostoliko, a manayan manlapud sakey a sampot na mundo anggad sananey, et matibay tan agnaayegyeg a niletneg ed katuaan a pananisia diad panamegley na grasya tan pakayari nen Kristo a Dios tayo a Mismo, tan say kiwawala tan istraktura to et malinew a nipaliwawa ed saray sagradon canon. Balet saramay mangitaturok parad bayar, singa ilalako so agnalakoan a grasya na Pinakasanto a Espiritu, ibilang mi ra ed si Simon, Macedonia tan saray arum a managlaban ed espiritu. Ta say Simbaan nen Kristo et lawas a onkikimey ed onian a paraan. Balet no wala ray pigara ya manggagawa na sayan karuksan tan manpapasalan ya man-ordina parad bayar, ag ira kabiangan na sankakristiyanuan ya Simbaan: ta pigara labat ira, ya manggagawa na sekreto; balet no napatnagan la ra, ipapawal ed sikara, tan kondeenado tan ipapaalis ira ed paway na Simbaan. Anggano wala ray pigaran obispo ya mangi-ordina parad suhol, ag manepeg ya onsiansia so sakey ed Simbaan lapud saya, nitan ya ituring iran amin ya eretiko, noag ingen nepeg ya mansiansia ya akapankasakey ed Simbaan tan mila ed Panamegley na Misa. Nipaakar ed sakey ya obispo ya manggagawa na mauges, ipaamta yo ed metropolitan yo; tan no agto inmawat na panagbabawi, sikatoy dusaen na inkainmapian mi, ya impatalindeg na Dios bilang Ama, Managbangat, tan Patriarka na interon uniberso, Constantinople. Lapud saya, mansusulat kami tan ipapaamta mi ed sikayo ed paraan na ama, singa saray dili min ananak, bilang kabiangan na Simbaan, bilang membro nen Kristo a Mismo—say Ulo na interon Simbaan—ya nepeg yon itunda so kolkolan tan panagsisian; tan, no akapankasakey la kayo na kanonotan ed panag-asikaso na Simbaan, mangiter kayo na gloria ed Dios ed pankakasakey. Ta say Simbaan nen Kristo et napapagalangan ed katuaan a pananisia tan ed bilay a matoor; balet say antokaman ya opisina ya gagawaen para ed pankaabigan et malinew ya tatawagen a karuksan. Niarum ni, saray aturo et mabetbet ya mangagagamor para ed sarili da manlapud kandila, alak, insenso, tan arum niran pankaukolan, pati met ed kakanen. Saray ontan a gawa et agda dadadaelen irayan bengatla; ta say kimey et nepeg a gawaen ya anggapoy bayar, unong ed imbaga nen Kristo: 'Anggapoy bayar ya inawat yo; mangiter kayo met ya anggapoy bayar.' Ta sakey a bengatla so mangawat na sueldo para ed kimey, tan sananey balet so panggastos ed saray kaukulan a gastos. Nalmo tayo met so Katawan tan Dios tayo, si Jesu-Cristo, ya linmoob ed dakel a baley a kaiba iray disipulo to, ya inawat a marangal, ya mangibabangat na katuaan a salita tan kakabatan, tan manggagawa na dakel a milagro, ya mangaawat ed sikara na saray inyarap da. Ta sanen linmoob ed abung nen Mateo a managkolekta na buis, namparaan ira na baleg a ponsia para ed sikato. Tan sanen linmoob ed abung di Maria tan Marta, si Marta et abala ed dakel a gawaen; tan makalmo ka na dakel a singa ontan ya alimbawa. Say banal ya Apostol Pablo, ya angal-quote manlapud Ganggan nen Moises , so nansalita: 'Agmo sakbongan so sangi na baka legan ton mangigagalot na bukel'[613] . Ontan met, diad impangipaliwawa to ed kabaliksan na banal ya Kasulatan, so nansalita: 'Wala ta kasi so pibabali na Dios ed saray baka? Balet mansasalita Siya ed sikatayo ed amin a paraan.' Ontan met, saray manlilingkor ed sankasantuan et mikakabirbir ed saray sakripisyo na sankasantuan, tan saray manlilingkor ed altar et mikakabirbir met ed saray sakripisyo na altar. Diad parehon paraan, ingganggan na Dios ya saray mangibabangat na Ebanghelyo et manbilay unong ed Ebanghelyo. No nanamitan kami na espiritual a bengatla ed sikayo, sobra kasi no man-ani kami na materyal a bengatla manlapud sikayo?[614] Balet, dakel so manpipirawat ya nagamoran irayan bengatla tan magmaliw ya akankayarian ed saray bengatlan espiritual; ta saramay manggagawa ed duga ya panaghusga tan malinew ya konsensya et anggapoy gagawaen dan makasbel ed say niletneg ya ayos, ya gagawaen natan ya anggapoy bayar: sirin, lapud natatalosan yo ya amin iya, piliten yon itama so nankamali. Lapud saya, mapakumbaba kamin mangibaki na sayan mensahe mi, tan say baleg a konseho, ed say Dios-inaro ya Arsobispo na Suzdal, Dionysius, sakey a too na dayew, debosyon tan birtud, tan kabkabat a manangasikaso na saray sagradon Canon, komon ta nanengneng to kayo para ed sikami, tan bendisyonan to kayo, iturong to kayo, pasibayagen to kayo, paalageyen to kayo, tan ayosen tan pag-ukiren to kayo unong ed kanepegan na Apostolikon Simbaan na Dios. Amtaen yo ya: siopaman so man-isiyan ed siak ed Simbaan et man-isiyan met ed si Kristo a Dios a Mismo; anggapoy parte to, odino kabiangan, diad sayan bilay odino diad bilay ya onsabi. Ta ed anton Simbaan sirin so pangapit da? Ta no sikayo so man-isiyan ed Simbaan yo lapud sarili yon lingo tan isian yo so sarili yo bilang saray eretiko, sirin si Kristo et anggapoy Simbaan to ed dalin natan unong ed saray salita yo, tan tila so kuan ya: 'Wala ak a kaibay sikayo anggad kasumpalan na panaon.' Balet aliwa yan tila; ag komon nagawa. Kanian, lapud akabat yo la so dalan na kilalaban tan akapikasakey kayo la ed saray agagi yo, komon ta diad pankakasakey et idayew yo so Dios, ya say grasya tan panangasi to et wala komon ed sikayon amin. Insulat mi ya ya antikey, ya dakel so agmi inlakip; balet say mas dakel a parte et impanmatalkan mi ed si Arsobispo Dionysius; antokaman so ibaga to ed sikayo a personal, awaten yo itan a singa salita mi. Tan labay mi a mansulat kayo ed sikami, pian naamtaan mi so nipaakar ed panagpasimbalo ya agawa lapud grasya na Dios, tan pian dayewen mi so Dios tan manliket kami ed panagpawil da tan ed panagbabawi da, ya panliliketan met na saray anghel tan totoo, unong ed salita na Katawan tayon Jesu-Cristo. Komon ta naawat tayon amin so Grasya To tan say panangaro To ed katooan ed sayan bilay tan ed bilay ya onsabi. Dia so kasumpalan na sulat na patriarka.

Niarum ni, nen taon 6883 manlapud impamalsa na mundo, tan nen taon 1375 manlapud Inkarne na Dios a Salita, saray totoon ortodokso, a maseseg ed kabanalan, so pinatey da ray eretikon Strigolniki: si diakon Nikita, si Karpa a simplin laki, tan say komatlon laki a kaiba ra, tan imbantak da ra manlapud teteyan, saramay marutak a totoo! a datin sagradon martir nen Kristo. Balet, say heresiya ra et ag tampol ya aderal, noagta nansiansia anggad saray agew nen Kasantosan Photius, Metropolitan na Interon Russia, ya linmoob ed trono nen taon 6917 na inkagawa na mundo, tan nen taon 1409 na Inkarnasyon nen Dios a Salita; tan sikato met, nansulat na sulat a panamaseseg ed saray totoo na Pskov, ya say interon teksto to et agmi ilaktip dia, lapud kakompakan, balet itukoy mi na antikey so pigaran parte manlapud satan.

Si Kasantosan Photius, say Metropolitan, so nansulat na sarayan salita diad sulat to ed saray totoo na Pskov:

Nadngel ko, ed baleg a kababaan na linawak, so pananampalataya yo manlapud saray insulat na saray pari yo, tan nanggayaga ak; balet nipaakar ed saramay akalingo ed ganggan na Dios tan say Ortodoksiya, a kabat bilang saray Strigolniki, baleg so kapaga na linawak, ananak ko, tan ag-ak tinmunda ya mannonot-nonot nipaakar ed sikara. Tan nananap ak na giya ed saray Banal a Canon, tan nansulat ak ed sikayo, tan pian napakalma iramay, legan a walad limog yo, et ontutumbok ed Ortodoksan pananisia, a tatawagen a 'Strigolnitsy', a nablindaan na panaglimbo nen demonyo tan apapeket na heresiya na kalistuan to, tan agda kabat so tuan liwawa nen Kristo, agda met natatalusan so matunong a panangukom To, tan agda nanenengneng so tuan dalan To, tan arum ni. Nibaga met so onggendan: anggano siopaman so mansalita na sankablasphemuan kontra ed sakey ya obispo o pari, anggapo so nepeg ya ekalen ed pan-awat na Banal a Komunyon manlapud sikara, anggad agni nagawa so sakey a duga a panaglitis, tan arum ni.

Nipaakar ed saray buis, onia so nibaga: say ganggan na baleg a Justinian so mangikokomand ya bayaran so buis para ed ordinasyon ed pagkapari. Say agnalingwanan Emperador Isaac Komnenos, kayari ton insulat iya ed limog na arum a bengatla, inkuan to: 'Ididikta na panarian mi ya say kargada na kapari et nepeg ya i-asikaso unong ed saray niletneg ya daan a kaugalian, pian anggapo so alenleneg ya pitoran zlatics so naala manlapud satan.' Diad panangipatibay ed sarayan daan a ganggan, say sinodal a konseho ya tinipon nen Patriarka Michael—sakey a manunaan a pilosopo—et ontan met ya impaalagey, pinatibay, tan sinelyoan to iraya. Tan say sakey nin dekreto na conciliar, ya imbalikas nen Patriarka Nicholas na Constantinople, et singa met man-uutos, tan diad parehon paraan na datin insulat, ya say parehon kantidad et nepeg ya itarya para ed saray ordinasyon.

Nipaakar ed saray nakebelan ya akasulat ed satan a sulat, say siopaman a labay ton naamtaan et basaen to ed parehon libro, tan diad parehon pasen ya akainkluyod so sulat nen Kasantosan a Patriarka Philotheos.

Sikami, kayari min impa-arap so ontan ya ebidensya nipaakar ed inkakawalay kasalanan na saray aturo ya kimey, ipapahayag mi: No saray Orthodox (unong ed nadngel mi) ya ari tan Patriarka na Constantinople, tan saray daan ya obispo na Russia, so angiletneg na bayar para ed ordinasyon; lapud satan ya bayar et aliwan sweldo, noagta sakey ya ingangan ya kimey. Tan lapud aliwa itan a sueldo, agto sasabalen so Espiritu Santo ya onleksab ed saray sagradon regalo, ya gawaen so transubstantiation, tan ya iiter iray arum a sakramento.

Kapitulo 29. Nipaakar ed Bilay na sakey a Pari

Kasin say marutak a bilay na sakey a pari so makasbel ed Espiritu Santo ya onleksab ed Saray Banal a Regalo tan konsagraen iratan?

Itetepet ko:

No say sakey a pari et mangigagawa na sagradon serbisyo, iyapay to kasi so inkasikato bilang sakripisyo ed Dios Ama para ed saray kasalanan na interon mundo, odino iyapay to so Anak na Dios? Tua, say Anak na Dios, tan aliwan sikato; ta say pari et ag nayarin magmaliw a sakripisyo ya iyapay para ed saray kasalanan na intiron mundo, noag ingen say Anak na Dios a Mismo, ya nipaakar ed sikato so nibaga ed gapo na Proskomedia: 'Say Kordero na Dios so isasakripisyo, ya mangiekal na saray kasalanan na mundo, para ed bilay tan kaligtasan na mundo.'

Tepet ko lamet:

Diad Banal a Liturhiya, no say Anak na Dios et iyapay bilang sakripisyo ed Dios Ama para ed saray kasalanan na interon mundo, para ed siopa so isabi na Banal a Espiritu ed say iyapay a sakripisyo: para ed say pari, odino para ed say Anak na Dios? Tua, para ed pankaabigan na Anak na Dios; ta si Dios Ama, kaiba so Espiritu Santo, mas tinitinguan To so Anak To ya iyeyey nen say padi ya mangiyeyey ed Sikato, anggaman say padi et ag nepeg ya ikonsidera ya ag-karapat-dapat ed panag-nengneng na Dios.

Ta ibagak:

No say pari et iyopresi to so sarili to bilang sakripisyo, tan no say Espiritu Santo et onbaba lapud say pari, sirin, talagan say mauges a panagbilay na pari et magmaliw ya isabegal ed isabi na Espiritu Santo. Balet lapud say Anak na Dios so i-aalay bilang sakripisyo, tan say Espiritu Santo et onsasabi para ed Anak na Dios, antoy nayarin isbel na makapoy a bilay na sakey a pari ed Espiritu Santo, ya mamapigil ed Sikato ya onabeba ed saray i-aalay a sakripisyo tan umanen iratan a magmaliw a laman tan dala na Anak na Dios?

Nayarin ibaga yo:

Say sakripisyo nen Abel a matunong et akapaliket ed Dios, balet say sakripisyo nen Cain a makasalanan et andi. Kanian, manepeg ed sakey a pari so manbilay na matunong tan masanto, pian say sakripisyo ya iyapay to et magmaliw ya akapaliket ed Dios; balet no say pari et makasalanan, say sakripisyo—kasakripisyo man o andi—et aliwan makapaliket ed Dios, singa say sakripisyo nen Cain ya aliwan akapaliket.

Say ebat ko:

Diad Daan a Tipan, tinmingin so Dios ed samay mangiyapay na sakripisyo, aliwan diad mismon sakripisyo, tan inawat to so iyapay lapud kinasigasig na samay nanggawa; kanian nisulat: 'Tinmingin so Katawan ed si Abel tan saray iyapay to; tinmingin to nin unona si Abel, tan nen anengneng to so tuan panangaro to ed Dios, tinmingin to met iray iyapay to' ([615] ). Balet no iner et agto anengneng so tuan debosyon ed samay nampyesta, diman et agto paborito so impanengneng a sakripisyo, ta kuan to: 'Agak mangawat ed abung yo na anggan sakey a baka a laki, odino manlapud saray kawan yo na anggan sakey a kanding.' 'Kasin kakanen ko so laman na saray baka, odino iinumen ko so dala na saray kanding? Mangiyopres kayo ed Dios na sakripisyo na dayew'[616] : tan arum ni. Tan diad Daan a Tipan, say pari et mas baleg nen say sakripisyo.

Natan balet, diad balon grasya, aliwa la. Say pari et aliwa lan mas atagey nen say sakripisyo; noag ingen say sakripisyo so mas atagey nen say pari. Say pari et too; say sakripisyo et say Anak na Dios. Say pari et makasalanan a too; say sakripisyo et say Kordero, andi-mantsa tan andi-kapintasan – si Kristo. Tan say interon panangasikaso na Dios Ama et walad sakripisyo, diad Saksakey ya Anak To; tan aliwan diad bilay na pari ya akaalagey ed arapan na sakripisyo tan mangiiter ed satan. Aliwa met ya makapaliket ed Dios so sakripisyo lapud matunong a bilay na pari; noag ingen lapud say Anak na Dios a Mismo so inyopresi bilang sakripisyo ed Dios Ama. Ta balanglan matunong o makasalanan so pari, say sakripisyo et mansiansian sakripisyo ya akapresenta ed Dios, ya akatalindeg ya anggapoy makasbel ed arapan na Espiritu Santo tan mangagawa na sakramento.

Talagan importante so maong a kabibilay para ed ministeryo na pari; pian, singa nanengneng ya anghel, sikatoy makatalindeg ed arapan na sakripisyo ya anggapoy dala kaiba iray agnanengneng ya anghel. Tan balang sakey a pari et nepeg ton gawaen so anggaay nayarian to ya man-ingat ya ontalindeg ed arapan na altar na Dios ya malinis tan manepeg, pian ag sikatoy omparungtal ed arapan na Dios ya arapen so panangukom tan pasakit. Ta inaro na Dios iray pari ya manseserbi ed Sikato ed kalinisan, tan mangi-prepara na gantimpala para ed sikara ed tawen; balet saramay mangangganan onasingger ed serbisyo ed karutakan tan inkamain-kanepegan et ited ed panirap. Balet, anggano say makasalanan a bilay na sakey a pari et aliwan balatbat ed gawa na Espiritu Santo diad konsagrasyon tan selebrasyon na Saray Banal a Regalo: amin a Ama na Simbaan et man-isang-boses ya mangibabaga ed saya.

Bilang ebidensya na sayan katuaan, itukoy tayo, diad lugar na dakel a sagradon Ama, say saksakey a sagradon Juan Crisostomo. Diad saray homilies to nipaakar ed saray epistola nen Pablo, diad homily to nipaakar ed Kuman-duan Epistola ed si Timoteo, Kabanata 1, Panamaseseg 2, impasabi to [617] : ya say sakripisyo et tua, anggano say mangiiter ed satan et mansasalew ya bilay, tan inkuan to: 'Nankimey so Dios diad panamegley na Arka nen labay To ya isalba so totoo.' Ta say bilay na pagkapari? Say birtud kasi so mangagawa na ontan a bengatla? Ag nayarin sarayan bengatla—ya iter na Dios—so nagawa diad panamegley labat na birtud na pagkapari; kimey na pari so manlukas na sangi to, balet say Dios so manggagawa na amin a bengatla; sika et susumpalen mo labat iyan papel. Tan lamet kuan to: 'Labay kon mangibaga na sakey a bengatlan sankaglorian, balet agkayo nabigla, odino manpasnok.' Anto ya? Pareho labat so sakripisyo, anggano say mangiyakar et sakey a bisitan ag-inaasahan. Sikami balet, ondengel kami ed saray salita nen Chrysostom: 'Anggano say sakey a dumaralan labat so mangiyopresi ed satan,' kuan to, '—sakey ya ibaga, anggano say pari et mauges so bilay to—pareho labat so iyopresi; sikatoy mismon sakripisyo, tan anggapoy arum, singa met ed anggan siopan masanto a too;' tan kuan to: 'Balanglan si Pablo o si Pedro, pareho so sakripisyo—say inter nen Kristo ed saray disipulo to, tan gagawaen natan na saray pari: tan saya et ag balot mas mababa nen samay unona, ta saya met et aliwan pinapasantos na totoo, noag ingen na Sakey a pinapasantos to may unona.' Ta singa saray salita ya imbaga na Dios et sikato met lanlamang so ibabaga na pari natan: ontan met so sakripisyo et pareho met. Anggad dia si San Crisostomo.

Niarum ni, pian patibayen iyan katuaan, istoryaen tayo met dia so nipaakar ed si Kagalang-galang Marko a Makakabat ed Arapen, a nipaakar ed sikato et insulat na Prologo, diad koma-10 ya agew na Marso, a onia:

Nibaga nipaakar ed si Marcos, say monghen ya taga-Ehipto, ya sikatoy nansiansia ed loob na talomploy taon ya agto pinmaway ed selda to. Ugali la ya say sakey a presbiter so onla ed sikato, tan kayari ton isagawa so Banal a Misa, ipainom to ed sikato so Banal a Komunyon. Balet si Demonyo, lapud imon to ed saray birtud tan pasensya na masimoon, et labay to syan suboken; tan inyakar to ed sikato so sakey a laki a kinargaan na mauges ya espiritu, singa met pian makaawat na pikakasi tan bendisyon; Balet say laki, ya impasimbalo na Demonyo, so inmunan inkuan to ed say matatken: 'Say pari mo et napno na amin a klase na makasalanan a karutakan; agmo la abuloyan ya onasingger ni ed sika.' Balet si Marcos, say too ya inspirado na Dios, inkuan to ed sikato: 'Anak ko! Amin a totoo et ibuburi da so karutakan; balet sika et linma ka ed siak; tan nisulat: "Agka mangusga, pian agka usgaan"; balet anggano sikatoy makasalanan, iliktar na Dios. Ta nisulat: "Manpikasi kayo para ed balang sakey, tan sikayo et naabig."' Kayari ton imbaga iya, nampikasi so maedad, pinaway to so demonyo ed laki, tan pinayari to ya maong so laman to. Tan sanen sinmabi so presbiteryo, inmalagey ya maliket so maedad ya onabagey ed sikato. Say maong a Dios, nen anengneng to so kaabigan na maedad, impanengneng to ed sikato so sakey a tanda; ta legan a say presbiterio et manpaparaan a manalagey ed arapan na sagradon altar, anengneng na masiken so Anghel na Katawan a manleksab manlapud tawen; tan nen inyan to so lima to ed ulo na presbiterio, say presbiterio et tampol a nagmaliw a poste na apoy. Legan a manngalngali so masiken ed samay pakanengneng to, walay boses a nansalita ed sikato, a kuan to: 'O too! Akin et manngalngali ka ed saya? Ta no say sakey a ari ed dalin et agto labay ya saray maharlika to et onarap ed arapan to ya marutak, noag ingen ya malinis tan walaan na baleg a gloria, mas lalo ni sirin ya Linisan na Ari na Tawen iramay manlilingkor ed saray sagradon misteryo tan onarap ed arapan na Trono To? Tua a, linisan to ra tan silewen to ra na makalnan gloria. Nen anengneng iya, imbaga nen Kagalang-galang a Marcos ed amin a totoo ya anggapo so nepeg a man-kondenar na sakey a pari lapud kasalanan to; ta saray pari et intercesor na Dios tan kaiba ran ministro na saray anghel.

Sakey a kaparan istorya so naromog ed *Paterikon of Skete*, ed Kabanata 9: Sakey a presbiter manlapud monasteryo so ombibisita ed anggan siopan eremita pian iyawat ed sikato so Banal a Misteryo. Balet walay sakey a laki, nen sinmabi ed eremita, so nansalita na mauges nipaakar ed presbiter, ya tinawag ton makasalanan. Nen sinmabi so presbiterio, unong ed ugali to, pian iter iray sakramento, ag inlukasan na eremita so puerta ed sikato, lapud impansipet to ya ag-sikatoy manepeg, tan nampawil so presbiterio. Tan walay narengel a boses manlapud tagey, a nansalita ed eremita: 'Inala na totoo so panangukom ko.' Tan say eremita et singa akatraton, tan anengneng to so sakey a marakep a subol, tan sakey a balitok a timba, tan balitok a gripo, tan danum a sobran malinis; tan anengneng to so sakey a ketegan a mangala na danum manlapud subol ed satan a balitok a timba tan ibubuhos to. Anggano labay ton oninum nen anengneng to ya, agto ininum; ta say mangala na danum et sakey a ketegan. Tan nia, walay boses ya nansalita lamet ed sikato, ya inkuan to: 'Akin et agmo iinumen iyan maong ya danum? Antoy kasalanan na say lepro ya mangala ed saya?' Insan akabawì so isip na eremita, tan nen atalosan to so pakayari na bision, tinawag to so presbiter pian isagawa so Banal a Sakripisyo, singa dati, tan inawat to so sankapurean a Misteryo manlapud lima to.

Manlapud sarayan argumento tan testimonya, malinew ya nipanengneng ya say makasalanan a bilay na sakey a pari et aliwan makasbel ed grasya na Espiritu Santo ya onleksab ed saray sagradon regalo tan perpektoen iratan.

Talagan nansaliksik kami na maong nipaakar ed saray sankalinisan a Misteryo na Dios, tan aya so adiskobre mi:

Anggan say krus a apat so sanga to ya akatatak ed prosphora,

tan anggan saray balon impalapag a libro na Liturhiya,

Anggan say nireseta ya bayar para ed ordinasyon na pagkapari.

Anggaman met so malikot a bilay na sakey a pari so makasbel ed isabi na Espiritu Santo ed isasakripisyo ya iyapay.

Ta anggapoy kakanaan so panagmumura na saray iskismatiko ed saray sankasantoan a Misteryo na Dios, tan busolen da iraya a singa met la sakey a klase na karutakan.

Kapitulo 30. Nipaakar ed Banal a Kordero, ya isakripisyo tan pateyen

Nipaakar ed samay makasikismis a scroll da, mansasalita na makapasubo nipaakar ed saray Misteryo na Dios tan say andi-dalan a sakripisyo ya iyapay mi, tan babastosen to so konsagrasyon, no iner mi gugupiten tan papateyen so Kordero na Panagdayew, ya ibabaga ra: 'Say Kordero na Dios et kakanen la', tan arum ni. Tan lamet: 'Sakey ed saray sundalo so tinusok toy gilig to na pika,' tan arum ni. Diad panag-olang ed sayan gawa, satan a binabasol a scroll da so nansulat na onia: 'Say Katawan (kabaliksan da) et tinusokan na pika ed gilig to maminsan ed krus, kanian linmuwa so dala tan danum; ta si Jesus et nanamitan toy patey ed krus, tan atusok ed krus, a say labay ton ibaga, ed gilig. Tandaan yo ya: imposible ya say sakey a too et pateyen na mamidua o masulok ni; balang too et maminsan labat ya nanamitan toy patey. Tan diad onsublay ya akasulat: 'Ta siopa kasi so makapatey na too ya apatey la na aminpiga?' Anggad dia so sinulat ed sayan Makasumpa a Gulis.

Pian amin a totoon mananisia et unoren to ya, tan natebek to so isip a makapasisiblet tan ambagel—diad panamegley na anton espiritu, diad panamegley na anton kanonotan—a panagsalita ra ed sarayan salita. Aliwa ta manrereason ira ed heretikon espiritu, pian say tuan Laman nen Kristo et ag narumog ed sakripisyo ya iyapay tan seselebraen tayo? Singa si Kristo, kayari ton insakripisyo na maminsan ed krus tan tinusokan na pika, et ag la iyalay para ed kaligtasan na mundo; tan say sakripisyo ya gagawaen na saray pari et aliwan sakripisyo.

Agko labay so manbayag a man-ebat ed saray makulaw a panagnonot da, ta ag-ira manepeg; ta akasulat: 'Agko ipaliwawa iray sekreto yo ed saray kalaban yo.' Balet itan a makapasinagem a panagmura kontra ed saray sagradon misteryo, a imbalikas da, so mamapapeget ed siak; tan say kimey na sakey a obispo so mangikokomand ed siak ya ag man-erel, noag ingen et idepensa so dangal na sankasantosan a misteryo. Komon ta narebuti so mauges a panagmura ra, tan komon ta nabaingan ira; napipilitan ak, anggano agko labay (ta say pankaukolan et nalampasan to ni ingen so ganggan), ya ipaliwawa ed sikara ed antikey so arum ed saray misteryo ya nagagawa ed Diosnong Sakripisyo, ya agda narapat ya nadngel o naamtaan. Balet, naamtaan da komon, ya anggan si Balaam, say salamangkero tan managdayew ed dios-diosan, et ag-inkamainawa ed paka-anengneng na anghel, anggano kaukolan itan para ed gagala ed satan, pian napa-erel so sangi to legan ton aanapen so manblasphemya tan man-sumpa ed Israel: say Anghel na Katawan et anengneng ed sikato a walaan na akasablin espada tan inbilin to ya agto blasphemyaen odino sumpaan so Israel [618] .

Komon ta napatel met iray mapanginsulto tan mapangisiyan a sangi dia, ya man-iinsulto ed si Kristo a Katawan Diad saray sankasantoan a misteryo To: say ebat tayo ed sikara et say rebelasyon na misteryo na Diosnon Sakripisyo, bilang sakey a espada ya manpatey tan manputot ed heretikon pan-insulto da.

1) Say misteryo na Diosnong Sakripisyo.

Say Diosnon Sakripisyo, ya gagawaen diad panamegley na sagradon rito, et aliwan panagpatey odino mismon ipatey na agnatey a Kristo a Dios tayo, ya idadayew ed tawen tan man-ari a kaiba so Ama ya anggad angga ed angga ed anggaan ed laman; nipaakar ed sikato et kuan na Apostol: 'Si Kristo et inmolin manbilay manlapud inaatey, tan agla ompatey lamet; anggap lay pakayari na patey ed Sikato[619] ; noag ingen sakey ya panag-alala ed datin panag-olol tan ipatey To. Tan no say sakey a parte et kinan ed diskus—ya inala manlapud prosphora a singa itsura na Laman nen Kristo tan tatawagen a Kordero—et kakanen bilang panag-alala ed Kordero na Dios a Mismo, si Kristo, ya insakripisyo ed krus para ed sikatayo. Tan no say sakey a parte, a tatawagen a Kordero, et tusoken na pika diad tapew na diskus, satan et tusoken bilang pananemdem ed Kordero na Dios a Sikatoy Mismo, si Kristo, a tinusok ed gilig to na pika diad krus para ed sikatayo. Si Kristo a Katawan a Sikatoy Mismo so angibilin ed saray sagradon Apostoles a gawaen iya, a kuan to: 'Gawaen yo iya bilang pananemdem ed Siak'[620] . Dengelen yo, O saray managtamor, tan imanoen yo so ibabaga na Katawan: Agto inkuan, 'Gawaen yo iya bilang pananemdem ed komaduan impamatey ed siak, ed impangigiba ed siak', noag ingen 'bilang pananemdem ed siak'—atan et, bilang pananemdem ed boluntaryon irap tan ipatey ko, bilang pananemdem ed datin impamatey tan impangigiba ed siak ed lima na saray Judio. Lapud saya, si San Basilio Maginoo, diad Liturhiya to, et nansalita para ed si Kristo: 'Gawaen yo iya bilang pananemdem ed siak'; ta kada kanen yo iyan tinapay tan iinumen yo iyan kopa, ipapahayag yo so ipatey ko tan ipinpapaneknek yo so inkioli ko. Tan si San Crisostomo, diad Liturhiya to, legan ton manpipikasi ed si Kristo, inkuan to: 'Ta nononoten tayo iyan makapangiliktar a ganggan, tan amin a sinmabi ed sikatayo : say Krus, say lubok, say inkioli ed komatlon agew, tan arum ni.' Kanian, sikayo ran makapasin-asin a managtamor, nengneng yo ya say Diosnon Sakripisyo ya iyapay tayo et ag mamapatey ed si Kristo, noag ingen tatandaan to so datin impamatey ed Sikato diad lima na saray Judio.

2) Say Misteryo na Diosneng Sakripisyo.

Saman a parte ya, diad gapo na Proskomedia, et naala manlapud prosphora, tan tatawagen ya Kordero, tan inyan ed sagradon diskos a singa itsura na laman nen Kristo; no sikatoy geteren tan saklien, aliwan mismon laman nen Kristo so geteren tan saklien, noag ingen simplin tinapay, ya agni abalewala so sustansya to ya magmaliw a laman nen Kristo, ta sakey labat ya alimbawa na laman nen Kristo. Natan, no say litrato na sakey a too et igulis ed sakey a bengatla, tan satan a litrato et puteren tan saklien, kasin say mabilay a too et manirap ed laman to manlapud panag-puter tan panagsakli ed ginulis a litrato to? Andi balot. Ontan met, si Kristo a Katawan, ed gloripikadon Laman To—ya agla manirap tan agnatey—et anggapoy nararanasan Ton irap, tan ag met Natey, no say imahen na Laman To, say Tinapay na Kordero, et naputot tan isakripisyo legan na Proskomedia.

3) Say Misteryo na Diosneng Sakripisyo.

Aliwa labat ya antis na transubstantiation na tinapay ya akakarga ed paten ya magmaliw ya Laman nen Kristo, si Kristo, ya wadtan bilang diad mismon imahen To ya getgeten tan sakripisyaen, et manirap ed antokaman ya paraan; noag ingen ta saman a tinapay et abali la diad panamegley na gawa na Espiritu Santo, tan aliwa la a tinapay noag ingen say tuan Laman nen Kristo diad itsura na tinapay, si Kristo et ag la manirap anggan antoy klase no sikatoy nabuyak tan kinan. Ta aminsan labat Siya so nansakit ed laman To para ed sikatayo diad krus; balet kayari na inkioli To, agla Siya napapailarum ed irap. Tan singa ed saman, diad panaon na boluntaryon panirap to, say inkadios to, ya lawas a kaiba to, et anggapoy sinagmak to: ontan met natan say inkatao to, ya pinag-gloria na impan-ag-naderal tan inka-ag-mapatay, et anggapoy nararanasan ton irap diad Diosnong Sakripisyo ya gagawaen; ta say Diosnong Sakripisyo nen Kristo, ya gagawaen tayo, et agto papateyen lamet.

