นักบุญเธโอฟานผู้สันโดษ (ค.ศ. 1815–1894) เป็นบิชอปนิกายออร์ทอดอกซ์ชาวรัสเซีย ผู้ซึ่งหลังจากรับใช้งานอภิบาลและงานวิชาการมาหลายปี ได้ปลีกตัวไปใช้ชีวิตสันโดษเพื่ออธิษฐานภาวนาและการเขียนหนังสือ จดหมายและหนังสือของท่านเกี่ยวกับชีวิตฝ่ายจิตวิญญาณยังคงเป็นหนึ่งในคู่มือที่มีผู้อ่านมากที่สุดในธรรมเนียมออร์ทอดอกซ์