4) Say Misteryo na Diosnon Sakripisyo

Diad Diosnong Sakripisyo ya iyapay tayo tan nagagawa panamegley na sagradon rito, anggano say Katawan tayon si Kristo et anggapoy nanasagmak To ed laman To, tan ag met papateyen; balet sikatoy tinusok, tan pinatey, tan say Dala To et niyebat ya anggapoy nanasagmak To, unong ya impaamtad saray sagradon Ama nensaman panamegley na saray Diosnong rebelasyon. Dengelen yo so insulat nen Kagalang-galang Efren ed Homilia 86 nipaakar ed sakey ya maedad ya akaawat na rebelasyon nipaakar ed saray Misteryo na Dios:[621] : 'Anengneng ko,' kuan na maedad, 'so tawen ya nankabukas, tan say apoy ya onleksab a kaiba so amayamay ya sagradon anghel; tan diad tagey da et walay duaran mararakep a lupa, ya say kamaungan da et ag nayarin isalaysay, ta say liwawa ra et singa kirmat; tan diad pegley na duaran lupa et walay melag a ugaw.' Ta saray anghel et akaalagey ed liber na sagradon lamisaan, legan a saramay duaran lupa et walad tagey na sagradon lamisaan, tan say ugaw et walad pegley da. Tan sanen manasingger la ed kasumpalan so selebrasyon na Saray Banal a Misteryo, tan linma iray diakono pian puteren so tinapay na sakripisyo, anengneng ko (kwan na masiken) so duaran lupa ya walad tagey na banal a lamisaan. Binilang da so lima tan sali na ugaw a laki ya walad tagey da; tan inala day kutsilyo, tan pinatey da so ugaw a laki, tan imbuos da so dala to ed sakey a chalice ya walad sagradon lamisaan; tan kayari dan ginilgil so laman to, inyan da ed tapew na tinapay, tan say tinapay et nagmaliw a laman to. Tan ituloy so panagbasa manlapud diman anggad ed pasage ya nisulat a, sanen asumpal la so Banal a Liturhiya, saraman a banal a pakayari et anengneng ya onkakayat ed tawen, tan say ugaw a laki et walad pegley da, mabilay tan aliwan inatey. Ontan met, diad Bilay na Kagalang-galang Arsenius a Baleg et nisulat [622] : Diad sakey a agi a nanduaruwa nipaakar ed saray misteryo na Dios, duaran maong ya matatken so nampikasi ed Dios para ed sikato ya aka-ayuno na sakey simba; tan sanen akayurong ira a kaiba to ed simbaan ed sakey a pasen legan na Banal a Liturhiya, alukasan so mata ra, tan sanen inyan so tinapay ed sagradon lamisaan, anengneng da so melag a ugaw; Balet nen inyunat na pari so lima to pian belaten so tinapay, anengneng da so sakey ya Anghel na Katawan ya onleksab manlapud tawen, ya akasikmat na kotsilyo ed lima to, ya, kayari ton pinatey so ugaw, inyan to so dala to ed kalis; tan legan ya babelaten na pari so tinapay, say Anghel et babaragen to so laman. Tan sanen sinmabi iray agagi pian man-komunyon na Saray Banal a Misteryo, sinmabi met so sakey ya ag-mananisia ya agi, tan inala to ed lima to so laman ya amaga tan makapetang, tan anengneng to met so dala ed kalis; tan, lapud apano na takot, sikatoy inyeyag, ya inkuan to: 'Manisia ak, O Katawan, ya sayan turo so Laman Mo, tan sayan alak so Dala Mo.' Tan tampol ya say karne et nagmaliw ya tinapay, tan say dala et nagmaliw ya alak, tan sikatoy akaawat na Komunyon ed baleg a takot tan aralem a panag-emot. Say ontan a rebelasyon et ag labat agawa ed saray marangal, noag ingen pati ed saray ag marangal, unong ed linawa na Dios. Diad Prologo, diad koma-26 ya agew na Nobyembre, nisulat so: diad syudad na Diospolis, say agi na ari na Saracen a si Nunermia et linmoob ed Simbaan nen San Jorge tan, nen anengneng to so pari a mangigagaway na Banal a Misa, nampatey na kordero, inyan to so dala to ed kalis, tan pinirpiraw to so laman to diad bandeha; tan kayari na Liturhiya, amin a totoo so nangan na laman tan inminom na dala. Ontan met, diad * * (Bilay nen San Basil a Baleg), nisulat [623] : legan ton seselebraan so Banal a Liturhiya, sakey a Judio, a labay ton naamtaan iray sagradon misteryo diad lugar na sakey a Kristiyano, akilaok ed saray matoor tan linmoob ed simbaan; tan anengneng to si San Basil a sankaepeg na sakey ya ugaw ed lima to tan babaragen to; Legan ya mangaawat iray matoor na Banal a Komunyon manlapud lima na santo, linma so Hudio, tan inikdan met na santo, a singa ginawa to ed arum a Kristiano, na sakey a parte na Banal a Sakripisyo; inala na Hudio ed lima to tan anengneng to ya talagan laman itan; insan, sanen inmasingger ed kalis, anengneng to ya talagan peteg a dala so walad dalem to.

Nengneng yo, sikayo ran makapasirib a managtamor, no panon a si Kristo a Katawan tayo, diad saray diwinin misteryo To, et tuan-tua a walad dalem na itsuran tinapay tan alak—a napapaspas, napapatey, tan itataktak so Dala To para ed kaligtasan tayo; balet Siya et ag napapailaloan na irap, ag met napapatey odino naderal so bilay To, noag ingen et lanang a mabilay, tan ag balot nasusumpal na samal. Saraya sirin so misteryo na Diosnon Sakripisyo—anggano daiset so bilang da, tan antikey so impaliwawa ed sikayo—komon ta pataliman da so saray mapanginsulto tan heretikon sangi yo, O sikayo ran maatiw a skismatiko, ya manbablasphemia, singa ipapasal tayo so Banal a Misa ya say intensyon tayo et tusoken, pateyen, tan pugeran si Kristo na komadua odino aminpiga; tan babastosen yo kami—tan diad tua et si Kristo Mismo diad Banal a Sakripisyo—ibabaga yo: 'Papanon nayarin pateyen so sakey a too ya apatey la na aminsan, na aminpiga?' Diad anto ran salita yo ya ipapatnag so heresiya yo, a singa si Kristo, ya insakripisyo na maminsan ed krus tan tinusok na pika, et ag la iiyopresi para ed kaligtasan na mundo? Tan no ontan so katuaan, unong ed makulaw ya heretikon panagnonot yo, akin ya ingganggan nen Kristo iray sagradon Apostoles, ya inkuan to: 'Gawaen yo iya bilang pananemdem ed siak'? Lapud antoy rason ya si San Santiago, say agi na Dios, tan si San Basilio ya Maningal, tan si San Juan Crisostomo (ya say pananisia yo et manisia kayo ed pananisia da) et nanggawa na sarili dan liturhiya? Balet, O sikayo ran sankatanga-tanga, alingway kayo lan maong ed dalan na katuaan tan napaperdi kayo, balet agyo labay ya nengnengen so sarili yon kadederalan.

Kapitulo 31. Arum niran mansasalot a panagmura kontra ed saray Banal a Misteryo

Talagan sakey a baleg a blasfemya na panagsisian kontra ed saray Banal a Misteryo ya onsasabi ed layag tayo, kanian ag ira ni ingen mankurong ya tawagen itan a kasuklaman na panagderal. Tan la, diad makalokoy a panagnonot da, aliwa labat ya sakey so abominasyon na panagderal so nononoten da, noagta tatawagen da met so krusen apat-sanga, saray sagradon simbaan tayo, tan anggan saray Misteryo na Dios a mismo bilang 'abominasyon na panagderal'. Ta asumpal mi la so panangkontra ed saray unonan panagmura ra, saramay kontra ed saray simbaan tan say krusen apat-sanga. Nipaakar ed sarayan grabe tan andi-Dios a panagmura kontra ed saray Banal a Misteryo, akaparaan kami lan onebat. Balet unona, labay mi nin unona ya narengel manlapud sikara so rason no akin ya tatawagen da ray Banal a Misteryo a 'kasuklaman na panagderal'; ta panon ya makapanghusga so sakey a too ed depekto ya agni malinew? Ibagad sikami da pa, sirin, no akin ya saray Banal a Misteryo et sakey ya karuksan na panagderal? Aliwa ta talagay institusyon nen Kristo, ya impasa to ed saray sagradon Apostoles tan ed amin a matoor, tan nepeg ya ituloy anggad isabi na '[624] '? Akapuy la kasi so pakayari na Dios, tan tinmunda la kasi so Espiritu Santo ed panag-obra? Kasin nankimot si Chrysostom, nen inkuan to ed said [625] : 'Say sakripisyo et pareho ed samay inter nen Kristo ed saray disipulo To, tan samay gagawaen na saray pari natan; tan ag-itan mas mababa ed satan, ta saya met et aliwan pinabulaslas na totoo, noag ingen na Samay pinabulaslas met ed satan; tan ontan-ontan, unong ya abigla tayo la'? Balet saray makasirisir et anggapoy nibaga ran ontan, tan anggapo met so naromog dan tuan lingo, noag ingen say palsó tan mapanirang a lingo, ta sanay la ra ed panagtila, pananirang, tan panag-atap a singa saray ason atap ed sagradon santuaryo. Ta si Kristo a Dios tayo a Mismo, diad saray sagradon Misteryo to, et katuaan, legan a Siya et grabe so panag-insulto da ed Siya; Siya met a mismo so onebat ed sikara diad panamegley na mismon man-insulto ed Siya ed satan a panaon, no nengnengen na saray Judio so Siya a tinusok da, tan no nengnengen na sarayan skismatiko so Siya a nainsultoan tan nirebel da ed saraman a diosnon misteryo, a tatawagen da a 'kasuklaman na panagderal'.

Kabanata 32. Say panagmura ra kontra ed opisina na obispado

Niarum ni, mamblasphemia iray skismatiko kontra ed opisina na obispo, manbabatikos a singa saray obispo et sasalien da so sagradon opisina da para ed sarili da.

Onia so ebat ko:

Nipaakar ed saray datin panaon, unong ed kaugalian ed syudad na imperyo na Moscow, sikami, ya tinawag manlapud saray dalin na Kyiv, anggapoy amta mi nipaakar ed saya, tan agmi met iimbestigaan iray bengatlan anggapoy pibabali mi. Balet ed saray agew natan, ag nadngel ya saray manuuley tan saray t , saray wala ed autoridad et mankikerew na antokaman a bayar manlapud saramay itatagey ed rangko na obispo; noag ingen, diad grasya na Dios, balang sakey et naawat toy rangko to unong ed dilin merito to. Tan siak, a makasalanan, anggano ag ak mankanepegan ed sayan sagradon opisyo na episkopo, et nibilang ak nin siansia a mankanepegan lapud linawa na Dios. Nibilang ak ya manepeg, aliwan lapud dilin pilalek ko, odino pananap ko, odino lapud bayar—say Dios so tistigo ko (tan ibagak a kaiba so Apostol), a seserbien ko ed espiritu ko [626] —noag ingen lapud panangasikaso tan plano na Dios, lapud impatawag ak na ganggan na baleg a Man-uley. Tan no mansasalita ak nipaakar ed siak, mansasalita ak met nipaakar ed saray kapara kon obispo, ya singa met ya tinawag manlapud diman tan inyatagey ed rangko na obispado; amta na amin ya sikara met et inawat da so obispado aliwan lapud bayar, noag ingen lapud maong a panlabayan na Dios tan ed ganggan na soberano, unong ed mismon inkamabli da. Balet no walay anggan siopa ed saray wala dia ed arapan tayo so nananap na pakayari diad panamegley na panagsuhol, antoy pibabali mi ed satan? Nengnengen mi so para ed sikami. Anta mi met, nilikud ed satan, ya lapud sakey o duaran totoo ya nankasalanan ed panaglako na saray sagradon bengatla, say interon Simbaan nen Kristo et ag mankukurong o manbagsak. Tan diad limog na saray Apostoles ya kaiba nen Kristo et walay si Judas, say traidor; balet lapud satan ya rason, say Kolehiyo na saray Apostoles et ag aderal. Singa met, legan a say trigo et walad uma tan agni apepet, seguradon walay narumog a dara ed limog to: balet say trigo et mansiansian trigo, tan ag-ibantak na amo to lapud pigaran dara ya narumog ed limog to, noagta itilak anggad panaon na panag-ani; insan, say amo et mangibilin ed saray manag-ani ya tiponen so trigo ed kamalir to, balet ibantak so saray makasalanan ed apoy. Ontan met, ed Banal a Simbaan, legan ya manayan ya singa trigo ed uma ed sayan mundo na ermen, imposible ya ag makalmo na mauges ed limog na maong. Balet, lapud sikara, si Kristo ya Katawan et ag to taynanan so Simbaan to, tan ag to met itaynan anggad sampot na panaon, unong ya insipan to, ya inkuan to: 'Wala ak ed sika lawas, anggad sampot na panaon' ([627] ). No, singa say panaani, onsabi la may makapataktakot a panangukom, insan to isian iray mauges ed saray maong, a singa panangisian na saray dagdaiset ed trigo. Balet, man-ingat tayo: no si Kristo a mismo et ag to taynanan so Simbaan to, anggano wala ray mauges ed limog na saray matunong; mas lalo ni sirin, ag manepeg ed sakey a matoor a Kristiano so onseparar manlapud Banal a Simbaan lapud saray arum a datin obispo ya ananap na opisina ra para ed gunggona, ya ag tayo kabat odino labay tayon kabaten. Ontan met, aliwan manepeg ya ibabawag na siopaman so opisina na episkopal lapud saray pigaran obispo ya nankasalanan. Wala ta'y mangibabawag ed Orden na Apostoliko lapud si Judas, ya aromog ed limog na saray Apostoles?

Diad iskolastikon sulat, saramay manbablasphemiya tan manbabatikos ed opisina na episkopado et impanengneng da ray lupa na saray demonyo ya akasikmat na baston na obispo, singa ed sarayan panaon natan aliwan saray tuan pastol so manpapatnag ed Simbaan nen Kristo, noagta saray demonyo. Diad ontan a panagplano, tan lapud agda labay ya ipabantag iray tuan pastol da—a saray demonyo—ititonton da ray panon da diad saray panag-eremitahe da aliwan diad bilay ya andi-anggaan, noag ingen diad patey ya andi-anggaan. Ta balang sakey ed saray schismaticon monasteryo da, ya mangititindek na sarili ton nanduman pananisia, et sakey a pantitipon nen Satanas, tan walaan na sarili ton nanduman pastol—sakey a demonyo. Lapud ginagala dan mangiblaspemo ed sikami, diad ontan et nipanengneng da so sarili da.

Kapitulo 33. Saray Duaran Manunan Panagmura na Saray Eskismatiko Kontra ed Simbaan na Dios et Pinasinag

Balet ag tayo la palawigen so ebat tayo ed amin ya panag-insulto da; say arum et ag tayo la pansinen ta ag mankanepegan ya ebatan. Iyarum tayo labat iya: ya ed amin ya panagmura da kontra ed Simbaan na Dios, say duaran sankagrabian et saraya:

1) Singa inekal so grasya na Dios ed Simbaan, tan singa anggapo la natan so grasya na Dios ed sikato;

2) tan singa napno na saray heresiya.

Diad saya et antikey so ebat ko:

No say grasya na Dios et tinmaynan la ed Banal a Simbaan, sirin iner la so katuaan a salita nen Kristo a Dios tayo, ya imbelyaw na sankalinisan a sangi To: 'Wala ak a kaibay sikayo lawas, anggad kasumpalan na panaon'?

Lamet:

No say Simbaan et napno natan na saray heresiya, iner la sirin so salita nen Kristo ya imbaga to ed si San Pedro, ya angikumpisal ya si Kristo et say Anak na mabilay a Dios: 'Diad sayan bato et ipaalagey ko so Simbaan ko, tan saray puerta na impierno et ag makabalo ed sikato' ([628] )?

Kayari kon nibaga iya, itepet ko:

Kasin palsay salita nen Kristo, odino andi? Diad katuaan, aliwan palsay saratan. Mapanmatua so Katawan ed amin a salita To [629] . Say tawen tan say dalin et manlabas, balet say salita na Katawan et ag balot manlabas[630] ; ag ira nabigo.

Ta say grasya na Katawan et ag tinmaynan ed Simbaan, ya kawalaan nen Kristo anggad sampot na panaon: ta no iner so kawalaan nen Kristo, diman so kawalaan na Grasya To.

Ta say Simbaan et ag napno na saray heresiya, tan ag mangabak so puerta na impierno kontra ed sikato. Ta no sikatoy mangiyopopot na anggan anton heresiya ed loob to, sirin et abak la komon so puerta na impierno kontra ed sikato, tan ag la magmaliw a katuaan so salita nen Kristo. Balet Inikdan To so Simbaan To na matibay ya ag-pakakalingo, unong ed kuan na Apostol: 'say Simbaan na mabilay a Dios, say haligi tan pundasyon na katuaan' ([631] ).

Balet saray makapasin-asin a Brynians, saraman a saray schismatics, et ag-ira man-alangan a baluktoten so salita nen Kristo pian magmaliw a tila—saray salita na Dios, saray salita na katuaan; tan itatagey da so sarili dan saray heretical a panagmura tan tila da ed tapew na saray salita nen Kristo: singa mas tua ra, say dalin, say dabok, say pitek, say dapol tan dabok, imbes ya si Kristo, say Anak na Dios tan Dios tayo; tan pipiliten dan ipresenta so makulangkulang tan singa-manga-uma ya panagnonot da ed saray simplin totoo bilang sakey a kombiksyon, imbes ya say pakayari na Dios tan say kakabatan na Dios. Tan siopa so ag onelek ed ka-engot da? Tan siopa so ag onermen ed makapakesaw a panagmura kontra ed Simbaan na Dios, a manlalapu ed aderal a kanonotan tan sangi da, singa manlalapu ed kalarengan na impierno? Tan siopa, nitan ni, so ag onermen para ed sarili dan panaglinlang tan kadederalan, parehon saramay manlilinlang tan saramay nalilinlang? Ta say Simbaan et manalindeg a singa atagey a bato ed pegley na dayat; anggano babagsaken na daluyon ed agew tan labi, ag-ira nasisira; balet saray managtamor, a singa saray daluyon ya onbabagsak ed bato, et nababalang ya anggapoy bakat. Sikato so maglorian, legan a sikara so napabaingan; sikato so man-ari a kaiba si Kristo bilang Ulo to, legan a sikara, a si Satanas so lider da, so ibantak ed kalaleman na Gehenna; sikato so manalo ya anggad angga ed tawen, legan a sikara so man-akis tan man-irap ya anggad angga ed saray kuarto ed dalem na impierno. Tan siopa so makapangibalaw tan makapangipasirayew na maong ed saray panagmura ra kontra ed Banal a Simbaan, kontra ed saray klero, tan kontra ed amin a sagradon pasen na simbaan, a ag nabibilang? Saray abitla la so magmaliw a magenap pian nipanengneng so saray tila ra, heresiya, tan kaugsan, a inala ra ed mismon Demonyo.

Nengneng yo, O inad-aron ortodoksyon a totoo, tuan karnero na panag-ayam nen Kristo, tan matuan ananak na Banal a Simbaan To, diad panamegley na makatunongan a panagnonot tan say bunga na hardin nen Bryn, say bangat da, inusisa mi tan, diad panamegley na tuan panagsukimat, naamtaan mi irayan taloran bengatla:

1) Aliwa ta palsay bangat da?

2) Aliwa ta heretikal so bangat da?

3) Anggapoy panagmura ed saray sagradon bengatla ed saray bangat da?

Tan aromog mi ed satan a bunga, singa met ed ambalangan mansanas na Sodom, aliwan masamit a taway, noag ingen marutak a tapok tan dapol; aromog mi, ibagak, a say bangat da et

matila.

makapanday,

napno na panagmura.

Ta saray bangat da et aliwan makagunggona ed kamarerwa, noag ingen makaderal ed satan.

Parte III. Nipaakar ed Saray Isyu na Panggagaway Pagsisian

1. Nipaakar ed inkagrabe na saray kaso na panagsisiya

Say Imbestigasyon ed Saray Isyu na Pansisiyaan.

Agko labay ya itongtong dia so saray sekreto tan ag-amta ya gawa na too, nitan saray kasalanan ya agawa lapud inkakkapoy odino kaag-amta, ya ag mangiter na kolkolan diad loob na Simbaan nen Kristo. Ag komon mantongtong so sangik nipaakar ed saratan ya gawa na too [632] ; ta siopa so angitalaga ed siak bilang hues ed saratan? Ta siak met et sakey a makasalanan, a sakop na kinalemlem na too; ta anggan si San Elias (unong ed saray salita nen Santiago) et sakey a too a sakop na parehon kinalemlem a singa sikatayo [633] ; lalo la sirin sikatayo, a makasalanan. Sapat la ed balang sakey a nonoten iray sarili ton kasalanan; walay saksakey a Hues para ed amin, say Katawan tayo, a manghusga ed saray mabilay tan saray inatey.

Balet say tutukoyen ko et saray gawa ya gagawaen ya malinew ya kontra ed Banal ya Simbaan nen Kristo. Tan saraya et aliwan ginawa lapud inkakapuyan, noag ingen lapud kaugsan na demonyo; tan aliwan lapud ag-inkabidbir, noag ingen ya ginagala lapud inkamatalker na ulo; nipaakar ed sarayan gawa so nepeg tayon pantongtongan.

Say kabaliksan na saraya, unong ed nadngel tayo, et walad saray gawa ya maong (ed pakanengneng na too): dakerakel ya gawa na panagpenitensya, andukey iran pikakasi, dakel ya panag-ororok, inkamainomay tan panag-ilisi ed makapainomay ya iinumen, tan ed panagkan na karne tan sira, tan say mismon bilay dan singa-desyerto (singa pangalig ed saray Banal ya Ama), tan arum niran gawa tan kimey, a papanisiaan dan makapaliket ed Dios—tan agmi kokondenan—noag ingen, paulyan so Dios a Makakakita na amin so manghusga ed saraya ya amin.

Balet lapud nadngelan mi ya manpasirayew ira, ya itatagey day sarili da ed tapew na Simbaan nen Kristo, manpasirayew ed saray panagkalkalna tan panagkimey da ed pikakasi tan panag-ayuno: legan dan babalawen kami ed panangan tan panag-inom mi, tan ed interon kabibilay mi bilang makasalanan, legan dan ituring so sarili da bilang santo. Kanian, kaukolan ya usisaen tayo so maong a gawa ra pati say mauges a gawa ra: ta diad panamegley na mauges a gawa ra et malinew dan lalabanan so Banal a Simbaan nen Kristo, legan dan iisipen a maong so sarili ran gawa; sirin, singa saray baboy ya uukalen da so dalin ed panamegley na sangi ra, dadadaelen da so Simbaan, ya lililingoen da so dakel a karaklan a totoo diad panamegley na panagkunwari ra.

No nipaakar ed saray gawa, mauges man o maong, man-imbestiga tayo.

Saray gawa na totoo et kaslakan ya duaray klase: say arum et maong, say arum et mauges.

Saray mauges a gawa et lawas a mauges; ag ira balot magmaliw a maong, singa say asep ya ag magmaliw a niyebe, say pitek ya ag magmaliw a balitok, tan say apdo ya ag magmaliw a diro.

Nipaakar ed maong a gawa:

i) No maminsan et singa ra talagan maong, balet ag-amta no napapaliket da so Dios.

2) No maminsan, anggano singa maong, diad katuaan et grabe so kaugsan da tan makapasinag ed Dios.

3) No maminsan, anggano talagan maong iratan, anggapoy bungas da tan agda narerekober so dilin kaligtasan na sakey a too.

Unona, aralen tayon antikey iray maong a gawa.

Artikulo Unona

Nipaakar ed saray maong a gawa.

Kapitulo 2. Nipaakar ed saray gawa ya singa maong, balet ag-amta no makapaliket iraya ed Dios

1) Sakey a pantotongtong nipaakar ed saray gawa ya singa maong, balet ag-amta no aawaten ira na Dios.

[634][635]Saray maong a gawa a makapaliket ed Dios et akasulat ed Banal a Kasulatan: arum ed saray ganggan na Dios, arum ed saray simbawa na Ebanghelyo tan saray Apostol, tan arum ed saray gawa na saray Ama na Simbaan tan saray ascetic; tan walaan tayo na ag-nabibilang ya alimbawa no anto so makapaliket ed Dios diad bilay na saray santo, ya nepeg tayon aligen ed anggaay nayarian tayo, tan nanenengneng tayo met diad saray matunong a totoo ya manbibilay ed kaliber-liber tayo; balet agtayo tuan naamtaan ed loob tayo no say gagawaen tayo et makapaliket ed Dios. Ta no naamtaan na sakey a too ya saray gawa to et makapaliket ed Dios, sikatoy seguradon met ed dilin kaligtasan to. Balet, singa met ed panliket ed Dios, ontan met ed dilin kaligtasan to, anggapo so makapan-pasirayew ya segurado. Ag tayo man-despair ed kilalaban tayo; walaan tayo na ilalo ed Dios, ya labay to so amin ya nailiktar: balet anggapo ed sikatayo so makapansalita ya: 'Akinliketan ko so Dios, sakey ak ed saray nailiktar, saray gawa ko et maong tan makapaliket ed Katawan.' Kuan na Managbasa: Siopa so manpasirayew ya malinis so puso to? O siopa so makpel ya mangibaga ya anggapoy kasalanan to? Pansasagpotan tayo, ed anggaay nayarian tayo, ya ag tayo gawaen so makapasinag ed pasnok na Dios; mansisikep tayo, ed anggaay makakarga na makapoy ya biskeg tayo—ya pinabiskeg na tulong na Dios—pian magmaliw itayon makatunong ed arapan nen Kristo. Balet amin ya sagpot tan kimey tayo et agto napatunayan ya inaro itayo na Dios. Say Ama na Simbaan et marakep so imbaga to nipaakar ed saya, ya inkuan to: 'Saray matunong tan makabat, pati saray gawa ra, et walad lima na Dios; balet say panangaro tan panangbusol et agnanengneng na too'[636] . Sayan pasage et mas malinew ya impaliwawa ed patalos a singa onia: 'Saray matunong tan makabat, pati saray gawa ra, et walad lima na Dios; balet anggapoy too a makaamta no sikatoy kanepegan na panangaro (manlapud Dios) odino panagbusol.' Say panag-ayuno et maong a gawa, balet aliwan seguradon makapaliket tan makapangabig ed Dios so panag-ayuno na sakey a too anggad ed pakapakesaw na laman; ta no maminsan et ibabaga na Dios: 'Aliwan ontan a panag-ayuno so pinili ko .' Tan si San Crisóstomo, diad 'Margaret' to, et impaliwawa to, ya inkuan to: '[637] ' Anto sirin so panag-ayuno, anggano man-ayuno tayo? Say panag-ayuno ta kasin say panag-ilisi ed panag-akan, odino say panag-ilisi ed pilalek? Ta anggano agtayo mangan na panag-akan na laman balet agtayo ililiwawa iray pilalek na kamarerwa, say ontan a panag-ilisi ed panag-akan et ag mangiter na ligliwa, noag ingen mangibunga na kaugsan. Ta no agko kakanen so tinapay balet agko napipigil so pasnok ko ed kapara ko, aliwa ak lan too; ta gagawaen met na ayep so ontan: ag mangan na tinapay so ayep, balet mangan na laman [638] . Maong so ag-inom na makapabuek a bengatla, odino mangan na karne o sira, lapud panag-ayuno; balet say man-aayuno ed saray makapabuek a bengatla tan ed karne o sira et aliwan seguradon makapaliket tan makapangabigan ed Dios, ta, unong ed kuan nen San Crisostomo: 'No walay siopaman ya ag oniinum na alak o mangan na karne, agga manpapasirayew nipaakar ed saya, ta anggapoy pinalsa na Dios ya mas baleg nen saray ayayep. Ta anggapoy ayep ya mangan na karne o oninum na alak—balangali, o asno, o karnero. Maong ya gawa para ed sakey ya mamapairap ed laman to so onlugan ed dalin ya anggapoy sapin para ed daiset ya ugip; balet say ontan ya too et aliwan makapaliket o makapangabig ed Dios; ta say parehon managbangat et nansalita nipaakar ed ontan ya too ed parehon sermon: No walay siopaman ya ondadapod dalin, ya ag mankaukolan na dukolan o sapin, noag ingen saray pukel na sarili ton laman so dukolan to, ag komon ipasirayew to iya, o manpasirayew, a singa inisip ton alampasan to la so amin ya arum; ta sarayan bengatla et ugali na saray ayayep. Ta saya et aliwan makapakelaw, noag ingen makapasibaan; ta no sikatayo, a makikaduma ed Salita, et magmaliw nin mas makapoy nen saray ayayep, sirin… Anggad dia, Chrysostom. Maong so mantultuloy a manpikasi; balet aliwan samay mamapabayag ed panagkansion to ya panagdasal ed loob na dakel ya oras so makapaliket tan inad-aro ed Dios; ta say Katawan a Mismo so nansalita ed Ebanghelyo: 'Aliwan diad dakel a panagsalita so pakadengel ed sikayo' ([639] ). Tan si Santo Teofilacto, legan ton iinterpreta irayan salita na Katawan, so nansalita: 'Aliwan manepeg so mamapabayag na dasal, noag ingen say mabetbet a panagdasal, ya daiset so salita.' Tan lamet: say sobran panagsalita (diad pikakasi) et andi-kakanaan a tongtong. Balet diad Commentaries nen Chrysostom nipaakar ed saray Epistola na saray Apostol, diad pahina 1830, nisulat ed gilig: 'Say sobran mansalita ed pikakasi et aliwan manpipikasi, noag ingen et man-aandi-kakanaan a mitotongtong.' Maong a bengatla so mangipawit na dakel a kairapan ed sarili, so manayam ed saray eremiteryo ed desierto, tan say mamatey ed laman ed amin a paraan: balet ag napapaliket so Dios ed panamegley na sarayan bengatla, tan ag met amta no antoy kimey so makapaliket ed Sikato. Ta naromog tayo ed saray insulat na saray Ama na Simbaan so arum a lalaki ya nambilay ed panag-ayuno, panag-isolasyon tan mairap a trabaho, ya pinagmortifyo da so laman da anggad angga, balet inmaway ira ed sayan bilay ya agda amta no akasalba ira. Manlalamlam si San Juan Climacus nipaakar ed sakey a monghe a si Stephen [640] , a nansiansia na dakel a taon ed saray kimey ed desierto; saray atap a ayayep et nampasak ed sikato, ta papakanen to so sakey a leopardo manlapud dilin lima to ed desierto: balet legan ya manpapatey, sikatoy sinubok na makapataktakot ya subok na saray makapataktakot ya itsura ya pinmaway ed sikato; legan ya papairapen da, inmebat na maong ed arum ya tepet da, balet ag-akakabatan ya ebatan so arum; tan talagan makapataktakot tan makapakebbiew ya pakanengneng, (kuna na Ladder) sakey ya agnanengneng tan agmanpasensya ya subok. Kaskasian! Say man-iirap tan say monghe et nansalita nipaakar ed arum a kasalanan to, ya inkuan to, 'Anggapoy ibagak ya kontra ed saya'; kayari na ngalngali apataplo a taon ed bilay na monghe, ya man-aakis: 'Kasalak, kasalak!' Tan say Nansulat na *Say Alaran* et tinapos to so salaysay to nipaakar ed saya ed onia: 'Tan ontan, kayari ton na-eksperimentoan, sikatoy tinmaynan ed sayan laman to.' No anto so sentensya, odino say resulta, odino say ebat to, odino say konklusyon na panubok, et ag-itan malinew ya imbaga. Anggad dia so *The Ladder*.

Balet, sikatayo et napno na takot tan pitik ed ag-kaseguradoan na kilalaban tayo, ta agtayo amta no saray gagawaen tayon maong et makapaliket ed Dios o andi; no sikatayo et kanepegan na panangaro To o na panamuy To. Sayan salita na Dios ed saray Salmo et makapataktakot: 'No onsabi lay panaon, manghusga ak na duga' ([641] ). Aliwan makapakelaw ya say saray kasalanan tayo et husgaan; balet makapataktakot ya say inkatunong tayo—say labay ton ibaga, saray maong ya gawa tayo: panag-ayuno, pikakasi, panag-ebel, inkamainomay, panagpatey ed laman, tan dakel niran arum ya gawa na debosyon—et husgaan met, a singa met ed saray kasalanan tayo. Akin ya onia? Ta, anggan ed saray maong ya gawa tayo, mabetbet ya walay sakey a sukat na kasalanan; ta anggapoy perpekto, tan mas lalo la, ugali tayo ya mangitago, diad dalem na saray maong ya gawa tayo, na mapangta ya opinyon nipaakar ed sarili tayo, singa say panliliket tayo ed Dios tan matunong tan santo tayo la; sakey a kanonotan ya, singa manngereng a apoy, a maneral ed amin a sagpot tan gawa tayo, tan amin a merito tayo. Tan ag makapakelaw ya say makasalanan a too et ag nibilang a manepeg ed Panarian na Tawen: magmaliw itan a pakelawan ed sikato ya nibilang a matunong tan masanto dia, balet et itapok ed paway na Panarian na Tawen diman. Aliwan makapakelaw ya say manakar ed maawang a dalan et ag makaloob ed bilay: makapakelaw balet ya say manakar ed mainget tan makapasin-sinaw a dalan et naromog to so patey imbes ya bilay. Aliwan makapakelaw ya say sakey a manag-inum odino manag-anap et ag makaawat na liket na saray bendisyon a taga-tawen: makapakelaw ya say sakey a man-aayuno, ya ag balot nanamnamay makapabuek ya iinumen, et naekalan na samit na tawen. Kanian ag makapakelaw ya say sakey a too ya mataba, mabagal, tan matambak so laman to et ag makalabas ed mainget a puerta na saray tawen a panayaman: makapakelaw ya say sakey a toon pinapatey tan pinapayayat so laman to lapud graben panag-ayuno tan panag-irap, ya say pukel to et katat labat so akalupkop, et ag makalabas ed satan a mainget ya puerta tan naromog toy sarili to ed paway na saray panayaman ed tawen. Ta no say matunong a Hukom et onggapo lan manghukom ed inkamatoor tan saray kasalanan tayo, naromog To ed satan ya oras ed balang matunong a too so sakey a naliem a pakakiling, a ag nanenengneng na too ed sarili to, odino mas maong nin ibaga, agto labay a nengnengen: ta no sikatoy mismo so manghukom ed sarili to, (kwan na Apostol), ag itayo nadusa[642] . Say atago ya inkakiling tayo, ibagak, et nipanengneng ed arapan na Makakakabat-amin a Hukom; ta ed saman (unong ed salita na Apostol) ipaway na Katawan so atago iran bengatla na karunongan, tan ipanengneng to ray plano na puso[643] . No nipanengneng la iraya, siopa so ag napaneknekan na kasalanan? Anto ni so mas malinis nen say sinag na agew, ya manliliwawa ed interon kaliber-liber? Tan no say sinag na agew so onloob ed sakey a templo diad panamegley na bintana odino siat, pigaran partikulo na dabok ya onkikilos ed loob to so nabibigbig! Ontan met, diad saray maong ya gawa tayo, ya naliwawan ed Kaunoran ya Agew, pigara kasi so saray kakapuyan tan kakulangan tayo so nabigbig! Ta siopa so makapalingo ed saray kasalanan, anggano ag ginawa ed gawa, balet pinabulaslas na linawa? Tan panon ya makapansiansia ya malinis so sakey ed arapan na Dios, ya ed arapan to (unong ed kuan nen Job) saray bitewen et maringot: mas lalo ni so too ya singa dapol, tan say anak na too et sakey ya worm [644] ? Insan, nampasirayew itayo ed dakel a maong a gawa tayo, ya iisipen tayon masanto tan matunong itayo; balet saraya et nipanengneng met, a singa met saray kasalanan tayo ya makapasinagem tan karuksan ed arapan na Dios: ta antokaman ya ipapasirayew na too ed inkasikato et karuksan ed arapan na Dios. Tan amin a katuwaan tayo, ya ginawa ed panagpasirayew, et akalad arapan To a singa marutak a basbas; nadngel tayo so propeta Isaias ya ibabaga to: 'Amin a katuwaan tayo et singa karutakan'[645] . Kanian saray maong ya gawa tayo, ya ipapasen tayon ikapagalang, et nibilang a kaiba na saray kasalanan tayo, tan itatalaga ed dusa unong ed matunong a panangukom na Dios; lapud saya, say Apostol et maong ya mamapaseseg ed sikatayo, ya ibabaga to: 'Gawaen yo so dilin kaligtasan yo ed panamegley na takot tan panagdidipil'[646] . Aliwa labat ed takot, noag ingen pati ed panterterter: 'Manlingkor kayo ed Katawan ed takot,' kuan to, 'tan manliket kayo ed arapan to ed panterterter'[647] . Anggano segurado ka ya walad dalan na kilalaban, man-takot ka nin siansia, ta akasulat: 'Man-ingat kayo pian makatalindeg kayo a maong, pian agkayo napelag'[648] . Anggano, lapud saray sagpot yo, asabi yo so ontan a grado ya inawat yo so regalo na panggawa na saray milagro—panagpaway na demonyo, panag-ibaga na arapen, tan panagpaabig na mansasakit—balet, man-takot kayo; ta say Katawan a Mismo so nansalita ed Ebanghelyo: 'Dakel so mangibaga ed Siak ed satan ya agew: "Katawan, Katawan! Aliwa ta nanprofesiya kami ed ngaran mo, tan ed ngaran mo et pinagpagpaway mi ray demonyo, tan ed ngaran mo et nanggawa kami na dakel a milagro?' Insan ibagak ed sikara, 'Agko balot akabat kayo: paarawi kayo ed siak, sikayo ran manggagawa na karuksan'[649] . O Katawan, makapataktakot so saray panangukom Mo! Siopa so ag manterterter ed puso to, siopa so ag mankalkal ed kamarerwa to no narengel da so ontan a makapataktakot a ebat manlapud Dios—ya ag labat para ed saray makasalanan, noag ingen pati met ed arum a managgawa na milagro ya inisip dan santo ra, ya nampasakbay na Ebanghelyo, amapaway na demonyo, tan nanggawa na dakel a milagro, amin na saraya et agawa aliwan diad panamegley na katamaran odino inkamales, noag ingen diad panamegley na baleg a pikakasi, panag-ayuno tan panag-irap; singa ed imbaga na Katawan nipaakar ed pangipaway na demonyo: 'Sayan klase et ag onpaway noag ingen diad pikakasi tan panag-ayuno'[650] : balet say Matunong a Manangusga et aliwa labat ya agto ituring a maong a gawa so pikakasi, panag-ayuno, tan arum nin sagpot na saramay agto papaboran, noagta tatawagen to ni ran krimen, ya ibabaga to ed saramay nan-ayuno, nan-sagpot, tan nankasi: 'Paarawi kayo ed siak, sikayo ran manggagawa na krimen.' Akin et ontan? Aliwa ta lapud arum a sekreto tan mapangta ya opinyon nipaakar ed sarili to? Balet siopa so makapikabat ed saya? Saray dalan na Katawan et baleg a kalaleman[651] . Saray panangukom To et agnasusukimat, tan saray dalan To et agnatalosan. Ta siopa kasi so akatalos ed kanonotan na Katawan? O siopa kasi so nagmaliw ya managtambayay ed Sikato?[652] . Lapud saya, si David, ya nan-abay ed saray panangukom na Katawan, et nampikasi ed Sikato: 'Agka man-ukom ed aripen Mo, ta anggapoy bilay ya napaneknekan a matunong ed arapan Mo'[653] .

Kanian, agka manpasirayew ed saray dili mon gawa, odino itagey moy sarilim ed tapew na Simbaan nen Kristo, Brynya, ya iisipen mon masanto ka; odino mansalita na andukey nipaakar ed saray gawa tan sagpot mo, ed saray andukey ya pikakasi mo tan dakel ya panag-ayuno, nipaakar ed pan-iinum mo labat na danum tan kvass. Ta panon mon naamtaan no saray ibabagam a maong a gawa et makapaliket ed Dios odino andi? Pasensyaan yo ak, ta aliwan saray gawa yo, ya ibabaga yon maong, so kokondenak; balet agko aapruebaan so kayabangan tan panagpasirayew yo: agkayo ni inmangat manlapud dalin, balet iisipen yo ya mas atagey kayo ni nen say tawen, legan yon ibabagsak kami ed impierno.

Kapitulo 3. Nipaakar ed Saray Gawa na Kapanipis

2) Sakey a pan-isip ed saray gawa ya iisipen a maong, balet diad katuaan et baleg a kaugsan tan makapasinagem ed Dios.

Saray maong a gawa ya ginawa a pa-arte tan hipokrito et aliwan maong, noag ingen mauges: singa say lobo ya akabado na karnero et aliwan karnero, noag ingen aaligen to labat so itsura na karnero, balet diad naturalesa tan ugali et mansiansia ya lobo; Ontan met, saray ontan a gawan hipokrito et ipapanengneng da so itsuran kabanalan, katooran, tan pagka-diosan, balet diad dalem da et sikara so mismon kabaliksan na kaugsan, inkamali, tan panagmura ed Dios.

Natan et ipatnag ko no anto ran kaugsan so akaamot ed likod na mapangkunwarin itsura na maong a gawa.

Say unonan kaugsan et say mapangta ya kayabangan.

Say sakey nin karuksan et say andi-kakanaan a panag-trabaho.

Say komatlon kaugsan et say panhuhusga ed arum.

Say komapat a karuksan et say panag-kukunwari ed arum a totoo.

Say ikalima tan unor a karuksan et say mapait a kadederal na sarili tan saray ataruy ed lingo.

Isipen na balang sakey dia no satan a kaugsan, ya akasalimukok ed panag-arte na pagkamakuli, et melag labat so kabaliksan to.

Wala so baleg a karuksan, ya akasalimukok ed panag-paka-dusa na maong a gawa: say mapangta a kayabangan; ta onkokontra ed Dios a Mismo, ya onkokontra ed saray mapangta. Kontra iya, ta agto aanapen so gloria na Dios noag ingen say dili to; agto papaliketen so Dios noag ingen say totoo, tan agmankikimey para ed Dios noag ingen para ed dili to; pian sikatoy igalang bilang masanto, tan idayew na totoo bilang baleg a kinen Dios. Say ontan a too, no man-ayuno, et papaleten toy lupa to, pian ompatnag ya sakey a too ya man-aayuno; no manpikasi, manpikasi ed arapan na amin, ya papalawig toy pikakasito, pian nanengneng na totoo ya manpikakas [654] . Tan antokaman a kamaongan so gagawaen to, agto gagawaen ed lihim, noag ingen ed arapan na amin, pian napurian na totoo. Ta say Manangiliktar ed sikatayon si Cristo et impara to so ontan a too ed sakey a pinaskian a lubok, legan ton ibabaga ed saray mapagkunwarin Pariseo diad Ebanghelyo: 'Kasi ed sikayo, sikayo ran eskriba tan Pariseo, mapagkunwari! Ta sikayo et singa saray pinaskian a lubok, a diad paway et magangana so itsura, balet diad dalem et napno na pukel na inatey a totoo tan amin a klase na karutakan.' Ontan met so inkagawa yo: ta diad paway et singa kayo totoon matunong, balet diad dalem et napno kayo na panagkunwari tan lawlessness [655] .

Sakey a baleg a kaugsan, ya akabalkot bilang maong a gawa ya gagawaen a mapagkunwari; say kaandian na kakanaan na panag-irap, ta amin a panag-irap na too—balanglan panag-ayuno, pikakasi, odino antokaman a gawa—et andiay kakanaan to. Dia, say papuri na totoo so mangawat na gantimpala, balet diad panaon ya onsabi et ag-itan naromog; si San Juan Climacus [656] et malinew ya impanengneng to so kaandian na kakanaan na ontan iran kimey, ya inkuan to: Say kabalang et sayang na panag-obra, say kadederal na pawet, sakey a panag-insulto ed kayamanan, sakey a kuta na ag-panisia, sakey a manunaan ed panag-insulto, sakey a panagpool ed daungan, tan sakey a hulmigas ed pasen na panagdayat; ta anggano angkekelag iray hulmigas, insultoen da so balang gawa tan say bunga to. Say agas et aalagaren toy panag-aliling na trigo, tan say karunongan et aalagaren toy panagtipon na maong a kayamanan; ta say agas et maliket ya mantakew, legan a say toon anggapoy kanaan et maliket ya man-usar na mairap. Tan lamet: Say panag-ayuno na toon anggapoy kanaan et anggapoy gunggona, tan say pikakasi to et anggapoy nagunggonan; ta gagawaen to ray duara lapud panangidayew na totoo. Say mapangta ya man-aayuno et manggagawa na duaran kaugsan, ta papapuyaan toy laman to balet anggapoy abalang ton gunggona. Siopa so ag man-elek ed say mapangta ya manggagawa? Anggad dia so insulat nen Ladder-writer.

Sakey a baleg a kaugsan, diad panag-asikaso na maong a gawa ya puro panagkunwari, et say panangidemanda ed arum, a singa anengneng ed mapangta a Pariseo a nampikasi ed templo a kaiba so managkolekta na buis, tan inkuan to: 'O Dios, misasalamat ak ed Sika, ta aliwa ak a singa arum a totoo: matatakew, managgawa na mauges, manlilipat, odino anggan singa sayan managkolekta na buis'[657] . Ta say maniningil na buis, ya kinondena na Pariseo, so napatunayan ya matunong ed arapan na Dios; balet say Pariseo, ya nankondena ed arum, so nankondena met ed sarili to, tan saray maong ya gawa to so nagmaliw ya anggapoy silbi.

Sakey a baleg a kaugsan, diad panamegley na panag-arte na maong a gawa, et say panaglinlang ed arum, ya mangitonton ed sikara ed palson pananisia. Tan say pangibilang ed palson gawa bilang tua, tan say pangigalang ed sakey a manag-arte bilang sankasantosan ed saray santo, tan say pangawat ed saray salita to bilang salita na katuaan, tan say panumpal ed bangat to. Diad onian a mapagkunwari a paraan, dakel a heretiko so angitonton ed dakel a totoo manlapud Ortodoks a pananisia paonla ed heresiya; say ontan a too et singa si Satanas, a mangibabalew ed sarili to bilang anghel na liwawa[658] ; say kabilungetan et ompapaway a singa liwawa, pian manloko ed too tan itonton ed aliwan dalan manlapud dalan na kaligtasan.

Balet, say unor tan sankabalgan a kaugsan et say andi-anggaan a pandama; ta say manggagawa na maong a gawa a mapagkunwari, lapud kayabangan, et seguradon nadama a singa met ed samay manggagawa na mauges; ta say pagkamapagkunwari tan kayabangan et sarilin da la so kaugsan.

Say manguusar na amin a biskeg to ed saray gawan panagkunwari et nadusa a singa say mauges a lingkor a mantatakew ed kayamanan ya inter na amo to ed sikato tan gastosen to itan ed ag makana. Ta say saray regalo ya inter na Dios ed sikato et aliwan para ed gloria na Dios, noag ingen para ed sarili ton panag-gloripika.

Say mangokondenar ed arum et nokondenar met a singa say Antikristo mismo. Aliwa ta nisulat ed saray libro na saray Ama: 'Say mangokondenar ed agi to et say Antikristo'? Antoy sinagmak nen Juan na Sabaea, tan akin? Kasi, lapud impanghusga to ed agi to, sikatoy pinaalis ed sakey a pakanengneng nen Kristo a Katawan, a nipa-krus ed krus, tinawag a Antikristo, tan inekal so kapa to. Basaen na siopaman a malabay ed saya diad Prologo, diad ika-22 ya agew na Oktubre.

Saray arum et alingo tan kinondena bilang managlingo; para ed sikara, unong ed salita na Katawan, sakey a gilingan a bato so isabit ed beklew da, tan ibantak ira ed dayat [659] .

Say ontan a too et ag bukor so naderal, noagta igiguyor to met iray tinililimos to paonla ed parehon kadederalan: singa samay uleg, ya anengneng nen San Juan a Teologo ya imbantak manlapud tawen, ya ag bukor so inkabantak to, noagta iniguyor to met so katlo na saray bitewen na tawen [660] . Saray adaya et naderal a kaiba so angaday ed sikara; saya so imbalita nen Santo Crisostomo diad komaduan homilia to nipaakar ed Epistola ed saray taga-Filipos [661] , ya inkuan to: Wala ni kasi mas makapasukal nen say demonyo, ya mangi-isip na sermon ya say gagala to et mangiter na pasakit ed saramay ontutumbok ed satan? Naynengneng yo kasi no panon karakel ya kaugsan so ipepetek to ed saray mismon totoo to? Mangi-isip na pasakit tan kairapan para ed sikara diad panamegley na saray sermon tan saray gawa to. Anggad ditan si Chrysostom.

Say ontan a baleg tan makapanyurong a kaugsan et akaamot ed silong na panagkunwari na maong a gawa, a gagawaen a mapanlokoy.

Dia, saray kalaban na Simbaan nen Kristo—ya iisipen da, tan ipapasen, ya sikara et sagrado, matunong, tan matoor—ekaminen da komon so konsensya ra tan suboken da ray gawa ra, pian nanengneng no diad leksab na panag-alagey na maong a gawa ra et walad man itan a limaran klase na kaugsan. Siak, a makasalanan, et agko ra kokondenan, noag ingen et babantayan ko so panon ko, a inter ed siak nen Kristo a Katawan ko, unong ed betang ko, a ibabaga iray salita nen Kristo ed saray espiritual a kordero to: 'Man-ingat kayo ed sarili yo, tan man-ingat kayo ed lebadura na saray Pariseo, a sikato so panagkunwari' ([662] ); man-ingat kayo ed saray hipokrito ya onasingger ed sikayo, ya manlilimbok ed sikayo diad panamegley na pakanengneng na maong a gawa. Inarok, agyo panisiaan so amin a espiritu, noag ingen suboken yo ray espiritu pian naamtaan no nanlapud Dios ira: ta dakel a palson propeta (manlolokon managbangat) so linmabas la ed mundo[663] .

Kapitulo 4. Nipaakar ed saray maong a gawa ya anggapoy bunga, lapud nanlapu iraya ed panangaro ed sarili

3) Sakey a diskusyon nipaakar ed saray maong a gawa ya anggapoy bunga tan ag makapangiter na kaligtasan.

Saray maong a gawa ya ag mangbubunga na kaligtasan et saramay gagawaen:

Aliwan lapud panangaro ed Dios mismo, noag ingen lapud panangaro ed sarili.

O saray ginawa ed paway na Orthodox Catholic Church.

NIPAakar ed SARAY MAONG A GAWA A MOTIBADO NA PANAGMALIW-ED-BUNIG

Saray maong a gawa ya ag ginawa lapud panangaro ed Dios mismo, noag ingen lapud panangaro ed sarili, et nepeg ya usisaen unong ed onggendan:

Mas inaro kasi na too so Dios nen say inkasikato, odino mas inaro to so inkasikato nen say Dios? Say toon mas inaro to so Dios nen say inkasikato et agto anapen so inkasikato ed saray gawa to, noag ingen say Dios a Mismo. Say toon mas inaro to so inkasikato nen say Dios et agto anapen so Dios, noag ingen so inkasikato, ed saray gawa to. Say manag-aro ed Dios et aanapen to so Dios ed saray gawa to; balang maong a gawa ya gagawaen to, gagawaen to para ed Dios, para ed panangaro na Dios, pian napaliket to so Inar-aro to. Balet, say manag-aro ed sarili et aanapen to so sarili to ed saray gawa to; amin ya gagawaen to—amin ya maong a gawa to—gagawaen to para ed sarili to, para ed anggan anton kamaongan to, balang-balang o andi-anggaan.

Say manag-aro ed sarili et manggagawa na maong a gawa para ed pansamantalang kamaongan, pian ag-onkasabid andi-kakanaan a gawa, kababaingan o panag-insulto, bilang dusa tan panagbales ed kaugsan; odino pian makala na pigaran benepisyo, odino dayew tan puri manlapud totoo para ed saray maong a gawa to: say mauges a too et ag manggagawa na mauges lapud takot ed panirap, balet manggawa na mauges ed amin a paraan no aliwan lapud dusa tan panagbales. Say maong a too et manggagawa na maong lapud pakagamor, odino lapud dangal tan dayew ya nanlapud arum; balet ag balot manggawa na maong no agto iilaloan so antokaman a gunggona, odino dangal tan dayew, ya nanlapud totoo bilang kasandi. Pareho ran maong a gawa: say gawa na samay ag manggagawa na mauges lapud takot ed dusa, tan say gawa na samay manggagawa na maong para ed gunggona tan dayew; balet pareho ra, lapud ag-ira ginawa manlapud panangaro ed Dios mismo, noagta manlapud panangaro ed sarili tan para ed sarili ran pankaabigan, tan lapud satan ya rason et anggapoy bungas da ed arapan na Dios, agda narapat so andi-anggaan a kilalaban, anggaman naawat da so gantimpala tan benepisyo da dia. Ta say ag manggagawa na mauges lapud takot ed dusa et say mismon agto panirap ed satan a dusa so gunggona tan naganansia to. Nipaakar balet ed samay manggagawa na maong para ed sarili to, say mismon panggagawa na maong so gunggona to, say naganansia, dayew, tan puri ya aawaten to, ya sikato met so rason no akin ya manggagawa na maong.

Balet anggan saramay mantratrabaho ed maong a gawa para ed andi-anggaan a kilalaban, no mas inaro da so sarili da nen say Dios, et mansiansia iran andi-bunga odino talagan andi-kakanaan so panag-trabaho da; ta daiset so narapat ed sikara, odino diad katuaan et ag ira balot narapat ed kilalaban, unong ya ipaliwawa ed onggendan:

Wala'y taloran motibo (rason) no akin ya say sakey a too, ya manpipirawat na kaligtasan para ed sarili to, et ontikyaw ed mauges tan manggagawa na maong:

1) Lapud takot ed andi-anggaan a dusa,

2) O para ed pakaala na Panarian na Tawen,

3) O para ed mismon panangaro na Dios. Say manggagawa na maong lapud takot ed andi-anggaan a dusa et singa sakey ya aripen o ulipon a manggagawa pian ag natepel o nadusa; tan no agto itatakot so dusa, ag-iya manggawa na maong, noag ingen et paliis to so mauges ed amin a paraan.

Say manggagawa na maong para ed Panarian na Tawen et singa sakey ya abang, ya manggagawa pian naawat to so sweldo to: ta no agto iilaloan so gantimpala para ed sikato, ag balot sikatoy malabay ya manggawa na maong a gawa.

Balet say panggawa na maong a gawa lapud panangaro labat na Dios et dalan na sakey ya anak, ya ag manggagawa lapud takot ed dusa o pananaman ed gunggona, noag ingen lapud panangaro labat na Ama to; tan say pananaw to ed mismon panggawa na makapasinagem ed Ama to et singa dusa; balet say panangaro ed Ama to tan say panangaro na Ama ed sikato et say pakaala na sankabalegan a gunggona tan kayamanan. Tan amin a gagawaen to, gagawaen to pian napaliket so inad-aron Ama to, tan aliwan para ed sarili ton pankaabigan odino tubo; ta ipapasen to so amin a kien na Ama bilang kien to, tan ibabaga to ya amin a kien to et kien na Ama.

Say sakey ya aripen et ag babastosen lapud panggagawa na maong, tan say sakey ya kimey-oras et ag met babastosen lapud panggagawa na maong iran kimey; balet say anak et idadayew tan itatagey ed tapew da, lapud say intensyon to et naiiba ed sikara; Say una et pilalek to ed amin a bengatla so panliket ed ama to, ya agto iisipen so sarili to; balet say komadua, anapen da so pankaabigan da, ya agda masyadon iisipen so panliket ed Dios: tan anggano manggagawa ira na maong a gawa, say intensyon da et ag napurian, ta aliwan say pansumpal ed panliket ed Dios so gagala ra, noag ingen say pangiseguro na kamaongan para ed sarili da. Ta say takot ed dusa so manproprotekta ed integridad na sakey a too, pian ag-onirap; balet say pilalek ed panarian na tawen so manaanap ed dilin kamaongan tan pakinabang na sakey. Tan anggapoy panangaro ra, singa say sanga ya anggapoy lamot, ya ag mamunga noag ingen ompating so tan magmaliw ya anggapoy silbi. Kanian si San Gregorio a tinawag a 'Dialogist' (say 'Managsalita') et mangibabangat nipaakar ed sayan bengatla diad kapito ton diskurso nipaakar ed Ebanghelyo: 'No panon a dakel a sanga na sakey a kiew so ontutubo manlapud saksakey a lamot, ontan met, dakel a birtud so nianak manlapud saksakey a diwinin aro. Anggapoy sanga—a mankabaliksan, anggapoy maong a gawa—so makapansiansian mabiskeg no ag mansiansian akasuldong ed lamot na aro.' Anggad dia so imbaga nen San Gregorio. Manlapud sarayan salita to, malinew ya nanengneng ya antokaman a maong a gawa, no gawaen ya aliwan lapud panangaro ed Dios noag ingen para labat ed sarili, et singa sanga ya atanggal ed kiew: ag makapamunga noag ingen onkalat, tan anggapoy silbi to.

Duga so ontakot ed dusa, tan, lapud takot ed dusa, so man-ingat ed sarili kontra ed mauges legan a manggagawa na maong; balet no satan a takot et naeral na diwlin a panangaro, no satan a sanga et mansiansian akakabit ed lamot na panangaro—satan et, say ontakot tan onaro ed Dios a mankasabay—sirin, saray maong a gawa na ontan a too et ag napagkawalaan na bunga na kaligtasan da.

Balet no anggapoy di-bino a panangaro, say takot labat—say takot ed Dios a singa sikatoy sakey a maksil a ayep ya ompan kanen to ka, odino sakey a managparusa ya ompan pateyen to ka—satan a klase na takot, a mamapakiwas ed sakey a too a manggawa na maong, et manederal; ta satan a sanga, no anggapoy lamot to, et onkalat tan ag makapamunga: say takot ya anggapoy panangaro et ag mangiter na karapatan ed kilalaban.

Maong so pananabangan ed Panarian na Tawen tan so panggawa na maong a gawa pian nagamoran itan, balet no say satan a pananabangan et napno na di-binin a panangaro; tan no say sanga et mansiansian akakabit ed lamot na panangaro—satan so, say pananabangan a makaloob ed a tawen. aliwan maslak para ed dilin inkakomportable noagta para ed gloria na Dios, pian napurian Sya na andi-anggaan; sirin, saray maong a gawa na ontan a too et ag-ira napagkaukolan na bunga na kilalaban da. Balet no anggapoy di-bino a panangaro, say simplin pilalek labat ed Panarian na Tawen et singa sakey a sanga ya anggapoy lamot, ya ag-mamunga noagta ompepelag; unong ed impangibaga na Apostol: 'No walay amin a pananisia ko, pian naekal ko ni ray palandey, balet anggapoy panangaro, anggapo ak. Tan no iter ko so amin a kayarian ko; tan no ipa-pool ko so laman ko, balet anggapoy panangaro, anggapoy nagawaan to ed siak'[664] .

Kapitulo 5. Nipaakar ed saray maong a gawa ya anggapoy bunga; ta wala ra ed paway na Orthodox a Simbaan

Nipaakar ed saray maong a gawa ya ginawa ed paway na Orthodox a Simbaan

Kanian, saray maong a gawa ya ginawa ed paway na Orthodox a Simbaan, anggano panon la ra kaong, et anggapoy bungang da tan ag makapangiter na kaligtasan; ta walara ed paway na Simbaan, a say Ulo to et si Kristo, ya inkuan to: 'Say aliwan kaiba ko et kontra ed siak, tan say ag mantitipon a kaiba ko et manwawarawara'[665] . Ta siopaman ya akapeteg ed Simbaan nen Kristo et akapeteg met ed si Kristo a Mismo, ya anankasakey ed Simbaan To, singa Ulo ed laman, tan wadia ed loob to. Siopaman so onsebel ed Simbaan nen Kristo et onsebel met ed si Kristo a Mismo—say Ulo na Simbaan; tan no anggapo si Kristo, siopaman ya iisipen to ya mantitipon na maong a gawa para ed kaligtasan et aliwan mantitipon, noag ingen et sasayangin to ra, tan ag makakagamor na kaligtasan para ed sarili to. Say sakey a galang ya pinutot manlapud laman ya pambilayen tan pangiinguan na Ulo, makapansiansia kasi ya mabilay tan aktibo? Kasin makapamunga so sanga ya pinutot manlapud baging, odino say sanga ya abari manlapud kiew ya mansanas? Andi balot. Ontan met, say sakey a Kristiano, anggano mabilay ya marakep so panagbilay to, et ag makalay kaligtasan no sikatoy onseparar ed komunyon na Ortodoksan Simbaan nen Kristo. Man-ingat kayo, ta si Kabanalan to Athanasius, Patriarka na Alexandria, et ibabaga to ed gapo na kredo to: 'Siopaman so malabay a miligtas et, manuna ed amin, nepeg ton talindegen so Katolikon pananisia; ta siopaman so agto unoren ya intero tan andi-kulang et, anggapoy duwa-duwa, nababalang ya andi-anggaan.' Ontan met, diad sampot to et inkuan to: 'Saya so Pananisia a Katoliko; siopaman ya ag manisia ed saya a matoor tan tuan-tua et ag makasalba.' Anggad dia so inkuan nen Athanasius. Manlapud sarayan salita to, malinew ya nanenengneng ya anggapoy siopaman so makapangiliktar ed paway na Orthodox a Simbaan a Katoliko; singa met nen panaon nen Noah, anggapoy siopaman so aliktar ed Delap ya aromog ed paway na daet nen Noah, noag ingen saramay linmoob ed daet so aliktar, legan a saramay ag linmoob et inatey: Ontan met so nepeg tayon natalosan so Santo ya Simbaan nen Kristo (ta sikato so alimbawa na baloto nen Noe), ya anggapo ni sakey ed saray ag naromog ed loob to so makalay kaligtasan: ta ag sikato manepeg ya nawalaan na Dios bilang Ama to (unong ed kuan nen Santo Cipriano) no agto say Simbaan so ina to [666] . Tan ibabaga na Ebanghelyo: 'No walay siopaman ya ag ondengel ed Simbaan, sikatoy magmaliw ed sikayo a singa Hentil tan managkolekta na buis'[667] . Ag yo imanoen so maong a gawa to no sikatoy ag matulok ed Simbaan. Wala met iray dakel a matunong a totoo anggan ed saray Hagarita, a mangititindek ed katuaan, mangipapanengneng na panangasi, ag mangagagawad siopaman na mauges, tan mangigagawad panangaro tan kaabigan aliwa labat ed kapara ran lahi noag ingen pati ed saray Kristiano; balet sarayan maong a gawa ra et ag ira mangitonton ed kaligtasan; ta sikara et dayo ed si Kristo tan ed Simbaan nen Kristo. Ontan met, saramay mangawit na ngaran nen Kristo, ya ibabaga ran Kristiano, balet lalawen da so Simbaan nen Kristo, et naderal a kaiba so sarili dan (no wala man) maong a gawa. Malinew ya imbangat iya nen San Krisostomo diad komentaryo to ed Epistola nen Pablo ed saray taga-Filipos, Kapitulo 1, diad Diskurso 2 [668] , no iner inkuan to: 'Anggapoy mas maoges nen say demonyo, ya diad amin a pasen et ipapagawa to ed totoo so anggapoy kakanaan a kimey to tan pipisien to ra.' Tan aliwa labat ya sasalien to ra ya makaawat na gantimpala ed tawen, noagta pipiliten to ra met ya manggawa na saray gawa na panagbabawi. Ta ipapagawa to so aliwa labat ya ontan a panangibangat, noagta ontan met a panag-ayuno tan kinasanto, ya aliwa labat ya mangekal na gungguna da, noagta mangiter met na baleg a kaugsan ed saramay manggagawa ed saratan; nipaakar ed sikara so kuan to ed onsublay: 'apapoolan na sarili dan konsensya'[669] . Anggad dia so kuan nen Chrysostom. Balet, itayo et man-ingat ya parehon say panag-ayuno tan kalinisan—anggano inkabirhen—pati say panangaral na saray eretiko tan arum niran gawa tan sagpot da, et aliwa labat ya ag mangiter na kaligtasan ed sikara, noag ingen mangitdan met ed sikara na andi-anggaan a dusa. Say matua a sangi nen Chrysostom so angipabidbir ed saya.

Kapitulo 6. Nipaakar ed Ugali na Saray Makapalinlang a Managbangat

Lapud impangipaliwawa ko la ed saray gawa na saray makapangisian ya palson ipapasen ya maong, agko lilingwanan ya diskusyoen so ugali na saray mapang-arte ya managbangat da, ya panamegley da et lilikdoan da so kamarerwa na saray maong tan simplin totoo; ta nadngel tayo no panon ya sarayan makasbel ya lobo et onloob ed panag-ayep nen Kristo ya akasulot na kawad na kordero.

Unona, unong ya nadngel tayo, aanapen da ray mayaman tan makapanyarin pamilya; balet agda lolooban so abung na saray mairap tan andi-kera. Ontan met so lobo: ag-onla ed lugar ya agto iilaloan ya makalmo na nakawan, noag ingen no iner so nadngelan ton walay tipon na karnero, diman so laen to. Anapen da met iramay mainomay ya nalansi ed panamegley na panag-akit da, singa saray karaklan a totoo, tan lalo la ray bibii.

Niarum ni, no onloob ira ed abung, ipapanengneng da so baleg a debosyon, ipapasirayew da so sarili da—diad salita tan gawa—bilang aripen na Dios, masanto, matunong, tan madi-devosyon.

Mangitdan ira na sarili dan tinapay tan agda panamaten so antokaman a kakanen ya inter ed sikara, anggad agda ni napanlibel ed karuksan da iray manaayam ed satan a abung. Ta ag ira mansasalot ed kakanen na saray totoo, lapud nayarin kaskasian da itan bilang maringot, tan nayari met pian ipanengneng so panag-ayuno da; tan man-ayuno ira anggad labi, odino sanagew, odino mas abayag ni, ya say kakanen da labat et daiset a tinapay ya inawit da.

Ituloy da so masimoon ya pikakasi da ed Dios a walaan na debosyon, pian nanengneng na totoo; nipaakar ed sarayan managdayew et nansalita si Kristo ed Ebanghelyo: 'Manpipikasi iran andukey ya ag-nanuras; saraya et makaawat na mas ambelat a panangukom'[670] .

Mangipapresenta ira na saray basa ed kasulatan, tan manlapud saraya et ipapaliwawa da ray bangat da, aliwan pian bangatan so arum ed dalan na kaligtasan, noag ingen pian ayaten ira ed sarili dan makitid a pananaw. Mansalita ira ed saray dumerengel ed sikara a kaibay pan-eyag, aralem a emosyon tan lua. Ipapabantag da so amin a pananengneng na kinasanto tan amin a gawa na debosyon, balet mapanlinlang so ugali da tan makalakal so intension da, singa ed saray parabola ya nabasa tayo ed The Ladder of Divine Ascent [671] : Say soro et manpapankepkep ya onugip, legan a say demonyo et manpapankepkep ya malinis; say unaan et manaanap na manok, say komadua et mananap ya deralen so kamarerwa. Kanian sarayan hipokrito et manpapansin na inkakastigo, inkasanto, panag-ayuno, pikakasi tan arum niran kuno maong a gawa, balet amin et gagawaen a mapanlokso, pian lokwen iray inosente.

Balet saray totoo, lapud pagka-simple da tan agda kabat so kalikuan da, et napapabli ra ed panagbilay da, say panagkawanggawa da, saray pikakasi da tan say mabait a ugali da, tan idadayew da ra bilang angkakabaleg ya lingkor na Dios, ya ondengel na maong ed saray bangat da a singa ra masamit a musika.

Insan, lapud alinis da la so dalan ed puso na saray totoon andi-amta, ginapoan da lan itanem iray dika na heresya da. Diad gapo, babalawen da so Simbaan na Dios, singa anggapoy pananisia to, tan babatikosen da ray klero, saray kasulatan, balang reliquia na simbaan, tan amin ya sakramento.

Idadayew da met so sarili dan Brynsk a panag-eremitahe, say orden da, say pananisia da, tan say panagbilay da ed sankatageyan a panangidayew. Kabayatan na satan, manpapropesiya ra nipaakar ed Komaduan Isabi nen Kristo, ya ibabaga ran lapud asingger la itan, say Antikristo et man-ari la ed mundo. Tan diad onian paraan et liliknaan da ray maing-ingas a kamarerwa, ya isisiyan da ra ed Simbaan nen Kristo tan itutonton da ra ed sarili dan pamahiin; mangawat ira na dakel a limos manlapud sikara tan ompawil ira ed saray kabaleyan da a wala ray tinakew da, a singa saray lobo a wala ray tinakew dan ayep; tan ititonton da ni ingen so arum a totoo a kaiba ra, singa paonla ed kaligtasan, balet diad katuaan et paonla ed kaderalan.

Kapitulo 7. Say matoor a bilay et agto papatibayen so palson pananisia

Kanian, ipapakiwas mi tan ipipikasi mi ed sikayo, O kordero nen Kristo, ya ingatan yo so sarili yo ed sarayan managlimbok, sarayan hipokriton 'matunong' a lalaki ya walaan na itsuran makareligyoso balet tinanggian da so pakayari to; Man-arawi kayo ed sikara: ta no panon ya kinontra nen Jannes tan Jambres si Moises, ontan met so pan-kontra na sarayan lalaki ed katuaan—lalakin aliwa so kanonotan tan andi-kakabatan ed pananisia [672] . Agkayo napasali ed itsura na marakep a kabibilay da, ta kabat a maong ya anggapoy marakep a kabibilay na siopaman so makapankompirma ed palson pananisia. Ta no maminsan, say palson pananisia et naromog anggan ed saray matunong, singa met naromog so tuan pananisia ed saray aliwan matunong; tan manlapud saya et malinew ya ipapanengneng ya say matunong a bilay et agto papatibayen so palson pananisia.

Nakasulat ed Bilay nen San Cirilio, Patriyarka na Alexandria [673] , (tan ontan met ed Prologo, diad ika-25 ya agew na Pebrero; wala so sakey ya matatken ed saray abeban pasen na Ehipto, ya anggano masanto so panagbilay to, et sikatoy magasal tan simpli; lapud agto pikakabat, inyeyag to ya si Melchisedec et Anak na Dios. Saya et nireport ed Kabanalan a si Cyril diad panamegley na , kanian impatawag to so maedad tan pinaarap ed arapan to; Lapud amta na Patriarka ya say maedad et nanggagawa na saray tanda, tan no antoy kerewen to ed Dios et ipapatnag na Dios ed sikato, balet nen nansalita nipaakar ed si Melchizedek et lapud agto amta, nanggamit so Patriarka na kakabatan to, ya mainay so panagsalita to: 'Abba, ipangasim ko ed sika, ta walay sakey ya kanonotan ya mangibabaga ed siak ya si Melchizedek et Anak na Dios, legan a say sakey nin kanonotan et mangibabaga ed siak, "Andi, noag ingen sikatoy too tan pari na Dios"; tan lapud manduaruwa ak ed saya ed kanonotan ko, tinawag ta ka ya espisipiko pian manpikasi ka ed Dios tan ipaamta mo ed siak.' Balet, say maedad, ya manmamalek ed eksperiensya na bilay to, et matpel ya inkuan to: 'Ipangasi yo ak, Katawan, na anggan taloy agew, tan itepet ko ed Dios so nipaakar ed saya; tan ipaamta ko ed sikayo so antokaman ya ipaamta to ed siak.' Ta say maedad et linma ed selda to tan, nansara ed loob na taloy agew, nampikasi ed Dios ya ipatnag To ed sikato so katuaan nipaakar ed si Melchizedek; tan nen naawat to la so kinerew to, linma ed si San Cirilio, ya inkuan to: 'Si Melchizedek et sakey a too, tan aliwan Anak na Dios.' Tinepet na Patriarka, 'Panon yon naamtaan iya, Ama?' Inmebat, 'Impanengneng na Dios ed siak so amin a patriarka, saksakey, tan anengneng ko so balang sakey ya linmabas ed arapan ko, manlapud si Adan anggad si Melchizedek; tan inkuan na Anghel ed siak, "Nia, si Melchizedek." Kanian, amtaen yo, ginoo ko, ya ontan talaga.' Naliketan a maong si San Cirilio, lapud asalba to so kamarerwa na saman ya matatken, tan kayari ton nampasalamat, pinayalis to la. Tan legan ya ompapaway imay matatken, nanangaral ed amin ya si Melquisedec et sakey a too, tan aliwan say Anak na Dios; diad ontan a kakabatan, si Cirilio, say aripen na Dios, et giniya to imay ag makabat a laki diad duga a dalan.

Balet, nanenengneng tayo ya sayan maedad et masanto tan managgawa na milagro, tan naawat to so amin ya kinerew to ed Dios; balet nansiansia ed palson pananisia nipaakar ed Anak na Dios; tan seguradon naderal ed amin a paraan no sikatoy inatey ya akapansiansia ed satan a heresiya. Kasin say marakep a bilay to, sirin, so akapansustine ed satan a palson pananisia ya tatawagen to si Melchizedek a Anak na Dios? Tan diad *Limonar*, diad Kabanata 37, nabasa tayo so nipaakar ed sakey a pillar ascetic ya nanayam ed rehiyon na Hierapolis tan tinumbok to so heresiya nen Severus, ya say sankasantosan ya si Ephrem, Patriarka na Antioch, et milagroson pinabalik to ed tuan pananisia. Legan ya say taga-kolum ya satan et akapansiansia ed erehesia nen Seviro, nayari kasi ya, diad panamegley na marakep a bilay to bilang taga-kolum—ya inusar ed panag-ayuno tan pikakasi—et in-suportaan to so pananisia nen Seviro, ya sinmumpal to? Anto sirin so ibaga tayo nipaakar ed si Patriarka Eudoxius na Constantinople, ya pinanengneng na sagradon Baleg a Martir Theodore Tyron, ya ingganggan ton mangisagana na kolivo legan na Sagradon Kuaresma para ed saray Kristiano, unong ya akasulat ed Synaxarion para ed unonan Sabado na Baleg a Kuaresma? Aliwa ta si Patriarch Eudoxius, ya anak na masanto a martir a si Caesarius, ya apool ed poste para ed Kristo, et nambilay na marakep a bilay? Balet, say maong a kabibilay to et agto apabiskeg so palson pananisia to; ta tinmuloy ed heresiya nen Ario, tan ed ontan a kipapasen so inatey, a pinaperdi a kaiba ray heretiko, a kinondena na Saray Banal a Ama. Ontan met, si Patriarka Sergius, ya angilubob ed kawes na Sankasantoan a Birhen ed dayat, tan diad panamegley na pikakasi to et pinasalpok to ray barkon Scythian diad baybay na Constantinople ed dayat, tan sikatoy angiletneg na akathist bilang dayew ed Sankasantoan a Birhen Inan na Dios ya kansionen diad komaliman Sabado na Kuarem; aliwa ta sikatoy nambilay na marakep? Balet, satan a marakep a bilay et agto akompirma so palson pananisia to; ta sikatoy lider na heresyan Monothelite, nipaakar ed satan et masaknap so nisulat ed bilay nen Kagalang-galang Maximus a Confessor, diad ika-21 ya agew na Enero; tan diad satan a heresya et inatey si Patriarch Sergius, tan nibilang ed saray heretiko, tan kinondena na saray Banal a Ama. Malinew ya ipapanengneng na saya ya anggapoy maong a bilay na siopaman so makapansalimbeng ed palson pananisia. Napatnagan met iya manlapud saray salita nen Santo Juan Crisostomo [674] , ya ditan et ingganggan to tayo ya mag-ingat ed saramay mabilay na maong balet mangibabangat na palson doktrina, ya inkuan to: 'Ta no say bangat na pananisia et baluktot, anggano sikatoy anghel (diad panagbilay to), agyo sikatoy unoren; balet no duga so ibabangat to, agyo pansinen so panagbilay to, noag ingen say saray salita to.' Anggad dia so inkuan nen Chrysostom.

Ta anggan saray Brynians, diad panagbilay da, et ibabaga dan matunong ira, balet agda nasusuportaan iray palson papanisiaan da. Papanisiaan, kuan ko, tan aliwan saksakey a pananisia; ta diad limog da, (singa say inbagak la nensaman) aliwan saksakey so pananisia, noagta dakel. No panon karakel so monasteryo, ontan met karakel so pananisia; tan balang monasteryo et labay ton itagey so dili ton pananisia tan itanduro itan bilang say tuan sakey; tan ipapaway da ed mundo iray sekreto tan hipokriton managbangat tan managturon da, a singa ra saray Apostoles nen Kristo; tan sarayan managbangat so mismon tutukoyen na sarayan salita na saray Apostoles: 'matalinten ya apostoles, manlolokon managgawa, ya manpapasen a singa ra saray Apostoles nen Kristo' ([675] ); tan aliwa yan makapakelaw; ta si Satanas a mismo et manpapasen a singa anghel na liwawa: kanian ag la makapakelaw, no anggan saray aripen to et manpapasen a singa aripen na inkahusto, a say kasumpalan da et unong ed saray gawa ra.

Kapitulo Dos

Kapitulo 8. Nipaakar ed saray mauges ya gawa na saray iskismatik, tan nipaakar ed saray managbangat

Saray mauges ya gawa na saray iskismatik, ya malinew ya ginawa kontra ed Banal ya Simbaan, unong ed impangibaga ed sikami, et ag nabilang; imposible ya isulat o salitaen iraya ya amin, noag ingen ipresenta mi dia iramay sankamanunaan. Agmi iratan isalaysay ed sarili min kabibilang, ta siak, bilang sakey ya mapaabeban too, et aliwan dinan ak odino binaleg ed sarayan dalin, tan agko ni balot nadngel so nipaakar ed saray iskisma ya walad sayan bansa—ni nipaakar ed saray kakiewan na Bryn, ni saray panag-eremitoan, ni saray pandumaan ed pananisia ra, ni saray gawa ra; balet natan, diad linawa na Dios tan diad ganggan na Ari, ya ginmapo ak ya manayam dia, naamtaan ko iraya diad panamegley na dakel ya report. Kanian, ipresenta mi so talagan amta: arum ya bengatla et naaralan ko manlapud saray mapagmatalkan ya managsalaysay, arum et nadngel ko manlapud saray mismon akanengneng; tan saraya et inawat ko ya akasulat.

Unona, ipresenta mi so pigaran parte manlapud taloran epistola nen Kagalang-galang Ignatius, Metropolitan na Siberia, ya insulat to ed interon diyosesis to legan na ministeryo ton pastoral ed Siberia, ya mandidiskarga tan manleletey ed kaugsan na heresiya na schism, legan ton papasesegen iray matoor ya ag ira napalingo na saray heresiya ya makaderal ed kamarerwa.

Diad inmunan epistola, tinukoy to so taloran managbangat a schismatic ya walad dalin na Siberia ya asingger ed Tyumen; saray ngaran da et: Osk'a (Joseph), sakey a palson monghe, ya anggan-ngaranan na Astomen, sakey ya Armenian a nanlapud syudad na Kazan; tan si Yakunka (Jacob), sakey ya apostata, ya angaranan na Lepikhin; tan si Avramko (Avram), sakey ya Hudio, ya angaranan na Hungarian, sakey ya palson monghe. Saray an-taloran aya so nambangat ed saray totoo ya ag onla ed simbaan, ag mankumpisal, ag mangawat na Banal a Komunyon, tan ag mankasal ed legal a panagkasal unong ed ritwal na simbaan; bino-bangat da ra ya ag manggawa na tanda na krus ed sarili da unong ed daan a kaugalian ya inala ed saray Griyego—aliwan diad unonan taloran game-gamey na kawanan a lima—noag ingen diad duaran game-gamey, unong ed kaugalian na eresian na Armenia. Tan impalapag da so arum niran makalikas a bangat, a kontra ed Banal a Simbaan tan makaderal ed kamarerwa, ed limog na totoo: kanian tinirap da so Simbaan na Dios, a linoko so dakel tan inyarap ira ed panumbok da. Nipaakar ed saraman a taloran managbangat a schismatic, anggano say duara ed sikara et nankakasakey ed kumatlo nipaakar ed dakel a heretical a bangat da, ag ira nankakasakey ed sayan punto: ta si Osk tan Yakunka et imbangat da ray totoo ya pasilab day sarili da, singa para ed si Cristo; tan apoolan da so dakel, ya indalan da ra ed saray kakiewan tan kalawakan, ed saray maer-er ya lugar; balet si Avramko et kinontra to so bangat tan gawa ra, ya impawal to ed saray totoo so panpool ed sarili da, noag ingen say paliisan da labat so Simbaan tan saray sakramento to. Niarum ni, binitla nen Kagalangan Ignatius so sakey nin punto na ag-pankakasakey da diad asingger lan sampot na komatlon epistola to, a sikato may Yakunka Lepikhin et tinuroan na palson propeta ya si Avvakum, say arkipriyete, a nansalita ya say isabi na Antikristo et ag natebek na saray panamegley na laman, noag ingen wala labat ed mundo diad kanonotan, tan diad tua et singa wala la; balet say imbangat nen Avramko ed saray Judio et say Antikristo et onsabi ya natebek diad dili ton panaon tan man-ari ed mundo; Kanian, kayari ran nanbulag ed sikato tan saray disipulo to, saray taga-tumbok nen Lepikhin so tinawag ya 'Orthodox', legan a saray taga-tumbok nen Avramko so tinawag ya 'Sensualists'. Anggad natan, walay nitepel ni ed saray kakayewan na Bryn so sakey ya hermitage na saray tatawagen ya Sensualists, ya papanisiaan ya ilalak nen saman ya Avramko a Judio, ya anggan-ngaranan na 'say Hungarian', sakey a palson monghe.

Tan ipaamta met nipaakar ed sarayan palson managbangat ya si Oskia Astomen, sakey ya Armenian, et pinalayas manlapud Kazan paonlad dalin na Siberia nen taon 7168 (1660) na panamalsa na mundo, diad komapat a taon kayari na impakayegyeg nen Avvakum, say protopope na Russia. Unona si Oskia ed Tyumen, insan sikatoy inyakar ed Yeniseysk; ed amin a pasen, ed saray baley tan baryo, iner man so laen to, angitilak na bakat na panagsisian to ed saray sankasimplian a totoo, ya asarag ton lokwan. Nipaakar ed si Yakunka Lepikhin, sikatoy datin ataman ya manlilingkor ed Verkhoturye; walay inmunan asawa to, pinatey to, insan sikatoy nankasal lamet ed sananey, tan nianak so sakey ya anak ton bii ed sikato; sikato met so tinmuloy ed saray schismatic a bangat, ya tinawag toy sarili ton pari—anggano ag-sikatoy inordinan—tan nanggawa na saray seremonya na pagkapari maliban ed Liturgy: paparaan to ray bibii ya man-iirap panamegley na pikakasi, babawtisan to ray ugugaw, dedengelen to ray kumpisal na totoo, tan mangiiter na Banal a Komunyon—balet ag-amta no panon, singa inyakar ed sikato manlapud arawi; gugupitan to met so buek na saramay labay day onloob ed orden na monastiko; tan no mangikakaboy na inaatey, babasaen to so pikakasi na panamerdona para ed sikara.

Nen si Oske ya Armenian et inyakar manlapud Tyumen paonlad Yeniseysk, si Yakunka tan si Avramko et nansiansia diman bilang kasalat to, ya mangililiwas ed saray totoo na Dios manlapud duga ya dalan, tan nansulat ira na dakel a panagmura kontra ed Simbaan na Dios, a kaiba ed saraya so onia: Si Yakunka, a sikatoy managpinta na icon, et impinta to ed sakey a papel so sakey a simbaan tan say demonyo, a singa sakey a serpiente, ya akabalor ed simbaan tan uubosen to so marutak a samal to ed saray sankasantosan a misteryo nen Kristo; Kayari ton pininturaan na dakel a singa saratan a papel, inwaras to iratan ed saray totoo tan imbaki to ed saray asingger a rehiyon, pian saray totoo et onkasibaan ed Simbaan tan paliisan da ray sankasantosan a Misteryo nen Kristo.

Diad komaduan epistola to, imbalita nen Kagalang-galang Ignatius, Obispo na Siberia, ya saraman a palson managbangat, ya nambangat ed saray totoo ya pasooten so sarili da, kayari dan man-tipon na saray disipulo tan saray kapara dan manisia, tan saray akibiang ed saray mauges a gawa ra, ginawa ra iyan mabangis tan aliwan-makataon inkakolkol tan panirap: Kayari dan linansi so dakel, tan inyarap da ray asawa, birhen, tan ugugaw ed saray andi-karga a pasen ed , inmunan dinumaan da ra ed amin a klase na panagpabuyaw; insan, kayari dan sinerraan ira ed saray abong ya inparaan para ed satan a gagala ed katakelan, tan kinandadoan da so puerta, pinoolan da ra, legan dan aagawen so kayarian da para ed sarili da. Tan sirin, diad sayan duaran ipapatey, dineral da ray nalingo, pinatey da so kamarerwa tan laman—say kamarerwa diad panamegley na kasalanan, tan say laman diad panamegley na apoy.

Nen nagmaliw lan mas karaniwan ed saray lalaki so manayam a kaiba ray bibii ya anggapoy kasal, ingganggan da ya saray ugugaw ya inyanak da et ipabunyag na saray ordinaryon totoo, tan anggapo kasal, bunyag, odino antokaman a bendisyon so ipa-gawa na sagradon orden.

Kapitulo 9. Nipaakar ed si Capito, Avvakum tan Saray Arum

Diad komatlon epistola to, si Kagalang-galang Ignatius, Obispo na Siberia, kayari ton asumpa a maong so heresiya na Armenian tan inilarawan to ray datin heretiko na Veliky Novgorod ya akalikas ed Judaismo, ginapoan to so salaysay to nipaakar ed saray natan a panagsisian tan heresiya diad sakey a heresiarch, say monghe a si Kapiton, ya nanayam ed distrito na Kostroma, diad Kalawakan na Kolesnikova, tan nantitipon na saray disipulo ed kaliber-liber to. Lapud saray arum a taga-baryo, nen anengneng da so mairap a panagbilay to, linma ra ed sikato, nanayam ira a kaiba to, tan inala da so sikato bilang espiritual a giya da. Sikato balet, nansagpot na maseseg ya panag-asketisismo kanian anggan diad piesta na Inkianak nen Kristo odino diad Banal ya Paskua na Kinaoli et agto papayagan so panangan na keso, mantikilya, odino sira; noag ingen sikato tan saray disipulo to et manangan labat na tinapay, bukel, berries, tan arum niran prutas na dalin. Diad sankaglorian a piesta na Inkioli nen Kristo, imbes ya iknol ya kinuloran na ambalanga, say iter to ed saray agagi et sibuyas ya kinuloran na ambalanga. Lapud impan-isip to ed inkasikato ya sikatoy baleg tan sagrado, ginapoan ton inmalingwanan iray klero tan agto inawat so bendisyon manlapud sikara; ginapoan to met so man-imbento na saray balon doktrina tan papanisia unong ed sarili ton mauges a kakabatan, tan nanggawa na saray panagsisian tan kolkolan diad loob na Simbaan nen Kristo, ya ingganggan to ray totoo ya paliisan so komunyon ed simbaan tan say bendisyon na saray pari; Inbangat to ya ag nepeg ya dayewen iray balon sagradon icon, noag ingen saray daan; tan say pan-gawa na tanda na krus ed paraan na Armenian ya duaray gamit a game-game; tan angibelyaw na arum niran ideya ya kontra ed ortodoksiya, ya angibangat ed dakel, tan sikatoy nampundar na kilusan ya tatawagen ya 'Kapiton', ya impangaran ed sikato.

Diad syudad na imperyal a Moscow, linma so saray skismatiko: si Avvakum, say protopope, tan si Gregory, say protopope, a tinawag a 'Neron' (say naudi et nanbabawi tan apirdona); ontan met ed si Lazar, sakey a pari; si Nikita, sakey a pari, a tinawag a 'Pustosvyat'; si Fyodor, sakey a diakono; tan dakel ni ray arum a nanlapud klero tan saray laiko, tan pigara a nanlapud korte na Tsar—saray manananggol ed eresian na duaran-gamegamet na Armenyo tan saray nansengeg na arum nin panagsisian.

Kapitulo 10. Sakey a dalaga so akaawat na Banal a Komunyon a walaan na pasas

Diad parehon panaon, diad saray distrito na Kineshma, Reshma tan Ples, linma met iray arum a schismatiko, a kabat bilang 'Podreshetniki', tinagay ya ontan so ngaran da ed maestro da, sakey a taga-baryo ya kabat bilang si Podreshetnikov, ya, unong ed pananisia na heretikon si Kapiton, inbangat to ray totoo ya ag onla ed Simbaan na Dios, ag man-ala na espiritual ya ama, ag mangawat na bendisyon na pari, tan ilayaw so amin ya sakramento na Simbaan. Saray mismon totoo ya anan et nanggawa na pigaran serbisyo na simbaan diad saray mismon abung da unong ed ritos na pagkapari, anggaman ag ira inordinan, tan bininyagan da ray ugugaw; nipaakar ed komunyon da, sakey ya klase na mahikon ritos, aliwan tinapay, noagta saray bunga ya tatawagen dan 'raisins', ya pinan-itan na mahika; tan inalaan da itan ed onggendan a paraan: Manpili ira na saksakey ya dalaga manlapud sikara, itagar da ed silong na abong, tan isulong ed sikato so makolor a kawes; insan ompaway ed silong ed itatalaga ya oras, ya akasaklob na salaan ed ulo to, ya akalukoban na malinis a tela, say salaan et karga toy 'raisins'; legan ya diad loob na abong et nantitipon so dakel a lalaki, bibii, tan ugugaw. Nen pinmaway so dalaga manlapud silong a awit to so salaan ed ulo to, nansalita ya singa sakey a pari: 'Nenengneng na Katawan a Dios kayo ya amin ed Panarian To, lawas, natan tan anggad anggan kapigan'; tan sikara, kayari ran dinmuko, inmebat: 'Amen'; tan inulit na dalaga ya mamitlo, tan inmebat ira na 'Amen' mamitlo. Tan kayari to, iter na satan a dalaga ed sikara iman a panag-insulto a sakripisyo, bilang kasalat na Banal a Komunyon: tan saramay nanamitan da iman a bunga et tampol dan labayen so patey para ed sarili da, singa para ed pankaabigan nen Kristo—panamegley na panagpool, odino panagbitin, odino panaglayus ed danum—singa akapirdiy so isip da; tan dakel so nansengeg na dilin kadederal da ed onian paraan.

Kapitulo 11. Manliliket iray demonyo ed saramay manpapool ed sarili da

Diad loob na saray ketegan na Nizhny Novgorod so kawalaan na saray baryo na palasyo a kabat bilang Knyagino tan Murashkino; manlapud sarayan baryo, tan manlapud saray walad liber a baley tan baryo, nantitipon so amayamay a lalaki tan bibii a kaiba ray ananak da, a manpaparaan a pasilab so sarili da diad sakey a pasen a panagdayat diad sakey a kamalir, tan, kayari dan inawat so mahiko dan komunyon, binukel da so sarili da ya duwa o talora ed balang bunggo panamegley na saray anipis a lubir, ya angitilak na duaran totoo ed pegley da pian , pasindien tan poolan ira. Saray lalaki, anggano inala da so komunyon ed saray lima ra, agda kinan, lapud impansalba na Dios ed sikara, pian say dusa na sarayan binantayan a martir na demonyo et nipatnag. Nen apasnok la na samay duara so apoy, tan alikob na dalang so interon kamalir, tan anggano samay duara et manpaparaan lan ibantak so sarili da ed manpasnok ya apoy pian napoolan, tinmuloy ya anengneng da, ed tapew na apoy ed pegley na asewek, so duaran andeket a demonyo, a singa itsuran Etiopeo, a manleletaw ed dagem a walaan na payak a singa paniki (manleletaw ya otot), a manliliket tan manpapalpak na lima, tan man-eyag na maksil: 'Sikara so kien mi, sikara so kien mi!' Nen anengneng da itan a panliliket na demonyo ed saray manlalaknab, nankigtel so duaran lalaki tan nansibaan ira: 'Naiimano mo, agi, no panon itayon nalalaknab lapud saray bangat na samay apabain?' Tan ginapoan dan gawaen so tanda na krus ed sarili da tan tinmakas ira manlapud diman. Nen sinmabi ra ed pari na baryo da, inkuentaan da so amin ed sikato tan nambawi ra; tan aliwa labat ed pari, noag ingen ed amin met a arum, inistorya ra legan a man-aakis so anengneng da nipaakar ed saray inatey—saman a makapakelaw a panliliket na demonyo—tan nansalamat ira ed Dios a angisalba ed sikara manlapud saman a kadederalan.

Kapitulo 12. Nipaakar ed puso na ugaw, ya pinutot na panagkulter

Aliwan arawi ed baley na Vologda, diad dalan ya paonla ed Kargopol, diad sakey a lugar ya arawi ed dayat, diad sakey a maer-er a pasen, wala'y nanayam a sakey a kalaban na Dios, sakey a mambabarang tan mangkukulam, ya angawit na ngaran na sakey a monghe tan nankunwari na kabubunigas; tan sikatoy tinuring na saray kaabay a taga-baley bilang santo tan marangal; tan dakel so linma pian manayam ed sikato, ya tinuring da ya maestro tan giya da. Aliwa labat ya lalaki, noag ingen pati saray bibii tan dalaga so anampay la ed satan ya desierto; lapud, naagda ed saray mapang-uyon ya bangat to tan say mapagkunwari ya panagbilay to, sikara so naagda ed sikato a singa unong ed sakey a baleg a santo na Dios. Sayan mauges ya tatawagen ya santo et sekreto ton ibabangat ya amin et nepeg ya manbilay ed panagpiya ya anggapoy konsensya, ya ibabaga ton say panag-sex ed pananabangan na duara et aliwan kasalanan, noagta panangaro; basta ag ira mankasal, tan ag ira ipasalan. Natan, walay sakey a laki a taga-syudad na Vologda ya, lapud belat na dakel a kasalanan, akabawì ed isip to tan nambawi ed arapan na Dios; tan nansipan ya bilayen to so nakekeraan a bilay to ed inkalinis tan onla ed desierto, pian, diad panagbilay ed kareenan, makaawat na perdona na saray kasalanan to manlapud Dios. Nen nadngel to so nipaakar ed sayan eremita—ya dakel so nantitipon ed sikato tan manaayam ira ed desierto—linma diman, ya agto amta so sekreto ran bilay na karibukan. Tan sanen sinmabi ed satan a monghe tan say lider na saraman a malikot a manaayam ed desierto, kinerew to ya abuloyan ya milimog ed sikara ed desierto, a singa gagawaen na arum; balet inkuan to ed say bisita: 'Inarok a agi, duga so isabi mo ed sikami, ta natan et anggapo la so Simbaan na Dios ed dalin; amin et nalingo tan aderal la so ugali ra; ta diad saray simbaan et mankakansion tan manbabasa ira unong ed balon ritual, balet dia et say panangasi na Dios so mansasakop nin siansia ed sikatayo, tan ag kami mangaawat na antokaman a balon gawa; binabinyagan kami unong ed tradisyon nen benditon Theodoret, tan ag mi aawaten iray tradisyon nen Nikon; talagan maong so ginawam ya tinmakas ka manlapud Antikristo. Natan, samay laki, nen nadngel to ya, et kinatongtong to ya a walaay aralem a liknaan: 'O marangal a Ama! Ipangasim ed sika ya igiya mo ak ed dalan na kilalaban; ta lapud saya a rason et sinmabi ak ed sagradon panayaman mo, lapud nadngel ko so panagbilay mon matatakot ed Dios, a makapangigiya na saray kamarerwa ed si Kristo a Dios tayo; isalba mo ak sirin, a manpipirawat a nasalba.' Balet inmebat so makalunus a monghe, ya inkuan to: 'Maong ya anak, manepeg ya unona kan suboken ed panag-ayuno, pian agka mangan odino oninum ed loob na pigaran agew, anggad ipaamta na Katawan a Dios ed sikami no antoy gawaen nipaakar ed sika; tan insan ka mi awaten a maliket.' Sikato met et nansipan ya gawaen to so amin ya ingganggan ed sikato ya anggapoy panduaruwa, para ed kaligtasan na kamarerwa to. Insan in-utos na eremita ya iyakar so laki ed sankalooban ya selda to, sakey ya melag a kapilya ya akasuldong ed dilin selda to, ya panayaman to; Diad satan a melag a kapilya et saksakey labat so bintana, ya akatutok ed dalan, ya melanting, pian makaloob so liwawa ed kapilya; balet, say puerta et maseguron maong so panagsara, pian siopaman so akakulong et ag balot makatakas manlapud man.

Legan ya say saman a laki et nanayam ed saman a pakakawalaan ed loob na taloy agew ya anggapoy naakan o iinumen, ginapoan ton gawaen so melag a butaw ed dingding na selda na eremita, ya inukbaran to ray lumot ed baetan na saray troso; tan nen agawa to la, inobserbaan to no antoy gagawaen na eremita. Legan ton manmamasid ed satan a melanting a butaw, duaran lalaki so linma ed eremita, ya inkuan da: 'Aytay Santo! Pinerdona la na Dios imay mabalin a dalaga; nianak la na laki. Antoy ingganggan yo ed sikami ya gawaen mi nipaakar ed sikato?' Saman a makapasinagem, tinawag ya masanto a monghe et inmebat ed sikara: 'Agta ta sikayo imbaga nensaman ya, no say samay dalaga et nanganak la, sikayo so mangiliktar ed pagew na kapangiyanak a laki panamegley na kutsilyo, ekalen so puso, tan iyakar yo ed siak ed sakey a bandeha? La kayo la sirin, tan gawaen yo so imbaga ko ed sikayo.' Tinmaynan ira tampol tan, kayari na antikey a panaon, inyakar da so puso na kapangiyanak a ugaw ed sakey a kiew a bandeha. Mabilay ni tan onkikimot, tan inter da ed sikato; insan sikatoy angala na kutsilyo, pinitla to na apat a parte ed sarili ton lima, tan inkuan to ed sikara: 'Ala yo ya, ipepes yo ed pugon, tan gilingen yo ya anggad magmaliw a pulbos.' Saray mauges a lingkor na satan a binabasol a monghe et linma ra tan ginawa ra so ingganggan ed sikara, tan impawil da ed sikato so puso na ugaw, ya aderal ya anggad nagmaliw a pinon pulbos. Balet, say monghe et angala na papel ya pansulatan, pinirpiraso to, nankarga na daiset ya pulbos na puso ed balang piraso, tan, tinatawag to ray arum ed saray noviis to, inkuan to ed sikara: 'Alaen yo irayan piraso na papel a kawalaan na sagradon relikya' (tinawag to so orasyon to a 'sagradon relikya' ) 'tan onla kayo ed saray syudad, baley tan baryo; tan no onloob kayo ed saray abung na totoo, ibaga yo ed sikara ya agda nepeg ya onla ed simbaan, odino mangawat na bendisyon manlapud saray pari natan, odino onla ed sikara pian mankumpisal, tan agda met aawaten so anggan anton sakramento na simbaan, noag ingen manggawa ra na tanda na krus ed sarili da panamegley na duaran game-game, tan diad anggan anton sirkumstansya et agda aawaten so tanda na taloran game-game, ta satan so marka na Antikristo. Tan no ondengel ira ed sika o andi, alaen mo iyan bilin ya inter ed sika tan lihim mon ilalaok ed kakanen o iinumen da, o ed sisiduan ya panag-iyanan dan danum ed abung da, o ed birtud. No natamian da itan, ompawil ira ed sikatayo ed katuaan, manisia ra ed saray salita mo, tan magmaliw iran martir ed boluntaryon linawa ra.

Nen anengneng tan nadngel to ya, say laki ya akayurong ed selda to et kinmabkabat ed takot tan agto amta no antoy gawaen to. Kanian, ginmapo ya nampikasi na masimoon ed Katawan a Dios, a pinapagalangan ed Santisima Trinidad, para ed inkailiktar to manlapud ontan a kalamidad, tan ginmapo a nanggawa na tanda na krus ed sarili to panamegley na taloran game-et (ta datin duaran game-et so uusaren to, unong ed impangibangat na samay mauges a hermitano ed sikato). Balet say Dios, a mandengel ed saray mandarasal ed Sikato diad saray kairapan da, et angibaki na kaligtasan ed saman a laki, a akayurong a bukor, diad onggendan a paraan: Diad kabuasan, walay arum a komersyante ya ondadalan ed abay na selda to diad dalan; nen anengneng ira na eremita, tinukoy to ra ed bintana panamegley na lima to tan sekreto ton imbaga ed sikara so amin ya amta to nipaakar ed sikato tan say eremita—no antoy anengneng tan nadngel to—tan kinerew to ed sikara ya iliktar da sikato manlapud ditan. Inbilin to ed sikara no panon ya isalba so bilay to: ibaga da ya sakey ya aripen da, kayari ton mantakew ed kayarian da, et tinmakas tan man-aamot diman, tan onkerew ira ed eremita ya iyawat to so aripen da ed sikara. Balet, saray komersyante, lapud panangasi ra ed samay priso, nankunwari iran manaanap ed aripen da ya tinakew tan tinmakas ed sikara; tan nankunwari iran naamtaan dan mantatago ed satan ya desierto; tan kinerew da ed samay monghe ya iyawat to ed sikara so aripen da. Balet, tinawag na eremita so laki manlapud selda to tan inkuan to ed sikato: 'Antoy agawam, agi? Tinikil mo kami, ya singa manaanap ka na kaligtasan, balet diad katuaan et tinakew mo ray akankayarian ed sika tan tinmakas ka ed sikami.' Say laki, ya inmepes ed dalin, et inkuan to: 'Makasalanan ak ed Tawen tan ed arap mo, Ama; saray mauges a totoo so amakiwas ed siak ya gawaen iya; balet ipangasim ed sika ya agmo ak iyawat ed saray amo ko, ta agko la nayarian so manbilay ed silong da.' Insan inkuan na eremita: 'La ka, agi, tan manlingkor ka ed sikara, unong ed ingangan na Apostol: "Kayo ran aripen, ontulok kayo ed saray amo yo."' Insan kinerew na eremita ed saraman a palson amo ya agda pasakitan so lingkor da, no isubli to so kayarian da. Nansipan ira ed eremita ya agda pasakitan so lingkor da; tan, kayari dan inyakar so laki, tinmaynan la ra.

Kayari na impan-akar na saraman a komersyante a kaiba imay laki, naibalita ed eremita ya amin a sekreto to et impaamta na samay laki ya walad monasteryo ed saraman a komersyante. Kanian, tinipon na eremita so amin ya disipulo to, lalaki man o bibii, tan pinoolan to ray selda da; insan sikatoy linma ed gilig na Veliky Novgorod, tan nanayam ed kalawakan diad gilig na sakey a danaw, diad Monasteryo na Paleostrovsky, tan inako to itan a monasteryo; ta dakel a totoo manlapud saray kaabay a baryo so nampupulong diman ed sikato, a nalansi ed saray mapang-ayat a bangat to tan naagaw ed panamegley na panagkulto to. Nen nadngel ira nen Kagalang-galang Cornelius, Metropolitan na Veliky Novgorod, nampadala na saray marangal a lalaki manlapud saray klero tan laiko pian pabanoan ira unong ed doktrina na Simbaan; balet saraman a mauges ya eremita, kaiba so lider da, aliwa labat ya agda inunor iray pabano, noagta dineral da met so sarili da. Ta, kayari dan inmuna ya naninsulto ed Banal a Simbaan tan amin ya Ortodoks a Kristiano, sinerra da so sarili da ed satan a monasteryo, pinoolan da ray simbaan, saray kuarto, tan say kaliber-liber a pader, tan ontan, kaiba na monasteryo, apoolan ira tan inatey.

Kabanata 13. Saray apoolan et onkikiyaw manlapud dalem na dalin: 'Kasi, naderal kami la!'

Sayan gawa na panagpool ed sarili et akalabbas ni anggad saray dalin na Siberia, ya impalapag na saray exiladon skismatiko: ta sanen si Osk, say Armenianon palson monghe, et inyakar ed Tyumen, tinuksok to so sakey a pari a si Dometian ed heresya to; tan, kaiba so abitlan Yakunka Lepikhin, dakel so inagda, inyarap da ra ed kalawakan, tan pinoolan da ra. Kayari ya inyakar si Oskha ed Yeniseysk, linma ed kalawakan so pari a si Dometian, ya diman et aromog to so sakey a monghe a si Ivanishcha, a kapara to ed kaugsan; nan-monastiko ya pananumpa ed sikato tan tinawag ya si Daniel. Kayari na impagupit to, nanggawa na bukor a panayaman ed desierto, ya aliwan arawi ed saman a monghe ya si Ivanishcha; tan sanen linma ed mundo, inwaras to so heresiya to ed amin a baryo tan inyalingo to ray ignorante, pian paltan da so Banal a Simbaan tan amin a banal a pasen tan sakramento na simbaan: tan imbaga to ed sikara ya say Antikristo et man-ari la ed mundo, tan say Agew na Panangukom et asingger la, tan tinaktakot to ray simplin kamarerwa; tan, tinipon to ray dinengel ed sikato, inyakar to ra ed desierto diad panayaman to diman. Nen atipon to la ray lalaki, bibii, tan ugugaw, a bilang et manga sakey libo tan pitomployo, nansulat ed monghe ya si Ivanishche, a mankikerew na simbawa to: 'Saray matunong a lalaki tan bibii, dalaga tan ugugaw,' kuan to, 'et nantitipon ed siak diad desierto, tan amin da et mankikerew na komaduan, andi-kapintasan a binyag ed panamegley na apoy: anto sirin, so ingangan yo ed siak a gawaen?' Balet say sumpaan a monghe ya si Ivanishche et nansulat na ebat ed sikato ya mankaukolan na panag-uyaw, ya inkuan to: 'Sika so angigapo ed sayan gulo; natan, sika la so man-asikaso ed saya no panon.' Si Domitian, ya kabat met bilang si Daniel, saman ya makapasin-asin ya apostata tan malansang ya , et ginmapo ya inparaan to ra para ed panagpool, tan manpaalagey na saray abong ya gawad makapal ya kiew; kayari ton in-areglo iraya, in-utosan to ya iyakar so pitch, ukis na birch tan abaka, tan namparaan met na asupre tan pulbura, pian saray totoo et tampol ya napelag na apoy no paspasan la. Kanian, legan dan manpreprepara para ed panagpool—anggapoy apura da, noag ingen et lalapuan da ni ray totoo ed dapag da—Si Eminensiya Paul (ya inmona nen Ignatius), Metropolitan na Siberia, tan, lapud panermen na puso to parad saramay manleletey, sikatoy maples ya angibaki ed sikara na saray marangal tan makabat a lalaki manlapud saray klero tan laiko pian amtaen ira tan paatrasen ira ed mauges a gagawaen da. Tan sanen sinmabi iray sugo ed sikara tan ginmapo iran manbibilin, tampol iran sinmempet ed saray abong ya inparaan para ed panagpool; tan, legan dan mansasalita na dakel a panagmura kontra ed Simbaan tan saray klero, pinoolan da so sarili da. Tan tampol, manlapud pulbora, asufre, pitch, ukis na birch tan abaka, apaliberan ira na apoy ed amin a dapag tan apoolan ya anggad inatey. Diad mismon pasen ya apoolan ira, nansiansia so makapataktakot a bango ed andukey a panaon, kanian imposiblin onlabas ed satan a lugar so siopaman ya agto sasaragen so bango to.

Balet, dakel so akadalan ed satan a lugar no kabuasan o labi, so akarengel na makapaermen a boses diman, singa man-iiyaw manlapud dalem na dalin: 'Ay, abalang kami la! Ay, abalang kami la!' Tan dakel so anaksian ed sarayan makapaermen a boses, a, unong ed rebelasyon na Dios, et sakey a proklamasyon na kadederalan na saramay abalang, tan sakey a pasakbay ed arum ya ag ira abalang ed saray makapangisian a palson bangat.

Nansumpal met so parehon bengatla ed distrito na Tomsk: sakey ya apostata, a si Vasya Shaposhnikov so ngaran to, so angililiwa ed dakel a lalaki tan bibii tan inyakar to ra ed kalawakan pian poolan. Tan nampaalagey na taloran angkakabaleg a kapilya ya kiew, ya amin et inparaan pian tampol ya poolan. Say gobernador na syudad na Tomsk, nen nadngel to ya dakel so mantitipon ed kalawakan pian poolan, et nampadala na saray pari tan arum a lalaki ed sikara pian paalageyen ira ya agda idala so kaderalan ed sarili da. Tan nen sinmabi irayan lalaki ed saramay adaya, inlokob nen Vasya so amin a nantitipon ed loob na simbaan, legan a sikatoy linma ed tagey na bilding tan nansalita ed saramay sinmabi, ya inkuan to: 'Manliliyab kami ed sayan apoy na dalin, balet sikayo et manliliyab la ed andi-anggaan ya apoy, tan diman et mantultuloy kayon manliyab: taynanan yo la dia; ta no say saltpetre tan pulbura et onggapo lan deralen irayan pasen, sirin saray biga et manbatek ed sikayo.' Ontan so imbaga na mairap-palad, ya tinaktakot to ray sinmabi pian ompan taynanan da; ta daiset labat so pulbura tan saltpetre da. Nen nadngel da ya, saramay sinmabi et nansiansia ra ya arawi ed saraman a bilding; balet si Vasya, nen linma ed dalem na bilding, et inkuan to: 'Onla ak ed bintana na bilding, pasileken ko so saray sanga na kiew ya atipon ed liber to, insan ak ompawil dia.' Balet walay sakey a bii ya inkuan to ed sikato: 'Agka mismo onla, noagta mangibaki ka na melag a bii ya manpasnok'; ta sikatoy mismo et labay toy ompaway pian labat manpasnok, pian diad mismon gawa na panpasnok et napoolan to ra, insan sikatoy mismo so ombatik. Ta nanggawa na sakey a sekreto a abot ed leet na saraman a templo tan sakey a arawin dalan ed dalem na dalin, pian makatakas diman kaiba iray kayarian ya atilak kayari na panagpool. Lapud satan a mismon intension, sayan makapasin-asin a laki et linansi to ray totoo tan pinoolan to ra, pian naagaw to ray kayarian da para ed sarili to; ta legan dan papoolan iray totoo, sikatoy tinmakas. Balet nen say mairap a si Vasya et nangguyor ya ompaway ed simbaan, singa to labay ya paspasan, samay ugaw a bii, kaiba ray arum, et dinmalan ed sikato, sinikmat de maong, tan nankuraw ira: 'Labay mo kamin deralen, balet sika met so labay mon ombatik.' Tan imbantak da so sakey a melag a bii ed bintana pian pasnoken so inparaan a sarisari; tan sanen apasnok la na satan a bii tan anengneng to la so kapahamakan na saramay napapoolan, sikatoy binmatik ed saray pari, ya akaalagey ed arawi, tan inistorya to ed sikara so amin—no panon ya akakulong si Vasya ed simbaan, tan no panon ya inatey iman a makapasinagem kaiba so amin a niloko to. Kayari ran apoolan, sakey a taga-baryo a nanlapud parehon distrito na Tomsk so nankalugor tan nannakis, ta nanlapud mismon abung to et inyakar nen Vasya, iman a binantayan a laki, so waloran kamarerwa—lalaki tan bibii—diad katakelan, ya linansi to ra tan pinaperdi to ra ed panamegley na panagpool ed sikara. Nen sinmabi imay taga-baley ed mismon pasen ya pinoolan iray nalingo, sikatoy nandaral ed pegpeg, ya iiyakan to ray kabyangan to; tan tampol ya nadngel to ray makapaermen a boses ya manlalapu ed pegpeg: 'Ay, abalang la ra! 'Ay, apérdi la!' Napno na takot so linawa to ed saraman a boses, tan kayari ton tinmalineng na magano, maples ya tinmaynan diman tan impalapag to so balita ed interon baley tan saray baryo, unong ed nadngel to. Anggad dia manlapud taloran epistola nen Kagalang-galang Ignatius, Obispo na Siberia.

Ontan met, si Maxim Danilov, a tinawag a Pivovarov, sakey a membro na Sanlasus na maasikaso a baley na Ustyug, so angibaga ed sikami na onggendan legan a kaiba to kami ed Rostov nen taon 1709, legan na Semana Santa na Marangal a Panag-oli nen Kristo, a kuan to: Diad baleg a baley na Ustyug, diad administratibon opisina no iner isisimpan iray rekord, nisulat so: diad taon na 196 odino 197 (agko segurado no anton taon itan), diad distrito na Ustyug, diad volost na Cherepovskaya, 120 a verste manlapud baley na Ustyug, walay saray skismatiko a bilang na manga 300 a lalaki diad katakelan; tan, unong ed saray report manlapud saray senturion na volost tan saray managtalon, naamtaan na voivode, si Timofey Ivanovich Rzhevsky, ya walay saray skismatiko ya manaayam ed saray kakiewan; tan say voivode et nampadala na totoo ed sikara pian iyakar iraman ya skismatiko ed baley; balet ag-inmurey iray skismatiko. Diad saraman a kakiewan, saray skismatiko et nampaalagey na angkakabaleg ya simbaan, ya aliberan na bakor, tan nikutkot iray kueba diad dalin ed leksab na saray simbaan. Nen sinubok na saray totoon imbaon na voivode ya dakelen ira, saray schismatics et sinmubok na mabiskeg tan ag-ira nanpa-suko; kanyan liniberan da ray templo da na amayamay a totoo, tinakloban da ray saraya na dayami, tan pinoolan da, tan sikara met lanlamang so apoolan ya inatey ed loob na saraya, legan a saray arum, ed saray kuarto— —ya walad dalem na saray templo, et aderal tan inatey. Tan diad dakel a taon, diad mismon lugar ya apoolan da, narengel so boses ya man-iiyakis ed panag-ermen ed interon labi: 'Ay, naderal kami la! Ay, naderal kami la!' Anggad natan, walay maksil a baok ed satan a lugar.

Saray lider na saray schismatic et aagagen da ray totoo ed ontan a panagpasoot ed sarili tan panagderal aliwa labat ed panamegley na saray makapangayayat a salita, noag ingen pati met ed panamegley na saray mahikon anting-anting; unong ya amta ya agawa la iya nensaman, tan unong ya malinew ya ipanengneng na onsublay ya salaysay.

Kapitulo 14. Nipaakar ed saray anting-anting, tan nipaakar ed say pari ya imbantak ed abot na apoy

Diad sayan taon na 1709, diad saray unaan ya agew na Pebrero, say mamasiken ya Hieromonk Ignatius, sakey ya monghe na Ugletsky Voskresensky Monastery, et nampaisalita tan nansulat ed sikami ya mapaabeban-linawa; lapud nansumpa la na panag-monghe 26 taon lay apalabas, say sekular ya ngaran to et si Jacob; manayam ed Distrito na Poshekhonsky, diad volost na Beloselskaya; nanlingkor bilang pari ed Simbaan na Banal a Biernes ed loob na pitoran taon; tan inreporte to ya diad parokya to et 1,920 a kaladua na lalaki tan bibii tan amin ya edad so apoolan ya inatey, agni abilang iray kaabay a baryo tan baryo-baryo, no iner et ag-nabibilang a karakel na totoo so apoolan, lapud aloko tan abalewala na saray managbangat a schismatic; tan say dagem et napno na maangsel a balingit na saray napupoolan a bangkay ed loob na dakel ya agew. Tan legan a saramay binabalingit na salamangka et inyalay da so sarili da ed apoy, imbalita na monghe a si Ignatius iyan katuaan a salaysay tan imbaki to ed sikami so onggendan a sulat: Diad saman a panaon, legan a dakel a totoo so napupoolan diad distrito na Poshekhonsky, si Prinsipe Ivan Ivanovich Golitsyn na Moscow et nambiahe paonla ed panag-arian to diad Beloselskaya volost, diad baryo na Kuzmodemyanskoye, pian kumbinsien iray managtalon to ya itunda da la so panagpool ed sarili da. Tan saray managtalon to et papapoolan day sarili da, lapud itutumbok da ray mauges ya bangat na sakey a si Ivan Desyatina, a managtalon a taga-baryo na Kholma ed parehon distrito na Poshekhonsky, diad sakop na boyar a si Ivan Maksimovich Yazykov. Nen naamtaan na prinsipi so nipaakar ed sayan mapanlinlang a managtalon, ingganggan to ya anapen tan iyarap ed arapan to; tinepetan to nipaakar ed saray bangat to tan pinasesegan to ya itunda to la so ontan a kaugsan tan panagpatey; Balet samay managtalon, si Ivan Desyatina, et angala na taloran berry manlapud bulsa to, ya ginawa ed sakey a klase na arina; sarayan berry et singa cranberries so itsura da, tan giniling to iratan ed sali to. Nen anengneng iya na kura na prinsipe (anggaman ag natandaan nen masiken Ignatius so ngaran na kura), biglan linma ed arapan, inagaw so sakey a berry, inyatagey to, dineral to ed panamegley na saray game-game to ed sakey a tinapay, tan imbato to ed aso. Say aso, kayari ton kanen iman a tinapay, et tinmakbo ya pinmaway; tan diad patyo ed saman a panaon et walay apasnok a apoy para panluto na naakan; tan legan a manbabatik so aso paonla ed apoy, ya mankakaw-kaw tan man-iiyaw, et atumba ed dalang tan apoolan. Nipaakar ed samay pari, kayari ton dineral itan a berry ed tinapay tan imbato to ed aso, inasingger to ray game-gamet to—a ginamitan ton dineral iman a berry—ed bibil to, singa mangalasit; tan tampol ya abaliw so isip to, tan say lupa tan mata to et nan-uman; tan amin a totoo et nikelaw ed biglan pananguman tan kalibuan to, tan napno ira na takot. Say prinsipe, lapud nainawaan to, inutosan to ya iyebat ed silong; tan diad satan a silong ed saman a panaon et walay pugon ya papapetangen pian mangisagana na naakan para ed prinsipe; tan sanen inyarap so pari ed silong tan anengneng to so apoy ed pugon, tampol ton inyarap so inkasikato ed mapetang a pugon tan apoolan komon diman, no agda binmalikas a tampol na saray too na prinsipe diad sali to; tan say ulo tan lupa to et apasoot, say buek tan balbas to et apoolan; tan sikatoy ag-akabatan ed interon agew. Insan sikatoy akabiraw tan, a kaibay lua, ginapoan ton pisalamatan iramay angisalba ed sikato manlapud apoy; tan inreporte to ed prinsipe, a malinew ya impaamta to ed amin: 'Nen inyarap da ak ed kulongan tan anengneng ko may manpepelag a pugon, say pugon et singa paraiso so impakanengneng ko, tan say sangiy na pugon et singa puerta na paraiso.' Tan diad loob na pugon, diad pegley na saray apoy, anengneng ko ray masnag a kalangweran a lalaki a akayurong, a tinmawag ed siak, a kuan da: 'Unla ka ed sikami'; tan tampol ak ya tinmalimukor ed sikara. Insan inistorya na pari iya ed prinsipi tan ed amin a totoo a walaan na lua ed mata to; tan wadtan met ed saman a panaon so samay angibaga iya ed sikami, si hieromonk Ignatius—a diad saman et kabat ni na saray lay clergy bilang si Jacob—tan sikatoy mismon akanengneng tan akadngel ed interon agawa. Tan unong ed anengneng tan nadngel to, ontan met so impaisalaysay to ed sikami unong ed konsensya to bilang pari, tan ititiwala mi so panagmatalek mi ed sikato, sakey a laki ya mansasaklang la natan ed taon.

Kapitulo 15. Nipaakar ed Panagkulter na Judio tan Schismatic

Manlapud sulat na pari Joseph, ya diad saray agano ni ran taon, diad ganggan na Kagalangan To, et niyestasyon ed garnison na Olonets, tan nansulat ed saray schismatic a managbangat ed satan a rehiyon: ed si Daniel Vikulin, ed si Andrei Dionisov, tan ed interon panagtipon da. Satan a pari Joseph, diad panangibabawag to ed saray iskismatik ed panagkulto da, unonan inistorya to so sakey a makapakelaw a gawa na panagkulto ya ginawa na saray Hudyo ed Panarian na Poland, ya inala ed libro a kabat bilang The Mirror of the Polish Crown, manlapud komaliman kabanata, a sikato may impangiter na saray Hudyo na baleg a kantidad ed sakey a Kristyanon bii pian napapaniwala da ya ilako to ed sikara so gatas na Kristyano; Imbaga na biin abitla ed asawa to so nipaakar ed saya, tan, unong ed simbawa to, inlakuan to ra na gatas na baka imbes ya gatas na too ya Kristiyano. Saray Judio, nen maliket dan inawat so gatas, nankontrata ira na sakey a laki tan linma ra a kaiba to ed pasibayangan no iner ya binitay imay maruksa, tan kayari dan ginawa iray anting-anting da ed gatas diman, inutosan da imay kontratadon laki, pian iyibung so gatas, ya in-salamangka da, ed layag na akabitin a salarin, legan a sikatoy inyamot toy layag to ed layag na inatey a salarin. Nen agawa to la itan, tinepetan na saray Hudyo so sikato no antoy nadngel to. Inmebat: 'Nadngel ko so pan-ungol na baka.' Balet, nainomay so saray Hudio tan linma ra ed asawa na Kristyanon bii; tan inakusaan da ya tinikla to ra. Kayari na satan, walay baleg a salot ya sinmabid saray ayayep ed interon Panarian na Poland; tan satan a salot et sinmabid saray Kristiano, no ilako na satan a Kristianan bii ed sikara so gatas na too a Kristiano. Insan, satan a pari, si Jose, et sinmabi tan inkuan to ed saray iskismatik: 'Ontan met, sikayo ran schismatics, diad panag-apostasia yo manlapud debosyon, et manggagawa kayo na panagkulam a singa gagawaen na saray Judio, ya ombibisita ed saray abung tan manlilansi ed saray simplin totoo a lalaki tan bibii; tan saramay ag onabobon ed panaglinlang yo, et kulamen yo panamegley na panagkulam yo, unong ed naamtaan mi manlapud saray napanmatalkan a testigo.'

Diad Berezovo ed Voloka, diad sakop na Kola, wala'y nanayam a sakey a maimpluwensyan laki, sakey a residente na satan a lugar, a walaan na maasikaso a abung tan marangal a pamilya, tan amta to ray makapangayayat ya panag-engganyo yo; say ngaran to et Gregory, a diad saginonor et nansumpa bilang monghe, nanbilay na matoor, tan inatey ed katooran; sikatoy mismo so nansalaysay na onggendan nipaakar ed sarili to: Nen saray schismatics, ya tinipon diman kaiba iray lider yo, et nanggawa na kuta ed sakey ya isla ed danaw: sakey ya mayaman ya residente diman, ya inagda da kaiba so interon abung to—manga pitomploy totoo—et nanayam ed satan ya isla. Tan dakel ni ray arum so nanayam diman a kaiba ra; tan manlapud diman, ginapoan dan binisita so abung nen Gregory a mabetbet tan aganyaten de. Sikato balet, lapud amta to so panag-ilili yo, agto inasikaso iramay panag-aganyat da tan maingat ton binantayan so sankaabungan to. Kayari na pigaran panaon, nen nadngel na saraman a mauges a lalaki ya sakey ya ekspedisyon so ipawit la kontra ed sikara manlapud Olonets, lalon pinmasyaw so panbisita da ed si Gregory tan tinukso deya ed amin a paraan pian onla ed heresya da; balet sikatoy nansiansian matibay, ta walay agi ton lalaki ed Olonets ya manlilingkor ed militar, tan istrikton pinasakbayan na agi to ya agto aawaten iray palson bangat yo. Diad sakey a panaon, saramay skismatiko et sinmabi tan nan-anap ed abung nen Gregory; sikato balet, et mas lalon alerto ed panagbantay ed ayaman to ed satan a panaon; tan saramay makapasin-asin a lalaki, kaiba iray katulongan yo, nen anengneng da ya ag-onmabli ed saray tukso da, antoy ginawa ra? Nampisa iran mabetbet ya ompaway manlapud abong ya onla ed kamalir; diad gapo et agto pinansin, balet insan sikatoy kinigtel ed kanonotan no akin iran ompaway. Kanian sikatoy linma met ed paway tan sinukimat to so kamalir no kasin walay inyamot da diman, balet anggapoy aromog to. Kayari na satan, nen wala ray arum ed sikara ya mankaukolan na danum, linma lamet ed kamalir tan inukbar to so takop na sisiditan ya karga na danum; anengneng to so singa arina ya manleletaw ed tapew na danum; Angala na pigara ed satan diad melag a panaglaok pian mas maong ton nengnengen, tan anengneng to so pigaran apoolan a pukel ed danum; balet antis na satan, say asawa to, say manay to, tan pigaran ananak so oniinum ed satan a danum. Nen sinmabi lay labi, tinmaynan iramay mauges a lalaki, tan ag-abayag et man-aabang la ra na sakey ya armada ya onla ed sikara manlapud Olonets; balet say pamilya nen Grigory, ya aninum ed samay binaroy danum, et ginmapo ran onkerew ed sikato ya iyakar to ra ed kuta na saray schismatiko, legan ton pipiliten ed amin a paraan ya agto ra paulyan, ya manpapaasi tan mankikerew a walaan na lua: balet ag la ra napigil; ta tinmakas ira ed sikato paonla ed saramay binusol. Tan ag-abayag, sinmabi iray sundalo; balet saramay mauges tan maneral a lider (saray managbangat a schismatiko), kayari dan ikulong so amin a niloko da ed satan a kuta, sinilaban da itan tan tinmakas ira met. Kanian amin ya adaya so inatey ed apoy. Nia, sikayo ran makalikas (kwan nen Ama Joseph ed saray iskismatiko): nia so panagdaya na saray plano yo; no agyo nadaya ed salita, ditan et mangusar kayo na anting-anting pian man-anting tan maneral: ontan so 'kasantosan' yo. Ditan so anggaan na mensahe nen Joseph.

Nipaakar iya ed panagpool tan say sorcery na saray schismatics; balet wala met so sananey ya ipapatey da ed sarili da—singa ibaga, papateyen day sarili da ed eras—ya naamtaan mi ya intero manlapud saray mismon akanengneng.

Kapitulo 16. Nipaakar ed saray Morelitsy

Wala'y hermitage da ya kabat bilang 'Saray Manangan na Morel'; saraya, a singa saray 'burner-men', et aagagen da ray ordinaryon totoo—lalaki tan bibii—ya isara so sarili da pian ompatey ed panamegley na panag-ayuno tan eras, singa para ed pankaabigan nen Kristo: Ibabangat da so bilay na saray santo bilang alimbawa, ya ipapanengneng da no panon ya dakel ed saray inaro ed Kristo so nanalnawa lapud panag-ayuno, legan a say arum et inatey ed eras tan paka-irap diad impakayurong tan saray kulongan lapud pananisia. Tan ibabaga na Kasulatan: 'Nepeg tayon onloob ed Panarian na Tawen diad panamegley na dakel a kairapan.' Balet antoy kakanaan na sayan bilay? Ta anggapo lay tuan pananisia ed dalin, anggapo lay espiritual ya ama; saray obispo tan pari et lobo iran amin, tan saray simbaan et kural na kabayo tan kasuklaman na karuksan; tan say Antikristo et man-ari la ed mundo, tan say makapataktakot ya Agew na Panangukom et asingger la. Kanian, manepeg (kuan da), ed saramay talagan labay day miligtas ya manirap dia; tan singa saray martir tan konfesor ya inatey ed eras tan paka-irap ed sayan antikey a panaon, pian, kayari dan akaliktar ed andi-anggaan a panirap, et makapangari ra a kaiba si Kristo. Kanian, manirap itayo na daiset dia, pian agtayo mila ed saramay tinaynan da so tuan pananisia, tan saramay manuusil tan manpapairap ed sikatayo lapud satan. Ta mas maong ni ed sikatayo so manirap ed antikey a panaon lapud eras tan paka-irap nen say nisentensyaan a kaiba ra ed andi-anggaan a panag-irap. Onia so ibabaga na saray sumpaan a managlinlang, a walaan na baleg a a emosyon, a man-iirap tan man-aakis. Tan no akalansi ra na siopaman, itutulak da ya onla ed sakey a maer-er a selda o kueba, pian manbabawi ed saray apalabas a kasalanan to, tan pian nasungka na korona na panag-ayuno bilang martir. Saray Morelite et wala ray espisyal a lugar ed katakelan ya inreserba para ed sayan gagala: arum et saray abong a kiew, say arum et saray abot ya inkotkot ed dalin. Saray arum a kulba et walaan na angkekelag ya puerta, ya ditan da ikukulong so nalilingo tan isara dan maong; saray arum balet et anggapoy puerta da, noag ingen itdan da ra na dalan manlapud tagey. Nipaakar ed saray abot o kuweba, aralem iraya, ya anggapoy makatakas, tan sasaradoan tan seseguroan dan maong manlapud tagey. No maminsan et ipapakulong da so sakey a too, no maminsan duara, no maminsan talora, tan no maminsan et dakel. Para ed saray priso, balang sakey, duara, talora, odino dakel, diad unonan agew, komaduan agew, tan komatlon agew—tan anggan kayari na dakel ya agew—lapud graben eras, man-iirap ira, man-eyag, tan manpipikasi ya ipaway la ra man; balet anggapoy ondengel ed sikara, tan anggapo met so mangasi ed sikara. Tan say mas makapakebbiew ni et say nadngel ya no iner man so duara o talora, o dakel, so akakulong, ya agda la naeerasan so eras, kanen day balang sakey so sakey legan ya mabilay ni, ya say balang sakey et panggugunaetan ton daegen so kapara to. Tan ag komon isipen na siopaman ya ag-iya makapaniwala, ya diad inkakulong tan eras et kanen day balang sakey so sakey, legan ya say sakey a too diad ontan a kairapan et kanen to ni ingen so sarili to. Si Georgy Kedrin na taga Tsargrad so nansulat, diad *Synopsis of Histories* to, nipaakar ed si Zinon, say mairap-palad ya Ari na Greece, ya lapud sobran panag-inom to na alak et mabetbet ya napepeselen na graben panag-gulo na isip, ya onbabagsak ed dalin tan man-iirap diman na abayag a singa la inatey; say asawa to, si Reyna Ariadne, et nagmaliw ya manbusol ed sikato tan, lapud agto la labay ya nanengneng ya mabilay, tinaynan to ya pinatey ed onian paraan: nen si Zinon, lapud inkabaliw to, et atumba ed dalin tan nan-elek ya singa inatey, inala na reyna tan inyan to ed kabaongan ya aralem ed dalin; agto sikatoy tinakloban na dalin, noagta inyan to so baleg a bato ed tapew na abut na kabaongan tan nampasen na saray bantay diman. Kayari na pigaran panaon, akabawì so isip nen Ari Zinon tan ginmapo ya onyawag ya palubasan, balet ag-ira nampansin iray bantay; ta istrikto so ganggan na reyna. Tan kayari ton nambilay ed lubok na taloy agew, ya onyawag tan onaakis, sikatoy inatey. Kayari na impatey to, inlukasan so kabaong, tan anengneng da ya say laman to et kinatkat la manlapud saray taklay to anggad saray abagay to lapud eras; saya et akasulat ed saray istorya na Griyego. Posible ya talagan, singa met ed saray Morelitsy na Bryn, saramay akakulong ed saray sel na dalin odino kiew et mankakakanan, lapud graben eras. Anto ya panag-akis itan? Anto ya pan-akis? Anto ya pan-iyak? Anto ya irap tan ermen? Tan antoy kaligtasan ya walad satan ya ag-pinilin martiryo? Kanian, legan dan babalawen so agew na inkianak da, napaperdi ira ed duaran ipapatey, parehon laman tan espiritu: ta say kamarerwa ra et ag onlad Panarian na Tawen, noag ingen ed saray dusa na impierno, bilang saray nampatey ed sarili. Tan antoy nagunggonaan da ed satan a mapait a patey? Ta say ontan a martiryo et ag makapaliket ed si Kristo a Katawan, ed saramay mamili a maneral ed sarili da, unong a nipaliwawa ed leksab.

Kabanata 17. Agda ituring a kasalanan so pakikipangaro, noag ingen a panangaro ed si Kristo

Tan makapakelaw iya, ta isasakripisyo da so sarili da ed patey—balanglan ed apoy o ed eras—singa para ed si Cristo; balet agda papateyen so sarili dan laman a pilalek, a nepeg a seguradon pateyen na sakey a tuan lingkor nen Cristo, noagta mabilay ira ed panagpaboyan. Agko ibabaga ya amin et ontan; ta amta ya dakel ed sikara so mabilay ed kalinisan tan inkabalo: balet say karaklan ed sikara et mankikiyam tan agda itan ituturing ya kasalanan, balet sarayan makapasin-asin ya kamarerwa et tatawagen da itan ya panangaro nen Kristo, unong ya nadngel tayo ed magano.

Imbaga ed sikami nen Gobernador na Rostov, Mr. Semyon Eremeevich Pashkov, ya nen taon 1703 et sikatoy imbaon, diad ganggan na Tsar, pian onla ed Distrito na Balakhon, diad Zausolskaya volost; legan ya wadtan, say onsublay ya agawa et agawa ed lima na saray managbangat ya schismatic: Wala'y baryo a tatawagen a Bor, a pinangaranan ed si San Nicolas; diad satan a baryo, diad abung na pari a si Siso, duaran schismatiko so amaseseg ed asawa to ya mangala na kuarta tan inyarap da ed saray panayaman na saray schismatiko diad Bryn, singa pian isalba da. Antis iran makasabi ed Ilog Kerzhenets, inyakar na saraman a schismatiko so asawa na pari ed sakey a kapilya ya anggapoy karga. Balet antis ya onsabi ra, lapud probidensya na Dios, walay duaran manag-alaga na yukan a nanlapud Tolokontsovskaya Dvortsovaya volost so sinmabi diman; kayari dan manpasilab na daiset ed kalan, inmatagey ira ed tagey a kuarto pian man-inawa, tan naugip ira. Kayari na sakey oras, abangon ira, ya alikna da so isabi na saraman ya schismatics a kaiba so asawa na pari; ta kabat iran maong na saray manag-alaga na yukan, lapud say asawa to, si Padre Siso, so espiritual ya ama da; tan nan-elek ira ed saray bangko, ya man-iimik ya man-oobserba no antoy nagawa. Saray an-schismatiko, nen sinmubok a kaiba so asawan na pari tan anengneng dan ampetang so simbaan, et nanyurong; ta inisip da ya anggapo lay arum a too ed loob na simbaan, lapud agda amta so kiwawala na saray manag-ukan na yukan. Insan da ginapoan ya kinitongtong so asawa na pari: 'Ula ka, agi, ibunong mo so panangaro nen Kristo ed sikami.' Tinepet to ed sikara: 'Anto a klase na panangaro nen Kristo so ibunong ko ed sikayo?' Inmebat ira ed sikato: 'Mila ka ed sikami ed laman, ta satan so panangaro nen Kristo.' Balet sikatoy tinmakot a maong tan inkuan to: 'Kanian ta inaganyam ak ya taynanan ko so asawak? 'Inilaloan kon naala so kaligtasan na kamarerwak diad panamegley yo, tan tinumbok ta kayo bilang sagrado tan managligtas-kamarerwak a giya tan managbangat; balet anapen yo ak ya pasalanan.' Tan ag-inmabobon ed kasalanan da. Insan da ginapoan ya piliten na karahasan ed kaugsan da; tan sakey ed sikara so tinampaling ed lupa to na lima to. Insan saramay manag-alima, ya akayurong ya maamot ed saray biga, ya walay muskete dan akakarga na pulbura balet anggapoy bala, pinaltog da so ulo na saramay lalakin andi-galang ed ganggan tan nankuraw ira. Saray makapasin-asin ya eretiko a nanlapud Bryn, lapud baleg a takot , et maples iran tinmakas manlapud simbaan, ya tinaynan da so asawa na pari a kaiba so kuarta, tan ag la ra lamet nadngel. Tan say asawa na pari et anliket ed impanligtas to manlapud saray lima na saramay andi-leyes a managpabuya, ya tinawag dan 'say panangaro nen Kristo' so panagpabuya ra, ya ananap dan duldulaen so inkabirhen to. Saray manag-alaga na yukan, nen asalba da la so asawa na pari, inyakar da ed asawa to, ed espiritual ya ama da, si Padre Sisa, tan inter da ed sikato ya ag-asugatan, kaiba so kuarta tan say inkalinis to ya ag-aderal. Aliketan maong so pari tan inikdan to ray manag-alaga na yukan na pigaran roubles lapud impangitar da ed sikato na asawa to.

Say parehon si Mr. Semen Yeremeyevich et intorya to met ya saray managtalon na Zausolskaya tan Tolokontsovskaya volosts et iyakar da ray anak dan bibii, agagi dan bibii, tan arum dan kapamilya dan bibii ed kakiewan na Bryn ed saray 'banal ya ama' (ta tatawagen da irayan managbangat ya schismatic ya 'banal ya ama'), tan iyawat da ra diman kuno et para ed panangaro nen Kristo, balet diad katuaan et para ed panagpaboyaboy. Pinapeket na demonyo iray makapasin-asin a kamarerwa ra kanian aliwa labat ya agda ituturing a kasalanan so panagpaboyaboy, noagta ituring da ni ingen a birtud tan igagalang da bilang panangaro nen Kristo; legan a say legal a panangasawa et tatawagen dan ag-inkamatalekan tan panag-aripen. No sarayan dalaga et manlukon, aawiten lamet na saray skismatiko iray manlukon a dalaga paonla ed saray datin pasen da, depende no iner so nanlapuan na balang sakey. Tan no akapang-anak la ra ed abung na saray ama odino kakanayon da, tan nanayam la ra diman na anem a simba kayari na pan-anak, aawiten lamet ira ed saraman a kakiewan na Bryn.

Aawaten mi so salaysay na abitlan laki ya singa ontan so katuaan; ta nadngelan mi met so kaparehas ya gawa ya nagagawa met ed mismon diyosesis tayo. Ag-abayag et walay napanmatalkan ya impaamta ed sikami nipaakar ed pigaran taga-baley ed baley na Romanovo, saray lalakin mayaman (Agko la natandaan so ngaran da, balet kabat ira na saray taga-diman), talo ed sikara: Si Ivan Grigoryevich Trusov, ya kabat met bilang Mylnikov, et angibaki na taloran anak a bibii; si Vasily Grigoryevich Trusov, ya kabat met bilang Mylnikov, et angibaki na sakey ya anak a bii; si Ivan Mikhailovich Shanin, ya kabat met bilang Durakov, et angibaki na sakey ya anak a bii; si Fyodor Stefanovich Lykov et angibaki na sakey ya anak a bii; sakey a anak a bii so balang sakey; legan a say komapat, si Mylnikov, et angibaki na taloran anak a bii ed kakayewan na Bryn, ed sakey a hermitage na bibii diman, a walaan na magenap a kuarta, anggaman ag-amta no para antoy gagala. Aliwa ta kasin tua ya anggapoy konbento para ed saray kalangweran a bibii ed Diyosesis na Rostov, no labay dan ipangakop iray anak dan bibii ed si Kristo? Ontan met, dia ed Rostov, sakey a si Ivan Menkin, a kabat a maong a too, et sekreto ton imbaki so anak ton bii—sakey a kalangweran a bii a pwede la ya ikasal—diad panayaman na saray schismatics; tan no para antoy gagala, say Dios labat so makaamta.

Kapitulo 18. Nipaakar ed Saray Hermitahan na Brynsk

Para ed mas malinew ya paliwawa ed saray gawa na saray skisma ya makapasinagem ed Dios tan kontra ed Banal ya Simbaan, pigara ed saray eremiteryo da—ya antikey ya abitla ed unonan parte—so uliten dia ya mas detalyado.

Saray panayaman na saray iskismatik ed kakiewan na Bryn et espisipikon tatawagen ya 'sketes' tan 'tolki'. Tatawagen iran 'sketes' lapud manbabaktas-baktas ira ed kalawakan, singa aaligen da ray daan ya Banal ya Ama ya nanbilay bilang saray eremita. Nipaakar ed saray 'tolki', ontan so panawag ed sikara lapud balang skete et nanduruma so panangipaliwawa to ed Banal a Kasulatan, unong ed dili ton baluktot a kakabatan, tan aliwan unong ed saray arum; tan ipapankakayat da ray bangat da ed amin a baryo tan baley ed kaliber-liber, ya ibabangat da ray sankasimplian a totoo ed dili dan pananisia tan igigiya da ra paonla ed dili dan interpretasyon.

Unona ed amin, naamtaan nin unona so nipaakar ed saray 'Manunumbok ed Kristo'.

Diad satan a panag-eremitahe odino sekta et wala so sakey a laki, ya tatawagen da ya 'Kristo', tan rerespetoen da bilang Kristo; tan ondoduko ira ed sikato ya agda gagawaen so tanda na krus. Sayan 'Kristo' et nanayam ed sakey a baryo a tatawagen a Pavlov Perevoz, diad Ilog Oka, 60 a verste so kaarawi to manlapud Nizhny Gorod. Ibabaga ran sayan palson Kristo et nanlapud Turkey; walay kaiba ton sakey a marikit a malinew so lupa, a tatawagen ton 'asawa' to, legan a tatawagen na saray sumusunor to a 'Ina na Dios'. Balet say dalaga (odino, pian mas direkta, sakey a patut) et taga-Russia, a nanlapud distrito na Nizhny Novgorod, diad baryo na Landyukha, anak a bii na sakey ya opisyal na baley. Sayan palson Kristo et wala met so labinduan apostoles to, ya ombibiyahe ed saray baryo tan ayaman ya mangibabangat na Kristo, singa sikatoy say tuan Kristo, ed saray simplin lalaki tan bibii; tan siopaman so naloko da, iyakar da ed sikato pian sikatoy sambayongan. Sayan doktrina, a kabat bilang 'Panagdayew ed Kristo', anggano mansasalita na mauges ed Simbaan na Dios, et agto isesebel so onloob ed simbaan, say panangigalang ed saray sagradon imahe tan say krus, odino say panangawat na bendisyon na pari; ta sayan palson Kristo et papayagan to irayan bengatla ed saray mananisia ed sikato, lapud panagkunwari: 'Pian agkayo naditakan, pian agkayo nabirbir.' Saya et insalaysay ed sikami nen monghe Pachomius, ya nadngel to manlapud sakey ya akasaksi ya anengneng to iyan palson Kristo, ya inyakar ed sikato na sakey ed saray disipulo to pian sikatoy dayewen. Diad saman a panaon, satan a Kristo et walad Ilog Volga, diad baryo a kabat bilang Rabotki; 40 a verste so kaarawi to paonlad ilog manlapud Nizhny Novgorod diad gilig na Volga. Diad satan a baryo, diad gilig na ilog, walay aderal tan anggapoy too a simbaan, tan saray totoon nampanisia ed sikato et nantitipon diman diad saman a panaon pian manpikasi ed satan a simbaan.

Insan linma siay Kristo manlapud altar paonlad saray totoo ed simbaan tan diad lamisaan, tan anengneng da ed ulo to so sakey a baleg a bengatlan abalkot ed satan a singa korona, a singa ipapanengneng ed saray icon, tan wala ray pigaran angkekelag ya ambalangan pigura, a singa manok, a mankakayat ed liber na ulo to; ibabaga ran saraya et cherubim; (Balet, singa ed sikami, ya anggan saray demonyo ya akasulok ed ontan ya itsura so linma ed saray totoo ed singa-tagtaginep ya kipapasen, odino saray cherubim so nipinta ed nanduruman kolor ed papel tan inkapet ed liber na korona.) Legan ya akayurong diman, amin ya totoon nantitipon diman et dinmepdepa tan sinamba da ed dalin, singa sikatoy say tuan Kristo; tan tuloy-tuloy iran dinmepdepa, ya nampikasi na dakel ya oras, anggad nakesawan ira ed panagpikasi da. Diad pikakasi ra, arum so nankawes ed sikato: 'Katawan, kaasian mo ak,' legan a say arum et inkuan da: 'O Manamalsa mi, kaasian yo kami.' Sikato met, nansalita ed sikara ed paraan na propeta, ya impaisalita to so onsabi—singa saray pananguman na panaon—tan pinaseseg to ra ya manisia ed sikato ya anggapoy panduaruwa.

Say sekta na Anuphrian, a kabat met bilang Popovshchina.

Satan a skete, odino sekta, so sankalaparan ed amin, ta say mauges a pananisia nen Anufri et onkakayat ed dakel a syudad tan diad interon diyosesis tayo. Saray ontutumbok ed sayan doktrina tan pananisia et tatawagen ya 'Popovites', legan a say lider da, si Anufriy, et ibabaga ran aliwan pari, noag ingen sakey ya simplin matatken. Aawaten labat na saray Popovites iramay inordinan antis nen Patriarka Nikon, ya daiset so naromog ed sikara. Dadayewen da si Avvakum, say eretikon datin protopope—ya pina-excommunicate tan inatey—bilang santo; tatawagen da yan balon manag-awit na pasakit; pipinturaen da so itsura to tan sasambaten da a singa sakey a santo; nanggawa ra na serbisyo parad pandayew ed sikato; mangigagawad ira na pista parad pananemdem ed sikato; tan itatago da ray insulat na satan ya eretiko, tan sirin manisia ra, tan ibabangat da ed arum so manisia ed onian paraan, tan dayewen so Dios a Trinidad. Tan say disipulo nen Avvakum, si Erofey Andreev, so nansaksi ed saray sulat nen Avvakum: 'Saray sulat nen Avvakum et mas maliwawa nen say agew, tan amin et maong.' Sakey a heretiko so nansaksi ed kapara ton heretiko; sikaran dua, kaiba iray kapara ran mananisia, so mangaawat na dayew manlapud sankatageyan dan managbangat, say demonyo, diad impierno.

Lamet, Popovismo.

Saray makapanday a sekta odino grupo ya susuportaan na saray pari natan et saraya so onggendan: say Pavlinovshchina; say Andreyanovshchina; say Iosifovshchina; tan arum ni ya kaparehas da ed pananisia ra. Aawaten da bilang pari iramay pinarungtal tan ag manpasakop ed Banal a Simbaan. Babawien da so binyag na saray totoon ontutumbok ed pananisia ra tan masulok ed anemaplon taon so edad da; ta tatawagen da so Ortodoksan binyag tayo ya 'binyag na heretiko' tan ibabaga ra ya say binyag na heretiko et aliwan binyag, noag ingen sakey a panag-insulto: no nipaakar ed saramay masulok ed anemaplon taon so edad da, agda ra babawien na binyag, ta ibabaga ra ya binyagan ira na dugarugan binyag; lapud binyagan ira antis na patriyarkado nen Nikon tan antis na panrepaso ed saray libro na liturhiya; ontan met, babalewen da lamet so buek na saray monghe. Nipaakar ed saray kaparian natan ya aawaten da, unonan ipapagawa da ed sikara ya ikdan da so ordinasyon da bilang pari tan say obispon angordinar ed sikara. Iikdan da met ira na autoridad ya manggawa na saray sagradon seremonya, tan arum ed sarayan pari et lihim ya manseserbi ed saray andi-karga ya simbaan unong ed saray daan ya libro na Liturgy, ya manguusar na pitoran prosphora, balet aliwan mabetbet; manggagawa ra na baleg ya prosphora para labat ed saray reserba ya regalo, pian manbayag. Balet, ibabaga na arum a pari ya walad sikara ni so daan iran sakripisyo tan uusaren da iraya pian mangiter na Banal a Komunyon. Talagan makapaelek iyan bengatla: ed arum a baryo tan lugar, ya arawi so kawalaan, no walay biin mananakay tan agda tampol a makatawag na pari ed sikato—arum lapud kaarawian, arum balet lapud say pari et linma ed sananey a baryo—mampadala ira na laki ya maples ya onla ed sikato, ya awit toy amputi tan malinis a tela; insan ibalikas na pari so dasal ya angkop ed saray bibii ya man-anak diad loob na abel, pangalanan to so ugaw, ikulot to so abel, tan iter to ed mensahero. No akapawil la, ilukasan na mensahero so abel, iyawet to ed arapan na lupa na man-iirap a bii, tan ibalita to so ngaran na ugaw; tan ontan so panamendisyon ed say man-iirap a bii. Ontan met, no walay inatey, tan ag makasabi so pari ed inatey—lapud kaarawi odino arum nin rason—pian ibalikas so dasal na panamerdona; mangala na amputi, malinis a tela, babasaen to so dasal na panamerdona diad tapew to, tan, no asumpal to la, itiklop to so tela tan ipa-awit to pian iyaw-aw ed arapan na inatey; tan ontan so panikabuyot ed inatey a singa akaperdona la ed amin a kasalanan to. Ay, say ka-angasan na saraman a loko a schismatiko!

Niarum ni, makapaelek met ya: no walay siopaman ed saray pananisia ra, ya ag-ginagala, so mangan odino oninum a kaiba ray ortodokson mananisia mi, odino onloob ed simbaan; ed ontan a too et babasaen da imay dasal ya ibabasa ed sakey a panagkargaan ya akabagsakan na maringot.

Say kilusan ya kontra-pari.

Saray skete odino komunidad ya ag balot mangaawat na anggan siopan pari et saraya so onggendan: saray Volosatovites, saray Andreevites, saray Ilarionites, tan arum ni ran mipapareho ed sikara ed saray panagsisian da. Anggano ag ira inordinan, sikara met so manggagawa na arum a kimey na kapari: manbabawtismo ira, ondengel na kumpisal, tan gugupitan da so buek na saray balo; manpipikasi ira para ed saray bibii ya man-iirap tan babasaen da so pikakasi na panamerdona para ed saray inatey. Niarum ni, saray bibii da so manbabunyag na saray ugugaw tan itutukoy da so *Kormchaya* a singa walay karga ton ganggan na saray Banal ya Ama a mangiiter na autoridad ed saray bibii a manggawa na sakramento na bunyag. Balet ag ira manbibilay ed legal a panangasawa, noag ingen ed ilegal a panakipangaro; tan saray asawa, dalaga, tan madre et mankakasakey a manbibilay ed parehon selda, tan walay pankikikaduaan ed sikara. Ta ibabaga na saray managbangat da ya mas maong so manbilay ya anggapoy kasal nen say mankasal ed paraan na heretiko (tatawagen da kami ya Orthodox Christian ya 'heretics'), tan babalawen da ray nankasal unong ed seremonya na simbaan . Tan no walay anak ya inyanak na saramay nankasal unong ed saray rito na Simbaan tan ed Kristianon ganggan, ag la ra mika-kan, mika-inum, mitongtong o mika-pikasi a kaiba ra, singa ra la pagano. Lapud saya, saray ama tan ina ya walaan na anak a bibii et agda ira ipapakasal ed legal a paraan, noag ingen et papayagan da ran manayam ed siopaman ya labay da ya anggapoy seremonya na kasal. Ibabaga ra ya say Komyunyon da et sakey ya daan a gawi, ya kinonsagra la manlapu ni nen Patriarch Nikon; tan no naopot la iman a Komunyon, manggagawa ra na masa ya andi-palsa; kayari dan gilingen so nakebelan a parte na Komunyon ya anggad magmaliw ya arina, isabwag da itan ed masa tan manggagawa ra na angkakabaleg a prosphora pian manbayag, tan iluto da ra; tan ipapaparte da iraya ed saray kabyangan da, ya ibabaga ran saya so Laman nen Kristo. Balet no naandiput lamet, manggagawa ra na prosphora ed parehon paraan, ya isisibok da so masa ed parte na Komunyon ya giniling ya nagmaliw ya arina, tan sirin say daan dan Komunyon, ya in-konsagra antis nen Nikon, et ag balot nababawasan. Saray parehon sekta so manpapatilak met: si Andres ya Pomorian et pinatilak to so masulok ya taloy libon totoo; Si Bearded Elder et apoolan to so masulok ya duaran libon totoo. Manggagawa ra na saray espesyal tan angkakabaleg ya templo ed kakiewan para ed sayan gagala, tan ikokulong da so sakey a lasus, duaran lasus, odino mas dakel nin kaladua ed saksakey a templo; no nipaakar ed saray ugugaw, pian ag ira makatakas, ipapayurong ira ed saray bangko, tan say kawes da et maseseg ya ipapako ed liber da panamegley na saray pako. Tan kayari dan binalkot so abong na dayami tan sanga, sinilab da itan; tan manbabantay ira ed liber na apoy, pian seguraduen ya anggapoy makatakas ed dalang: tan siopaman so makatakas, papateyen da tan ibantak dan lamet ed dalang. Kayari dan apoolan iraman ya totoo, aalaen da so saray kayarian da.

Saray arum a hermitage tan komunidad:

Say sekta na Serapionita: pinangaranan ed si Serapion a monghe, sakey a palson managbangat ya angibangat ya nepeg ya pateyen na biskeg so sarili; tinipon to so dakel a madre ed eremiteryo to tan sikatoy nagmaliw a lider da. Kayari na impatey nen Serapion, say mismon agi to, say monghe a si Simeon, so sinmalat ed sikato; tinuksok to so amin a madre tan saray trabahador ya walad satan a skete ed boluntaryon pamatey, tan pinatey na eras so manga limamplo a kaladua diad loob na kloister, ya angitilak na saksakey, a sikatoy say komanem ya abbess; linma ya kaiba to ed Kazan, tan diman et inasawa to.

Stefanovshchina: pinangaranan ed si Stephen a Diakono, ya inatey la, balet say makapalingo a doktrina to et mansiansia. Diad satan a doktrina (singa met ed sekta na Theodosius, ya abitla ed unonan parte), say panangasawa et tatawagen dan panakipangaro, legan a tatawagen da so sarili da ya birhen; balet manayam ira a kaiba ray bibii tan mankakapangaro, ya agda itan ituturing a kasalanan na panakipangaro noag ingen bilang panangaro. Balet, itatago da iya ed saray ortodokson mananisia tayo, singa manbibilay ira ed kalinisan. Balet say mismon katuaan ya manayam ira a kaiba ray asawa da ed parehon selda so mangibubunyag ed sikara. Ta panon ya nalaok so dayami ed apoy? Nipaakar ed saray ugugaw ya inyanak da, iyakar da ra ed arawi ed katakelan tan ibantak da ra diman; tan sarayan ugugaw et magmaliw ya kakanen na saray ayayep, manok, odino aso. Saya so imbaga ed sikami nen monghe Macarius, ya nanlapud baryo na Zverintsa ed distrito na Rostov, tan nanayam ed limog na saray schismatics ya asingger ed saray hermitage na Brynsk ed loob na manga limaran taon. Kayari to, sikatoy pinmawil ed pananisia ya Orthodox tan ginupitan ya magmaliw a monghe diad kapapagawa nin Monasteryo na Dormition nen Abbot Pitirim. Legan ya kaiba mi ed Rostov nen taon 1709, legan na sagradon simba na Marangal a Inkioli nen Kristo, intorya to ed sikami so anengneng mi ya insulat dia.

Saray Kozminshchina: tinawag da met so panangasawa ya 'pangakop'; agda balot babanggiten ed anggan iner ed mundo so saray sagradon simbaan, saray pari, odino saray sagradon sakramento; tan agda met ipipikasi ed Dios so tsar diad saray pikakasi ra. Ontan met ed arum ya skete.

Diad sakey a kumbento ed syudad na Rostov, sakey a madre a si Anfisa so ngaran to, a matatken la, a datin nanayam ed saray kakiewan na Bryn, so angisalaysay na onggendan: masulok ya duamplo a taon lay apalabas, sakey a monghe a si Avraam so ngaran to so nampaalagey na sarili ton eremiteryo diad Ilog na Kerzhenets. Sayan si Avraam et ginawa toy sarili to ya sakey ya schismatic a managbangat na sarili ton pananisia unong ed sarili ton interpretasyon; inagda to ray dakel ed heresya to tan nampanengneng ya mansasakit so panagbilay to; tan saramay linma ed sikato ed hermitage to et bininyagan to lamet. Tinipon toy saray madre, ya bininyagan to lamet tan ginupitan to; Kaiba ed sikara so duaran sankabunigas a madre ya inaganyan to: si Cilicia tan Matrona. Ta kaiba si Cilicia et nanbilay ya singa legal ya asawa, ya inisip ton say pakikiapet et panangaro ya makasalba na kamarerwa; si Matrona balet et inasikaso to bilang anak a bii, tan kaiba si Cilicia et nanganak na sakey a laki. Kayari na pigaran taon, nansakit si Cilicia na grabe; lapud iilaloan ton ompatey, sikatoy mismo so nankumpisal ed sikato, inikdan toy Banal a Komunyon, tan pinutotan toy buek to bilang sakey a schema-monk: balet kayari na pigaran agew, ginmapon inmabig tan inmabangon manlapud kama to. Nen inmabig la, labay ton ituloy so laman-laman a relasyon da a singa dati; balet ag-inmabobon, ya inkuan to ya ag-itan nayari so makipag-laman ed sakey a madre monastiko; diad katuaan, ginapoan to la so manbilay ed panag-an-an ed inarok ya anak ton bii, si Matrona. Si Cilicia, balet, et nainggit tan, napno na pasnok tan sanok, et tinmakas ed sananey ya hermitage; diman et angala na duaran makasil a lalaki tan imbaki to ra pian pateyen si Avramius; tan linma ra tan inatak da so hermitage to. Balet si Avramius, nen naamtaan to so mauges ya intension da, et tinmakas ed sikara; tan sakey ed saraman a lalaki et nambato na pika ed sikato, ya tinamaan so pagew to tan asugatan; balet, anggano asugatan, et tinmakbo tan akatakas, legan dan babalawen si Matrona, ya halos agla mabilay, tan, kayari dan tinipon so saray kagawaan da, et pinmawil la ra ed dilin abung da.

Kayari to, samay maedad ya si Avraam tan si Matrona et anengneng ed syudad na Yaroslavl, ya lihim ya manbabangon tan manag-engganyo ed saray totoon mainomay ya naloko pian onloob ed heresya da. An-abig ya alimbawa na panagkalkalna tan debosyon manlapud samay managbangat ya schismatic!

Diad taon 7210 na mundo, diad gapo na isabi ko ed Rostov, sakey a pulubi a manngaran na Fedka odino Fyodor, a taga-Rostov, so pinmaway manlapud kakiewan na Bryn, a kaiba toy duaran makapanganyos a madre. Sanen sinmabi ed kumbento diad Rostov, ginmapo ton sekreto ya kinumbinsi iray lokal ya madre, ya ibabaga ton imposible so makaliktar dia ed syudad, tan ag ira makaliktar no ag ira ombatik ed kakayewan na Bryn tan man-anap na pasen ed katakelan. Legan ton ibabaga iya, inter to ed sikara so cranberries a nanlapud desierto na Bryn bilang bendisyon, ya awit-awit to ed sakey a salaan; tan saramay nangan na cranberries et tampol ya apasnok na baleg a pilalek ya ombatik paonla ed kakayewan na Bryn; tan saramay madre et tinmaynan ya tinumbok ed sikato: Si Euphrosyne tan Mastrigya; tan duara ni so tinumbok ed sikara. Nipaakar ed saman a si Fedka, sikatoy nanliber-liber ed syudad tan diad distrito na Rostov, ya manlilansi na dakel a bibii tan dalaga; inala to ray kayarian da, tan inyarap to ra ed kakayewan na Bryn. Nen sinmabi ed eremiteryo to, inala to so saray kagawaan da tan imbaki to ra ed arum ya eremiteryo. Saya so insalaysay ed sikami nen Abbess Natalia na Rostov Convent of the Virgin tan saray arum ya madre.

Say kabaliksan na saraya et sikara so saray hermitage odino sekta ya ag onkikibang ed tradisyon na panag-pari odino ed tradisyon na aliwan-pari; ag ira manbabawtismo, tan dakel ed sikara so bimmabaleg ya ag nabawtismoan, nankasal ya anggapoy kasal ed simbaan, nanganak, tan talagan arawi ed Kristianismo. Ta antoy klase na Kristianismo itan no anggapo la man ingen so binyag!

Anto sirin so ibaga tayo nipaakar ed saray Sabbatarians, ya uunoren da so Sabado unong ed paraan na Judio? Agta pinaolì da iman a klase na Judaismo ya linma ed Veliky Novgorod legan na panari nen Grand Prince John Vasilyevich, diad silong nen Arsobispo Gennadius na Novgorod, diad panaon nen Venerable Joseph, Abad na Volokolamsk? Ta ed saman a panaon, dakel a totoo, parehon klero tan laiko, ya alingo na pigaran Judio ya sinmabi ed Veliky Novgorod, so nanggawa na Judaismo ed sekreto ya ag-ira pinutot.

Niarum ni, walay istorya met nipaakar ed sakey a balon sekta, ya agano nin linma manlapud kakabatan nen Bryn, ya kabat bilang saray Rogozhniki odino Rubishchniki, ya manbabaliw-baliw ed mundo ya akasulot na saray basag-basag tan kawayan a pungan, ya ibabaga ran santo ira; saray totontonen na simbaan so mangikokomand ya saray ontan a totoo et paekalen ed saray syudad. Kormchiya, folio 191, verso, totontonen 12.

Balet siopa so makapangibilang ed saray buang ya imbento da, saray pandumaan ed saray makapandian ya papanisiaan da, saray makapandian ya isipen da, tan saray gawa ra ya kontra ed tuan debosyon na Simbaan nen Kristo? Tan lapud adanil ko la dia iray gawa ra manlapud nanduruman testimonya, ipresenta iratan ed antikey a lista pian mas mainomay ya ikonsidera.

Kapitulo 19. Sakey a listaan na saray gawan makapangisiyan ya iisipen dan maong.

1) Papanpoolan da ray totoo.

2) Apoolan ira.

3) Antis iran napoolan, dadagdagan da ray bibii diad panamegley na panagpabuya.

4) Agawen da so kayarian na saramay apoolan.

5) Papateyen da ray totoo ed eras.

6) Lapud kasalanan na balang sakey, papanbilayen ira ya akakulong.

7) Say sakey a dalaga so mamapakan ed sikara na mahikon pasas.

8) Mansasakripisyo ira na sakey ya ugaw.

9) Manguusar ira na anting-anting pian mangawit na totoo ed sikara.

10) Tatawagen da so legal a panangasawa ya pakikipag-an.

11) Ibabaga da ya say pakikipag-sex ed aliwan asawa et say aro nen Kristo.

12) Gagawaen da so sakey a laki ya magmaliw a Kristo, tan ondadaplok ira ed sikato a singa sikatoy Kristo.

13) Sikara so hipokrito.

14) Say eretikon si Avvakum, ya pinaekal ed simbaan, et dadayewen bilang santo.

15) Babinyagan da lamet tan babaliktaren da so tono na saray monghe.

16) Saray pari ya aprubado da et iyalis ed arum a lugar.

17) Saray pari da et manbabasa na dasal no walay bayar.

18) Saray laymen, ordinaryon lalaki, so manggagawa na kimey na saray pari.

19) Mangidadaulo ira na palson Komunyon a Banal.

20) Ag ira manpipikasi ed Dios para ed Tsar.

21) Saray arum et agda balot gagawaen so binyag.

22) Saray arum et uunoren da so Sabado unong ed paraan na saray Hudyo.

Paburen so balang sakey a maligen so isip to so manghusga tan nengnengen no amin irayan gawa ra et maong tan makapaliket ed Dios.

Kapitulo 20. Tungtongan Nipaakar ed Saray Gawa na Saray Makakawala

Maong a gawa kasi so panpool ed ontan karakel a totoo a lalaki tan bibii tan saray inosente ya ugugaw ya anggapoy ginawa dan mauges? Aliwa ta kasi ya malinew a panagpatey? Ta no panagpatey so panamatey ed sakey a too panamegley na panonot o antokaman a armas, ontan met so panagpatey so panag-itday ed sikara ed apoy pian napoolan. Tan say ganggan na Dios so mangibabaga: 'Agka mamatey' ([676] ); tan saray ganggan na syudad so mangidederal na dusa na patey ed saray managpatey; ta imbaga met na Dios ed si Noah: 'Siopaman so mangibulos na dala na too, say dala to et ibulos met na too' ([677] ). Tan no say mamatey na saksakey a too et baleg a karuksan, mas lalon karuksan ni so mamatey na dakel tan ag-nabibilang a totoo. Si Mauricius, say matunong a Ari na Greece, et sakey a maong tan sankamaungan a too; anggapoy pinatey to, balet lapu labat ta agto binili iray priso manlapud si Khagan, ya ilalako ed melag a presyo, sikatoy pinanagot ed impamatey ed sikara: lapud saya, diad matunong a panangukom na Dios, sikatoy inikdan ya pateyen nen Phocas a managpasakit, ya inmunan pinutot so ulo na saray ananak to diad arapan na saray mata to, tan insan pinutot to met so ulo to panamegley na espada. Anto sirin a panangukom so arapen na saray lider a schismatic, ya anpoolan da so nilibon-libon totoo? Diad Prologo, diad komatlon agew na Pebrero, nisulat ya sakey a matakew, kayari ton pinatey so sakey ya inosentin ugaw, nampanbabawi tan nagmaliw a monghe; tan sikatoy nambilay na siam a taon ed baleg a panag-ayuno tan saray kimey na monghe, tan anggapoy panduaruwa to nipaakar ed panamerdona na saray kasalanan to, lapud panmatalek to ed panangasi na Dios. Balet, kada agew ya onla ed simbaan, say ugaw ya pinatey to et ompapaway ed sikato, ya ibabaga to: 'Akin et pinatey mo ak?' Tan kayari na siam a taon, sanen tinaynan to la so kawes ton monghe tan pinmawil ed ordinaryon bilay, sikatoy linma ed syudad na Diospolis, anggaman sikatoy torturen na korte na syudad lapud saray kasalanan to; tan sanen adakep diman, sikatoy nisentensyaan na patey bilang sakey a managpatey. Anto sirin so gawaen na saray skismatiko, ya angikondena ed libo-libon inosentin ugugaw tan saray o-oosen ya ugaw ed patey ya napoolan? Antoy ebat ya iter da ed Dios? Antoy ibaga ra ed saramay ugugaw ya apoolan da, no diad makapataktakot ya panangukom na Dios et man-eyag irad sikara: 'Akin ya apoolan yo kami?' Tan saray skismatiko, ya natan et papoolan da ray lalaki tan bibii ed amin ya edad, iisipen da ya manseserbi ira ed Dios [678] , tan ibabangat da ray simplin totoo ya ag mankelaw, tan, ya anggapoy panduaruwa ed sarili dan kilalaban, ya onarap ed apoy a singa si Akiba para ed Kristo, balet diad katuaan et gagawaen da itan ya anggapoy rason. Tan say abitlan schismatic a managbangat da, si Avvakum, so mangibabangat ed sikara, ya ibabaga to: 'Kada mananisia, agkayo ondengel ed sikara, agkayo manduaruwa; onla kayo ya makpel ed apoy, tan manirap kayo ya maliket para ed Katawan, bilang maong a sundalo nen Jesu-Cristo, para ed katunungan, tan para ed saray daan a sagradon libro.' Tan lamet, legan ton babendisyonan iramay manpipirawat ya napoolan, inkuan to: 'Mapalar iyan pinili para ed Katawan [679] .'

Balet, O makulangkulang ya Abbaqum, palson managbangat—odino mas maong ni, managparusa!—aliwa ka ta a singa say demonyo, say managpatey manlapud gapo, ya manliliket ed pammapatey na totoo tan mansasagpot ya pateyen ira? Ta ibabangat mo tan papasesegen mo ray totoo ya mangiter na patey ed sarili da, tan ompatey so laman tan kamarerwa da. Ta dia et napapoolan so laman da, legan ya diman et napapoolan so kamarerwa da ed apoy na Gehenna. Sika, ya akasalanan ed duaran ipapatey da, antoy ebat mo ed Dios, say matunong a Hukom, parad amin ya aderal lapud bangat tan simbawa mo?

Maong a gawa kasi para ed saramay dinmengel ed saray bangat tan simbawa na pansisiyan ya ipatey day sarili da ed apoy, ya napoolan ya mabilay kaiba ray asawa tan ananak da, tan magmaliw ya managpatey na sarili da? Saya et panag-angken ed dilin bilay, panagpatey ed sarili ed antokaman a paraan—balanglan panamegley na armas, panag-erel, danum, odino apoy: amin ya saya et panagpatey ed sarili, tan say onyan a panirap et anggapoy kakanaan to, noag ingen makapairap ni; ta anggano say sakey a too et ipapaway toy dilin dala to diad pamatey ed sarili to, satan a dala et ag mangitdan na kaligtasan noag ingen kondena; tan ontan a 'martiryo' et ag mangitonton ed korona noag ingen ed sankasibletan a pasakit na impierno; ta say panag-bikkel ed sarili et baleg a kasalanan, mas baleg ni nen say panagpatey na kapara. Baleg a kasalanan so mamatey na too; balet say mamatey ed sarili et mas baleg nin kasalanan nen satan. Nadngel tayo si San Juan Crisóstomo, diad saray homilía to nipaakar ed Epístola nen Pablo ed saray taga-Gálata, ya mansasalita nipaakar ed saramay manederal ed dilin bilay da diad panamegley na mabangis a patey, panamegley na panbisig, odino arum niran ontan a paraan, tan inkuan to ya onia: Mas istrikto so dusa na Dios ed saray ontan a totoo nen say saray managpatey, tan amin tayo et busol tayo ra (say labay ton ibaga, busol tayo ray manpapakamatay); tan diad katuaan, no kasin makasalanan so mamatey na arum, mas grabe ni so mamatey ed sarili [680] . Tan lamet, say parehon Santo, diad homiliya to nipaakar ed Epistola ed saray taga-Filipos ( 13), inkuan to: 'Ipamartir moy sarilim,' kuan ko, 'balet agmo papateyen so sarilim: agmo gawaen itan; ta mauges iya'[681] . Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Dengelen yo no anto so kuan na baleg ya unibersal a managbangat, si San Juan Crisostomo, legan ton tatalakayen iramay mamapatey ed sarili da: ya say Dios et ag mangasi ed saray ontan a totoo kayari na ipatey da. Balet Papanirapan to ra; tan saray ontan a totoo et makapasubo ed Dios tan ed too, tan say ontan ya gawa et aliwan matunong, noag ingen makapadismaya ed Dios. Balet say schismatic a managbangat ya si Avvakum et pilit ton babangatan iray disipulo to, tan idadayew to so ontan a gawa, ya ibabaga ton: 'Mapalar so sakey a toon mamili na saya ed Katawan.' Balet siopa so nepeg tayon paniwalaan: si Chrysostom, Patriarka na Constantinople, odino si Avvakum, say heretiko na Moscow? Say daan, tuan managbangat na mundo, odino say balon schismatic a palson managbangat? Kayo la so manghusga ed sarili yo.

Anta tayo ya nen saman ya panaon, saray sagradon martir et inyarum da so sarili da ed apoy para ed si Kristo; balet nen sikara et adakep na saray managpasakit da, tan apasakit ira para ed si Kristo tan kinondena iran pasooten ed poste, tan niiter la ra ed apoy, insan, ya agda la inalagar ya iyarum, inyarum da so sarili da ed apoy: tan ontan so gawa ra, ya makapangidayew ed arapan na Dios. Balet maliban ed lima na saray managpasakit da, agda inpoolan so sarili da, nitan agda inibantak so sarili da ed apoy; noag ingen, nanalagar ira anggad inakmon ira na saray pagano, ginapoan dan pasakitan ira, tan impoolan da ra na apoy. Balet saray 'martir' ya andi-Dios ed panaon tayo natan et saray managbanga: anggano anggapoy panag-usil lapud si Cristo, tan anggapoy mangipipilit ed sikara ya itakwil si Cristo, odino manguusil ed sikara lapud si Cristo; balet sikara met lanlamang so mangi-pepelag na apoy ed sarili da, tan manpapa-pool ed sarili da, ya iisipen dan manirap ira para ed si Cristo. Balet say ilalo ra et andi-kakanaan, say ekspektasyon da et anggapoy silbi; ta ag ira maniirap para ed si Kristo, noag ingen para ed dilin inkamatalker na ulo ra, tan say kamarerwa ra et ag onla ed si Kristo, noag ingen ed demonyo: ta aliwa iran martir nen Kristo, noag ingen say demonyo; ta say demonyo et wala met iray dilin martir to. Siopa sirin so saray martir na demonyo? Saray, (unong ed nadngel tayo ed si Chrysostom), a mangkikapatay ed sarili da. Tan lapud saray schismatiko a napapoolan et sikara met so mangkikapatay ed sarili da, aliwa iran martir nen Kristo, noag ingen say demonyo. Saray canon na patrastiko so mangibawal ed panag-nonot ed saray ontan a totoo: ta ibabaga na koma-14 a canon nen Kagalang-galang Timoteo, Arsobispo na Alexandria, ya: 'No walay siopaman a mamatey ed sarili to, odino tusoken to so sarili to, odino bekelan to so sarili to, anggapoy iyalay para ed sikato, maliban no talagan agto dineral so dilin kanonotan to.' Nengnengen so nipaakar ed sayan bengatla ed libro ya *Kormchiya*, pahina 270, diad beneg a dapag. Ta anggan saray esismatikon disipulo, ya mandederal ed sarili da panamegley na apoy, et ag-ira manepeg ya ikdan na pananemdem lapud makaderal a pansumpalan da, singa saray manpapakamatay. Anggapoy sakripisyo ya gawaen para ed sikara. Say pananemdem ed sikara et nababalang a kaiba so ingal.

Maong a gawa kasi so panamara ed panamegley na panagpiya ed saray bibii, dalaga, tan kalangweran ya abuyaw, antis na panagpool ed sikara, singa say agawa ed Tyumen? Nipa-testigo iya nen Amay-Amay a Bendisyonan a Metropolitan Ignatius na Siberia, a bendisyonan so memorya to, diad komaduan epistola to, unong ya insulat mi ed tagey ed sayan komatlon seksyon. Ta say ermen ya iter na panagtili ed sakey ya ugaw et maksil, unong ed imbaga nen Kristo ya Katawan ed Ebanghelyo: 'Siopaman so mamapalingo ed sakey ed sarayan angkekelag ya mananisia ed Siak, mas maong ni ed sikato ya isabit so gilingan ed beklew to tan nalner ed kaaraleman na dayat' ([682] ). Lalo la ed panagtukso ed dakel a kalangweran a lalaki, dalaga tan bibii, a dinumaan ed panagpabuya, lapud samay mauges a managdumaan; ta balang sakey ed sikara, aliwan saksakey labat, so nawalaan na ambelat a gilingan a nibitin ed beklew da, noag ingen unong ed karakel na tinukso da; tan sikara so ibantak ed mapetang a kalaleman, a walad impierno. Ta sarayan manag-agda et manggagawa na sankagrabian a kaugsan: dadederalen da so kamarerwa tan laman; say kamarerwa diad panamegley na kasalanan, tan say laman diad panamegley na apoy. Makapataktakot ya isipen no antoy panangukom ya aarapen da para ed duara.

Maong a gawa kasi so panag-ala ed saray kayarian na saramay apoolan? Aliwa ta lapud saya met a rason ya liliknaan tan aapoolan da ray totoo, pian napayaman ira manlapud saray kayarian da? Tan aliwa ta saya so malinew a panagtakew, a mamapatey na totoo panamegley na apoy para ed saray kayarian da? Tan diad katuaan, sayan panagtakew na saray iskismatikus et mas maoges ni nen say gagawaen na saray tulisan. Ta say sakey a matatakew ya manaalagar ed karsada et say kayarian labat so aanapen ton alaen; balet say sakey a skismatikus et aanapen to met so deralen so kamarerwa. Say sakey a matatakew et nayarin pateyen to so laman, balet agto nayarin pateyen so kamarerwa; balet say sakey a skismatikus et papateyen to so parehon kamarerwa tan laman. Ta diad pangitonton ed sakey a too ed makapatey-kaluluwan a heresiya, itatalaga mo so laman ed apoy tan say kaluluwa ed impierno.

Maong a gawa kasi so pangikulong ed saray nalansi ed saray abung ya ag makasuldong tan anggapoy tanol odino ed aralem a silong, tan say pamaerasan ed sikara anggad ompatey, a sikatoy sengegan na sayan makapataktakot tan, manlapu la'd apalabas a panaon, ag nin balot nadngel a panirap—no iner, lapud akakulong ira pian ompatey ed eras tan agda la naanos so maksil ya eras, kanen day balang sakey legan a mabilay ni, siopaman so makabakol ed siopaman? Iner ed dalin so narengel so ontan a panirap? Tan siopa, manlapud apalabas a panaon, so nampan-isip na ontan a dalan pian napaliket so Dios tan makalay kilalaban? Tua, sayan dalan et aliwan panliket ed Dios, noag ingen panpasnok ed Sikato; tan aliwan parad kaligtasan, noag ingen parad inkaderal. Tan saray makapoy a kamarerwa et onggapo la so panirap da anggan diad sayan bilay, tan lapud saya et onleksab ira ed andi-anggaan a Tartarus. O inkagawa ya andiay Dios tan panirap ya aliwan makatao!

Kasin maong a gawa so panangiter ed sakey a dalaga, imbes ya say tuan Kristianon Komunyon, na pasas a nilamut ed anting-anting, singa say agawa ed saray distrito na Kineshma tan Reshma, unong ya abitla tayo ed tagey; saray mansasalok ed sayan mahikon komunyon, lapud abalang so kanonotan da, et mangitonton ed dili ran kadederalan—arum ed apoy, arum ed danum, tan arum ni ed panagkapot?

Maong a gawa kasi so pangekal na puso na kapangiyanak a melag ya ugaw, paepeten itan, gilingen ya magmaliw a pulbos, tan lihim ya isala ed kakanen tan iinumen na totoo, odino iyibuyagyag ed saray bubon pian salien iray totoo, tan diad panamegley na ontan a salamangka et naitagar iray totoo ed heretikon pananisia?

Usto kasi ya ituring ya panag-asawa ya legal, ya ginawa unong ed saray rito na Simbaan, bilang panagkikamal? Aliwa kasi ya kontra iya ed ganggan na Dios tan ed saray ganggan na sibil? Anggan ed saray ag mananisia, nasusunod so ganggan na panag-asawa, balet ed saray skismatiko, ya ibabaga ran matoor tan masanto, dadederalen iman ya natural a ganggan. Ta iner kasi so pangibabali da ed Sagradon Kasulatan, say mismon salita nen Kristo ya imbaga ed Ebanghelyo: 'Agmo ta abasa ya say Manamalsa, manlapud gapo, ginawa to ra a laki tan bii?' Tan imbaga To: 'Lapud saya, say laki et taynanan to so ama tan ina to tan mikasakey ed asawa to, tan say duara et magmaliw a sakey a laman.' Kanian, aliwa lan duara, noag ingen sakey a laman: ta no antoy pinankasakey na Dios, ag nepeg ya isian na too [683] . Tan siopa ed saray matoor so makpel ya mangibansag ed satan a ganggan na Dios—tan say ganggan na kalikasan ya pinalsa na Dios—a karibok, legan a say mismon Apostol et mangibabangat nipaakar ed saya, ya ibabaga to: 'Say panangasawa et marangal ed amin a paraan, tan say kama na saray nankasakey et ag nadudutakan'[684] ?

Maong kasi so manggawa na pakikipag-sex, anggano aliwan malinew noagta sekreto, tan tawagen so pakikipag-sex ya 'say panangaro nen Kristo'? Iner so ingganggan nen Kristo na ontan a panangaro? Tan siopa ed saray Apostoles, odino saray Propeta, odino saray santo ya Ama so mangibabangat ed sikatayo ya mansiansia ed pakikipag-sex? Agta amin so mangibawal ed bilay na panagpamaba, grabe so panag-dusa ed saya, tan no maminsan et pati pateyen ni ray totoo lapud gawa na panagpamaba? Agta ingganggan ed Ganggan nen Moises so mamato ed saray managpamaba tan managloko ed asawa [685] ? Tan anto so kuan na sagradon Apostol nipaakar ed sarayan totoo? 'Balang sakey a managsese tan marutak a too et anggapoy tawir to ed panarian nen Kristo a Dios tayo'[686] . Tan lamet: 'Say Dios so manguusga ed saray managsese tan manlalapastangan'[687] . Nipaakar ed si Kristo a mismo, say Katawan tayo, a sankalinis-linisan tan anggapoy mantsa, a nianak ed sankalinis-linisan a Birhen, tan say panlalapuan na amin a kalinisan, malinew manlapud saya no panon kasiblet tan makapasubo so panagpabuyayaw, unong a nisulat ed Apocalipsis: Si Kristo a Katawan tayo, nen impanengneng To so Inaro Ton disipulo a si Juan, inkuan To ed sikato: 'Isulat mo ed anghel na simbaan ed Pergamo: Onia so kuan na samay walaan na espada ya duaray tarom: Wala akoy reklamo ed sika, lapud wala ed sika ray ontutumbok ed bangat nen Balaam, ya ampetang ed si Balak ya mangiyan na bitin ed arapan na ananak na Israel, pian mangan ira na kakanen ya insakripisyo ed saray dios-diosan tan manggawa na karibokan: Kanian sika met, unoren mo so bangat na saray Nicolaitan, a kasibletan ko. Manbabawi ka; no andi, onla ak a tampol tan milaban ak ed sikara panamegley na espada na mouth [688] ko. Anggad dia so salita nen Kristo. Dengelen tayo iya; ta si Kristo a Katawan et busol to so bangat na saray Nicolaitan, a (imbaga To) et busol To. Tan anto so bangat na saray Nicolaitan? Kapareho itan na samay si Balaam; ta singa si Balaam nensaman ya imbangat to ed si Balak ya ilansi iray totoon Israel panamegley na saray manliliku, ontan met si Nicholas ya taga-Antioch, diad saray agew na saray Apostoles, imbangat to ray totoo ya man-iba na asawa tan mankabalang ya anggapoy takot o pansiansia, ta agto imbaga ya kasalanan iya. Ta say Katawan et pinatalim To so espada To kontra ed saray ontan a totoo, tan malinew ya impaamta To ya busol To so bangat na saray Nicolaitan—say kabaliksan to et, panagpabuya—tan labay To so milaban ed saray mapapabuya panamegley na espada na sangi To. Balet saraman a makapasin-asin a skismatiko et anggapoy panduaruwa ra ed panawag ed panagpabuya bilang 'say panangaro nen Kristo'.

Kuan da: 'Aliwan amin et ontan; aliwan amin et mankikamal, tan agda met itetepel bilang kasalanan na panagkamal.' Say ebat ko: agmi ibabaga so nipaakar ed amin a too; ta naromog mi ed Kasulatan ya anggan ed limog na saray pagano et dakel, lalaki man o bibii, so angimantini ed inkabalo tan inkapurí da, anggan legan dan gagawaen so panagdayew ed dios-diosan; Lalo la sirin, nayarin wala ray totoo ed Brynyany ya mansiansian malinis tan puro. Balet, ibabaga mi so nadngelan tan nanenengneng mi. Ta mabetbet min nadngelan so saray dalaga tan madre ya ombabatik manlapud diyosesis mi paonla diman; tan nanenengneng mi ran ompapawil manlapud diman ya akabembol so eges da—tan anto ni so mas baleg ya paneknek?

Maong kasi ya tawagen so sakey ya simplin managtalon ya 'Kristo', tan igalang ya singa Kristo, tan pikasi ya singa Kristo, tan manisia ed sikato? Aliwa ta si Kristo mismo so nansalita la nipaakar ed saya diad Ebanghelyo, ya inkuan to: 'No sirin, no walay mangibaga ed sikayo, "Nia si Kristo," odino "Wadman," agyo panisiaan; ta onbangon iray palson Kristo'? [689]

Usto kasi so pagmaliw a mapagkunwari, tan say pangipresenta ed sarili bilang sakey a too ya kuno masanto, matunong, tan matoor? Ta say pagka-mapagkunwari et ag mangiter na kaligtasan anggan ed sakey a matunong a too. Lalo la ed samay, diad panagkunwarin kabulaslasan, et mangititilak na mauges a kanonotan, tan, pian manloko ed arum, et takloban to so inkakulap to na katat na karnero, et mangitdan aliwan kaligtasan noagta kaderalan—aliwa labat parad mismon hipokrito, noagta pati met ed saramay naloko to.

Maong kasi so panangigalang ed say binusol a heretikon si Avvakum, ya pinaalis tan pinutot ed Simbaan nen Kristo a singa sakey a nabubulok a galanggalang, so panagdayew ed imahen to, so panagselebra na pista parad panangigalang ed sikato, so panangibilang ed saray heretikon libro to bilang Orthodox, tan so panunumpal ed saray bangat to ya makaderal ed kamarerwa?

Maong kasi so panagbinyag lamet ed saramay abinyagan unong ed Orthodox a ritwal diad sakey a schismatic a pananisia? Agta isesebel iya na saray Apostolic Canons? Nengnengen ed libro ya *Kormchiya*, diad pahina 12, verso, Canon 47: 'No siopaman so manbinyag lamet ed sakey a too ya abinyagan la na tuan binyag, sikatoy ekomunikasyonan.'[690] Tan anto so ibabaga nen Santo Crisostomo? 'Nibilong itayo a kaiba To (Kristo) diad panamegley na binyag ed patey. Ta no panon ya anggapoy komaduan impakabitin ed krus nen Kristo, ontan met et anggapoy komaduan binyag para ed sikatayo.' Tan diad itutuloy na parehon teksto et inkuan to: 'Ta siopaman so manpabinyag ed sarili to na komadua et mambabitin lamet ed Sikato ed krus.'

Maong kasi so pan-iyalis na saray pari manlapud sakey a destinasyon paonlad sananey, so panpagupit na saray monghe, tan say panag-isip na saray layman ya anggapoy ordinasyon ya gawaen so kimey na sakey a pari, ya manbinyag tan ondengel na kumpisal? Panon a makapangiter na dispensa so sakey a layman, ya ag-akaawat na autoridad na pagkapari, ed kasalanan na sakey a too?

Ali ta kasin makapaelek ya say sakey a pari et man-uungol na dasal ed sakey a tela tan ipapa-awit to ed saray man-iirap ya man-anak odino ed saray inaatey, pian iwagayway ed arapan na lupa ra? Antoy nagawaan na maong na ontan a dasal?

Maong kasi a bengatla ya saray ordinaryon lalakin aliwan ordenado so mangiiter na Komunyon ed ag-amta a paraan, tan imbes ya say tuan Laman nen Kristo, et sayan andi-kakanaan tan palson Komunyon so iiter da ed saray totoo? Tan no say sakey a pari, a pinili manlapud saramay akilaok ed sikara, et mangidaulo na Misa ed sakey a maerel a simbaan unong ed daan a Libro na Serbisyo, ya uusaren toy pitoran prosphora: Anto kasin klase na ministeryo so kien na sakey a linma ed paway ed Simbaan ya Orthodox, a sinumpa to so dilin inkakonsagra to bilang pari, tan tinaynan to so obispon angkonsagra ed sikato tan amin a sagradon bengatla, tan inawat to so autoridad a manggawa na saray sagradon seremonya manlapud saray ordinaryon totoo ya anggapoy orden, a singa sikatoy pari? Anto kasin klase na panayaman na Espiritu Santo so walad pasen a babalawen so Espiritu Santo?

Maong a gawa kasi so ag panagdasal ed Dios para ed ari, ya diad pananguley to et manbibilay ira, tan say pangibaliwala ed ngaran to diad dasal a singa satan et heretikal? Balet say Banal a Kasulatan et mangikakmand ed sikatayo ya mandasal anggan para ed saray ari ya ag mananisia. Kanian say masanto a propeta Baruch et insulat to ed saray kapara ton Judio diad Babilonian a panag-irap: 'Manpikasi kayo para ed bilay nen Nebucodonosor, Ari na Babilonia, tan para ed bilay nen Belsasar a anak to, pian say agew da et magmaliw a singa say agew na tawen diad dalin, pian manbilay kami diad silong na anino nen Nebucodonosor tan diad silong na anino nen Belsasar a anak to.' Siopa si Nebucadnezer? Tan siopa si Belsasar? Aliwa ta sikara et saray managdayew ed dios-diosan tan mauges a totoo? Balet ingganggan itayo na Propeta ya ipikasi ira. Ontan met, say masanto ya Apostol Pablo, nen imbangat to tayo ya manpikasi para ed ari tan para ed amin ya wala ed autoridad[691] : siopa so ari ed saman ya panaon? Aliwa ta si maruksa ya managdayew ed dios-diosan ya Nero, say baleg ya managpairap ed Simbaan nen Kristo tan say makapanyarin managpairap ed saray matoor? Balet ingganggan itayo na Apostol ya manpikasi para ed sikato. Balet, saray Brynians, anggano aliwan amin, diad dakel ed saray eremiteryo da, et ilalako da so ortodoksyon Kristyanon ari ed saray pikakasi da. Aliwa ta saray pikakasi da, ya manlalapu ed aliwan-ortodoksyon sangi, et manepeg ya nonoten, pian say ngaran na ortodoksyon Kristyanon ari et natanotan diman? Tan dengelen yo so ibabangat nen Santo Chrysostom: 'Aligen yo so Dios: no labay To ya miligtas so amin, manepeg ya ipikasi so amin; no labay To ya miligtas so amin, ontan met so nepeg ya pilalabay yo; tan no ontan so pilalabay yo, manpikasi kayo: ta saya et makapaliket ed Dios, tan no panon ya singa Itayo ed saya, ontan met et kabiangan tayo ed linawa To'[692] . Ag kayo natatakot ya manpikasi para ed saray Griego; labay To met iya. Say takot yo labat et say manpikasi ya kontra ed sikara, ta ag To labay iya. Balet no manepeg ya manpikasi para ed saray Griego, malinew ya manepeg met ya manpikasi para ed saray eretiko; ta duga so manpikasi para ed amin a totoo, tan ag ira itulak. Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Ta manpipikasi tayo para ed saray pagano, pian naliwawan ira na Katawan ed liwawa na sagradon pananisia; manpipikasi tayo para ed saray eretiko ya tinmaynan ed Simbaan, pian ipawil ira na Katawan ed Banal a Simbaan To. Balet, saray Brynians et agda labay so manpikasi para ed saray ortodokso.

Maong kasi so panawag ed sarili ya Kristiyano legan ya ag-akaawat na tuan binyag unong ed saray rito na Simbaan, noag ingen binyagan ya ag-kaukolan na saray simplin, ag-ordinadon lalaki o bibii, odino talagan anggapoy binyag? Ta sarayan totoo, unong ya abitla la, et binmaleg tan nanganak la, balet anggapoy binyag da.

Usto kasi ya pasibayen so panag-obserba na Sabbath na saray Judio ed Daan a Tipan, unong ed ibabaga ran gagawaen ed arum a komunidad da? Aliwa ta ipapawal na saray Ama na Saray Santo iyan gawa? Nengnengen so libro ya *Kormchiya*, folio 14, ganggan 53; folio 18, ganggan 64; tan folio 59, ganggan 17.

Kuan na saray Brynyans: saray ontan a gawa et ag-iiterter ed amin a hermitage tan komunidad. Ebat ko: anggano aliwan amin so ontutumbok ed parehon gawa, balet balang hermitage o komunidad et manggagawa na pigaran espisipikon gawa ya kontra ed Simbaan na Orthodox, unong ya apanengneng la. Balet amin, lapud saksakey so kanonotan da tan saksakey so boses da ed panagsisian tan panag-insulto ed Simbaan nen Kristo na saray aliwan makadios ya panag-insulto, et amin a nankasakey ya asilo ed sapit nen demonyo diad ma-demonyon linawa to, tan amin a nankasakey so mangagawa ed linawa na demonyo.[693] Ta, diad saray panagsisian tan panagmura ra kontra ed Simbaan na Dios, nankakasakey ira unong ed linawa na demonyo; sirin, katuwang ira ed saray mauges a gawa na balang sakey, unong ed panangukom na Apostol: 'Say makasalanan ed sakey a bengatla et napaneknekan ya akasalanan ed arapan na amin.'[694]

Kabanata 21. Amin a maong a gawa na sakey a mangibubuwag ed Simbaan et mauges.

Anggano diad limog na saray makasikla, wala ray gagawaen dan maong (diad pakanengneng na totoo)—singa say mabetbet a panag-ayuno, andukey a pikakasi, tan arum niran bengatla; balet amin irayan bengatla, diad kabaliksan da, et mauges, ta gagawaen iraya diad panagsisian na saramay manbubuwag ed Simbaan nen Kristo; tan diad panamegley na panagsisibaan da, say Ulo na Simbaan—si Kristo—et baleg so panagpasnok To. Ta anto ni so makapangpasnok a maong ed Katawan tayon si Kristo no ag say isisma, ya onkokontra ed Banal a Simbaan To, ya tinubos na mablin dala To; tan say pansengegan na ag-pankakasakey ed saray mananisia, singa ed impangisalat na saray Ariano ed kawes nen Kristo, odino mas maong ni, say mismon Laman nen Kristo, ya sikato so Simbaan To, diad impangisalat da ed tela? Dengelen yo so ibabaga na baleg a managbangat na Simbaan, si San Juan Crisostomo: 'Anggapoy arum a mas makapangpasnok ed Dios nen say panagsisiyan na Simbaan; anggano manggawa tayo ni na ag-nabibilang a maong a gawa, sikatayon managsisiyan ed Laman To et ag-tayo makaawat na mas magael a dusa nen saramay managsisiyan ed pankakasakey na Simbaan'[695] . Pian nadngel na amin ya wadya so salita nen Chrysostom: 'Anggano manggawa so sakey na ag-nabibilang a maong a gawa, balet no sianen to so pankakasakey na Simbaan diad panamegley na kolkolan tan isian, ag-sikato nailiktar noagta naperdi; ta papapasnoken to so pasnok nen Kristo a singa met la sianen to so Laman To.' Tan ontan met, sayan unibersal a managbangat, pian mas onbiskeg so salita to bilang pasakbay ed saramay manggagaway panagsisian, et inusar to so salita na ag-nibansagan a marangal a martir a si Cyprian, Obispo na Carthage [696] , say sankadaanan a managbangat na Simbaan, ta si Cyprian et nambilay na masulok a sanlasus a taon antis nen Chrysostom. Si Cyprian na Carthage et nampasakit ya inmatol nen panaon na tiagew kayari na Inkianak nen Kristo nen taon 261; Balet si Chrysostom et in-ordina bilang diakono ed Antioch nen Arsobispo Meletius nen kaleldo na 382; ta si Chrysostom, diad impangibaga to ed salita nen San Cipriano ya agto tinukoy so ngaran, et inkuan to: 'Walay sakey a santo a laki ya nansalita na bengatlan singa mapangta, balet katuaan itan.' 'Anto ya aya? Anggan say dala na sakey a martir et ag makabawi ed sayan kasalanan.' Inkuan to: 'Ibagam ed siak, sirin, no akin et sika et martir? Aliwa ta lapud gloria nen Kristo? Ta itatalikur mo so kamarerwam para ed si Kristo, singa met ed impansira na Simbaan, a para ed satan et inter nen Kristo so kamarerwam?' Dengelen yo si Pablo ya ibabaga to: 'Ta ag ak manepeg ya tawagen ya Apostol, lapud inuusil ko so Simbaan na Dios tan pinalsian kon deralen itan'[697] . Anggad dia so inkuan nen Chrysostom. Dia et nadengel yo so duaran masanto ya managbangat na Simbaan, si Cyprian tan si Chrysostom; a mangibabaga ya say dala na saray martir et agto nayarin urasan so kasalanan na iskisma, a mangibubuyak ed Banal a Simbaan. Ta ed amin a mauges a gawa, say sankaugesan tan sankamauges et say iskisma; say mismon ag-pankakasakey a gagawaen da ed Simbaan nen Kristo, a lapud saya et nadederal met so maong a gawa ra (no wala man ed sikara). Ag tayo nepeg ya lilingwanan ya ibaga dia so salita nen Santo Cirilio na Alexandria nipaakar ed saray iskismatik, ya insulat to ed treatise to nipaakar ed pampanaw na kaluluwa, a kuan to: 'Saray angisiyan ed inkasikara ed Simbaan tan ed Eukaristia et nagmaliw ya kalaban na Dios tan kakaaro na saray demonyo'[698] .

Kabanata 22. Prankan salaysay nipaakar ed saray gawa na panagsisian, lapud ag-ira makapaliket ed Dios

Nadngelan tayo la nensaman ya si His Eminence Ignatius, Metropolitan na Siberia, ya abigbigbig ya maong so panagbilay to, et nansulat ed komatlon epistola to ed diyosesis to ed Siberia ya, diad loob na saray ketegan na Nizhny Novgorod, diad saray baryo na palasyo, saray totoo na Knyaginin tan Murashkin, nen apoolan iran mabilay kaiba ray asawa tan ananak da diad sakey a kamalir ed pasen a panagdayaan, duwaran andeket ya Etiopian so anengneng ya tinmikyab ed dagem ed pegley na asewek ed tapew na apoy, ya manpapalpak na lima ra ed liket tan man-iiyaw: 'Sikara so kien mi, sikara so kien mi!'

Tan nen dakel a totoo so apoolan ya inatey diad katakelan ya asingger ed Tyumen, narengel so makapaermen ya eyag ed interon labi diad satan a lugar: 'Ay, abalang la ra! Ay, abalang la ra!' Sakey a makapakebbiew a bangles so nanlapud satan a lugar ed abayag a panaon. Ontan met so agawa ed distrito na Tomsk, unong ya abitla la nensaman. Ontan met so agawa ed distrito na Ustyug, diad volost na Cherepovsk, unong ya matua ya insalaysay na sakey a taga-diman a laki, si Maxim Danilov, ya abitla mi la ed tagey.

Napatnagan a maong so ag-inkakontento na Dios ed saray heresyan schismatic manlapud impatey na pari Nikita, say nankalunya ed santuaryo, ya nambawi ed heresya to, balet pinmawil lamet ed satan, a singa baboy ed pitek; nipaakar ed sikato et nansalita so Kagalangan Ignatius diad asingger ed sampot na komatlon epistola to, ya ibabaga ton diad taon 7190, legan na gulo ed Moscow ya ginawa na saray rebelden streltsy, si Nikita, kaiba iray akomplis to—nen akananap ira na pankanawnawa ya gawaen itan— tan diad tulong na saray rebelde ya manggagaway gulo ed syudad na ari, nanayam ed panayaman na Streltsy—ya walad leksab na Yauza, diad rehimento nen Semyon Titov—tan manlapud diman, legan ya paonla ed Red Square, sikatoy nankawes na maksil, ya mansasalita na maangken ed saray totoo: 'Manalagey kayo ya matibay, O saray totoon Orthodox, para ed katuaan a pananisia; ta natan et anggapo ni so tuan Simbaan ed dalin, diad Russia man odino diad saray Griego; sikami labat so mantitilak ed pananisia ya Orthodox Christian, tan nabunyagan kami, unong ed insulat na bendisyonan ya Theodoret, ed duaran game-game, a mankabaliksan ed inkadios tan inkatao na Anak na Dios: balet siopaman so nabunyagan ed taluran game-game et walad andi-anggaan a panirap a kaiba so Antikristo, ta satan so selyo na Antikristo, Kanian, legan ton mansasalita na mansasumpa, imbilin na satan a binabaingan a laki ed saray totoo ya ag onloob ed saray simbaan natan, tan ag mangawat na antokaman a sagradon bengatla manlapud Simbaan. Kanian, in-demand to ya say Patriarka, kaiba so amin ya autoridad na simbaan, et onla ed Lobnoye Place, tan diad man et nagawa so debate nipaakar ed pananisia. Ontan met, nen ikaliman agew na Hulyo, saman ya binabasolan ya eretikon si Nikita, kaiba iray kapara ton mananisia, et anggapoy bain ya linma ed palasyo na Tsar, ya mapanggas ya nandemand na debate nipaakar ed pananisia kaiba so Patriarka tan saray obispo. Nampasen ira na saray analogion diad abay na Simbaan na Arkanghel, inyan da diman iray icon ya inawit da, tan, legan ya akaalagey ed saray bangko, nansigaw ira na saray panagmura kontra ed Simbaan, legan dan ibabangat ed saray totoo ya manggawa na tanda na krus ed sarili da (diad paraan na Armenian) ya duaray game-gamey, imbes ya diad porma na Santisima Trinidad, ya taluran game-gamey. Si Kasantosan a Patriarka Joachim et angibaki na duaran pari manlapud baleg a katedral ya simbaan ed sikara pian paandien si Nikita tan saray kaiba to ed ontan a mauges a gawa. Balet bigla dan inatak so sarayan pari tan binugbog da ra na maong, kanian saray pari et anggan panon labat ya akatakas manlapud saray nambugbog ed sikara. Nen anengneng to sirin ya ondadakel so saray heretikal ya tsismis tan panag-alsa, tinawag na Patriarka iray Tsar pian idepensa so Banal ya Simbaan. Saray sankarangalan ya Tsar, Inmando di Juan Alexeyevich tan Pedro Alexeyevich ya gawaen so sakey a konseho diad kuarto ra ed palasyo ya adornoan na kristal, ya pinanguloan na reyna ran ina, say matoor a Tsarina Natalia Kirillovna, tan reyna ran tiya, say marangal a Prinsesa Tatiana Mikhailovna, tan reyna ran agi a bibii, saray marangal a Prinsesa Sophia tan Maria Alexeyevna; Akayurong ed abay da si Kasantosan a Patriarka Joachim, kaiba iray obispon. Tan sanen linmoob si Nikita a Heretiko kaiba iray kapara ton manisia, inyarap to so sakey a makulid a karga toy amin a makalokoy a salita to. kaiba so amin a panagmura ed Banal a Simbaan, tan sakey a petisyon ya ditan et kinerew toy makatunongan a panangukom manlapud saray sankarangalan a tsar nipaakar ed saray reporma ed simbaan. Kayari ton nansalita na andukey ya base ed Banal a Kasulatan, Si Nikita, lapud apalagey tan apabaingan ed amin a kabatir ya heretiko to, bigla ton inatake si Kagalang-galang Athanasius, Arsobispo na Kholmogory, ya amabalaw ed sikato, tan tinampal to ed pagew; lapud sayan inkamasir tan inkamapangahas, si Nikita tan saray kaiba to et tampol ya pinaalis na tsar manlapud kuarto na ari. Legan iran manlalakbay ed syudad paonla ed Lobnoye Place, nankelyaw ira na maksil a boses, a singa onngalngal iray lobo: 'Analo kami, analo kami!' Ta anggapo ni sakey a too ed konseho so akapansalita kontra ed sikara. Nen akasampa la ra ed Pasen na Pampapateyan tan man-iiyaw la ra ed saray totoo diman, say Katawan a Dios a Mismo, ya agto la naanosan so panagmura ra kontra ed Simbaan To, et impabantak to ray makapanyarin heretikon plano ra diad panamegley na biglan dusa: ta say sakey a mauges ya espiritu et tinampaling to so heretikon lider, si Nikita a managmura, tan tampol ya atumba si Nikita ed dalin, nan-isturbo tan apasukoban. Insan amin a totoo, nen anengneng da so panagbales na Dios ed sikato, abalang da a si Nikita et sakey a malinew a heretiko, sakey a managtamor ed Sagradon Simbaan, tan kalaban na Dios; tan diad sinmublay ya kabuasan, napno na sigasig, inala na amin ya rehimento na sundalo so samay binabasol ya heretiko—ya datin tinulongan da—tan, kayari dan ginapos, inyakar da ed arapan na korte sibil; tan diad ganggan na Tsar, pinatey si Nikita bilang sakey ya heretiko tan managpasubo ed saray totoo.

Manlapud saya, malinew tayon nanenengneng so ag-panangabobon na Dios ed mauges a panagbanga; ta si Nikita a heretiko, a malinew a nansalita na mauges nipaakar ed Simbaan na Dios, et malinew met a inter ed pakayari nen Satanas diad arapan na saray mata na amin a totoo na Moscow. Tan say inkabaliw nen Nikita so nagmaliw a malinew a paneknek na heresiya to tan say heresiya na amin a kapara ton mananisia.

Niarum ni, walay monghe a si Pachomius, ya abitla mi ed inmunan parte na sayan salaysay, ya nen ugaw ni et inala manlapud distrito na Poshekhonsky paonla ed saraman a kakiewan, diman bimmayag, tan mamiduan binyagan lamet na saray iskismatiko kayari na tuan binyag to dia: unona, binyagan da lamet ed sakey a sekta ya kabat bilang 'Bespopovshchina'; tan say komaduan beses ed sakey a sekta ya tatawagen ya 'Popovshchina', no iner say sekular a ngaran to et Panka, odino, Panteleimon. Nen tinmulok ed Banal a Simbaan, sikatoy ginupitan na abel bilang sakey a monghe nen say abitlan Abad Pitirim: satan a monghe, si Pakhomius, so rason na sayan salaysay mi, a tua, ta sarayan agawa et nagawa legan a manayam ni diman ed limog na saray iskismatik.

Diad distrito na Anufriyevsky, walay sakey a skete na bibii ya panayaman na matatken ya Elena, ya kawalaan na masulok ya sanlasus a madre. Natan, say onsublay ya agawa et nagawa ed limog da: manga limaran taon lay apalabas, sakey ya matatken a madre so inatey tan ag-inikdan na duaran agew legan dan aalagaren so maestro tan espiritual a giya da, si Anuphrius, ya akaalis lapud negosyo. Tan anggan antis ni ya sinmabi si Anuphrius pian ponponan so inatey, samay inatey ya elder et binmilay lamet tan tinmayak ed mismon pasen ya pan-akarakan to; tan ginapoan ton tawagan so abbess, ya ibabaga to: 'Ina! Gala ka ed siak.' Baleg a takot so sinmabid amin a wadman. Linma so Mother Superior ed sikato, tan say biin bimmilang et ingganggan to ya tiponen ed sikato so amin a madre; tan ed amin a linma ed sikato, inkuan to: 'Lapud itutuloy tayon amin so bangat nen Anuphrius, agtayo onla ed paraiso, noag ingen ed panirap.' Kayari ton inkuan iya, tampol ya nansaloy tan inatey lamet. Insan, amin ya madre et napno na baleg a takot, tan dakel so nampan-isip ya taynan imay lugar tan ompawil ed sagradon simbaan. Legan na satan, sinmabi si Anufri tan, nen naamtaan to so milagro ya agawa, ginapoan to ran kinombinse, ya inkuan to: 'Si Satanas so nanggagawa, tan say anengneng yo et sakey a pakanengneng, aliwan say katuaan.'

Si Ivan Vasilyevich, sakey a taga-sunor na kilusan na Bespopovshchina, so nanayam ed Yazvitsy (sakey a lugar a kabat met bilang Pochinok odino sakey a baryo a ontan so ngaran; say asyenda na saray Sheremetev diman so tinaynan la nen manga apat taon so apalabas, tan say bangkay so akayurong diman na sakey agew, ya abasan tan akasulonan la). Say ina to, ya akayurong ed abay na laman to tan man-aakis, et anengneng to so inmalagey a laki tan ginmapon inyeyag: 'Nalulunod ak, nalulunod ak.' Say ina to, ya ataktakot, et tinmakas manlapud sikato. Balet, sikatoy akabawil tan ginmapo, ya man-iyey, ya mantawag ed ina to. Insan linma ed sikato so ina to, kaiba ray totoon walad abung, tan say laki ya bimmilay lamet et ginmapo ya istoryaen no iner so laen na kamarerwa to tan no anto ray anengneng to. 'Wala ray linman Etiopeyo tan inagaw da ak,' kuan to, 'tan imbantak da ak ed sakey a baleg a pitak. Kayari to man, walay sakey a laki a marakep so itsura a sinmabi, tan inegna ak ed lima, inyarap to ak ed saray makapataktakot a pasen a napnoy apoy, tan impanengneng to ed siak so amin a panag-eremitahe tan saray tipon na saray kaluluwa a napepeselen ed impierno, napupoolan ed maksil ya apoy—saray amtak a mabilay ni nensaman, balet natey la natan: saray managbangat na nanduruman eremitahe, tan saray ordinaryon totoo; anengneng ko ran amin ed dalem na apoy. 'Anengneng ko met,' kuan to, 'so sakey a mairum a kaumaan, ya inkuan ed siak a ditan so panaayaman na saray kaluluwa na saray ag mananisia—saray ag akabat ed Dios tan ag akadengel ed Kristianon bangat. Kanian, saratan a kaluluwa et walad kabilungetan, balet aliwan diad apoy.' Insan ak tepetan na giya: 'Manbabawi ka ta, tan onla ka la ed simbaan, tan liberen mo ray amin ya hermitage pian ipasabi mo so nanenengneng mo dia? No andi, ibantak ta ka ed apoy a kaiba iray kanonotan mo.' Nansipan ak ya manbabawi tan gawaen so amin ya ingganggan to. Saman a laki, kayari to ak ya inyakar manlapud saraman a makapataktakot a lugar, inyakar to ak ed sakey a laog na pitek tan imbantak to ak diman. Nankiyaw ak: 'Nalulunod ak, nalulunod ak!' tan anengneng koy sarilik a mabilay. Saya so imbaga nen Ivan, a pinaolyan manlapud inaatey, ed ina to tan ed saramay wadman ed saman a panaon. Tan liniber ed amin ya eremiteryo, ya isasalaysay to so nipaakar ed sikato—no panon ya inatey, tan no panon ya inyarap ed saray panirap, tan no antoy anengneng to, tan no panon ya pinaolyan lamet. Balet agda sikatoy pinanisiaan; imbes, inyalimuksoan tan ininsultoan da. Kayari na satan, tinmaynan ed saman a kaiba toy ina to paonla ed sakey a baley (ag la natandaan nen Pachomius so ngaran na baley), tan kayari na antikey a panaon a panayam ed limog na saray Orthodox, sikatoy inatey a matoor.

Manlapud saray ontan a prankan salaysay, siopaman et nayarin siguradoen a maong nipaakar ed saray gawan schismatiko, no panon irayan makapasinagem ed Dios, tan agda narapat so kaligtasan noag ingen say dusa.

Pian amin ya tinaynan so Simbaan nen Kristo tan saray tuan pastol tan managbangat to, tan ontutumbok ed saray makasikismon palson managbangat, nadngel da iya: tan man-ingat ira tan nengnengen da no siopa so dedengelen da, no siopa so panlalagyan na pananisia ra, tan no siopa so tutumboken da: saray managpatey, managderal na kamarerwa, managsalamangka, mamasalamangka, eretiko, hipokrito, managligaw, totoon andi-ukom, saray tinmakwil ed sagradon pananisia, saray managtamor ed saray sankasantosan ya bengatla na Dios, saramay tinanggian so grasya na Espiritu Santo, ya diad panamegley da et natatamor so tuan dalan, diad panamegley na saraya et napapabayaan si Kristo ya Katawan tayo diad saray sankasantoan a misteryo To, diad panamegley na saraya et napapabayaan so ngaran a Kristiano, a say inkaderal da et ikakagalak na saray demonyo, a saray kamarerwa da, kayari na ipatey, et naawat ed apoy na Gehenna. Anto sirin a kilalaban so nailaloan odino naasahan na saray ontutumbok ed sikara? Seguradon say parehon inkaderal a mangabeten ed saray lider da.

Nengneng yo, O inad-aron ortodoksyon a totoo, a totoon kordero na panon na Kristo, tan matuan ananak na Banal a Simbaan To! Inusisa mi a maong ed matunong a panagnonot so komatlon bunga na hardin nen Bryn—saray gawa ra—tan sinukimat mi iraya a maong:

Nipaakar ed saray gawa ra, ya puro labat panagkunwari na kamaongan,

Tan nipaakar ed saray mauges, papablien da ra.

Tan aromog mi ed satan a bunga, singa met ed makolor a mansanas na Sodom, aliwan masamit a taway, noag ingen maangsel a tapok tan dapol; aromog mi, ibagak, ya:

Saray maong a gawa ra et ag makapaliket ed Dios, ta gagawaen da iratan a mapanlokon. Tan anggano wala ray gawa ra ya ag mapanlokon, ag ni met iratan makapaliket ed Dios, tan ag ira makapan-irap ed kaligtasan da: ta gagawaen iratan ed paway na Orthodox Catholic a Simbaan, ya no anggapo itan et imposible ya niligtas so siopaman.

Nipaakar ed saray mauges a gawa ra, ya malinew a ginawa a kontra ed Banal a Simbaan, siopa so makapangabobon ed saratan? Say saksakey labat a mangaro a tawagen so karunongan a liwawa, tan say labi a agew, tan say pitek a balitok, tan say apoy a danum, tan say asep a niyebe, tan say apdo a diro: ontan a too so mangawag na mauges a maong. Balet kaasi ed ontan a too, so kuan na propeta Isaias: 'Kaasi ed saramay tatawagen day mauges ya maong tan say maong ya mauges, saramay aalaen day karunongan ya singa liwawa tan say liwawa ya singa karunongan, saramay aalaen day ampetang ya singa masamit tan say masamit ya singa ampetang'[699] .

Kabanata 23. Say Konklusyon na Libro, tan sakey ya Panamaseseg ed saray Mapanisia

Kanian, napatunayan la ed masimpek a pan-imbestiga:

Say heretikon pananisia, tan

saray bangat da, tan

saray gawa ra:

Tan nagmaliw ya malinew ya: diad tua,

say pananisia ra et palsiwa,

saray bangat da et makaderal ed kamarerwa, tan

tan saray gawa ra et aliwan makapaliket ed Dios.

Panangibangat ed saray matoor

Nitan, sirin, O siansia na Dios, tan natalosan yo so panaglinlang tan espiritual a kaperdian ya ginawa na saray makapangisian, tan man-ingat kayo ed saray aso, man-ingat kayo ed saray managgawa na mauges[700] . Man-ingat kayo ed saray lobo ya manlalapu ed kakayewan na Bryn, ya lilikdaw ed sikayo ya akasulot na kawes na kordero, tan panggugunaetan da kayon lokwan ed panamegley na saray palson propesiya tan bangat, tan itonton da kayo ed dilin inkaderal yo. Sikara so talagan palson propeta tan palson managbangat, ya impasakbay na sagradon pangulon Apostol Pedro, ya inkuan to: Wala ray palson propeta ed limog na totoo, singa met wala ray palson managbangat ed limog yo, ya mangiyarum na makaderal a heresiya tan, lapud itatapew da ed Katawan ya angatubos ed sikara, mangiter ira na maples a kadederal ed sarili da: Tan dakel so ontumbok ed karuksan da, ya lapud sikara et napansalitan so dalan na katuaan; tan diad panamegley na dakel a maliket a salita ra et nalansi kayo: say panangusga ed sikara et abayag lan aka-andam, tan say kaderalan da et ag la maslumbering [701] .

Sikara met so saramay ingganggan na sagrado tan sankamaongan ya Apostol Pablo ya iwasan tayo, ya inkuan to: 'Ipapaseseg ko ed sikayo, agagi, ya man-arawi kayo ed saramay mangiteter na panagsisibletan tan mangipapasen na saray balatbat ed dalan yo ya kontra ed bangat ya naaralan yo, tan iwasan yo ra'[702] .

Sikara met so mangibabangat na nanduruma tan agda susumpalen so matunong a salita na Katawan tayon Jesu-Cristo tan say bangat a nibase ed matunong a doktrina; sikara so apalbo na inkasiblet, anggapoy amta da, tan, lapud mansasakit ira ed pananisia ed palson pananisia, mansisibegan tan man-aaway ira nipaakar ed saray salita [703] .

Sikara so nanlapuan na inggit, kolkolan, panag-insulto, tan saray mauges a plano na saramay aderal so kanonotan da tan aderal ed katuaan, a manaanap na mauges a reputasyon diad panamegley na tinawag dan 'kamareruan'[704] . Ta mauges ira, balet iisipen da ya matunong ira; tan diad panamegley na panaglinlang ed totoo, aalaen da so kayarian na saramay linlang da para ed sarili da tan mankakaganansya ira ed limos na saray mayaman. Inbilin nen Pablo ed si Timoteo ya omarawi ed saray ontan a managlinlang, ya anggapoy katuaan ed sikara, aderal so kanonotan da, tan saray makalakal a managsumpa:

Sikara so saray onloloob ed saray abung na totoo tan manlilansi ed saray kalangweran a bibii a napepeselen na kasalanan, a itutulak na nanduruman pilalek, lawas ya manaaral, balet ag balot makasabi ed pikakabat na katuaan [705] .

Sikara so sarayan mapanlinlang a lalaki tan managsalamangka, ya onproprogreso paonla ed mas mauges a bengatla, manlilinlang tan nalilinlang[706] .

Sikara so mismon saramay say ugali da et indeskribe nen Santo Juan Crisostomo, ya inkuan to: aliwa labat iran lobo, noag ingen et manggagawa na kaugsan, kalaban, kaaway, managpanirang, managtamor, hipokrito, matatakew, managholdap, palson managbangat, tan palson propeta, tan bulag iran giya, tan managsilo, tan makalakal ya kalaban nen Kristo, tan atiris, tan ananak na mauges, tan managlaban ed espiritu, ya anmura ed Espiritu Santo, ya anggapoy perdona to, diad sayan panaon manaya odino diad panaon ya onsabi, noag ingen say dalan da et say panmura ed katuaan [707] . Saray ania met et ananak na mauges a demonyo, unong ed imbaga na Katawan ed sikara: 'Kayo et nanlapud ama yon demonyo'[708] . Tan lamet, imbaga na teologo a si Juan: 'Napatnagan iran ananak na demonyo.' Anggad dia so imbaga nen Chrysostom.

Man-ingat kayo ed saray ontan a totoo, O inad-arok! Ipipikasik tan papasesegen ta kayo; agyo pansinen iray ag-matoor a tongtong da. Ta onia so impangibangat nen San Pablo ed si Timoteo: 'Iwasan mo ray marutak tan saray anlong na saray matatken a bibii; noag ingen, sanayen mo so sarilim ed kabanalan'[709] . Man-ingat kayo ed pankikikadua ed sikara, tan agyo imanoen so palson bangat da; diad tua, lalo yon takasan so pankikadua ed sikara, tan agyo aawaten ed saray abung yo iray ontan a totoo a manaanap na paraan pian iliber da kayo manlapud duga a dalan. Unoren so maong a simbawa nen San Juan a Teologo, a nansalita: 'Siopaman so onlabas tan ag mansiansia ed bangat nen Kristo et anggapoy Dios to; balet siopaman so mansiansia ed bangat nen Kristo et walay Ama tan say Anak'[710] . No walay siopaman a onsabi ed sikayo tan ag mangawit na sayan bangat, ag yo sikato awaten ed abung yo, tan ag yo met ibagan 'Maabig ya isabi' ed sikato. Ta diad pangibano ed sikato, mibibiang ka ed saray mauges a gawa to. Singa say sakey a mangasagid na pitch (tar) et nadudutakan na satan (unong ed kuan nen Sirach)[711] : ontan met, say sakey a mikakasakey ed saray eretiko et nadutakan met na sikara.

Kanian, amta yo, O saray matuan mananisia, ya siopaman so mangawat ed saray managbanga—ya kalaban na Simbaan nen Kristo—tan man-amigo ed sikara, tan mangiter ed sikara na limos manlapud sarili ton kayarian, et kalaban nen Kristo a Mismo, ya Ulo na Simbaan To. Ta no siopaman a mikakasakey ed kalaban na ari tan susuportaan to et aliwan kaaro na ari, noag ingen kalaban to; ontan met, siopaman a mikakasakey ed saray kalaban na Santo ya Simbaan, a sikato so laman nen Kristo a Ulo, et aliwan matoor a lingkor nen Kristo, noag ingen kalaban to. Tan no panon ya say anak ya mangaaro ed kalaban na ama to et agto tuan aaroen so ama to, tan sikatoy mismo et ag met kanepegan na panangaro na ama to: ontan met so sakey ya Kristiano ya mangaaro ed saray kalaban nen Kristo—saray schismatics tan heretics—et agto tuan aaroen si Kristo, tan sikatoy mismo et ag met aaroen na Sikato; ta si Kristo et aaroen to ray mangaaro ed Sikato. Panon sirin ya ibaga na sakey a totoo ya inaro to si Kristo legan a mikakasakey ed saramay manbubuyak ed kawes nen Kristo tan manpuputot ed Laman To, say Banal a Simbaan a nikasakey ed Sikato? No talagan inaro yo si Kristo, man-arawi kayo ed saramay manbablasphemya ed Simbaan nen Kristo, a mangangang ed sikato a singa aso, tan man-aagol tan manbubuyak ed saray parte na laman to a singa lobo. Maong so aligen si David, ya nansalita: 'Agko ta inbusol iramay mambusol ed Sika, O Katawan, tan kinamotan ko ray kalaban Mo? Diad perpekton panameg-meg so impanbusol ko ed sikara, tan agta ira nagmaliw a kalaban ko?'[712]

Lapud impanengneng yo na sayan panangaro, O matoor a totoo! Tumpusen ko so balikas ko ed sikayo diad panamegley na saray salita nen San Juan a Teologo:

'Siopaman a makabat ed Dios et ondengel ed sikatayo; siopaman a aliwan taga-Dios et ag ondengel ed sikatayo: diad saya et nabidbir tayo so Espiritu na katuaan tan say espiritu na panaglinlang'[713] .

Komon ta say Dios, diad baleg a panangasi To, et agto pilalek so ipatey ed saray makasalanan ya akalingo ed saray panagsisiyan tan kolkolan tan akapaliis ed Banal a Simbaan To, noag ingen et ipawil To ra ed duga a dalan, diad antokaman a paraan ya nanenengneng To a duga, tan komon ta pagtipunen To ra lamet a kaiba so Banal a pinili Ton panon.

Komon ta patibayen tan pabiskegen to kayo, saray ananak to, ya akapankepkep ed Banal a Kataolikan a Simbaan tan manlilinawa ed katuaan a pananisia, pian mansiansia kayon ag-naayegyeg ed banal a pananisia, tan komon ta iliktar to so Simbaan to, ya ag-natalonaan na saray puerta na impierno, anggad kasumpalan na panaon. Amen.

Ipapasa ko iyan melag a libro, a bunga na mapaabeban panagkimey ko, ed panangukom na Simbaan, ed saray Kagalang-galang ya Obispo, tan ed amin a klero. Ta agko ipapasirayew so inkasik ya makabat, tan agko met aasahan so sarili kon daiset a pakatalos. Tan no walay nalmo ya aliwan duga diman, onkekerew ak na maabig a panumpat. Siak, ed parte ko, akaparaan ak ya ontulok ed ganggan na Simbaan ed amin a bengatla, ya siak so sankabebaan ya miyembro, tan sankapainubos ya aripen tan managgawa.

[1] 32 Agosto, folio 661, diad beneg.

[13] San Zlat. nipaakar ed 1 Tesalonica 4, homiliya 8, sulat 2265.

[16] Libro 4, Kabanata 11 nipaakar ed pananisia.

[17] Komento ed Epistola ed saray Hebreo, diskurso 21, folio 2978, kapitulo 11.

[23] Zlat., on 1 Cor. 13, diskurso 34, folio 967.

[28] Diad Baleg a Niliket a Koleksion, folio 325.

[30] Diad Baleg ya Impalimprentan Koleksion, folio 325, baliktad a dapag

[32] San Damasco, Libro 4, Nipaakar ed Pananisia, Kabanata 12

[33] Diad parehon libro, Kabanata 17

[34] Diad taon na Katawan tayo 1553

[37] Pahina 180 na 'Kormchiy', verso.

[39] Eusebius, Libro 6, Kabanata 84.

[40] Nikephoros, Libro 5, Kabanata 31.

[41] Pahina 44 na giya, tan saray pahina 179, 566 tan 567.

[51] Theophylact, diad prologo na Mateo.

[70] Tono 3, Oda 7, bersikulo 2, ed Simba, diad Matins

[73] Libro 3 Nipaakar ed Pananisia, Kabanata 29

[82] Maong so canon; diad Huebes na komaliman simba na Dakel a Kuaresma, Ode 4, Gloria.

[90] San Anastasius, Tepet 78 nipaakar ed Banal a Kasulatan; naromog met iya ed preface nen San Chrysostom ed saray epistola nen Pablo.

[101] San Andres na Caesarea, Saray Homilia 18, Kabanata 17, folio 81.

[104] Sermon 106, folio 268 verso.

[107] San Juan na Damasco, Libro 4, Kabanata 27.

[113] San Hipolito, folio 127 tan 129 ed beneg, tan San Andres, folio 49 tan 101.

[119] Amos 5, Chrysostom nipaakar ed 1 Tesalonica 5. Diskurso 9, folio 2276.

[123] Sermon 106, folio 272 ed beneg.

[133] Gawa 7:47–49. Isaias 66:1, 2.

[154] 13 Nobyembre, folio 322, verso. 23 Nobyembre, folio 397, verso.

[169] Ibid., kapitulo 26, bersikulo 56.

[200] The Samaritan Weekly, pahina 114 tan 115.

[205] No sika et mayaman, etan et panangasi na Dios.

[210] Kapitulo 5, diskurso 18, folio 1757.

[219] Diad Koleksion, folio 327, verso.

[229] Pahina 425, baliktad. Georgy Kedrin.

[230] Damascene ed Sobornik, folio 334.

[231] Quadruple Minutes, folio 132, verso.

[235] Saray Apatiran Melag ya Oras, folio 434, verso.

[241] Diad Great Synodal Edition, imprentan pahina 310, verso.

[242] Min. Basaen, Pebrero 25, diad Bilay nen San Taras, folio 741, verso.

[255] Min. Basaen. 26 Nobyembre, papel 420 ed beneg.

[261] 2 Agosto, folio 414 (likod) tan 415.

[262] 26 Oktubre, folio 237 ed beneg tan 12 Pebrero, folio 456 ed beneg.

[264] Min. Chet. 26 Oktubre, folio 236 ed beneg. 11 Hunyo, folio 284.

[268] 2 Maccabees 15:12. Lunes, 1 Mayo, folio 305 ed beneg.

[269] 19 Oktubre, folio 206 ed beneg.

[273] Ministeryo na Edukasyon. Huebes, Enero 7, papel 232, baliktad a dapag.

[274] Ministeryo na Edukasyon, Huebes, pahina 412, vol.

[282] Eclesiastes 3:1 tan onsusublay.

[284] 2 Tim. 3, bersikulo 1, 2 tan saray ontumbok.

[292] Mat. 24:3, 4 tan saray ontumbok.

[296] Salmo 106, folio 272, verso.

[337] San Basilio ya Baleg, folio 37.

[339] Diad parehon diskurso, diad leksab na folio 38.

[373] Pahina 180, baliktad a dapag.

[374] Pahina 628, baliktad a dapag.

[378] Baronius, taon 362, folios 38 tan 41, baliktad.

[379] Epistola ed saray taga-Corinto, pahina 11 tan 15.

[381] Juan Crisóstomo, folio 2897.

[399] Marcos 9:43, 45, 47, 49 tan 50.

[403] Mat. 13:4–24 tan ed arum ni.

[465] Mat. 21:4 Isa. 62:11. Zac. 9:9.

[485] Say pista to et diad ika-31 na Agosto.

[486] Kansion na Saray Kansion 7:8.

[499] Saray Sentensya 14, Kanto 9.

[500] San Efren, Homilia 109 nipaakar ed si Abraham tan Isaac.

[520] Saray Balikas 14, Kabanata 2. Traktato nen Cyprian.

[528] Cyril, Libro 8, nipaakar ed Juan, Kabanata 17. Germanus nipaakar ed panangigalang ed Krus.

[533] Ezekiel 9:8 21 Hulyo, folio 343 ed beneg.

[541] Tono 2, ed Mierkoles, Ode 9, tan Tono 3, ed Mierkoles tan Biernes na Sedalny.

[542] Diad Libro na Palo, folio 66.

[551] Mateo 24:15 tan 16. Daniel 9:27.

[554] Sayan kalokuan et imprenta ed sakey a libro ya ibabaga ran gawa nen San Cirilo na Jerusalem, diad pahina 32.

[564] Kapitulo 9, Salita 9, folio 41. Say memorial to, Enero 30.

[567] nipaakar ed Rev. 13:18, folio 62.

[568] Pahina 62, nipaakar ed bersikulo 18.

[574] 16 Nobyembre, folio 352, baliktad.

[575] 14 Nobyembre, folio 341, baliktad.

[579] 30 Hulyo, folio 404 ed beneg.

[584] 2 Oktubre, folio 141 ed beneg.

[585] 2 Oktubre, folio 142, verso.

[586] 19 Nobyembre, folio 376, verso.

[587] 21 Oktubre, folio 213, verso.

[590] 15 Enero, folio 287 ed beneg

[591] 12 Mayo, folio 385 ed beneg.

[593] 19 Hulyo, folio 331 ed beneg tan 332

[600] 1 Setyembre, folio 5, verso.

[601] 1 Setyembre, folio 131 ed beneg.

[604] Libro 4, nipaakar ed pananisia, kapitulo 12.

[625] 2 Timoteo 1:1, moral ya bangat, folio 2556.

[637] Margarit, salita 12, folio 450.

[656] Salita 22, pahina 180 tan 181.

[666] Say Libro Nipaakar ed Panagkasakey na Simbaan.

[674] Diad 2 Tim. 1, moral ya instruksyon 2, folio 2318.

[680] Nipaakar ed Epistola ed saray taga-Galacia, kapitulo 1, bersikulo 4, sulat 1469.

[682] Mateo 18:6; tan Marcos 9:42.

[683] Genesis 2:24; tan Mateo 19:4, 5 tan 6.

[690] Nipaakar ed Hebreo, Kabanata 6, Leksyon 9, papel 2857.

[692] Nipaakar ed 1 Tim. 2:7, leksyon 7, papel 2423.

[695] Nipaakar ed Epistola ed saray taga-Efeso, Kabanata 4, Leksyon 11, folio 1692.

[698] Cyril na Alexandria, diad diskurso to nipaakar ed itaynan na kamarerwa, folio 495.

[707] Margarit, salita 13 nipaakar ed saray palson managbangat, pahina 466.